ABOUT THE SPEAKER
Michael Shermer - Skeptic
Michael Shermer debunks myths, superstitions and urban legends -- and explains why we believe them. Along with publishing Skeptic Magazine, he's author of Why People Believe Weird Things and The Mind of the Market.

Why you should listen

As founder and publisher of Skeptic Magazine, Michael Shermer has exposed fallacies behind intelligent design, 9/11 conspiracies, the low-carb craze, alien sightings and other popular beliefs and paranoias. But it's not about debunking for debunking's sake. Shermer defends the notion that we can understand our world better only by matching good theory with good science.

Shermer's work offers cognitive context for our often misguided beliefs: In the absence of sound science, incomplete information can powerfully combine with the power of suggestion (helping us hear Satanic lyrics when "Stairway to Heaven" plays backwards, for example). In fact, a common thread that runs through beliefs of all sorts, he says, is our tendency to convince ourselves: We overvalue the shreds of evidence that support our preferred outcome, and ignore the facts we aren't looking for.

He writes a monthly column for Scientific American, and is an adjunct at Claremont Graduate University and Chapman University. His latest book is The Believing Brain: From Ghosts and Gods to Politics and Conspiracies—How We Construct Beliefs and Reinforce Them as Truths. He is also the author of The Mind of the Market, on evolutionary economics, Why Darwin Matters: Evolution and the Case Against Intelligent Design, and The Science of Good and Evil. And his next book is titled The Moral Arc of Science.

More profile about the speaker
Michael Shermer | Speaker | TED.com
TED2006

Michael Shermer: Why people believe weird things

مایکڵ شێرمەر :بڕوا پێکردنی شتە نامۆکان

Filmed:
7,339,268 views

بۆچی خەڵک وێنەی مریەمی پاکیزە لەسەر لەفەیەکی پەنیر دەبینن یان بۆچی وشەی دینی دەبیستن کاتێک گوێ لە 'ستێروەی تو هێڤن ' دەگرن؟ بە بەکارهێنانی ڤیدیۆ و مۆسیقامایکڵ شێرمەری کەسایەتی ئایینی پیشانمان دەدات چۆن ئێمە وا لەخۆمان دەکەین کە باوەڕ بهێنین، وە بەدوای ڕاستییەکاندا بگەڕێین.
- Skeptic
Michael Shermer debunks myths, superstitions and urban legends -- and explains why we believe them. Along with publishing Skeptic Magazine, he's author of Why People Believe Weird Things and The Mind of the Market. Full bio

Double-click the English transcript below to play the video.

