English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write comments in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDSummit

Marwa Al-Sabouni: How Syria's architecture laid the foundation for brutal war

Marwa Al-Sabouni: Si arkitektura e Sirisë hodhi themelet për luftë brutale

Filmed:
944,808 views

Cfarë ishte ajo që coi deri në luftë në Siri? Shtypja, thatësira dhe dallimet fetare lozën rolin e vet, por Marwa Al-Sabouni sugjeron nje arsye tjetër: arkitektura. Ajo flet nëpërmjet internetit nga Homs, ku për 6 vjetët e fundit ka parë sesi lufta po e shkatërron qytetin. Al-Sabouni sugjeron që arkitektura e Sirisë ka krijuar enklava për klasat dhe besimet aty ku njëherë e një kohë ishte shoqëri tolerante e multikulturale. E ardhmja e vendit varet nga sesi do të rindërtohet.

- Architect
Marwa Al-Sabouni suggests that architecture played a crucial role in the slow unraveling of Syrian cities' social fabric, preparing the way for once-friendly groups to become enemies instead of neighbors. Full bio

Hi. My name is Marwa,
and I'm an architect.
Përshëndetje.
Quhem Marwa dhe jam arkitekte.
00:19
I was born and raised in Homs,
U linda dhe u rrita në Homs,
00:23
a city in the central
western part of Syria,
nje qytet në pjesën
perëndimore qëndrore të Sirisë
00:25
and I've always lived here.
dhe kam jetuar gjithnjë aty.
00:27
After six years of war,
Mbas gjashtë vjet lufte,
00:29
Homs is now a half-destroyed city.
Homs është një qytet gjysmë i rrënuar.
00:31
My family and I were lucky;
our place is still standing.
Unë dhe familja ime ishim me fat,
shtëpia jonë është në këmbë akoma.
00:34
Although for two years,
we were like prisoners at home.
Megjithatë për dy vjet ne ishim
si të burgosur në shtëpi.
00:37
Outside there were demonstrations
and battles and bombings and snipers.
Jashtë kishte demonstrata dhe
beteja e shpërthime e snajpera.
00:40
My husband and I used to run
an architecture studio
Së bashku me burrin tim
kishim nje studio arkitekture
00:46
in the old town main square.
në sheshin kryesor të qytetit të vjetër.
00:49
It's gone, as is most
of the old town itself.
S'është më, sic nuk është
dhe qyteti i vjetër.
00:51
Half of the city's other neighborhoods
Gjysma e lagjeve të tjera të qytetit
00:54
are now rubble.
janë rrënoja.
00:56
Since the ceasefire in late 2015,
Që nga armepushimi në fund të 2015ës,
00:58
large parts of Homs
have been more or less quiet.
pjesë të tëra të Homs
kane qenë pak a shumë të qeta.
01:00
The economy is completely broken,
and people are still fighting.
Ekonomia është krejt e shkatërruar,
dhe njerëzit akoma luftojnë.
01:03
The merchants who had stalls
in the old city market
Tregëtarët që kishin stenda
në tregun e qytetit të vjetër
01:07
now trade out of sheds on the streets.
tani tregëtojne në tenda në rrugë.
01:09
Under our apartment, there is a carpenter,
Poshtë apartamentit tonë ka një marangoz
01:12
sweetshops, a butcher, a printing house,
workshops, among many more.
ëmbëltore, një kasap, një shtëpi botimi,
punishte, ndërmjet të tjerash.
01:14
I have started teaching part-time,
Kam filluar të jap mësim
me kohë të pjesshme
01:20
and with my husband,
who juggles several jobs,
dhe bashkë me burrin tim
që bën punë të ndryshme
01:22
we've opened a small bookshop.
kemi hapur një librari të vogël.
01:24
Other people do all sorts
of jobs to get by.
Njerëzit e tjerë bëjnë
lloj lloj punësh që të mbijetojnë.
01:26
When I look at my destroyed city,
of course, I ask myself:
Kur shoh qytetin tim të shkatërruar,
pyes vehten:
01:30
What has led to this senseless war?
Cfarë na coi te kjo luftë pa kuptim?
01:34
Syria was largely a place of tolerance,
Siria ishte një vend i tolerancës
01:36
historically accustomed to variety,
