English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDxCaltech

Sean Carroll: Distant time and the hint of a multiverse

Sean Carroll: Thời gian xa xôi và dấu vết của đa vũ trụ

Filmed
Views 1,570,618

Tại TEDxCaltech, nhà vũ trụ học Sean Carroll tấn công một câu hỏi có vẻ đơn giản "Tại sao thời gian lại tồn tại?" bằng chuyến du hành đầy thú vị và gợi nhiều suy nghĩ về bản chất của thời gian và vũ trụ. Những câu trả lời tiềm tàng chỉ ra một tầm nhìn đáng ngạc nhiên về bản chất của vũ trụ và vị trí của chúng ta trong đó.

- Physicist, cosmologist
A physicist, cosmologist and gifted science communicator, Sean Carroll is asking himself -- and asking us to consider -- questions that get at the fundamental nature of the universe. Full bio

The universevũ trụ
Vũ trụ
00:15
is really biglớn.
thật sự rất lớn.
00:17
We livetrực tiếp in a galaxyThiên hà, the MilkySữa Way GalaxyThiên Hà.
Chúng ra sống trong một thiên hà có tên gọi là Ngân Hà.
00:19
There are about a hundredhàng trăm billiontỷ starssao in the MilkySữa Way GalaxyThiên Hà.
Có khoảng một trăm tỷ ngôi sao trong Ngân Hà.
00:22
And if you take a cameraMáy ảnh
Và nếu bạn cầm một chiếc máy ảnh
00:25
and you pointđiểm it at a randomngẫu nhiên partphần of the skybầu trời,
hướng nó ra một phần bất kỳ của bầu trời
00:27
and you just keep the shuttermàn trập openmở,
và giữ cửa chớp mở
00:29
as long as your cameraMáy ảnh is attachedđính kèm to the HubbleHubble SpaceSpace TelescopeKính thiên văn,
chừng nào máy ảnh của bạn còn được gắn với Kính Thiên Văn Vũ Trụ Hubble
00:31
it will see something like this.
nó sẽ cho thấy thứ như thế này.
00:34
EveryMỗi one of these little blobsđốm
Mỗi một đốm màu nho nhỏ ở đây
00:36
is a galaxyThiên hà roughlygần the sizekích thước of our MilkySữa Way --
là một thiên hà xấp xỉ cỡ Ngân Hà của chúng ta -
00:39
a hundredhàng trăm billiontỷ starssao in eachmỗi of those blobsđốm.
nghĩa là một trăm tỷ ngôi sao nằm trong mỗi đốm màu đó.
00:41
There are approximatelyxấp xỉ a hundredhàng trăm billiontỷ galaxiesthiên hà
Có tới khoảng một trăm tỷ thiên hà
00:44
in the observablecó thể quan sát được universevũ trụ.
trong vũ trụ biểu kiến.
00:47
100 billiontỷ is the only numbercon số you need to know.
100 tỷ là con số duy nhất bạn cần biết.
00:49
The agetuổi tác of the universevũ trụ, betweengiữa now and the BigLớn BangBang,
Tuổi của vũ trụ, tính từ Vụ Nổ Lớn cho tới nay,
00:51
is a hundredhàng trăm billiontỷ in dogchó yearsnăm.
là một trăm tỷ năm xét theo tuổi chó.
00:54
(LaughterTiếng cười)
(Cười)
00:56
Which tellsnói you something about our placeđịa điểm in the universevũ trụ.
Điều đó sẽ cho bạn biết về vị trí của chúng ta trong vũ trụ.
00:58
One thing you can do with a picturehình ảnh like this is simplyđơn giản admirengưỡng mộ it.
Việc bạn có thể làm với bức tranh cỡ này đơn giản là chiêm ngưỡng nó.
01:01
It's extremelyvô cùng beautifulđẹp.
Đẹp tuyệt vời.