00:24
I'm Michael Shermer,
director of the Skeptics Society,
0
0
2532
چۆنن، من مایکل شێرمه‌رم، به‌ڕێوبه‌ری کۆمه‌ڵگه‌ی گوماناوی
بڵاوکراوه‌ی گۆڤاری گومان
00:27
publisher of "Skeptic" magazine.
1
2556
1532
ئێمه‌ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ داواکاری نادیار ده‌که‌ین، زانستی درۆیینه‌
00:28
We investigate claims of the paranormal,
2
4112
1913
به‌شێکی گرووپه‌که‌ و ڕێبازه‌کان و داواکارییه‌ جۆراو جۆراکانی نێوان
00:30
pseudo-science, fringe groups and cults,
and claims of all kinds between,
3
6049
3682
00:34
science and pseudo-science
and non-science and junk science,
4
9755
2894
زانست و زانستی درۆیینه‌ و نازانستی و زانستی
زانستی جادووکردن، زانستی نه‌خۆشییانه‌، زانستی خراپ، نازانستیانه‌
00:37
voodoo science, pathological science,
bad science, non-science,
5
12673
3303
00:40
and plain old non-sense.
6
16000
1887
وە بیرۆکه‌ بێمانا کۆنه‌کان
00:42
And unless you've been on Mars recently,
7
17911
1917
مه‌گه‌ر نا به‌م نزیکانه‌ له‌ مارس بووین
00:44
you know there's a lot of that out there.
8
19852
2018
ده‌زانی له‌وێ شتی زۆری له‌وه‌ لێیه‌
00:46
Some people call us debunkers,
which is kind of a negative term.
9
21894
3022
هه‌ندێ خه‌ڵک پێمان ده‌ڵێن درۆزنه‌کان که‌ شێوازێکی نێگه‌تیڤه‌
00:49
But let's face it, there's a lot of bunk.
10
24940
2108
به‌ڵام، با ڕوبه‌ڕوی ببینه‌وه‌ -- زۆرێک درۆزن هه‌یه‌
وه‌ ئێمه‌ وه‌ک په‌له‌ درۆزنه‌کانی به‌ڕێوبه‌رایه‌تی پۆلیسین، له‌ده‌ره‌وه‌ هه‌ڵده‌قوڵێین
00:51
We are like the bunko squads
of the police departments out there --
11
27072
3453
00:55
well, we're sort of like
the Ralph Naders of bad ideas,
12
30549
3427
ئێمه‌ تا ڕاده‌یه‌ک له‌ (ڕالف نادێرس) ده‌چین له‌ بیرۆکه‌ی خراپ دا
00:58
(Laughter)
13
34000
1230
پێکه‌نین
هه‌وڵ ده‌ده‌ین بیرۆکه‌ خراپه‌کان به‌باشی بگۆڕین
01:00
trying to replace bad ideas
with good ideas.
14
35254
2722
01:02
I'll show you an example of a bad idea.
15
38000
1863
نمونه‌یه‌کی بیرۆکه‌ی خراپتان نیشان ده‌ده‌م
01:04
I brought this with me,
16
39887
1158
له‌گه‌ڵ خۆمدا هێناومه‌
01:05
this was given to us
by NBC Dateline to test.
17
41069
3907
ئه‌مه‌ له‌لایان (دەزگای بڵاوکراوەی نیشتیمانی) دراوه‌ به‌ ئێمه‌ بۆ تاقیکردنه‌وه‌
01:09
It's produced by the Quadro
Corporation of West Virginia.
18
45000
3286
ئه‌مه‌ -- ئه‌مه‌ له‌لایەن کۆمپانیاکانی (کواردۆ) له‌ ڕۆژئاوای ڤێرجینا به‌رهه‌م هێنراوه‌
ئه‌مه‌ (کوردۆ ٢٠٠٠ داوزێر ڕۆد)ی پێده‌وترێت
01:13
It's called the Quadro 2000 Dowser Rod.
19
48310
2910
پێکه‌نین
01:16
(Laughter)
20
51244
1446
01:17
This was being sold to high-school
administrators for $900 apiece.
21
52714
5262
ئه‌مه‌ به‌ به‌ڕێوبه‌رانی قوتابخانه‌ ئاماده‌ییه‌کان فرۆشرا به‌ (٩٠٠) دۆلار بۆ هه‌ر پارچه‌یه‌ک
01:22
It's a piece of plastic with a Radio
Shack antenna attached to it.
22
58000
4327
ئه‌مه‌ پارچه‌یه‌ک پلاستیکه‌ له‌گه‌ڵ ئاریه‌لی ڕادیۆیه‌ک
تۆش ده‌زانی بۆ چه‌ندین شت به‌کاری بهێنیت، به‌ڵام ئه‌م جۆره‌ تایبەتیانه‌
01:27
You could dowse for all sorts of things,
23
62351
1966
01:29
but this particular one was built
to dowse for marijuana
24
64341
3393
دروست کراوه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی (ماریوانا) له‌لۆکه‌ری قوتابییه‌کان
01:32
in students' lockers.
25
67758
1218
01:33
(Laughter)
26
69000
2460
پێکه‌نین
له‌به‌رئه‌وه‌، ئه‌وشێوه‌یه‌ی کاری پێ ده‌کرێت ئه‌وه‌یه‌، ده‌چیته‌ خواره‌وه‌ی هۆڵه‌که‌و ده‌بینی ئه‌گه‌ر
01:36
So the way it works
is you go down the hallway,
27
71484
3545
01:39
and you see if it tilts
toward a particular locker,
28
75053
2999
ئه‌مه‌ به‌ره‌و لۆکه‌رێکی تایبه‌ت لارده‌بێت، و دوایی لۆکه‌ره‌که‌ ده‌که‌ینه‌وه‌
01:42
and then you open the locker.
29
78076
1444
له‌به‌رئه‌وه‌، له‌م شێوه‌یه‌ ده‌چێت
01:44
So it looks something like this.
30
79544
1577
من نیشانتان ده‌ده‌م
01:45
I'll show you.
31
81145
1183
01:48
(Laughter)
32
83809
1167
پێکه‌نین
01:49
Well, it has kind of a right-leaning bias.
33
85000
3391
نه‌خێر، ئه‌مه‌ جۆرێکه‌ له‌ لاربوونه‌وه‌ی لایەنگرتن
له‌به‌رئه‌وه‌، من ئه‌وه‌ نیشان ده‌ده‌م، ئه‌م زانسته‌، له‌به‌رئه‌وه‌ ئێمه‌ تاقیکردنه‌وه‌یه‌کی کۆنتڕۆڵ کراوه‌
01:53
Well, this is science,
so we'll do a controlled experiment.
34
88415
2805
به‌دڵنیاییه‌وه‌ به‌م شێوه‌ ده‌بێت
01:56
It'll go this way for sure.
35
91244
1582
پێکه‌نین
01:57
(Laughter)
36
92850
3934
02:01
Sir, do you want to empty
your pockets, please, sir?
37
96808
2526
به‌ڕێز، تکایه‌ گیرفانت به‌تاڵ ده‌که‌یت، به‌ڕێز؟
پێکه‌نین
02:04
(Laughter)
38
99358
1838
که‌واته‌ پرسیاره‌که‌ ئه‌وه‌ بوو، به‌ڕاستی ده‌توانین ماریوانا له‌ لۆکه‌ری قوتابییه‌کان بدۆزیته‌وه‌
02:06
So the question was, can it actually
find marijuana in students' lockers?
39
101220
3457
وه‌ڵامه‌که‌ ئه‌وه‌یه‌، ئه‌گه‌ر تۆ بڕێکی زۆریان بکه‌یته‌وه‌، به‌ڵێ
02:09
And the answer is,
if you open enough of them, yes.
40
104701
2598
پیکه‌نین
02:12
(Laughter)
41
107323
1023
چه‌پڵه‌ لێدان
02:13
(Applause)
42
108370
1606
02:14
But in science, we have to keep track
of the misses, not just the hits.
43
110000
3381
به‌ڵام. له‌زانست دا، پێویسته‌ ئێمه‌ چاودێری وون بوه‌کان بکه‌ین نه‌ک ته‌نها لێدراوه‌کان
له‌وانه‌یه‌، ئه‌وه‌ کلیلی وانه‌ کوره‌ته‌که‌م بێت لێره‌، ئه‌وه‌یه‌ که‌
02:18
And that's probably the key lesson
to my short talk here:
44
113405
3266
02:21
This is how psychics work, astrologers,
tarot card readers and so on.
45
116695
3734
به‌م شێوه‌یه‌ فیزیا کارده‌کات، ئه‌ستێره‌ ناسه‌کان، فاڵچیه‌ کارت خوێنه‌ره‌وه‌کان به‌م شێوه‌یه‌
خه‌ڵك لێدانه‌کانی بیر ده‌بێت و وون بووه‌کان له‌بیر ده‌کات
02:25
People remember the hits
and forget the misses.
