English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDSummit

Abigail Marsh: Why some people are more altruistic than others

ئەبیگەیل مارش: بۆچی هەندێک کەس لە کەسانی تر خۆنەویست ترن

Filmed
Views 1,788,974

بۆچی هەندێک کەس کاری خۆنەویستانە دەکەن، بە خستنە مەترسی تەندرووستی خۆیان یارمەتی کەسانی تر دەدەن؟ لێکۆڵەرەوەی دەروونی ئەبیگەیل مارش لێکۆڵینەوە لە پاڵنەرەکانی ئەو کەسانە دەکات کە کاری لە ڕادەبەدەر خۆنەویستانە دەکەن، وەک بەخشینی گورچیلەیەک بە کەسێکی تەواو نەناسراو. دەکرێت مێشکی ئەوان جیاوازییەکی هەبێت؟

- Psychologist
Abigail Marsh asks essential questions: If humans are evil, why do we sometimes go to extraordinary lengths to help others even at a cost to ourselves? Full bio

There's a man out there, somewhere,
،پیاوێكه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌، له‌ شوێنێك
00:12
who looks a little bit
like the actor Idris Elba,
،كه‌مێك له‌ ئیدریس ئه‌لبای ئه‌كته‌ر ده‌چێت
00:14
or at least he did 20 years ago.
.یان با بڵێین ٢٠ ساڵ له‌مه‌و پێش وابوو
00:17
I don't know anything else about him,
هیچ شتێكى تر نازانم سه‌باره‌ت به‌و کەسە
00:20
except that he once saved my life
جگه‌ له‌وه‌ى كه‌ جارێك ژیانى منى ڕزگار كرد
00:22
by putting his own life in danger.
.ئەویش بە خستنە بەر مەترسی ژیانی خۆی
00:24
This man ran across four lanes of freeway
traffic in the middle of the night
ئه‌م پیاوه‌ بەو نیوە شەوە
به‌ درێژى چوار سايدی ڕێگاىەکی خێرا ڕایكرد
00:26
to bring me back to safety
بۆ ئه‌وه‌ى من ڕزگار بكات
00:32
after a car accident
that could have killed me.
دوای ئەوەی ڕووداوێكى
.ئوتومبێل خەریکبوو بمكوژێت
00:33
And the whole thing
left me really shaken up, obviously,
،هه‌موو ئەم شته‌ بە ڕوونی، منى داچڵه‌كاند
00:36
but it also left me with this
kind of burning, gnawing need
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا
پێویستییه‌كى زۆر گرنگى له‌لا جێهێشتم
00:39
to understand why he did it,
.بۆ ئەوەی تێبگەم لەوەی بۆچی وای کرد
00:43
what forces within him
caused him to make the choice
چ هێزێك له‌ ناخیدا وایلێكرد
ئه‌و هه‌ڵبژاردنه‌ بكات
00:45
that I owe my life to,
،کە من بە ژیانم قەرزاریم
00:48
to risk his own life
to save the life of a stranger?
بۆ ئه‌وه‌ى ژیانى خۆى بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌
تا ژیانى كه‌سێكی نه‌ناسراو ڕزگار بكات؟
00:50
In other words, what are the causes of his
or anybody else's capacity for altruism?
به‌ واتایەکی تر، پاڵنه‌ره‌كانی ئه‌و
یان هه‌ر كه‌سێكى تر چییه‌ بۆ خۆنه‌ویستی؟
00:54
But first let me tell you what happened.
.به‌ڵام با سه‌ره‌تا پێتان بڵێم چى ڕوویدا
00:59
That night, I was 19 years old
ئه‌و شه‌وه‌، ١٩ ساڵ بووم
01:01
and driving back to my home
in Tacoma, Washington,
ده‌ڕۆشتمه‌وه‌ بۆ ماڵه‌كه‌م
له‌ تاكۆما، واشیتگتۆن
01:03
down the Interstate 5 freeway,
،بە ڕێگای خێرای پێنج سایدیدا
01:05
when a little dog
darted out in front of my car.
له‌پڕ سه‌گێكى بچكۆله‌ ده‌رپه‌ڕى
.بۆ به‌رده‌م ئوتومبێله‌كه‌م
01:07
And I did exactly
what you're not supposed to do,
منیش ڕێک ئەوەم کرد کە باش نییە بیکەیت
01:10
which is swerve to avoid it.
ئەویش پێچ کردنەوە بوو تا
.لێى دوور كه‌ومه‌وه‌
01:12
And I discovered why
you're not supposed to do that.