01:03
I've oftenthường xuyên wonderedtự hỏi, what is the evolutionarytiến hóa pressuresức ép
Tôi thường tự hỏi: áp lực tiến hóa là cái gì
01:05
that madethực hiện our ancestorstổ tiên in the VeldtVeldt adaptphỏng theo and evolvephát triển
đã khiến tổ tiên của chúng ta ở vùng Veldt - cái nôi của loài người - thích nghi và tiến hóa
01:08
to really enjoythưởng thức picturesnhững bức ảnh of galaxiesthiên hà
đến độ có thể thật sự thưởng thức bức hình về các thiên hà
01:11
when they didn't have any.
khi mà họ chẳng có gì cả.
01:13
But we would alsocũng thế like to understandhiểu không it.
Nhưng chúng ta cũng muốn hiểu điều đó.
01:15
As a cosmologistnhà vũ trụ học, I want to askhỏi, why is the universevũ trụ like this?
Với vai trò nhà vũ trụ học, tôi muốn hỏi: tại sao sao vũ trụ lại như thế này?
01:17
One biglớn cluemanh mối we have is that the universevũ trụ is changingthay đổi with time.
Một manh mối quan trọng chúng ta có, đó là vũ trụ biến đổi theo thời gian.
01:21
If you lookednhìn at one of these galaxiesthiên hà and measuredđã đo its velocityvận tốc,
Nếu bạn nhìn một trong số các thiên hà này và đo vận tốc của nó,
01:24
it would be movingdi chuyển away from you.
bạn sẽ thấy nó đang di chuyển xa khỏi bạn.
01:27
And if you look at a galaxyThiên hà even fartherxa hơn away,
Và nếu bạn nhìn một thiên hà ở xa hơn,
01:29
it would be movingdi chuyển away fasternhanh hơn.
bạn sẽ thấy nó đang di chuyển nhanh hơn.
01:31
So we say the universevũ trụ is expandingmở rộng.
Vì vậy chúng ta nói vũ trụ đang phình ra.
01:33
What that meanscó nghĩa, of coursekhóa học, is that, in the pastquá khứ,
Dĩ nhiên, điều đó có nghĩa là trong quá khứ,
01:35
things were closergần hơn togethercùng với nhau.
mọi thứ gần nhau hơn.
01:37
In the pastquá khứ, the universevũ trụ was more densedày đặc,
Trong quá khứ, vũ trụ đông đúc hơn,
01:39
and it was alsocũng thế hotternóng hơn.
và cũng nóng hơn.
01:41
If you squeezebóp things togethercùng với nhau, the temperaturenhiệt độ goesđi up.
Nếu bạn dồn mọi thứ lại với nhau, nhiệt độ sẽ tăng lên.
01:43
That kindloại of makeslàm cho sensegiác quan to us.
Cái đó dễ hiểu.
01:45
The thing that doesn't make sensegiác quan to us as much
Điều khó hiểu là
01:47
is that the universevũ trụ, at earlysớm timeslần, nearở gần the BigLớn BangBang,
vũ trụ trong những thời khắc đầu tiên, gần Vụ Nổ Lớn,
01:49
was alsocũng thế very, very smoothtrơn tru.
lại rất, rất mịn.
01:52
You mightcó thể think that that's not a surprisesự ngạc nhiên.
Có thể bạn nghĩ rằng điều đó chẳng có gì phải ngạc nhiên.
01:54
The airkhông khí in this roomphòng is very smoothtrơn tru.
Không khí trong căn phòng này rất mịn.
01:56
You mightcó thể say, "Well, maybe things just smoothedsmoothed themselvesbản thân họ out."
Bạn có thể nói "Ừ, có lẽ mọi thứ tự làm chúng mịn ra."
01:58
But the conditionsđiều kiện nearở gần the BigLớn BangBang are very, very differentkhác nhau
Nhưng các điều kiện gần Vụ Nổ Lớn rất, rất khác
02:01
than the conditionsđiều kiện of the airkhông khí in this roomphòng.
so với các điều kiện của không khí trong căn phòng này.
02:04
In particularcụ thể, things were a lot denserdày đặc hơn.
Cụ thể là mọi thứ đậm đặc hơn nhiều.