46
120453
2219
له‌زانست دا پێویسته‌ هه‌موو داتا به‌یسه‌کان بهێڵینه‌وه‌
02:27
In science, we keep the whole database,
47
122696
1895
وە ته‌ماشا ده‌که‌ین ئه‌گه‌ر ژماره‌ی لێدانه‌کان به‌جۆرێک بمێنێته‌وه‌
02:29
and look to see if the number
of hits somehow stands out
48
124615
2661
له‌ ژماره‌ گشتییه‌که‌ که‌ تۆ له‌ ڕێگه‌ی چانسه‌وه‌ وه‌ری ده‌گریت
02:32
from the total number
you'd expect by chance.
49
127300
2213
له‌م که‌یسه‌دا، ئێمه‌ تاقیمان کرده‌وه‌
02:34
In this case, we tested it.
50
129537
1294
02:35
We had two opaque boxes:
51
130855
1492
دوو سندوقی نا ڕوون (تاریک)مان هێنا
02:37
one with government-approved THC
marijuana, and one with nothing.
52
132371
3634
یه‌کێکیان ڕازی بوونی حکومه‌تی بۆ ماریوانا تێدایه‌، ئه‌وی تریان هیچ نییه‌
لە (%٥٠)که‌ی له‌کاتی خۆیدا وه‌رگرت
02:40
And it got it 50 percent of the time --
53
136029
1881
02:42
(Laughter)
54
137934
1093
که‌ به‌ته‌واوی ئێمه‌ چاوه‌ڕێمان ده‌کرد له‌ هاندانی کۆینێک
02:43
which is exactly what you'd expect
with a coin-flip model.
55
139051
2925
02:46
So that's just a fun little example
here of the sorts of things we do.
56
142000
3991
که‌واته‌، ئه‌وه‌ نمونه‌یه‌کی خۆش بوو لێره‌ له‌باره‌ی ئه‌و شته‌ ئێمه‌ ده‌یکه‌ین
گومان بڵاوکراوه‌یه‌کی هه‌فتانه‌یه‌
02:50
"Skeptic" is the quarterly publication.
Each one has a particular theme.
57
146015
3468
هه‌ریه‌که‌یان مه‌به‌ستێکی تایبه‌تی هه‌یه‌، وه‌ک ئه‌مه‌یان که‌ له‌باره‌ی زانیاری یه‌ له‌ داهاتوودا
02:54
This one is on the future of intelligence.
58
149507
2074
ئایا خه‌ڵک زیره‌ک تر یان ته‌مه‌ڵتر ده‌بن؟
02:56
Are people getting smarter or dumber?
59
151605
1771
من بیرۆکه‌یه‌کم هه‌یه‌ وه‌ک خۆم چونکه‌ من له‌ ئیشه‌که‌دام
02:58
I have an opinion of this myself
because of the business I'm in,
60
153400
3048
به‌ڵام، له‌ڕاستیدا، ده‌رده‌که‌وێت که‌ خه‌ڵک زیره‌ک تر ده‌بن
03:01
but in fact, people, it turns out,
are getting smarter.
61
156472
2667
لە(سێ خاڵی) ئای کیو له‌ (١٠) ساڵدا به‌رزده‌بێته‌وه‌
03:03
Three IQ points per 10 years, going up.
62
159163
2813
03:06
Sort of an interesting thing.
63
162000
1651
شتێکی سه‌رنج ڕاکێشه‌
03:08
With science, don't think of skepticism
as a thing, or science as a thing.
64
163675
3547
له‌گه‌ڵ زانست دا، بیر له‌ گومان وه‌ک شتێک یان هه‌تا زانست وه‌ک شتێک مه‌که‌ره‌وه‌
ئایا زانست و ئاین له‌گه‌ڵ یه‌کتر ده‌گونجێن؟
03:12
Are science and religion compatible?
65
167246
1730
03:13
It's like, are science
and plumbing compatible?
66
169000
2231
وه‌ک ئه‌وه‌ وایه‌، ئایا زانست و دامه‌زراندنی بۆری ئاو له‌گه‌ڵ یه‌کتر گونجاون
ئه‌مانه‌ -- ئه‌وانه‌ دوو شتی زۆر جیاوازن
03:16
They're just two different things.
67
171255
1634
03:17
Science is not a thing. It's a verb.
68
172913
1739
زانست شتت نیه‌، ئه‌وه‌ فرمانه‌
03:19
It's a way of thinking about things.
69
174676
1722
ڕێگه‌یه‌که‌ بۆ بیرکردنه‌وه‌ له‌باره‌ی شته‌کانه‌وه‌
03:21
It's a way of looking for natural
explanations for all phenomena.
70
176422
3070
ڕێگه‌یه‌که‌ بۆ ته‌ماشاکردنی ڕوناک کردنه‌وه‌ی سروشتییه‌کان بۆ هه‌موو دیارده‌کان
مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یە، زیاتر له‌چی ده‌چێت
03:24
I mean, what's more likely:
71
179516
1350
03:25
that extraterrestrial intelligences
or multi-dimensional beings
72
180890
3563
سه‌رباری زانیاری دانیشتوانی زه‌وی یان ده‌وری دووجاکان له‌ گه‌شت کردن بۆ
03:29
travel across vast distances
of interstellar space
73
184477
2390
ماوه‌یه‌کی زۆر دوور له‌نێوان ئه‌ستیره‌کان بۆ جێهیشتنی بازنه‌یه‌کی خه‌رمانه‌یی
03:31
to leave a crop circle in Farmer Bob's
field in Puckerbrush, Kansas
74
186891
3180
له‌ کێڵگه‌ی بوب ی جوتیار له‌ په‌کیربروش، کانساس بۆ به‌رزکردنه‌وه‌ سکێپتیج کۆم سایته‌ ئه‌لکرۆنیه‌کان؟
03:34
to promote skeptic.com, our web page?
75
190095
1810
یان زۆر له‌وه‌ ده‌چێت که‌ خوێنه‌ری "گومان" ئه‌مه‌ی به‌ فۆتۆشۆپ کردبێت
03:36
Or is it more likely that a reader
of "Skeptic" did this with Photoshop?
76
191929
4478
له‌هه‌موو بارو دۆخێکدا، پێویسته‌ پرسیار بکه‌ین
03:41
And in all cases we have to ask --
77
196431
1650
پێکه‌نین
03:42
(Laughter)
78
198105
1824
03:44
What's the more likely explanation?
79
199953
2023
چ جۆره‌ لێکدانه‌وه‌یه‌ک باشتره‌؟
03:46
Before we say something
is out of this world,
80
202000
2167
وه‌ پێش ئه‌وه‌ی شتێک له‌ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م جیهانه‌ بڵێین
پێویسته‌ سه‌ره‌تا دڵنیابین له‌وه‌ که‌ له‌م جیهانه‌ نه‌بێت
03:48
we should first make sure
that it's not in this world.
81
204191
2664
ئه‌وه‌ی زیاتره‌
03:51
What's more likely:
82
206879
1151
که‌ (ئارنۆڵد) هه‌ندێ یارمه‌تی مرۆڤی وه‌رگرت له‌ هه‌ڵبژاردن بۆ پۆستی پارێزگار؟
03:52
that Arnold had extraterrestrial help
in his run for the governorship,
83
208054
3326
یان "هه‌واڵی هه‌فتانه‌ی جیهان" شت دروست ده‌کات؟
03:56
or that the "World Weekly News"
makes stuff up?
84
211404
2498
03:58
(Laughter)
85
213926
1389
پێکه‌نین
به‌شێک له‌وه‌ -- هه‌مان مه‌به‌ست به‌شێوه‌یه‌کی جوان ئاشکرا کرا
04:00
The same theme is expressed nicely
here in this Sidney Harris cartoon.
86
215339
4662
لێره‌ له‌م کارتۆنه‌ی سیدنی هاریس
04:04
For those of you in the back,
it says here: "Then a miracle occurs.
87
220025
3215
بۆ ئه‌وانه‌ی به‌شی دواوه‌، لێره‌ دەڵێت: دوایی موعجیزه‌یه‌ک ڕووده‌دات
04:08
I think you need to be more
explicit here in step two."
88
223264
2712
وابزانم پێویسته‌ ئێوه‌ زیاتر ڕوون بن لێره‌ له‌ هه‌نگاوی دووه‌م دا
04:10
This single slide completely dismantles
the intelligent design arguments.
89
226000
4496
ئه‌م سڵایده‌ تایبه‌ته‌ به‌ته‌واوی گفتوگۆی دیزاینی زانیاری هه‌ڵده‌وه‌شێنێت