.بۆشم دەرکەوت کە بۆچی نابێت ئەوە بکەیت
01:14
I hit the dog anyways,
،هه‌رچۆنێك بێت له‌ سه‌گه‌كه‌م دا
01:17
and that sent the car into a fishtail,
،ئه‌وه‌ش ئوتومبێله‌كه‌ى خاوكرده‌وه‌
01:19
and then a spin across the freeway,
،ئینجا ئوتومبێلەکە لەدەستی وەرگرتم و سوڕا
01:21
until finally it wound up
in the fast lane of the freeway
هەتا لە کۆتاییدا لەسەر
سایدی خێرای شەقامەکە وەستایەوە
01:24
faced backwards into oncoming traffic
پشتی ئوتومبێلەکەش لە سایدەکە
بوو کە ئوتومبێلی لێوە ئەهات
01:27
and then the engine died.
.ئینجا مەکینەکە کووژایەوە
01:30
And I was sure in that moment
that I was about to die too,
له‌و كاته‌شدا دڵنیا بووم
،كه‌ منیش له‌وه‌دام كه‌ بمرم
01:33
but I didn't
بەڵام نەمردم
01:37
because of the actions
of that one brave man
بەهۆی هەڵوێستی پیاوێکی ئازاوە
01:39
who must have made the decision
کە لەوانەیە ئەو بڕیارەی
01:41
within a fraction of a second
of seeing my stranded car
لە ماوەی کەمتر لە چرکەیەکدا
دوای بینی دۆخی ئوتومبێلەکەم دابێت
01:43
to pull over and run
across four lanes of freeway traffic
بۆ ئەوەی بوەستێت و بە
ڕاکردن چوار ساید ببڕێت
01:46
in the dark
بەو تاریکییە
01:50
to save my life.
.بۆ ڕزگارکردنی ژیانم
01:52
And then after he got my car working again
دواتر دوای ئه‌وه‌ى ئوتومبیله‌كه‌ى
منى خسته‌وه‌ كار
01:54
and got me back to safety
and made sure I was going to be all right,
منی گەیاندوە سەلامەتی و
دڵنیا بووەوە لەوەی باش ئەبم
01:57
he drove off again.
.دووبارە بە ڕێی خۆیەوە ڕۆشتەوە
02:01
He never even told me his name,
،تەنانەت ناوی خۆشی پێ نەوتم
02:02
and I'm pretty sure
I forgot to say thank you.
زۆر دڵنیاشم لەوەی بیرم چوو
.پێی بڵێم زۆر سووپاس
02:05
So before I go any further,
،بۆیە پێش ئەوەی زیاتر بەردەوام بم
02:08
I really want to take a moment
ئەمەوێ ساتێک وەر بگرم
02:10
to stop and say thank you
to that stranger.
بۆ ئەوەی بووەستم و بەو
.کەسە نەناسراوە بڵێم سووپاس
02:11
(Applause)
(چەپڵەلێدان)
02:15
I tell you all of this
هەموو ئەمەتان بۆیە پێ ئەڵێم
02:22
because the events of that night changed
the course of my life to some degree.
چوونکە ڕووداوەکەی ئەو شەوە
.تا ڕادەیەک ڕێڕەوی ژیانی منیان گۆڕێ
02:24
I became a psychology researcher,
،بووم بە لێکۆڵەرێکی دەروون ناسی
02:28
and I've devoted my work to understanding
the human capacity to care for others.
کارەکەشم تەرخان کرد بۆ تێگەشتن
.لە توانای مرۆڤ بۆ گرنگیدان بە کەسانی تر
02:30
Where does it come from,
and how does it develop,
،لە کوێوە یەت
،و چۆن پەرە دەستێنێت
02:34
and what are the extreme forms
that it can take?
شێوە لە ڕادەبەرەکانیش چین
کە لەوانەیە وەریگرێت؟
02:37
These questions are really important
to understanding basic aspects
ئەم پرسیارانە بەڕاستی گرنگن
بۆ تێگەشتن لە لایەنە بنچینەییەکانی
02:40
of human social nature.
.سرووشتی کۆمەڵایەتی مرۆڤ
02:43
A lot of people,
and this includes everybody
،زۆر کەسیش
کە ئەمە هەمووان ئەگرێتەوە
02:45
from philosophers
and economists to ordinary people
لە فەیلەسووفەکان و
ئابووری ناسەکانەوە بۆ خەڵکی ئاسایی
02:47
believe that human nature
is fundamentally selfish,
باوەڕیان وایە کە مرۆڤ
،بە شێوەیەکی سرووشتی خۆپەرستن
02:50
that we're only ever really motivated
by our own welfare.
کە تەنیا پاڵنەری ڕاستەقینە بۆ ئێمە
.بەرژەوەندی خوودی خۆمانە
02:53
But if that's true, why do some people,
like the stranger who rescued me,
،بەڵام ئەگەر وابێت، بۆچی هەندێک خەڵک
،وەک ئەو کەسەی ڕزگاری کردم
02:57
do selfless things,
like helping other people
،کاری خۆ نەویستانە ئەکەن
وەک یارمەتیدانی خەڵکی تر
03:02
at enormous risk and cost to themselves?