historikisht i përshtatur
me shumëllojshmërinë
01:39
accommodating a wide range
of beliefs, origins, customs,
që strehonte një seri besimesh,
origjinash, zakonesh,
01:41
goods, food.
të mirash, ushqimesh.
01:44
How did my country --
Si arriti vendi im--
01:46
a country with communities
living harmoniously together
një vend me komunitete
që jetonin së bashku në harmoni
01:47
and comfortable in discussing
their differences --
dhe diskutonin pa problem
ndyshimet mes tyre --
01:50
how did it degenerate into civil war,
violence, displacement
si degjeneroi në luftë civile,
dhunë, shpërngulje
01:52
and unprecedented sectarian hatred?
dhe urrejtje të paparë sektare?
01:56
There were many reasons
that had led to the war --
Ishin shumë arsye që cuan në luftë--
02:00
social, political and economic.
sociale, politike dhe ekonomike.
02:03
They all have played their role.
Të gjitha luajtën rolin e tyre.
02:05
But I believe there is one key reason
that has been overlooked
Por besoj që është
një arsye kyce e neglizhuar
02:07
and which is important to analyze,
dhe ka rëndësi të analizohet,
02:11
because from it will largely depend
sepse nga ajo varet gjerësisht
02:13
whether we can make sure
that this doesn't happen again.
nëse ne do ta evitojmë
që kjo të ndodhë përsëri.
02:15
And that reason is architecture.
Kjo arsye është arkitektura.
02:19
Architecture in my country
has played an important role
Arkitektura në vendin tim ka lozur
një vend të rëndësishëm
02:21
in creating, directing and amplifying
conflict between warring factions,
në krijimin, drejtimin dhe zgjerimin e
konfliktit mes fraksioneve ndërluftuese
02:24
and this is probably true
for other countries as well.
dhe kjo është ndoshta
e vërtetë për vende të tjera po ashtu.
02:28
There is a sure correspondence
between the architecture of a place
Eshtë një lidhje e sigurt
midis arkitekturës së një vendi
02:31
and the character of the community
that has settled there.
dhe karakterit të komunitetit
që është vendosur aty.
02:35
Architecture plays a key role
in whether a community crumbles
Arkitektura loz një rol kyc në nëse
një komunitet përçahet
02:38
or comes together.
apo bashkohet.
02:42
Syrian society has long lived
the coexistence
Shoqëria siriane ka mbështetur
për një kohë të gjatë
02:44
of different traditions and backgrounds.
bashkëjetesën e zakoneve
dhe prejardhjeve të ndryshme.
02:46
Syrians have experienced
the prosperity of open trade
Sirianët kanë përjetuar
prosperitetin e tregëtise së lirë
02:48
and sustainable communities.
dhe komuniteteve të qëndrueshme.
02:51
They have enjoyed the true meaning
of belonging to a place,
Ata kanë gëzuar kuptimin e vërtetë
të përkatësisë në një vend
02:53
and that was reflected
in their built environment,
dhe kjo është reflektuar
në mjedisin e ndërtuar
02:56
in the mosques and churches
built back-to-back,
në xhamitë dhe kishat e ndërtuara ngjitur,
02:59
in the interwoven souks and public venues,
në pazaret e ndërthurura
me ambjentet publike,
03:01
and the proportions and sizes based
on principles of humanity and harmony.
dhe në raportet dhe masat e bazuara
në principet humane dhe harmoninë.
03:04
This architecture of mixity
can still be read in the remains.
Kjo arkitekturë mixte
duket akoma te rrënojat.
03:08
The old Islamic city in Syria
was built over a multilayered past,
Qyteti i vjetër islamik në Siri ishte
ndërtuar mbi shtresat e shumta të së kaluarës
03:12
integrating with it
and embracing its spirit.
duke u integruar me të
dhe nën frymën e saj.
03:16
So did its communities.
Po kështu komunitetet.
03:18
People lived and worked with each other
Njerëzit jetonin dhe punonin
me njëri tjetrin
03:20
in a place that gave them
a sense of belonging
në një vend që i dha
ndjenjën e përkatësisë