هیچ شتێکی زیاتر نیه‌ له‌وه‌
04:15
There's nothing more to it than that.
90
230520
1848
چه‌پڵه‌ لێدان
04:17
(Applause)
91
232392
1050
ده‌توانی بڵێیت موعجیزه‌یه‌ک ڕووده‌دات
04:18
You can say a miracle occurs,
92
233466
1388
04:19
it's just that it doesn't explain
anything or offer anything.
93
234878
2966
ئه‌وه‌ ته‌نها هیچ ڕونکردنه‌وه‌یه‌ نادات به‌ده‌سته‌وه‌
هیچ شتێک دابین ناکات، هیچ شتك نیه‌ تاقی بکرێته‌وه‌
04:22
There's nothing to test.
94
237868
1150
ئه‌مه‌ کۆتایی گفتوگۆکه‌یه‌ له‌باره‌ی زانیاری دیزاین دروست که‌ره‌کان
04:23
It's the end of the conversation
for intelligent design creationists.
95
239042
3448
به‌ڵام، ئه‌وه‌ ڕاسته‌، زاناکان هه‌ندێ کات بابه‌ته‌کان فڕێده‌ده‌ن کاتێک
04:27
And it's true, scientists sometimes throw
terms out as linguistic place fillers --
96
242514
4886
زمانه‌وانی جێی خۆی ده‌گرێت-- وزه‌ی ڕه‌ش یان کێشه‌ی ڕه‌ش یان شتێکی وه‌ک ئه‌وه‌
04:32
dark energy or dark matter,
something like that --
97
247424
2348
هه‌تا بۆمان ده‌رده‌که‌وێت که‌ ئه‌مه‌ چییه‌، ئێمه‌ ته‌نها ئه‌مه‌ی پێده‌ڵێن
04:34
until we figure out what it is,
we'll call it this.
98
249796
2460
ئه‌مه‌ سه‌ره‌تای زنجیره‌ی ڕاسته‌قینه‌یه‌ بۆ زانست
04:37
It's the beginning of the causal
chain for science.
99
252280
2701
بۆ دروستکه‌رانی زانیاری دیزاین، ئه‌مه‌ کۆتایی زنجیره‌یه‌که‌
04:39
For intelligent design creationists,
it's the end of the chain.
100
255005
4075
که‌واته‌، دووباره‌، ده‌توانین ئه‌م پرسیاره‌ بکه‌ینه‌وه‌: کامیان زۆر باوه‌؟
04:43
So again, we can ask this:
what's more likely?
101
259104
2172
ئایا که‌شتی بۆشاییه‌کان یان یه‌ک هه‌ڵه‌ یه‌ک ڕه‌نگه‌کان بێ (یو ئێف ئۆ) یان هه‌تا ساخته‌کان؟
04:46
Are UFOs alien spaceships, or perceptual
cognitive mistakes, or even fakes?
102
261300
4391
04:50
This is a UFO shot from my house
in Altadena, California,
103
265715
3261
ئه‌مه‌ وێنه‌ی (یو ئێف ئۆ) لە ماڵه‌که‌مه‌وه‌ له‌ ئه‌لتادێنا کالیفۆرنیا
04:53
looking down over Pasadena.
104
269000
1976
ته‌ماشای خواره‌وی (پاسادێنا) ده‌کات
04:55
And if it looks a lot like a Buick
hubcap, it's because it is.
105
271000
3521
ئه‌گه‌ر زۆر له‌ (بویک)ی که‌پ بچین چونکه‌ وایه‌
04:59
You don't even need Photoshop
or high-tech equipment,
106
274545
2738
هه‌تا پێویست به‌ فۆتۆشۆپ نیه‌، پێویستت به‌ که‌لوپه‌لی ته‌کنه‌لۆژیای به‌رز نییه‌
پێویستت به‌کۆمپیوته‌ر نییه‌
05:02
you don't need computers.
107
277307
1198
05:03
This was shot with a throwaway
Kodak Instamatic camera.
108
278529
3447
ئه‌مه‌ وێنه‌ی کامێره‌یه‌کی فڕێدراوی، کۆداکی ئینستماتیکه‌
05:06
You just have somebody off on the side
with a hubcap ready to go.
109
282000
3096
ته‌نها که‌سێک هه‌بێت له‌سه‌ر شه‌قامه‌که‌ به‌ که‌پێکی تایه‌وه‌ ئاماده‌بێت بۆ ڕۆشتن
کامێره‌که‌ -- ئاماده‌یه‌
05:09
Camera's ready -- that's it.
110
285120
1898
پێکه‌نین
05:11
(Laughter)
111
287042
1437
که‌واته‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی که‌ شیاوه‌ زۆربه‌ی ئه‌م شتانه‌ ئه‌صڵی نین
05:13
So, although it's possible
that most of these things are fake
112
288503
3473
05:16
or illusions or so on,
and that some of them are real,
113
292000
3714
یان خه‌یاڵاوین یان به‌م شێوه‌یه‌ که‌ هه‌ندێکیان ڕاسته‌قینه‌ن
له‌وه‌ ده‌چێت که‌ هه‌موویان ئه‌صڵی نه‌بن، وه‌ک بازنه‌یی دانه‌وێڵه‌کان
05:20
it's more likely that all of them
are fake, like the crop circles.
114
295738
3133
به‌شێوه‌یه‌کی جدی تر، له‌هه‌موو زانست دا ئیمه‌ بۆ باڵانسێک ده‌گه‌ڕێین
05:23
On a more serious note, in all of science
we're looking for a balance
115
298895
3381
له‌نێوان داتا و بیرۆکه‌
05:27
between data and theory.
116
302300
1676
05:28
In the case of Galileo,
he had two problems
117
304000
3976
له‌باره‌ی گالیلۆیه‌، ئه‌و دوو کێشه‌ی هه‌بوو
05:32
when he turned his telescope to Saturn.
118
308000
2361
کاتیک تەلسکۆبه‌کەی خسته‌ سه‌ر (ساتورن)دا هه‌ساره‌
سه‌ره‌تا، هیچ بیرۆکه‌یه‌ک نه‌بوو له‌سه‌ر بازنه‌یی په‌یوه‌ندی هه‌ساره‌کان
05:35
First of all, there was no
theory of planetary rings.
119
310385
3122
وه‌ دووه‌م، داتاکانی ناڕوون و لێڵ بوون
05:38
Second of all, his data
was grainy and fuzzy,
120
313531
2193
ئه‌و نه‌یتوانی ئه‌وه‌ به‌باشی ده‌ربخات که‌ ته‌ماشای ده‌کرد
05:40
and he couldn't quite make out
what he was looking at.
121
315748
2528
له‌به‌رئه‌وه‌، نوسی که‌ ئه‌وه‌ی بینیوه‌
05:43
So he wrote that he had seen --
122
318300
1676
05:44
"I have observed that the furthest
planet has three bodies."
123
320000
3507
ئه‌وه‌م بۆده‌رکه‌وت که‌ دورترین هه‌ساره‌ سێ لاشه‌ی (پارچه‌ )ی هه‌یه‌
ئه‌مه‌ نه‌بوو که‌ ئه‌و له‌کۆتایدا بینیبوو
05:48
And this is what he ended up
concluding that he saw.
124
323531
2865
که‌واته‌، به‌بێ بازنه‌ی په‌یوه‌ندی هه‌ساره‌کان و له‌گه‌ڵ داتای ناڕوون دا
05:51
So without a theory of planetary
rings and with only grainy data,
125
326420
3556
05:54
you can't have a good theory.
126
330000
1918
ناتوانی بیرۆکه‌یه‌کی باشت هه‌بێت
05:56
It wasn't solved until 1655.
127
331942
1619
ئه‌وه‌ هه‌تا ساڵی ١٦٥٥ چاره‌سه‌ر نه‌کرا
05:58
This is Christiaan Huygens's book
that catalogs all the mistakes
128
333585
3014
ئه‌مه‌ کتێبی (کرستیان هوجین)ه‌ که‌ هه‌موو هه‌ڵه‌کانی کۆکردۆته‌وه‌
06:01
people made trying to figure out
what was going on with Saturn.
129
336623
2962
که‌ خه‌ڵک کردوویانه‌ له‌ هه‌وڵدان بۆ ده‌رخستنی ئه‌و شتانه‌ له‌ (سارتورن) ڕوده‌دات
ئه‌وه‌ نه‌هاته‌دی هه‌تا هوجین دوو شتی هه‌بوو
06:04
It wasn't till Huygens had two things:
130
339609
1856
ئه‌و بیرۆکه‌یه‌کی باشی هه‌بوو له‌باره‌ی بازنه‌ی په‌یوه‌ندی هه‌ساره‌کان و چۆن سیسته‌می خۆری کارده‌کات