02:06
The gravitationaltrọng lực pullkéo of things
Lực hấp dẫn của mọi thứ
02:08
was a lot strongermạnh mẽ hơn nearở gần the BigLớn BangBang.
mạnh hơn nhiều tại thời điểm gần Vụ Nổ Lớn.
02:10
What you have to think about
Điều bạn phải nghĩ đến là
02:12
is we have a universevũ trụ with a hundredhàng trăm billiontỷ galaxiesthiên hà,
chúng ta có một vũ trụ với một trăm tỷ thiên hà,
02:14
a hundredhàng trăm billiontỷ starssao eachmỗi.
mỗi thiên hà chứa một trăm tỷ sao.
02:16
At earlysớm timeslần, those hundredhàng trăm billiontỷ galaxiesthiên hà
Trong những thời khắc đầu tiên, cả trăm tỷ thiên hà đó
02:18
were squeezedvắt into a regionkhu vực about this biglớn --
được nén lại trong một phạm vi lớn cỡ này -
02:21
literallynghĩa đen -- at earlysớm timeslần.
nghĩa đen đấy, ở những thời điểm đầu tiên.
02:24
And you have to imaginetưởng tượng doing that squeezingép
Và bạn phải hình dung rằng việc nén lại đó
02:26
withoutkhông có any imperfectionssự không hoàn hảo,
không có một lỗi nào,
02:28
withoutkhông có any little spotsđiểm
không có bất kỳ điểm nhỏ nào
02:30
where there were a fewvài more atomsnguyên tử than somewheremột vài nơi elsekhác.
lại có nhiều hơn một vài nguyên tử hơn điểm khác.
02:32
Because if there had been, they would have collapsedsụp đổ underDưới the gravitationaltrọng lực pullkéo
Bởi nếu thế, chúng sẽ đổ sụp dưới tác dụng của lực hấp dẫn
02:34
into a hugekhổng lồ blackđen holelỗ.
tạo thành một hố đen khổng lồ.
02:37
KeepingGiữ the universevũ trụ very, very smoothtrơn tru at earlysớm timeslần
Giữ cho vũ trụ hết sức mịn ở thời điểm ban đầu
02:39
is not easydễ dàng; it's a delicatetinh tế arrangementsắp xếp.
không hề dễ, đó là một sự sắp xếp tinh vi.
02:42
It's a cluemanh mối
Đấy là manh mối
02:44
that the earlysớm universevũ trụ is not chosenđã chọn randomlyngẫu nhiên.
cho thấy vũ trụ buổi ban đầu không phải được sắp xếp ngẫu nhiên.
02:46
There is something that madethực hiện it that way.
Có điều gì đó đã khiến mọi sự theo hướng ấy.
02:48
We would like to know what.
Chúng ta muốn biết đó là gì.
02:50
So partphần of our understandinghiểu biết of this was givenđược to us by LudwigLudwig BoltzmannBoltzmann,
Một phần hiểu biết của chúng ta về điều này được đưa ra bởi Ludwig Boltzmann,
02:52
an AustrianÁo physicistnhà vật lý in the 19ththứ centurythế kỷ.
nhà vật lý học người Áo ở thế kỷ 19.
02:55
And Boltzmann'sCủa Boltzmann contributionsự đóng góp was that he helpedđã giúp us understandhiểu không entropydữ liệu ngẫu nhiên.
Đóng góp của Boltzmann là ở chỗ ông ấy giúp ta hiểu về entropy.
02:58
You've heardnghe of entropydữ liệu ngẫu nhiên.
Bạn đã nghe về entropy.
03:01
It's the randomnessngẫu nhiên, the disorderrối loạn, the chaoticnesschaoticness of some systemshệ thống.
Nó là tính ngẫu nhiên, tính lộn xộn, tính hỗn loạn của một số hệ thống.
03:03
BoltzmannBoltzmann gaveđưa ra us a formulacông thức --
Boltzmann đã đưa ra một công thức -
03:06
engravedkhắc on his tombstonebia mộ now --
hiện giờ được khắc trên bia mộ của ông -
03:08
that really quantifieslượng what entropydữ liệu ngẫu nhiên is.
công thức giúp định lượng entropy.