لە بەرامبەر مەترسی و
تێچوونێکی زۆردا بۆ خۆیان؟
03:04
Answering this question
وەڵامدانەوەی ئەم پرسیارە
03:07
requires exploring the roots
of extraordinary acts of altruism,
پێویستی بەوەیە بە ناو ڕەگەکانی کاری
،خۆنەویستی نائاساییدا بگەڕێین
03:09
and what might make people
who engage in such acts
چی واش لەو کەسانە ئەکات
کە ئەو جۆرە کارانە ئەکەن
03:13
different than other people.
جیاواز بن لە کەسەکانی تر
03:15
But until recently, very little work
on this topic had been done.
بەڵام هەتا ئەم دواییە، کاری زۆر کەم
.کراوە لەسەر ئەم تەوەرە
03:17
The actions of the man who rescued me
کردەوەی پیاوەکەی ڕزگاری کردم
03:21
meet the most stringent
definition of altruism,
لەگەڵ بەهێزترین پێناسەی
،خۆنەویستیدا یەکدەگرێتەوە
03:23
which is a voluntary, costly behavior
کە کارێکی بە ویستی خۆیی، زیان بەخۆگەیەنەر
03:26
motivated by the desire
to help another individual.
بە هۆی پاڵنەری خواستی
،یارمەتیدانی کەسێکی ترەوە دەبێت
03:29
So it's a selfless act
intended to benefit only the other.
کەواتە کارێکی خۆنەویستانەیە
.تەنیا ئامانج لێی بەرژەوەندی کەسەکەی ترە
03:32
What could possibly
explain an action like that?
ئەبێ چی کارێکی لەو شێوەیە ڕوون بکاتەوە؟
03:36
One answer is compassion, obviously,
،ئاشکرایە، یەکێک لە وەڵامەکان هاوسۆزییە
03:40
which is a key driver of altruism.
.کە پاڵنەری سەرەکی خۆنەویستییە
03:42
But then the question becomes,
،بەڵام دوای ئەوە پرسیارەکە ئەبێت بەوەی
03:44
why do some people
seem to have more of it than others?
بۆچی هەندێک کەس لەوە دەچێت
زیاتریان هەبێت وەک لەوانەی تر؟
03:46
And the answer may be that the brains
of highly altruistic people
وەڵامەکەش ئەوەیە کە مێشکی
کەسە زۆر خۆنەویستەکان لەوانەیە
03:50
are different in fundamental ways.
.لە چەندین لایەنی بنچینەییەوە جیاواز بن
03:54
But to figure out how,
،بەڵام بۆ زانینی ئەوەی چۆن
03:57
I actually started from the opposite end,
ڕاستییەکەی لە پێچەوانەکەیەوە
،دەستم پێکرد
03:59
with psychopaths.
.کەسە دەروون تێکچووەکان
04:02
A common approach to understanding
basic aspects of human nature,
نزیک بوونەوەیەکی هاوبەش بۆ تێگەشتن
،لە لایەنە بنچینەییەکانی سرووشتی مرۆڤ
04:04
like the desire to help other people,
،وەک خواستی یارمەتی دانی خەڵکی تر
04:07
is to study people
in whom that desire is missing,
لێکۆڵینەوەیە لەو خەڵکانەی
،کە ئەو خواستەیان تیا نییە
04:09
and psychopaths are exactly such a group.
کەسە دەروون تێکچووەکانیش
.ئەو کۆمەڵە پێکدەهێنن
04:13
Psychopathy is a developmental disorder
دەروون تێکچوون کێشەیەکی پەرەسەندنە
04:16
with strongly genetic origins,
،بناغەیەکی بۆماوەیی جینی بەهێزی هەیە
04:18
and it results in a personality
that's cold and uncaring
دەشبێتە هۆی کەسایەتییەک
کە سارد و بێ بایەخە
04:20
and a tendency to engage in antisocial
and sometimes very violent behavior.
خواستێکیش بۆ کاری دژە کۆمەڵایەتی و هەندێک
.جاریش ڕەفتاری زۆر توند و تیژ
04:23
Once my colleagues and I
at the National Institute of Mental Health
هەر کە من و هەندێک لە هاوپیشەکانم
لە پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستیی دەروونی
04:28
conducted some of the first ever
brain imaging research
هەندێک لە یەکەمین پشکنینە
تیشکییەکانی سەر مێشکمان ئەنجامدا
04:31
of psychopathic adolescents,
،لەسەر هەرزەکارە دەروون تێکچووەکان
04:33
and our findings, and the findings
of other researchers now,
دۆزینەوەکانی ئێمە و دۆزینەوەکانی
،توێژەرەوەکانی تری ئێستاش
04:36
have shown that people
who are psychopathic
نیشانیان داوە کە خەڵکەکانی
دەروون شێواون
04:39
pretty reliably exhibit
three characteristics.