06:06
He had a good theory of planetary rings
and how the solar system operated,
131
341489
4486
06:10
and he had better telescopic,
more fine-grain data
132
345999
2863
دوایی، ئه‌و باشترین تەلسکۆبی هه‌بوو، داتای زۆر دیار و ئاشکرا
06:13
in which he could figure out that
as the Earth is going around faster --
133
348886
3543
که‌ ده‌یتوانی ئه‌وه‌ ئاشکرا بکات کاتێک زه‌وی به‌خێرایی ده‌ڕوات
به‌پێی یاساکانی (کێبله‌ر) له‌ ساتورن، دوایی ده‌توانیین له‌گه‌ڵی بڕۆین
06:17
according to Kepler's Laws --
than Saturn, then we catch up with it.
134
352453
3228
ئێمه‌ گۆشه‌کانی بازنه‌کان ده‌بینین له‌ گۆشه‌ی جیاوازدا
06:20
And we see the angles of the rings
at different angles, there.
135
355705
3271
06:23
And that, in fact, turns out to be true.
136
359000
2220
له‌ ڕاستیدا، ئه‌و ده‌رده‌که‌وێت که‌ ڕاسته‌
کێشه‌ له‌ هه‌بوونی بیرۆکه‌دا
06:26
The problem with having a theory is that
it may be loaded with cognitive biases.
137
361244
5297
ئه‌وه‌یه‌که‌ له‌وانه‌یه‌ بیرۆکه‌کان لایەنگری یه‌ک لایەنه‌ی هه‌بێت
که‌واته‌، یه‌کێک له‌ کێشه‌کانی لێکدانه‌وه‌کان بۆچی خه‌ڵکی باوه‌ڕ به‌شتی نامۆ ده‌کات
06:31
So one of the problems of explaining
why people believe weird things
138
366565
3267
ئه‌وه‌یه‌ که‌ شته‌کانمان له‌ ئاستیکی ئاسان دان
06:34
is that we have things, on a simple level,
139
369856
2068
دوایی، من ده‌چمه‌ سه‌ر بابه‌تی جدی تر
06:36
and then I'll go to more serious ones.
140
371948
1828
ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت ڕوکه‌شه‌کان ببینین
06:38
Like, we have a tendency to see faces.
141
373800
1876
ئه‌م ڕوکه‌شه‌ مارسه‌، که‌
06:40
This is the face on Mars.
142
375700
1776
له‌ساڵی ١٩٧٦ وه‌ هه‌موو جوڵه‌کان ده‌دات به‌ ناسا
06:42
In 1976, where there was a whole movement
to get NASA to photograph that area
143
377500
4512
بۆ وێنه‌گرتنی ئه‌و ناوچه‌یه‌ چونکه‌ خه‌ڵک پێی وابوو
06:46
because people thought this was monumental
architecture made by Martians.
144
382036
3916
ئه‌مه‌ ته‌لارسازییه‌کی گه‌وره‌یه‌ له‌ لایان (مارتیسانس) کراوه‌
ده‌رکه‌وت، ئه‌وه‌ نزیکه‌ له‌ ساڵی ٢٠٠١
06:50
Here's the close-up of it from 2001.
145
385976
2771
06:53
If you squint, you can still see the face.
146
388771
2460
ئه‌گه‌ر چاویش دابخه‌یت، هێشتا ده‌توانی ڕوکه‌شه‌که‌ ببینیت
وه‌ کاتێک چاو داده‌خه‌یت، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ده‌یکه‌یت ئه‌وه‌یه‌
06:56
And when you're squinting,
147
391255
1302
06:57
you're turning that from fine-grain
to coarse-grain,
148
392581
3023
ده‌گۆڕێیت له‌ دانه‌وێڵه‌یه‌کی باشه‌وە بۆ دانه‌وێڵه‌یه‌کی ڕه‌ق
که‌واته‌، تۆ کوالێتی داتاکان که‌م ده‌که‌یته‌وه‌
07:00
so you're reducing
the quality of your data.
149
395628
2287
ئه‌گه‌ر من پێت نه‌ڵێم بۆچی بگه‌ڕێیت، هێشتا ڕوکه‌شه‌که‌ ده‌بینیت
07:02
And if I didn't tell you what to look for,
you'd still see the face,
150
397939
3229
چونکه‌ ئێمه‌ به‌شێوه‌یه‌کی گۆڕاو ڕوکه‌شه‌کان ده‌بینین
07:05
because we're programmed
by evolution to see faces.
151
401192
2429
ڕوکه‌شەکان گرنگن بۆ لایه‌نی کۆمه‌ڵایه‌تی خۆمان
07:08
Faces are important for us socially.
152
403645
2151
به‌دڵنیاییه‌وه‌
07:10
And of course, happy faces,
faces of all kinds are easy to see.
153
405820
3468
ڕووکه‌شه‌کان ئاسنن بۆ بینین
پێکه‌نین
07:14
You see the happy face on Mars, there.
154
409312
1896
له‌وێ ده‌توانی ڕوگه‌شی مارس ببینیت
07:16
(Laughter)
155
411232
1151
ئه‌گه‌ر گه‌ردون ناسه‌کان بۆق بونایه‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌وان (کێرمیس) ببینین وه‌ک بۆق
07:17
If astronomers were frogs,
perhaps they'd see Kermit the Frog.
156
412407
2913
له‌وێ ده‌یبینیت؟
07:20
Do you see him there? Little froggy legs.
157
415344
1953
ئه‌و قاچه‌ بۆقیە بچوکانه‌
07:22
Or if geologists were elephants?
158
417688
2195
یان ئه‌گه‌ر جیولۆجییه‌کان فیل بونایه‌؟
07:25
Religious iconography.
159
420736
3240
دروست کردنی ئایکۆنی ئاینی
07:28
(Laughter)
160
424000
2801
پێکه‌نین
له‌ساڵی ١٩٩٦ له‌لایەن (تێنسس باکیر) دۆزرایه‌وه‌
07:31
Discovered by a Tennessee baker in 1996.
161
426825
2151
07:33
He charged five bucks a head
to come see the nun bun
162
429000
2477
ئه‌و پێنج ڕه‌شی تاوان بارکردن بۆ بینینی ڕاهیبه‌کان
هه‌تا، ئاشتی به‌رقەورار کرد له‌لایەن دایکه‌ (ترێسا)ی پارێزه‌ر
07:36
till he got a cease-and-desist
from Mother Teresa's lawyer.
163
431501
3713
ئه‌مه‌ خانمه‌که‌مان، گواده‌لوپی و خانمه‌که‌ی (واتسۆن ڤیل)ه‌ له‌خواره‌وی شه‌قامه‌که‌
07:40
Here's Our Lady of Guadalupe and Our
Lady of Watsonville, just down the street,
164
435238
3738
07:43
or is it up the street from here?
165
439000
1604
یان لێره‌وه‌ به‌شی سه‌ره‌وه‌ی شه‌قامه‌که‌یه‌؟
07:45
Tree bark is particularly good
because it's nice and grainy, branchy,
166
440628
3348
داوه‌رینی دار زۆر باشه‌ چونکه‌ ئه‌و جوان دیار و لابه‌لا
07:48
black-and-white splotchy and you can
get the pattern-seeking --
167
444000
3000
ڕه‌ش و سپی و ده‌توانی داخوازییه‌کی بنکه‌ییانه‌ وه‌ربگریت
مرۆڤه‌کان به‌شێکی حه‌زلێکراون بۆ ئاژه‌ڵه‌کان
07:51
humans are pattern-seeking animals.
168
447024
1952
07:53
Here's the Virgin Mary on the side
of a glass window in Sao Paulo.
169
449000
3563
ئه‌مه‌ (ڤێرمین ماری)یه‌ له‌لایه‌کی شوشه‌ په‌نجه‌ره‌یه‌ک له‌ ساوپاولۆ
ئێستا، ئه‌مه‌ دروست کراوی (فیرجین ماری) یه‌ له‌سه‌ر ساندویچی په‌نیر
07:57
Here's when the Virgin Mary made
her appearance on a cheese sandwich --
170
452587
3414
که‌ له‌ڕاستیدا، له‌ گازینۆی لاس فێگاس هه‌ڵواسراوه‌
08:00
which I got to actually
hold in a Las Vegas casino --
171
456025
2490