03:10
And it's basicallyvề cơ bản just sayingnói
Về cơ bản mà nói
03:12
that entropydữ liệu ngẫu nhiên is the numbercon số of wayscách
entropy là số lượng các cách
03:14
we can rearrangesắp xếp lại the constituentsthành phần of a systemhệ thống so that you don't noticeđể ý,
mà chúng ta có thể sắp xếp các hợp phần của hệ thống sao cho bạn không chú ý,
03:16
so that macroscopicallyvĩ mô it looksnhìn the sametương tự.
sao cho nhìn bằng mắt thường nó không hề thay đổi.
03:19
If you have the airkhông khí in this roomphòng,
Nếu xét về không khí trong phòng này,
03:21
you don't noticeđể ý eachmỗi individualcá nhân atomnguyên tử.
bạn không chú ý đến từng nguyên tử đơn lẻ.
03:23
A lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên configurationcấu hình
Một tổ hợp entropy thấp
03:26
is one in which there's only a fewvài arrangementssắp xếp that look that way.
là tổ hợp mà chỉ có một số cách sắp xếp để nó trông y hệt như thế.
03:28
A highcao entropydữ liệu ngẫu nhiên arrangementsắp xếp
Một tổ hợp entropy cao
03:30
is one that there are manynhiều arrangementssắp xếp that look that way.
là tổ hợp có nhiều cách sắp xếp để trông nó không đổi.
03:32
This is a cruciallyquan trọng trong importantquan trọng insightcái nhìn sâu sắc
Đây là kiến thức có tính quan trọng chủ yếu,
03:34
because it helpsgiúp us explaingiải thích
vì nó giúp ta giải thích
03:36
the secondthứ hai lawpháp luật of thermodynamicsnhiệt động lực học --
nguyên lý thứ hai của nhiệt động lực học -
03:38
the lawpháp luật that saysnói that entropydữ liệu ngẫu nhiên increasestăng in the universevũ trụ,
nguyên lý nói rằng entropy tăng trong vũ trụ,
03:40
or in some isolatedbị cô lập bitbit of the universevũ trụ.
hoặc trong một phần riêng rẽ của vũ trụ.
03:43
The reasonlý do why entropydữ liệu ngẫu nhiên increasestăng
Lý do của sự tăng entropy
03:45
is simplyđơn giản because there are manynhiều more wayscách
đơn giản là bởi có nhiều hơn nhiều các cách
03:47
to be highcao entropydữ liệu ngẫu nhiên than to be lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên.
để đạt mức entropy cao hơn là entropy thấp.
03:50
That's a wonderfulTuyệt vời insightcái nhìn sâu sắc,
Đây là một hiểu biết tuyệt vời,
03:52
but it leaves something out.
nhưng nó bỏ qua điều gì đó.
03:54
This insightcái nhìn sâu sắc that entropydữ liệu ngẫu nhiên increasestăng, by the way,
Nhân tiện đây, hiểu biết về sự tăng entropy này
03:56
is what's behindphía sau what we call the arrowmũi tên of time,
nằm sau cái mà chúng ta gọi là mũi tên thời gian,
03:58
the differenceSự khác biệt betweengiữa the pastquá khứ and the futureTương lai.
sự khác biệt giữa quá khứ và tương lai
04:01
EveryMỗi differenceSự khác biệt that there is
Mọi sự khác biệt
04:03
betweengiữa the pastquá khứ and the futureTương lai
giữa quá khứ và tương lai
04:05
is because entropydữ liệu ngẫu nhiên is increasingtăng --
là bởi entropy đang tăng lên -
04:07
the factthực tế that you can remembernhớ lại the pastquá khứ, but not the futureTương lai.
thực tế là bạn có thể nhớ quá khứ chứ không phải tương lai.