.سێ تایبەتمەندی باوەڕپێکراوییان تێدایە
04:41
First, although they're not generally
insensitive to other people's emotions,
یەکەم، هەرچەندە بەشێوەیەکی گشتی
،بێ هەست نیین بۆ هەستەکانی خەڵکی تر
04:45
they are insensitive to signs
that other people are in distress.
بێ هەستن بۆ نیشانەکانی
.کە کەسەکانی تر لە ناخۆشیدان
04:49
And in particular,
،وە بەتایبتیش
04:53
they have difficulty recognizing
fearful facial expressions like this one.
قوورسە بۆیان دەربڕینی دەموچاوی
.ترساوی وەک ئەمە بناسنەوە
04:54
And fearful expressions convey
urgent need and emotional distress,
دەربڕینی ترساویش پێویستی یەکسەری و
،ناخۆشی هەستی دەگەیەنێت
04:58
and they usually elicit
compassion and a desire to help
زۆربەی جاریش هاوسۆزی و
ویستی یارمەتی ئەبزوێنن
05:02
in people who see them,
،لەو خەڵکانەدا کە ئەیانبینن
05:05
so it makes sense that people
who tend to lack compassion
بۆیە ڕێی تێئەچێت خەڵکەکای هاوسۆزییان کەمە
05:06
also tend to be insensitive to these cues.
دەچن بەلای ئەوەی بێهەست
.بن بۆ ئەم ئاماژانە
05:09
The part of the brain
بەشەکەی مێشک
05:12
that's the most important
for recognizing fearful expressions
کە گرنگترینە بۆ ناسینەوەی دەربڕینی ترساوی
05:13
is called the amygdala.
.پێیدەوترێت ئەمیگداڵا
05:16
There are very rare cases of people
who lack amygdalas completely,
چەند حاڵەتێکی زۆر دەگمەن هەیە
،لەوانەدا کە بە تەواوەتی ئیمگداڵایان نییە
05:17
and they're profoundly impaired
in recognizing fearful expressions.
ئەوەش بە شێوەیەکی بەرچاو ناسینەوەی
.دەربڕینی ترساویی لا پەکخستوون
05:21
And whereas healthy adults and children
لە کاتێکدا منداڵان و کەسە
پێگەشتووە تەندرووستەکان
05:25
usually show big spikes
in amygdala activity
زۆربەی کات بەرزبوونەوەیەک
هەیە لە چالاکییەکانی ئەمیگدالایاندا
05:27
when they look at fearful expressions,
،کاتێک سەیری دەربڕینە ترساوەکان دەکەن
05:30
psychopaths' amygdalas
are underreactive to these expressions.
ئەمیگدالای کەسە دەروون شێواوەکان
.کاردانەوەیان کەمە بۆ ئەم دەربڕینانە
05:32
Sometimes they don't react at all,
هەندێک جار هیچ
،کاردانەوەشیان نابێت
05:35
which may be why they have
trouble detecting these cues.
کە لەوانەیە لەبەر ئەوە بێت کێشەیان هەبێت
.لە دۆزینەوەی ئەم ئاماژانە
05:37
Finally, psychopaths' amygdalas
are smaller than average
لە کۆتاییدا، ئەمیگدالای
دەروون شێواوەکان لە تێکڕا بچووکترن
05:41
by about 18 or 20 percent.
.بە نزیکەی ١٨ بۆ ٢٠ ڕێژەی سەدی
05:44
So all of these findings
are reliable and robust,
کەواتە هەموو ئەم دۆزینەوانە
،پشتی پێدەبەسترێت و بەهێزن
05:46
and they're very interesting.
.وە زۆر سەرنج ڕاکێشیشن
05:50
But remember that my main interest
بەڵام بیرتان بێت ئەوەی من گرنگی پێدەدەم
05:52
is not understanding
why people don't care about others.
ئەوە نییە تێبگەم بۆچی خەڵک
.گرنگی بە یەکتر نادەن
05:53
It's understanding why they do.
بەڵکو تێگەشتنە لەوەی
.بۆچی گرنگی بە یەکتر ئەدەن
05:57
So the real question is,
،بۆیە پرسیارە ڕاستەقینەکە ئەوەیە
05:59
could extraordinary altruism,
،دەکرێت خۆنەویستی نائاسایی
06:02
which is the opposite of psychopathy
کە پێچەوانەی دەروون شێواوییە
06:04
in terms of compassion
and the desire to help other people,
لە ڕووی هاوسۆزی و خواستی
،یارمەتیدانی خەڵکی ترەوە
06:06
emerge from a brain that is also
the opposite of psychopathy?