03:22
and made them feel at home.
dhe i bënte të ndiheshin
në shtëpinë e tyre.
03:24
They shared a remarkably
unified existence.
Ata ndanin një ekzistencë
jashtëzakonisht të unifikuar.
03:26
But over the last century,
Por gjate shekullit të kaluar,
03:29
gradually this delicate balance
of these places has been interfered with;
është ndërhyrë gradualisht në këtë balancë
delikate të këtyre vendeve;
03:31
first, by the urban planners
of the colonial period,
në fillim, nga urbanistët
e periudhës koloniale,
03:35
when the French went
enthusiastically about,
kur francezët filluan me shumë entuziazëm
03:38
transforming what they saw
as the un-modern Syrian cities.
të transformojnë ato që i shikonin
si qytete jo-moderne siriane.
03:40
They blew up city streets
and relocated monuments.
Ata shembën rrugë qytetesh
dhe zhvendosën monumente.
03:43
They called them improvements,
I quajtën ato rregullime,
03:48
and they were the beginning
of a long, slow unraveling.
dhe ishte fillimi i një shthurje
të gjatë e të ngadalshme.
03:50
The traditional urbanism
and architecture of our cities
Urbanizmi dhe arkitektura tradicionale
e qyteteve tona
03:53
assured identity and belonging
not by separation,
siguruan identitetin dhe përkatësinë
jo nëpërmjet ndarjes
03:56
but by intertwining.
por nëpërmjet ndërthurjes.
03:59
But over time, the ancient became
worthless, and the new, coveted.
Por gjate kohës, e lashta u bë pa vlerë
dhe e reja, e dëshiruar.
04:01
The harmony of the built environment
and social environment
Harmonia e mjedisit të ndërtuar
dhe atij shoqëror
04:05
got trampled over
by elements of modernity --
u shkel nga elementet e modernitetit--
04:08
brutal, unfinished concrete blocks,
brutal, blloqe betoni të zbuluara,
04:11
neglect, aesthetic devastation,
neglizhimi, shkatërrimi i estetikës,
04:13
divisive urbanism that zoned
communities by class, creed or affluence.
urbanizmi i ndarë që zononte komunitetet
nga klasa, besimi dhe pasuria.
04:16
And the same was happening
to the community.
Dhe e njëjta po i ndodhte komunitetit.
04:21
As the shape of the built
environment changed,
Ndërsa forma e mjedisit
të ndërtuar ndryshoi,
04:24
so the lifestyles and sense
of belonging of the communities
po ashtu dhe stili i jetës
dhe përkatësia e komuniteteve
04:26
also started changing.
po ashtu filloi të ndryshonte.
04:30
From a register
of togetherness, of belonging,
Nga një vështrim i bashkësisë,
i përkatësisë,
04:32
architecture became
a way of differentiation,
arkitektura u bë mënyra e diferencimit,
04:34
and communities started drifting apart
dhe komunitetet filluan të ndahen
04:37
from the very fabric
that used to unite them,
nga stofi urban i cili
më parë i lidhte ato,
04:39
and from the soul of the place that used
to represent their common existence.
e nga shpirti i vendit që dikur përcaktonte
ekzistencën e tyre të përbashkët.
04:42
While many reasons had led
to the Syrian war,
Edhe pse arsyet që cuan Sirinë në luftë,
janë të shumta
04:47
we shouldn't underestimate
the way in which,
nuk duhet të nënvlerësojme atë që,
04:49
by contributing to the loss
of identity and self-respect,
duke kontribuar në humbjen
e identitetit dhe respektit për veten,
04:51
urban zoning and misguided,
inhumane architecture
zonimi urban dhe arkitektura
e gabuar jonjerëzore
04:55
have nurtured sectarian
divisions and hatred.
ka ushqyer ndarjen sektare dhe urrejtjen.
04:59
Over time, the united city
has morphed into a city center
Gjatë kohës, qyteti i bashkuar
është shndërruar në një qendër qyteti
05:02
with ghettos along its circumference.
me getot rreth e qark.
05:05
And in turn, the coherent communities
became distinct social groups,
Si rrjedhim, komunitetet e lidhura
u bënë grupe sociale të dalluara,