04:09
The factthực tế that you are bornsinh ra, and then you livetrực tiếp, and then you diechết,
Thực tế là bạn được sinh ra, rồi sống, rồi chết,
04:12
always in that ordergọi món,
luôn luôn theo thứ tự đó,
04:15
that's because entropydữ liệu ngẫu nhiên is increasingtăng.
là bởi entropy đang tăng lên.
04:17
BoltzmannBoltzmann explainedgiải thích that if you startkhởi đầu with lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên,
Boltzmann giải thích rằng nếu bắt bắt đầu với entropy thấp,
04:19
it's very naturaltự nhiên for it to increasetăng
thì lẽ tự nhiên là nó tăng lên,
04:21
because there's more wayscách to be highcao entropydữ liệu ngẫu nhiên.
bởi vì có nhiều hơn các cách để đạt entropy cao.
04:23
What he didn't explaingiải thích
Điều mà ông ấy không giải thích là
04:26
was why the entropydữ liệu ngẫu nhiên was ever lowthấp in the first placeđịa điểm.
tại sao ban đầu entropy lại thấp như vậy.
04:28
The factthực tế that the entropydữ liệu ngẫu nhiên of the universevũ trụ was lowthấp
Cái thực tế rằng entropy của vũ trụ thấp
04:31
was a reflectionsự phản chiếu of the factthực tế
là sự phản ánh cho thực tế
04:33
that the earlysớm universevũ trụ was very, very smoothtrơn tru.
là vũ trụ buổi ban đầu rất, rất mịn.
04:35
We'dChúng tôi sẽ like to understandhiểu không that.
Chúng ta muốn hiểu điều đó.
04:37
That's our jobviệc làm as cosmologistsCosmologists.
Đấy là việc của các nhà vũ trụ học chúng tôi.
04:39
UnfortunatelyThật không may, it's actuallythực ra not a problemvấn đề
Không may, đó không thật sự là chủ đề
04:41
that we'vechúng tôi đã been givingtặng enoughđủ attentionchú ý to.
mà chúng tôi đã dành đủ sự chú ý cho.
04:43
It's not one of the first things people would say,
Đấy không phải là một trong những điều đầu tiên người ta sẽ nói,
04:45
if you askedyêu cầu a modernhiện đại cosmologistnhà vũ trụ học,
nếu bạn hỏi một nhà vũ trụ học hiện đại,
04:47
"What are the problemscác vấn đề we're tryingcố gắng to addressđịa chỉ nhà?"
"Những vấn đề nào chúng ta đang cố gắng giải quyết vậy?"
04:49
One of the people who did understandhiểu không that this was a problemvấn đề
Một trong số những người hiểu rằng đây là một vấn đề
04:51
was RichardRichard FeynmanFeynman.
là Richard Feynman.
04:53
50 yearsnăm agotrước, he gaveđưa ra a seriesloạt of a bunch of differentkhác nhau lecturesbài giảng.
50 năm trước, ông ấy đã trình bày một loạt các bài giảng khác nhau,
04:55
He gaveđưa ra the popularphổ biến lecturesbài giảng
Ông đã trình bày các bài giảng nổi tiếng
04:57
that becameđã trở thành "The CharacterNhân vật of PhysicalVật lý LawPháp luật."
thứ đã trở thành "Đặc tính của nguyên lý vật lý."
04:59
He gaveđưa ra lecturesbài giảng to CaltechCaltech undergradsundergrads
Ông giảng cho sinh viên Caltech
05:01
that becameđã trở thành "The FeynmanFeynman LecturesBài giảng on PhysicsVật lý."
và chúng trở thành "Bài giảng Feynman về Vật lý."
05:03
He gaveđưa ra lecturesbài giảng to CaltechCaltech graduatetốt nghiệp studentssinh viên
Ông giảng cho sinh viên đã tốt nghiệp của Caltech
05:05
that becameđã trở thành "The FeynmanFeynman LecturesBài giảng on GravitationLực hấp dẫn."
và chúng trở thành "Bài giảng Feynmann về Hấp dẫn."