به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌مه‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا
08:03
of course, this being America.
172
458539
1537
پێکه‌نین
08:04
(Laughter)
173
460100
1525
08:06
This casino paid $28,500
on eBay for the cheese sandwich.
174
461649
4327
گازینۆکه‌ (٢٨،٥٠٠) دۆلاری دابه‌ (ئی به‌ی) بۆ ساندویچی په‌نیر
08:10
(Laughter)
175
466000
1976
پێکه‌نین
08:12
But who does it really look like?
The Virgin Mary?
176
468000
2381
به‌ڵام، به‌ڕاستی فیرجین ماری له‌ کێ ده‌چێت؟
پێکه‌نین
08:15
(Laughter)
177
470405
1979
ئه‌وه‌ جۆرێک له‌ لێبورده‌یی هه‌بوو له‌ساڵی ١٩٤٠
08:17
It has that sort of
puckered lips, 1940s-era look.
178
472408
3865
فێرجینا ماری له‌ کلێرواته‌ره‌، له‌ فلۆریدا
08:21
Virgin Mary in Clearwater, Florida.
179
476297
1679
08:22
I actually went to see this one.
180
478000
1976
له‌ڕاستیدا، من ئه‌وه‌م بینی
08:24
There was a lot of people there.
181
480000
1834
چه‌ندین خه‌ڵک له‌وێ بوو -- ڕاستیه‌که‌ گه‌یشته‌ ئه‌وان
08:26
The faithful come in their wheelchairs
and crutches, and so on.
182
481858
4652
کورسی که‌سی که‌م ئه‌ندام و دارشه‌ق و هه‌تا دوایی
وه‌ ئێمه‌ ڕۆیشتین و لێکۆڵینه‌وه‌مان کرد
08:31
We went down and investigated.
183
486534
1861
ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی شتێکت بده‌ینێ -- ئه‌مه‌ داوکینه‌، من و ڕاندی یه‌ جوانه‌که‌یه‌
08:33
Just to give you a size, that's Dawkins,
me and The Amazing Randi,
184
488419
3173
له‌نزیک ئه‌و دوانه‌، وێنه‌یه‌کی دوو نیویی هەیە
08:36
next to this two,
two and a half story-sized image.
185
491616
2413
هه‌موو ئه‌م مۆمانه‌
08:38
All these candles, thousands of candles
people had lit in tribute to this.
186
494053
3502
له‌به‌رئه‌وه‌، ڕۆشتین به‌ده‌وری به‌شی دواوه‌، ته‌نها بۆ بینینی ئه‌وه‌ی که‌ لێره‌ چی ڕووده‌دات
08:42
So we walked around the backside,
to see what was going on.
187
497579
2805
که‌ ده‌رکه‌وت له‌ هه‌رشوێنێک برژێنه‌ر هه‌بێت له‌گه‌ڵ دارخورما
08:45
It turns out wherever there's
a sprinkler head and a palm tree,
188
500408
3331
تۆ کاریگه‌ریه‌که‌ت ده‌ست ده‌که‌وێت
08:48
you get the effect.
189
503763
1213
08:49
Here's the Virgin Mary on the backside,
which they started to wipe off.
190
505000
3381
ئه‌م فێرجین ماری یه‌ له‌به‌شی دواوه‌، که‌ ده‌ستیان کرد به‌ سڕینه‌وه‌
وابزانم تۆ ته‌نها ده‌توانی موعجیزه‌یه‌کت هه‌بێت له‌ بینایه‌کدا
08:53
I guess you can only have
one miracle per building.
191
508405
2571
08:55
(Laughter)
192
511000
3333
پێکه‌نین
له‌به‌رئه‌وه‌، ئه‌مه‌ موعجیزه‌یه‌کی باشه‌ بۆ ماری، یان موعجیزه‌ی مارجه‌؟
08:59
So is it really a miracle of Mary,
or is it a miracle of Marge?
193
514357
3679
پێکه‌نین
09:02
(Laughter)
194
518060
1001
دواتر من به‌نمونه‌یه‌کی تر کۆتایی پێ ده‌هێنم
09:03
And now I'm going to finish up
with another example of this,
195
519085
3603
له‌گه‌ڵ ئۆدیۆ، بینینه‌ خه‌یاڵاوییه‌کان
09:07
with auditory illusions.
196
522712
2777
ئه‌م فیلمه‌ هه‌یه‌ ، ژاوه‌ژاوه‌ سپی یه‌که‌
09:10
There's this film, "White Noise,"
with Michael Keaton,
197
525513
2526
له‌گه‌ڵ مایکل کیتۆن له‌باره‌ی قسه‌کردنی مردووه‌کان له‌گه‌ڵ ئێمه‌
09:12
about the dead talking back to us.
198
528063
2534
به‌وبۆنه‌یه‌وه‌، هه‌موو بابه‌تی قسه‌کردنه‌که‌ له‌گه‌ڵ مردوودا، شتێکی گه‌وره‌ نییه‌
09:15
By the way, the whole business of talking
to the dead is not that big a deal.
199
530621
3665
هه‌موو که‌سێک ده‌توانێت بیکات
09:19
Anybody can do it, turns out.
200
534310
1485
وا له‌مردووه‌کان ده‌کات قسه‌بکه‌ن و ئه‌مه‌ش به‌شه‌ قورسه‌که‌یه‌
09:20
It's getting the dead to talk
back that's the really hard part.
201
535819
3088
پێکه‌نین
09:23
(Laughter)
202
538931
1098
له‌م دۆخه‌دا، له‌بارو دۆخی ئه‌لکترۆنی شاردنه‌وه‌ی ئه‌م نامانه‌
09:24
In this case, supposedly, these messages
are hidden in electronic phenomena.
203
540053
3782
09:28
There's a ReverseSpeech.com web page
where I downloaded this stuff.
204
543859
3285
وێب په‌یجێک هه‌یه‌ ( ئاخاوتنی پێچەوانە) که‌من داونلۆدی ئه‌م شتانه‌ ده‌که‌م
ئه‌مه‌ به‌شه‌ تازه‌که‌یه‌تی -- ئه‌مه‌ باناوبانگ ترین یانه‌ له‌ناو هه‌موویاندا
09:31
This is the most famous one
of all of these.
205
547168
3151
ئه‌مه‌ ڤێرژنی تازه‌یه‌ ئه‌م گۆڕانییه‌ به‌ناوبانگه‌یه‌، مۆسیقا
09:35
Here's the forward version
of the very famous song.
206
550343
2801
09:37
(Music with lyrics)
207
553168
1071
09:39
If there's a bustle in your hedgerow
don't be alarmed now.
208
554263
5158
09:44
It's just a spring clean
for the May Queen.
209
560089
3795
09:50
Yes, there are two paths you
can go by, but in the long run,
210
565764
4987
09:56
There's still time to change
the road you're on
211
571870
3564
کوڕینە، ناتوانن ته‌نها گوێ له‌وه‌ بگری به‌درێژایی ڕۆژ؟
10:03
Couldn't you just listen to that all day?
212
578733
2611
پێکه‌نین
زۆر باشه‌، ئه‌مه‌ به‌شی پشته‌وه‌یه‌تی
10:06
All right, here it is backwards,
213
581368
1607
10:07
and see if you can hear the hidden
messages that are supposedly in there.
214
582999
4030
ببینه‌ ئه‌گه‌ر تۆ بتوانیت نامه‌ شاراوه‌کان بیبینن له‌وێیه‌، مۆسیقا
10:12
(Music with unintelligible lyrics)
215
587513
6778
10:26
(Lyrics) Satan!
216
601450
1294
10:27
(Unintelligible lyrics continue)
217
602768
6477
چیت ده‌ست که‌وت؟
10:41
What did you get?
Audience: Satan!
218
616934
1620
بینه‌ران، ساتان
10:43
Satan. OK, at least we got "Satan".
219
618578
1712
مایکل شێرمێر؛ ساتان. باشه‌، به‌لایه‌نی که‌مه‌وه‌ "ساتان" ده‌ست که‌وت
10:45
Now, I'll prime the auditory
part of your brain
220
620314
2302
ئێستا. من دەگەم بە بەشی سەرەکی بیستنت لە مێشکتدا
10:47
to tell you what you're supposed