05:08
alienated from each other
and alienated from the place.
të izoluara nga njëra tjetra
dhe nga vendi.
05:12
From my point of view,
Nga pikëvështrimi im,
05:17
losing the sense of belonging to a place
të humbësh përkatësine nga një vend
05:18
and a sense of sharing it
with someone else
dhe kuptimin e pjesëmarrjes me dikë tjetër
05:20
has made it a lot easier to destroy.
e bën shumë të lehtë ta shkatërrosh atë.
05:22
The clear example can be seen
in the informal housing system,
Shembulli i qartë është
sistemi i banimit jozyrtar,
05:25
which used to host, before the war,
over 40 percent of the population.
që përfshinte 40 përqind
të popullsisë para luftës.
05:28
Yes, prior to the war,
almost half of the Syrian population
Po, para luftës, gati gjysma
e popullsisë siriane
05:33
lived in slums,
jetonte në lagjet e varfra,
05:37
peripheral areas
without proper infrastructure,
zona periferike
pa infrastrukturën e duhur,
05:38
made of endless rows of bare block boxes
të bëra me rreshta të panumërt
blloqesh betoni
05:41
containing people,
që mbanin njerëz,
05:44
people who mostly belonged
to the same group,
njerëz që kryesisht i përkisnin
të njëjtit grup,
05:46
whether based on religion,
class, origin or all of the above.
qoftë të një besimi, klase, origjine
apo te gjitha bashkë.
05:48
This ghettoized urbanism
proved to be a tangible precursor of war.
Ky urbanizim i getozuar
ka qenë një shenjë e dukshme e luftës.
05:53
Conflict is much easier
between pre-categorized areas --
Konflikti është më i dukshëm
në zonat e prekategorizuara
05:58
where the "others" live.
ku rrojnë "të tjerët".
06:01
The ties that used
to bind the city together --
Ajo që dikur e bashkonte qytetin
06:03
whether they were social,
through coherent building,
nga ana sociale, nëpërmjet banimit,
06:06
or economic, through trade in the souk,
nga ana ekonomike, nëpërmjet tregut,
06:08
or religious, through
the coexistent presence --
apo religjioze,
nëpërmjet bashkëekzistencës--
06:11
were all lost in the misguided
and visionless modernization
humbi e gjitha gjatë modernizimit
të gabuar dhe pa vizion
06:14
of the built environment.
të mjedisit të ndërtuar.
06:17
Allow me an aside.
Më lejoni një devijim.
06:19
When I read about heterogeneous urbanism
in other parts of the world,
Kur lexoj për urbanizimet heterogjene
në pjesë të tjera të botës,
06:21
involving ethnic neighborhoods
in British cities
që përfshijnë lagjet etnike
në qytetet britanike
06:25
or around Paris or Brussels,
apo rreth Parisit ose Brukselit,
06:28
I recognize the beginning
of the kind of instability
e njoh fillimin
e këtij lloji destabilizimi
06:30
we have witnessed
so disastrously here in Syria.
që është dëshmuar
kaq shkatërruese këtu në Siri.
06:33
We have severely destroyed cities,
Ne kemi shkatërruar rëndë qytetet,
06:38
such as Homs, Aleppo,
Daraa and many others,
si Homs, Aleppo, Daraa dhe shumë të tjera,
06:40
and almost half of the population
of the country is now displaced.
dhe gati gjysma e popullsisë së vendit
është zhvendosur tashmë.
06:43
Hopefully, the war will end,
Shpresojmë që të mbarojë lufta,
06:47
and the question that,
as an architect, I have to ask, is:
dhe pyetja që bëj unë si arkitekte, është:
06:49
How do we rebuild?
si do ta rindërtojmë?
06:53
What are the principles
that we should adopt
Cilat janë principet që duhet të adoptojmë
06:55
in order to avoid repeating
the same mistakes?
në mënyrë që të mos përsërisim
prapë gabimet?
06:57
From my point of view, the main focus
should be on creating places
Sipas meje, vëmendja duhet të
përqëndrohet në krijimin e hapsirave
07:01
that make their people feel they belong.
që i japin njerëzve
ndjenjën e përkatësisë.
07:04
Architecture and planning