05:07
In everymỗi one of these bookssách, everymỗi one of these setsbộ of lecturesbài giảng,
Trong mỗi một cuốn sách, mỗi một nhóm bài giảng,
05:09
he emphasizednhấn mạnh this puzzlecâu đố:
ông nhấn mạnh vấn đề khó hiểu này:
05:12
Why did the earlysớm universevũ trụ have suchnhư là a smallnhỏ bé entropydữ liệu ngẫu nhiên?
Tại sao vũ trụ ở buổi ban đầu lại có entropy nhỏ như vậy?
05:14
So he saysnói -- I'm not going to do the accentgiọng --
Và ông nói - Tôi không giả giọng đâu nhé -
05:17
he saysnói, "For some reasonlý do, the universevũ trụ, at one time,
ông nói, "Vì lý do nào đó, vũ trụ ở một giai đoạn
05:19
had a very lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên for its energynăng lượng contentNội dung,
có entropy rất thấp bởi năng lượng nội tại của nó,
05:22
and sincekể từ then the entropydữ liệu ngẫu nhiên has increasedtăng.
và từ lúc đó, entropy đã tăng lên.
05:25
The arrowmũi tên of time cannotkhông thể be completelyhoàn toàn understoodhiểu
Mũi tên thời gian không thể được hiểu hoàn toàn
05:27
untilcho đến the mysteryhuyền bí of the beginningsbắt đầu of the historylịch sử of the universevũ trụ
cho tới khi bí ẩn về khởi đầu của lịch sử vũ trụ
05:30
are reducedgiảm still furtherthêm nữa
được bóc tách xa hơn
05:33
from speculationsuy đoán to understandinghiểu biết."
đi từ suy đoán tới thấu hiểu."
05:35
So that's our jobviệc làm.
Và đó là việc của chúng tôi.
05:37
We want to know -- this is 50 yearsnăm agotrước, "SurelyChắc chắn," you're thinkingSuy nghĩ,
Chúng ta muốn biết - câu hỏi đó từ 50 năm trước, bạn đang nghĩ "Chắc là
05:39
"we'vechúng tôi đã figuredhình dung it out by now."
đến nay chúng ta đã tìm ra rồi."
05:41
It's not truethật that we'vechúng tôi đã figuredhình dung it out by now.
Nói đến nay chúng ta đã tìm ra là không đúng.
05:43
The reasonlý do the problemvấn đề has gottennhận worsetệ hơn,
Lý do khiến vấn đề tệ hơn
05:45
ratherhơn than better,
chứ không khá hơn
05:47
is because in 1998
là bởi vì năm 1998
05:49
we learnedđã học something crucialquan trọng about the universevũ trụ that we didn't know before.
chúng ta phát hiện một điều cốt yếu của vụ trũ mà trước đó chưa biết.
05:51
We learnedđã học that it's acceleratingtăng tốc.
Chúng ta biết rằng nó có gia tốc.
05:54
The universevũ trụ is not only expandingmở rộng.
Vũ trụ không chỉ đang phình ra.
05:56
If you look at the galaxyThiên hà, it's movingdi chuyển away.
Nếu bạn nhìn thiên hà này, nó đang di chuyển ra xa.
05:58
If you come back a billiontỷ yearsnăm latermột lát sau and look at it again,
Nếu bạn đi đến đến một tỷ năm sau và nhìn lại nó,
06:00
it will be movingdi chuyển away fasternhanh hơn.
bạn sẽ thấy nó đang di chuyển nhanh hơn.
06:02
IndividualCá nhân galaxiesthiên hà are speedingđẩy nhanh tiến độ away from us fasternhanh hơn and fasternhanh hơn
Tất cả các thiên hà đang di chuyển khỏi chúng ta càng ngày càng nhanh.
06:05
so we say the universevũ trụ is acceleratingtăng tốc.
Vì vậy ta nói vũ trụ đang gia tốc dương.