to hear, and then hear it again.
221
622640
3437
تاپێتان بڵێ ئه‌وه‌ی که‌ پێویسته‌ گوێتان لێبێت، و دوباره‌ گوێی لێبگرنه‌وه‌. مۆسیقا
10:50
(Music with lyrics)
222
626101
3801
11:17
(Music ends)
223
652673
1086
پێکه‌نین
11:18
(Laughter)
224
653783
1207
چه‌پڵه‌ لێدان
11:19
(Applause)
225
655014
6389
ناتوانن ئه‌وه‌ له‌ده‌ست بده‌ن کاتێک پێتان ده‌ڵێم که‌چی له‌وێیه‌
11:26
You can't miss it
when I tell you what's there.
226
661427
2549
11:28
(Laughter)
227
664000
3250
پێکه‌نین
زۆرباشه‌، من به‌چیرۆکێکی خۆش و کورت کۆتایی پێ ده‌هێنم
11:32
I'm going to just end
with a positive, nice little story.
228
667274
4035
له‌باره‌ی -- سکێپتکس ڕێکخراوی په‌روه‌رده‌یی قازانج نه‌ویسته‌
11:36
The Skeptics is a nonprofit
educational organization.
229
671333
2845
هه‌میشه‌ ئێمه‌ به‌دوای شتی باشتردا ده‌گه‌ڕێین که‌ خه‌ڵک ده‌یکات
11:39
We're always looking for little
good things that people do.
230
674202
2820
له‌ ئینگلته‌را، گۆرانی بێژی پۆپ هه‌یه‌
11:41
And in England, there's a pop singer.
231
677046
2009
یه‌کێک له‌ گۆرانی بێژه‌ باناوبانگه‌کانی پۆپ له‌ ئنگلته‌را، که‌یت مێلایە
11:43
One of the top popular singers
in England today, Katie Melua.
232
679079
3745
ئه‌و کچه‌ گۆرانییه‌کی خۆشی نوسییوه‌
11:47
And she wrote a beautiful song.
233
682848
1528
به‌رزترین گۆرانیه‌کانی لە ساڵی (٢٠٠٥)بوو به‌ناوی، نۆمیۆن پایسکیل له‌ په‌کین
11:49
It was in the top five in 2005, called,
"Nine Million Bicycles in Beijing."
234
684400
5576
11:54
It's a love story -- she's sort
of the Norah Jones of the UK --
235
690000
3096
چیرۆکێکی خۆشه‌ویستیه‌ -- ئه‌و جۆرێکه‌ له‌ (نۆرا جۆنس) له‌ به‌ریتانیا
که‌ چه‌ند خۆشه‌ویسته‌که‌ی خۆش ده‌وێت
11:57
about how she much loves her guy,
236
693120
1621
11:59
and compared to nine million
bicycles, and so forth.
237
694765
2476
وه‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ نۆ ملیۆن پایسکیل و به‌رده‌وام بوون
ئه‌و ئه‌م نوسینەی هه‌یه‌ لێره‌
12:02
And she has this one passage here.
238
697265
2225
12:04
(Music)
239
699514
1036
ئێمه‌ (١٢) بلیۆنین له‌ قراخی ساڵدا
12:05
(Lyrics) We are 12 billion
light-years from the edge
240
700574
5771
ئه‌وه‌ گریمانه‌یه‌که‌
12:11
That's a guess,
241
706369
2325
هه‌رگیز که‌س ناتوانێت بڵێت ئه‌وه‌ ڕاسته‌
12:13
No one can ever say it's true,
242
708718
3711
به‌ڵام ده‌زانم که‌ من هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ ئێوه‌ ده‌بم
12:17
But I know that I will always be with you.
243
712453
4603
ئه‌وه‌ جوانه‌
12:22
Michael Shermer: Well, that's nice.
At least she got it close.
244
717731
2965
به‌لایه‌نی که‌مه‌وه‌، ئه‌و نزیک بویه‌وه‌
له‌ ئه‌مه‌ریکا ده‌بێت، ئێمه‌ (٦٠٠٠)ین له‌ قه‌راغخ ساڵی ڕوناکی دا
12:25
In America it'd be,
"We're 6,000 light years from the edge."
245
720720
2923
پێکه‌نین
12:28
(Laughter)
246
723667
1036
به‌ڵام هاوڕێکه‌م مسیمۆن ساین، شاره‌زای فیزیا، ئێستا بووه‌ به‌ مامۆستای زانست
12:29
But my friend, Simon Singh, the particle
physicist now turned science educator,
247
724727
3769
وه‌ کتێبێکی نوسیوه‌، (ته‌قینه‌وه‌ گه‌وره‌که‌ ) و دوای ئه‌وه‌
12:33
who wrote the book
"The Big Bang," and so on,
248
728520
2127
ئه‌و هه‌موو هه‌ڵه‌کان به‌کار ده‌هێنێت بۆ گه‌شه‌کردنی زانستێکی باش
12:35
uses every chance he gets
to promote good science.
249
730671
2405
ئه‌و له‌باره‌ی گۆرانیەکه‌ی که‌یتی، له‌ گاردیان نوسیویه‌تی
12:37
And so he wrote an op-ed piece
in "The Guardian" about Katie's song,
250
733100
3286
که‌ ده‌ڵێت، به‌باشی ده‌زانین چه‌ند کۆنه‌، چه‌ند له‌قه‌راخه‌که‌وه‌ دووره‌
12:41
in which he said, well, we know exactly
how far from the edge.
251
736410
5036
ده‌زانی، ئه‌وه‌ (١٢)یه‌ --(١٣،٧) بلیۆن ساڵی ڕوناکی، ئه‌وه‌ گریمانه‌یه‌ک نییه‌
12:46
You know, it's 13.7 billion light years,
and it's not a guess.
252
741470
3818
ده‌زانی، له‌گه‌ڵ هه‌ڵه‌یه‌کی وورد له‌وێ، چه‌ند نزیکه‌
12:50
We know within precise
error bars how close it is.
253
745312
4264
له‌به‌رئه‌وه‌، ده‌توانین بڵێین، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی ته‌واو ڕاست نییه‌، زۆر له‌ڕاستیه‌وه‌ نزیکه‌
12:54
So we can say, although not absolutely
true, it's pretty close to being true.
254
749600
3810
بۆ خه‌ڵات کردنی، که‌یتی بانگی کردووه‌ دوای ئه‌وه‌ی ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌رکه‌وت
12:58
And, to his credit, Katie called him up
after this op-ed piece came out, and said,
255
753434
4739
وتم، من زۆر شه‌رمه‌زار بووم
13:02
"I'm so embarrassed.
I was in the astronomy club.
256
758197
2371
من ئه‌ندام بووم له‌یانه‌ی گه‌ردوون ناسی و ده‌بوایه‌ باشتر بمزانیایه‌
13:05
I should've known better."
257
760592
1278
ئه‌وه‌ گۆرانیه‌که‌ی دووباره‌ کرده‌وه‌
13:06
And she re-cut the song.
258
761894
1222
له‌به‌رئه‌وه‌، من کۆتایی دێنم به‌ ڤێرژنێکی نوێ
13:07
So I will end with the new version.
259
763140
1848
ئێمه‌ (١٣،٧) بلیۆن ساڵی ڕوناکین
13:09
(Music with lyrics)
260
765012
1264
13:11
We are 13.7 billion light years
261
766300
2421
له‌قەراخ جیهانی دۆزراوه‌دا
13:13
from the edge of the observable universe.
262
768745
3491
ئه‌وه‌ خه‌مڵاندنێکی باشه‌ له‌گه‌ڵ شیکردنه‌وه‌یه‌کی ناڕاست
13:17
That's a good estimate
with well-defined error bars.
263
772260
3769
وه‌ له‌گه‌ڵ زانیارییه‌ له‌به‌ر ده‌سته‌کان
13:20
And with the available information,
264
776053
3152
من پێشبینی ئه‌وه‌ ده‌که‌م هه‌میشه‌ له‌گه‌ڵ تۆ بکه‌م
13:24
I predict that I will always be with you.
265
779229
4343
چه‌پڵه‌ لێدان
13:28
(Laughter)
266
783596
1157
ئه‌وه‌ چه‌ند خۆشه‌
13:29
How cool is that?
267
784777
1168
چه‌پڵه‌ لێدان
13:30
(Applause)
268
785969
2031