need to recapture
Arkitektura dhe dizajni
kanë nevojë të rigjejnë
07:06
some of the traditional values
that did just that,
disa vlera tradicionale që arrijnë
të bëjnë tamam këtë,
07:09
creating the conditions
for coexistence and peace,
krijojnë kushtet
për bashkëjetesë dhe paqe,
07:12
values of beauty
that don't exhibit ostentation,
për vlerat e të bukurës pa pompozitet
07:15
but rather, approachability and ease,
por komode dhe të qasshme,
07:18
moral values that promote
generosity and acceptance,
vlera morale që promovojnë
bujari dhe pranim.
07:21
architecture that is for everyone
to enjoy, not just for the elite,
Një arkitekturë që mund ta cmojnë
të gjithë, jo vetëm elita,
07:24
just as used to be in the shadowed alleys
of the old Islamic city,
sic ka qenë në rrugicat e errta
të qytetit të vjetër islamik,
07:28
mixed designs that encourage
a sense of community.
Projekte mikse që inkurajojnë
ndjenjën e komunitetit.
07:32
There is a neighborhood here in Homs
that's called Baba Amr
Eshtë një lagje këtu në Homs
që quhet Baba Amr,
07:36
that has been fully destroyed.
që është shkatërruar fare.
07:39
Almost two years ago,
I introduced this design
Gati dy vjet më parë,
paraqita këtë projekt
07:41
into a UN-Habitat competition
for rebuilding it.
në një konkurs të UN-Habitat
për rikonstruktimin e saj.
07:44
The idea was to create an urban fabric
inspired by a tree,
Ideja ishte të krijohej nje stof urban
i frymëzuar nga një pemë,
07:47
capable of growing
and spreading organically,
që mund të hapej e të rritej
në mënyrë organike,
07:51
echoing the traditional bridge
hanging over the old alleys,
që i bën jehonë urës tradicionale
të varur mbi rrugicat e vjetra,
07:54
and incorporating apartments,
private courtyards, shops,
dhe inkorporon apartamente,
oborre private, dyqane,
07:57
workshops, places for parking
and playing and leisure,
punishte, vende për parkim,
për lojra e kohë të lirë,
08:01
trees and shaded areas.
pemë dhe zona në hije.
08:05
It's far from perfect, obviously.
Eshtë larg perfeksionit, pa dyshim.
08:07
I drew it during the few hours
of electricity we get.
E kam projektuar gjatë atyre pak orëve
që kemi dritë elektrike.
08:09
And there are many possible ways
to express belonging and community
Dhe ka shumë mënyra të mundshme për
të shprehur përkatësine dhe komunitetin
08:12
through architecture.
nëpërmjet arkitekturës.
08:16
But compare it with the freestanding,
disconnected blocks
Por krahasoje atë me lagjet e izoluara,
të palidhura,
08:17
proposed by the official project
for rebuilding Baba Amr.
të projektit zyrtar të rikonstruksionit
të Baba Amr.
08:20
Architecture is not the axis
around which all human life rotates,
Arkitektura nuk është boshti
që rrotullohet gjthë jeta njerëzore,
08:24
but it has the power to suggest
and even direct human activity.
por ka fuqinë të influencojë, madje
mund të drejtojë aktivitetin njerëzor.
08:28
In that sense, settlement,
identity and social integration
Në këtë drejtim, ndërtimet,
identiteti dhe integrimi shoqëror
08:33
are all the producer and product
of effective urbanism.
janë në të njëjtën kohë prodhuesit
dhe produktet e një urbanizimi efikas.
08:37
The coherent urbanism
of the old Islamic city
Urbanizmi koherent
i një qyteti të vjetër islamik
08:41
and of many old European
towns, for instance,
dhe i shumë qyteteve të vjetra europiane,
për shembull,
08:44
promote integration,
promovojnë integrim,
08:47
while rows of soulless housing
or tower blocks,
ndërsa rreshtat e kullave pashpirt,
08:49
even when they are luxurious,
bile dhe luksoze,
08:52
tend to promote isolation and "otherness."
inkurajojnë izolimin dhe "tjetërsinë".
08:54
Even simple things
Bile dhe gjëra të thjeshta
08:57
like shaded places or fruit plants