06:08
UnlikeKhông giống như the lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên of the earlysớm universevũ trụ,
Không như entropy thấp ở vũ trụ buổi ban đầu,
06:10
even thoughTuy nhiên we don't know the answercâu trả lời for this,
mặc dù chúng ta không biết câu trả lời cho điều này,
06:12
we at leastít nhất have a good theorylý thuyết that can explaingiải thích it,
ít nhất chúng ta có một lý thuyết hay có thể giải thích nó,
06:14
if that theorylý thuyết is right,
nếu lý thuyết này đúng,
06:16
and that's the theorylý thuyết of darktối energynăng lượng.
đó là lý thuyết về năng lượng tối.
06:18
It's just the ideaý kiến that emptytrống spacekhông gian itselfchinh no has energynăng lượng.
Đấy là ý tưởng rằng chân không có năng lượng tự thân.
06:20
In everymỗi little cubickhối centimeterxentimét of spacekhông gian,
Trong mỗi xentimét khối của không gian,
06:23
whetherliệu or not there's stuffđồ đạc,
bất kể có thứ gì hay không,
06:26
whetherliệu or not there's particlescác hạt, mattervấn đề, radiationsự bức xạ or whateverbất cứ điều gì,
bất kể có các hạt, vật chất, bức xạ hoặc cái gì khác hay không,
06:28
there's still energynăng lượng, even in the spacekhông gian itselfchinh no.
vẫn có năng lượng, kể cả trong chính bản thân không gian.
06:30
And this energynăng lượng, accordingtheo to EinsteinEinstein,
Và năng lượng này, theo Einstein,
06:33
exertstác động a pushđẩy on the universevũ trụ.
giải phóng sức ép vào vũ trụ.
06:35
It is a perpetualvĩnh viễn impulsethúc đẩy
Nó là xung lực vĩnh cửu
06:38
that pushesđẩy galaxiesthiên hà apartxa nhau from eachmỗi other.
đã đẩy các thiên hà tách khỏi nhau.
06:40
Because darktối energynăng lượng, unlikekhông giống mattervấn đề or radiationsự bức xạ,
Bởi vì năng lượng tối, không như vật chất hay bức xạ,
06:42
does not dilutepha loãng away as the universevũ trụ expandsmở rộng.
không mất dần khi vũ trụ phình ra.
06:45
The amountsố lượng of energynăng lượng in eachmỗi cubickhối centimeterxentimét
Số năng lượng trong mỗi xentimét khối
06:48
remainsvẫn còn the sametương tự,
giữ nguyên,
06:50
even as the universevũ trụ getsđược biggerlớn hơn and biggerlớn hơn.
kể cả khi vũ trụ càng ngày càng lớn.
06:52
This has crucialquan trọng implicationshàm ý
Điều này dẫn đến những hàm ý quan trọng
06:54
for what the universevũ trụ is going to do in the futureTương lai.
về việc vụ trụ sẽ ra sao trong tương lai.
06:57
For one thing, the universevũ trụ will expandmở rộng forevermãi mãi.
Một điều là: vũ trụ sẽ phình mãi mãi.
07:00
Back when I was your agetuổi tác,
Hồi tôi bằng tuổi bạn,
07:02
we didn't know what the universevũ trụ was going to do.
chúng ta không biết vũ trụ sẽ tiếp diễn ra sao.
07:04
Some people thought that the universevũ trụ would recollapserecollapse in the futureTương lai.
Một số người nghĩ rằng trong tương lai vũ trụ sẽ tái sụp đổ.
07:06
EinsteinEinstein was fondngây thơ of this ideaý kiến.
Einstein tin vào ý tưởng này.
07:09
But if there's darktối energynăng lượng, and the darktối energynăng lượng does not go away,
Nhưng nếu có năng lượng tối, và nó không biến mất,
07:11
the universevũ trụ is just going to keep expandingmở rộng forevermãi mãi and ever and ever.
thì vũ trụ sẽ cứ tiếp tục phình ra, mãi mãi và mãi mãi.
07:14
14 billiontỷ yearsnăm in the pastquá khứ,
14 tỷ năm đã tồn tại,
07:17
100 billiontỷ dogchó yearsnăm,
100 tỷ năm theo tuổi chó,
07:19
but an infinitevô hạn numbercon số of yearsnăm into the futureTương lai.
nhưng trong tương lai, số năm tồn tại là vô hạn.