لە مێشکێکەوە دەرئەچێت
کە هەر پێچەوانەی دەروون شێواوییە؟
06:10
A sort of antipsychopathic brain,
،جۆرێک لە مێشکی دژە دەروون شێواوی
06:14
better able to recognize
other people's fear,
بە شێوەیەکی باشتر
،ترسی خەڵکی تر ئەناسێتەوە
06:17
an amygdala that's more reactive
to this expression
ئەمیگدالایەک کە کاردانەوەی
زیاترە بۆ ئەم دەربڕینە
06:21
and maybe larger than average as well?
وە لە ئەمیگدالایەکی تێکڕاش گەورەتر بێت؟
06:23
As my research has now shown,
،وەک ئێستا توێژینەوەکەی من دەریخستووە
06:25
all three things are true.
هەر سێ شتەکە ڕاستن
06:27
And we discovered this
ئەمەشمان بە تاقیکردنەوە
06:29
by testing a population
of truly extraordinary altruists.
لەسەر کەسانێک دۆزییەوە کە
.بە شێوەیەکی نائاسایی خۆنەپەرستن
06:30
These are people who have given
one of their own kidneys
ئەمانە کەسانێکن کە
گوورچیلەیەکی خۆیان بەخشییوە
06:33
to a complete stranger.
.بە کەسێک کە هیچ نایناسن
06:36
So these are people who have volunteered
to undergo major surgery
کەواتە ئەمانە کەسانێکن خۆبەخشانە
چوونەتە بەردەم نەشتەرگەرییەکی گەورە
06:38
so that one of their own
healthy kidneys can be removed
بۆ ئەوەی یەکێک لە گوورچیلە
ساغەکانی خۆیان دەر بکرێت
06:41
and transplanted into a very ill stranger
ئینجا بخرێتە نەخۆشێکی نەناسراوەوە
06:44
that they've never met and may never meet.
کە قەت نەیانبینییوە و
.لەوانەیە قەتیش نەیانبینن
06:46
"Why would anybody do this?"
is a very common question.
"ئەبێ بۆچی کەسێک ئەمە بکات؟"
.پرسیارێکە زۆر ئەکرێت
06:49
And the answer may be
وەڵامەکەش ئەوەیە لەوانەیە
06:52
that the brains of these
extraordinary altruists
مێشکی ئەم کەسە خۆنەویستە نائاساییانە
06:53
have certain special characteristics.
خاسییەتی دیاریکراوی
.زۆر تایبەتی هەبێت
06:56
They are better at recognizing
other people's fear.
.باشترن لە ناسینەوەی ترسی کەسانی تردا
06:59
They're literally better at detecting
when somebody else is in distress.
باشترن لە هەستپێکردنی کەسێکی تردا
.کاتێک لە تەنگانەدا دەبێت
07:02
This may be in part because their amygdala
is more reactive to these expressions.
ئەمە لەوانەیە بەشێکی بەهۆی ئەوەوە بێت
.ئەمیگدالاکانیان کارلێکی زیاتر بێت
07:05
And remember, this is the same part
of the brain that we found
بیریشتان بێت، ئەمە هەمان ئەو
بەشەی مێشکە کە بۆمان دەرکەوت
07:10
was underreactive
in people who are psychopathic.
هیچ کارلێکی نییە لەو
.کەسانەدا کە دەروون شێواون
07:13
And finally, their amygdalas
are larger than average as well,
هەروەها، ئەمیگدالاکانیان لە
ئەمیگدالای ئاساییش گەورەترن
07:15
by about eight percent.
.بە ڕێژەی نزیکەی لە سەدا هەشت
07:18
So together, what these data suggest
کەواتە، ئەوەی ئەم زانیارییانە
پێکەوە دەری ئەخەن
07:19
is the existence of something
like a caring continuum in the world
بوونی شتێکە وەک بەردەوامی
پێدانێکی گرنگیپێدان لە جیهاندا
07:21
that's anchored at the one end
by people who are highly psychopathic,
کە لە کۆتاییەک لەنگەر گیراوە
،بەو کەسانەی دەروونیان زۆر شێواوە
07:25
and at the other by people
who are very compassionate
لە کۆتاییەکەی تریشی بەو
کەسانەی زۆر هاوسۆزن
07:28
and driven to acts of extreme altruism.
پاڵنەریشییان هەیە بۆ کاری
.خۆنەویستی نائاسایی
07:31
But I should add that what makes
extraordinary altruists so different
بەڵام پێویستە بڵێم ئەوەی خۆنەویستەکانی
کردووە بە کەسانێکی زۆر جیاواز
07:34
is not just that they're
more compassionate than average.