or drinking water inside the city
si vendet me hije, pemët frutore
apo uji i pijshëm në qytet
08:59
can make a difference
in how people feel towards the place,
bëjnë ndryshimin në mënyrën
e perceptimit të hapsirës nga banorët,
09:03
and whether they consider it
a generous place that gives,
dhe nëse ata e konsiderojnë
një hapsirë bujare,
09:06
a place that's worth keeping,
contributing to,
një hapsirë që ia vlen ta ruajnë,
09:09
or whether they see it
as an alienating place,
apo nëse e shohin si vend tjetërsimi,
09:12
full of seeds of anger.
të mbushur me fara zemërimi.
09:15
In order for a place to give,
its architecture should be giving, too.
Që një vend të jetë bujar,
arkitektura duhet të jetë po ashtu.
09:17
Our built environment matters.
Ambjenti i ndërtuar ka rëndësi.
09:22
The fabric of our cities is reflected
in the fabric of our souls.
Stofi i qyteteve reflektohet
në stofin tonë shpirtëror.
09:24
And whether in the shape
of informal concrete slums
Qoftë në formën e lagjeve
të varfra të betonit,
09:28
or broken social housing
apo ndërtimet sociale të dështuara
09:31
or trampled old towns
apo qytetet e vjetra të marra nëpër këmbë
09:33
or forests of skyscrapers,
apo pyjet e rrokaqiejve,
09:35
the contemporary urban archetypes
stereotipet bashkëkohore urbane
09:36
that have emerged
all across the Middle East
që janë shfaqur gjithandej
në Lindjen e Mesme
09:39
have been one cause of the alienation
and fragmentation of our communities.
u bënë shkak i tjetërsimit dhe
fragmentarizimit të komuniteteve tona.
09:41
We can learn from this.
Mund të mësojme nga kjo.
09:46
We can learn how to rebuild
in another way,
Mund të mësojmë
se si të ndërtojmë ndryshe,
09:48
how to create an architecture
that doesn't contribute only
si të krijojmë një arkitekturë
që nuk kontribuon vetëm
09:51
to the practical and economic
aspects of people's lives,
në jetën praktike dhe
ekonomike të njerëzve,
09:54
but also to their social, spiritual
and psychological needs.
por edhe në nëvojat shoqërore,
shpirtërore e psikologjike.
09:57
Those needs were totally overlooked
in the Syrian cities before the war.
Këto nevoja u neglizhuan plotësisht
në qytetet siriane para luftës.
10:02
We need to create again
cities that are shared
Duhet të krijojmë përsëri
qytete të ndara
10:06
by the communities that inhabit them.
nga komunitetet që jetojnë aty.
10:09
If we do so, people will not feel the need
Nëse e bëjmë këtë,
njerëzit nuk do të ndjejnë nevojën
10:11
to seek identities opposed
to the other identities all around,
për të kërkuar identitete kundërshtare
me identitetet rreth e rrotull
10:14
because they will all feel at home.
sepse do të ndihen si në shtëpi.
10:18
Thank you for listening.
Ju falemnderit që më dëgjuat.
10:22
Translated by Helena Bedalli
Reviewed by Nikol Likja

▲Back to top

About the speaker:

Marwa Al-Sabouni - Architect
Marwa Al-Sabouni suggests that architecture played a crucial role in the slow unraveling of Syrian cities' social fabric, preparing the way for once-friendly groups to become enemies instead of neighbors.

Why you should listen

Marwa Al-Sabouni was born in Homs, a city in the central-western part of the country, and has a PhD in Islamic Architecture. Despite the destruction of large parts of the city, she has remained in Homs with her husband and two children throughout the war. In her just-released book The Battle for Home (Thames & Hudson, 2016), she explores the role architecture and the built environment play in whether a community crumbles or comes together, and she offers insights on how her country (and a much-needed sense of identity) should be rebuilt so that it will not happen again.

More profile about the speaker
Marwa Al-Sabouni | Speaker | TED.com