▲Back to top

ABOUT THE SPEAKER
Michael Shermer - Skeptic
Michael Shermer debunks myths, superstitions and urban legends -- and explains why we believe them. Along with publishing Skeptic Magazine, he's author of Why People Believe Weird Things and The Mind of the Market.

Why you should listen

As founder and publisher of Skeptic Magazine, Michael Shermer has exposed fallacies behind intelligent design, 9/11 conspiracies, the low-carb craze, alien sightings and other popular beliefs and paranoias. But it's not about debunking for debunking's sake. Shermer defends the notion that we can understand our world better only by matching good theory with good science.

Shermer's work offers cognitive context for our often misguided beliefs: In the absence of sound science, incomplete information can powerfully combine with the power of suggestion (helping us hear Satanic lyrics when "Stairway to Heaven" plays backwards, for example). In fact, a common thread that runs through beliefs of all sorts, he says, is our tendency to convince ourselves: We overvalue the shreds of evidence that support our preferred outcome, and ignore the facts we aren't looking for.

He writes a monthly column for Scientific American, and is an adjunct at Claremont Graduate University and Chapman University. His latest book is The Believing Brain: From Ghosts and Gods to Politics and Conspiracies—How We Construct Beliefs and Reinforce Them as Truths. He is also the author of The Mind of the Market, on evolutionary economics, Why Darwin Matters: Evolution and the Case Against Intelligent Design, and The Science of Good and Evil. And his next book is titled The Moral Arc of Science.

More profile about the speaker
Michael Shermer | Speaker | TED.com