.ئەوە نییە لە کەسانی ئاسایی هاوسۆزتر بن
07:38
They are,
،هاوسۆزترن
07:41
but what's even more unusual about them
بەڵام ئەوەی نائاسایی ترە لە بارەیانەوە
07:42
is that they're compassionate
and altruistic
ئەوەیە کە هاوسۆز و خۆنەویستیشن
07:44
not just towards people
who are in their own innermost circle
نەک تەنیا بەرامبەر کەسەکانی
لە بازنەی ناوەوەی
07:46
of friends and family. Right?
هاوڕێکان و خێزانەکەی خۆیاندان. وا نییە؟
07:49
Because to have compassion for people
that you love and identify with
چوونکە هەبوونی هاوسۆزی بۆ
ئەو کەسانەی کە خۆشت دەوێن
07:51
is not extraordinary.
.شتێکی نائاسایی نییە
07:54
Truly extraordinary altruists' compassion
extends way beyond that circle,
هاوسۆزی کەسە زۆر خۆنەویستەکان
،ئەو بازنەیەش تێدەپەڕێنێت
07:58
even beyond their wider
circle of acquaintances
تەنانەت فراوانتر لەو
کەسانەش کە ئاشنان پێیان
08:02
to people who are outside
their social circle altogether,
بۆ ئەو کەسانەی کە بە تەواوەتی لە
دەرەوەی بازنەی کۆمەڵایەتی خۆیاندان
08:04
total strangers,
،بە تەواوەتی نەناسراون پێیان
08:07
just like the man who rescued me.
هەر وەک ئەو پیاوەی ڕزگاری کردم
08:09
And I've had the opportunity now
to ask a lot of altruistic kidney donors
منیش دەرفەتی ئەوەم هەبوو لە
چەند بەخشەرێکی گوورچیلە بپرسم
08:11
how it is that they manage to generate
such a wide circle of compassion
چۆن توانیان بازنەیەکی هێندە
فراوانی هاوسۆزی درووست بکەن
08:15
that they were willing to give
a complete stranger their kidney.
کە ئامادەن گورچیلەیەکی خۆیان بدەن
.بە کەسێکی تەواو نەناسراو
08:19
And I found it's a really difficult
question for them to answer.
بۆشم دەرکەوت بەڕاستی پرسیارێکی
.قورسە پێیان وەڵام بدرێتەوە
08:23
I say, "How is it that
you're willing to do this thing
من ئەڵێم، "چۆن ئامادەیت شتێکی ئاواهی بکەیت
08:26
when so many other people don't?
لە کاتێکدا زۆر کەسی تر نایکات؟
08:30
You're one of fewer than 2,000 Americans
تۆ یەکێکیت لەو کەمتر
لە دوو هەزار ئەمریکییە
08:32
who has ever given a kidney to a stranger.
کە تا ئێستا گورچیلەیەکیان
.یاوە بە نەناسراوێک
08:35
What is it that makes you so special?"
"چی وای کردووە تۆ تایبەت بیت؟
08:37
And what do they say?
لە وەڵامی ئەوەیا چی ئەڵێن؟
08:40
They say, "Nothing.
.ئەڵێن، "هیچ شتێک
08:43
There's nothing special about me.
هیچ شتێکی تایبەت نییە
لە بارەی منەوە،
08:46
I'm just the same as everybody else."
" من هەر وەک هەموو کەسێکی ترم.
08:48
And I think that's actually
a really telling answer,
ڕاستییەکەی ئەوەش وەڵامێکە
،هەموو شتێک ئەڵێت
08:51
because it suggests that the circles
of these altruists don't look like this,
چونکە پێشنیاری ئەوە ئەکات کە بازنەکانی
،ئەم کەسە خۆنەویستانە لەمە ناچێت
08:54
they look more like this.
زیاتر لەمە ئەچێت
08:59
They have no center.
هیچ ناوەڕاستێکیان نییە
09:01
These altruists literally
don't think of themselves
ئەم کەسە خۆنەویستانە بیر لە خۆیان ناکەنەوە
09:03
as being at the center of anything,
،وەک ئەوەی ناوەڕاستی شتێک بن
09:05
as being better or more inherently
important than anybody else.
لە کەس باشتر بن یان بە
.بۆماوەیی گرنگتر بن لە کەسی تر
09:08
When I asked one altruist
why donating her kidney made sense to her,
کە لە خۆنەویستێکم پرسی بۆچی
،بەخشینی گورچیلە ڕێی تێئەچێت بەلایەوە، وتی
09:12
she said, "Because it's not about me."
".چونکە ئەمە بۆ خۆم نییە"
09:15
Another said,
،یەکێکی تریان وتی
09:19
"I'm not different. I'm not unique.
من جیاواز نیم، من تایبەت نیم"
09:20
Your study here is going to find out
that I'm just the same as you."
توێژینەوەکەت لێرەیا ئەوەی بۆ دەر ئەکەوێت
".کە من هەر وەک تۆم
09:23
I think the best description
for this amazing lack of self-centeredness
پێموابێت باشترین وەسف بۆ ئەم نەبوونە
سەرسوڕهێنەرەی خۆ کردن بە چەقە
09:26
is humility,
،بێ فیزییە
09:30
which is that quality
that in the words of St. Augustine
تایبەتمەندییەکە کە بە
قسەکانی سەنت ئۆگەستین
09:32
makes men as angels.
.مرۆڤ وەک فریشتەکان نیشاندەدات
09:35
And why is that?
ئەوە بۆ چی؟
09:38
It's because if there's
no center of your circle,
لەبەر ئەوەی ئەگەر بازنەکەت
،هیچ ناوەڕاستێکی نەبێت
09:39
there can be no inner rings
or outer rings,
،ئەڵقەی ناوەوە یان ئەڵقەی دەرەوەت نابێت
09:42
nobody who is more or less worthy
of your care and compassion
هیچ کەس کەمتر یان زیاتر گرنگی
پێنادرێت و هاوسۆزی نابێت بۆی
09:45
than anybody else.
.وەک لە کەسێکی تر
09:48
And I think that this is what really
distinguishes extraordinary altruists
پێموابێت ئەمەش ئەو شتەیە کە
خۆنەویستە نائاساییەکان جیا ئەکاتەوە
09:49
from the average person.
.لە کەسی ئاسایی
09:53
But I also think that this is a view
of the world that's attainable by many
بەڵام پێشموایە ئەمە تێڕوانینێکی جیهانە
کە زۆربەی خەڵک دەتوانن پێی بگەن
09:55
and maybe even most people.
.تەنانەت لەوانەیە زۆرینەشی بتوانن
09:59
And I think this
because at the societal level,
پێموابێت ئەمە لەبەر ئەوەیە
،کە لەسەر ئاستێکی کۆمەڵی
10:01
expansions of altruism and compassion
are already happening everywhere.
فراوانبوونەکانی خۆنەویستی و هاوسۆزی
.لە هەموو لایەک ڕوودەدات
10:03
The psychologist Steven Pinker
and others have shown
ستیڤین پینکەری دەروون ناس و
ئەوانەی تر نیشانیان داوە
10:07
that all around the world people
are becoming less and less accepting
لە سەرانسەری جیهاندا خەڵک
کەمتر و کەمتر دەتوانن قبوڵی
10:10
of suffering in ever-widening
circles of others,
،ناڵاندنەکان بکەن لە بازنەیەکی
فراوانبووی کەسانی تردا
10:13
which has led to declines
of all kinds of cruelty and violence,
کە ئەمەش بووەتە هۆی کەمبوونەوەی هەموو
،جۆرەکانی دڕندەیی و توند و تیژی
10:16
from animal abuse to domestic violence
to capital punishment.
لە توند و تیژی بەرامبەر ئاژەڵان بۆ
.توند و تیژی ناوماڵ و سزای لە سێدارەدان
10:19
And it's led to increases
in all kinds of altruism.
ئەوەش بووەتە زۆربوونی هەموو
.جۆرەکانی خۆنەویستی
10:23
A hundred years ago, people
would have thought it was ludicrous
سەد ساڵ لەمەوبەر، خەڵک وایان
بیر ئەکردەوە چەنێک نابەجێ بێت
10:26
how normal and ordinary it is
کە خەڵکی ئێستا ئاساییە بەلایانەوە
10:29
for people to donate
their blood and bone marrow
کە خوێنی خۆیان و مۆخی ئێسکی خۆیان ببەخشن
10:30
to complete strangers today.
.بە کەسانێک کە هیچ نایان ناسن
10:34
Is it possible that
a hundred years from now
ڕێی تێئەچێت سەد ساڵی تر
10:36
people will think
that donating a kidney to a stranger
خەڵک وا بیر بکەنەوە کە بەخشینی
گوورچیلەیەک بە کەسێکی نەناسراو
10:38
is just as normal and ordinary
چەنێک ئاساییە هەر وەک
10:41
as we think donating blood
and bone marrow is today?
چۆن ئێستا پێمان وایە بەخشینی
خوێن و مۆخی ئێسک ئاساییە؟
10:42
Maybe.
.لەوانەیە
10:45
So what's at the root
of all these amazing changes?
کەواتە ڕەگی ئەم هەموو گۆڕانکارییە
سەرسووڕهێنەرانە چییە؟
10:47
In part it seems to be
بەشێکی لەوە ئەچێت بەهۆی
10:50
increases in wealth
and standards of living.
زیادبوونی سامان و ستانداردەکانی
.ژیانەوە بووبێت
10:52
As societies become
wealthier and better off,
کاتێک کۆمەڵگاکان
،دەوڵەمەند تر و باشتر ئەبن
10:56
people seem to turn
their focus of attention outward,
خەڵک پێ ئەچێت زیاتر
،سەرنجی خۆیان بییەن بە دەرەوە
10:59
and as a result, all kinds of altruism
towards strangers increases,
لە دەرئەنجامدا، هەموو جۆرەکانی خۆنەویستی
،بەرامبەر کەسە نەناسراوەکان زیاد دەکات
11:02
from volunteering to charitable donations
and even altruistic kidney donations.
لە کاری خۆبەخشییەوە بۆ بەخشینی پارە بۆ
.خێرخوازی و تەنانەت بەخشینی گوورچیلە
11:05
But all of these changes also yield
بەڵام هەموو ئەم گۆڕانکارییانە
11:11
a strange and paradoxical result,
،ئەنجامێکی سەیر و دژبەیەکی هەیە
11:14
which is that even as the world is
becoming a better and more humane place,
ئەویش ئەوەیە هەرچەندە جیهان خەریکە
،دەبێت بە شوێنێکی باشتر و مرۆڤدۆستانەتر
11:17
which it is,
،کە لە ڕاستیدا وایە
11:21
there's a very common perception
that it's becoming worse
تێڕوانینێکی زۆر باو هەیە
کە وادەزانرێت خراپتر دەبێت
11:22
and more cruel, which it's not.
،بێ بەزەێتیش زیاتر دەبێت
.کە بەو شێوەیە نییە
11:25
And I don't know exactly why this is,
،بە ڕوونیش نازانم ئەمە لەبەر چی وایە
11:28
but I think it may be
that we now just know so much more
بەڵام پێموابێت لەوانەیە هی ئەوە بێت
ئێستا زۆر زیاتر ئەزانین
11:29
about the suffering
of strangers in distant places,
دەربارەی ناڵاندنی کەسەکانی نایان ناسین
،لە شوێنە دوورە دەستەکان لە خۆمان
11:33
and so we now care a lot more
ئێستاش زۆر لە پێشتر زیاتر خەمخۆرین
11:36
about the suffering
of those distant strangers.
بۆ ناڵاندنی ئەو کەسە
.نەناسراوە دوورەدەستانە
11:39
But what's clear is the kinds
of changes we're seeing show
بەڵام ئەوە ڕوونە هەموو جۆرەکانی
گۆڕانکاری کە ئێستا ئەیبینین نیشانی ئەیات
11:42
that the roots of altruism and compassion
کە ڕەگەکانی خۆنەویستی و هاوسۆزی
11:45
are just as much a part of human nature
as cruelty and violence,
بەشێکن لە سرووشتی مرۆڤەکان هەر وەک
،دڕندەیی و توند و تیژی
11:48
maybe even more so,
،لەوانەیە بە ڕادەیەکی زیاتریش بێت
11:51
and while some people do seem
to be inherently more sensitive
وە لە کاتێکدا وا دەر دەکەوێت هەندێک خەڵک
بە شێوەیەکی بۆماوەیی هەستیار تر بن
11:53
to the suffering of distant others,
،بۆ ناڵاندنی کەسە دوورەدەستەکانی تر
11:57
I really believe that the ability
to remove oneself
بەڕاستی پێموایە کە
کەسێک توانای لابردنی خۆی
11:59
from the center of the circle
لە ناوەڕاستی بازنەکە
12:02
and expand the circle of compassion
outward to include even strangers
لەگەڵ فراوانکردنی بازنەکەی بۆ دەرەوە
بۆ ئەوەی کەسە نەناسراوەکانیش بگرێتەوە
12:04
is within reach for almost everyone.
.لە توانای هەموو کەسێکدایە
12:08
Thank you.
.سوپاس بۆ گوێگرتنتان
12:12
(Applause)
(چەپڵەلێدان)
12:13
Translated by Hiwa Foundation
Reviewed by Hiwa foundation 3

▲Back to top

About the speaker:

Abigail Marsh - Psychologist
Abigail Marsh asks essential questions: If humans are evil, why do we sometimes go to extraordinary lengths to help others even at a cost to ourselves?

Why you should listen

How do we understand what others think and feel? An associate professor in the department of psychology and the interdisciplinary neuroscience program at Georgetown University, Abigail Marsh focuses on social and affective neuroscience. She addresses questions using multiple approaches that include functional and structural brain imaging in adolescents and adults from both typical and non-typical populations, as well as behavioral, cognitive, genetic and pharmacological techniques. Among her ongoing research projects are brain imaging and behavioral studies of altruistic kidney donors and brain imaging studies of children/adolescents with severe conduct problems and limited empathy.

More profile about the speaker
Abigail Marsh | Speaker | TED.com