07:21
MeanwhileTrong khi đó, for all intentsintents and purposesmục đích,
Trong lúc ấy, với tất cả ý nghĩa và mục đích,
07:24
spacekhông gian looksnhìn finitecó hạn to us.
đối với chúng ta, không gian vũ trụ có vẻ giới hạn.
07:27
SpaceSpace mayTháng Năm be finitecó hạn or infinitevô hạn,
Không gian có thể giới hạn hoặc vô hạn,
07:29
but because the universevũ trụ is acceleratingtăng tốc,
nhưng vì vũ trụ đang gia tốc,
07:31
there are partscác bộ phận of it we cannotkhông thể see
nên có những phần của vũ trụ chúng ta không thể thấy
07:33
and never will see.
và sẽ không bao giờ thấy.
07:35
There's a finitecó hạn regionkhu vực of spacekhông gian that we have accesstruy cập to,
Có một phạm vi nhất định của không gian nơi chúng ta đến được
07:37
surroundedĐược bao quanh by a horizonđường chân trời.
bao quanh bởi đường chân trời.
07:39
So even thoughTuy nhiên time goesđi on forevermãi mãi,
Vì vậy mặc dù thời gian tiếp diễn mãi,
07:41
spacekhông gian is limitedgiới hạn to us.
đối với chúng ta, không gian có giới hạn.
07:43
FinallyCuối cùng, emptytrống spacekhông gian has a temperaturenhiệt độ.
Điều cuối cùng, chân không có nhiệt độ.
07:45
In the 1970s, StephenStephen HawkingHawking told us
Trong những năm 1970, Stephen Hawking đã cho chúng ta biết
07:48
that a blackđen holelỗ, even thoughTuy nhiên you think it's blackđen,
rằng hố đen, mặc dầu bạn nghĩ nó đen,
07:50
it actuallythực ra emitsphát ra radiationsự bức xạ
lại thực sự phát ra bức xạ,
07:52
when you take into accounttài khoản quantumlượng tử mechanicscơ học.
khi bạn xét dưới góc độ cơ học lượng tử.
07:54
The curvatuređộ cong of space-timekhông thời gian around the blackđen holelỗ
Đường cong không-thời gian quanh hố đen
07:56
bringsmang lại to life the quantumlượng tử mechanicalcơ khí fluctuationbiến động,
mang tới dao động cơ học lượng tử
07:59
and the blackđen holelỗ radiatesbức xạ.
và hố đen phát xạ.
08:02
A preciselyđúng similargiống calculationphép tính by HawkingHawking and GaryGary GibbonsGibbons
Tính toán tương tự một cách chính xác bởi Hawking và Gary Gibbons
08:04
showedcho thấy that if you have darktối energynăng lượng in emptytrống spacekhông gian,
chỉ ra rằng, nếu có năng lượng tối trong chân không,
08:07
then the wholetoàn thể universevũ trụ radiatesbức xạ.
thì toàn bộ vũ trụ đều phát xạ.
08:10
The energynăng lượng of emptytrống spacekhông gian
Năng lượng trong chân không
08:13
bringsmang lại to life quantumlượng tử fluctuationsbiến động.
mang tới các dao động lượng tử.
08:15
And so even thoughTuy nhiên the universevũ trụ will last forevermãi mãi,
Và kể cả nếu vũ trụ sẽ trường tồn vĩnh viễn,
08:17
and ordinarybình thường mattervấn đề and radiationsự bức xạ will dilutepha loãng away,
các vật chất và bức xạ thông thường mất dần đi,
08:19
there will always be some radiationsự bức xạ,
sẽ luôn luôn còn một số bức xạ,
08:22
some thermalnhiệt fluctuationsbiến động,
một số thăng giáng nhiệt,
08:24
even in emptytrống spacekhông gian.
kể cả trong chân không.
08:26
So what this meanscó nghĩa
Vậy điều này có nghĩa là
08:28
is that the universevũ trụ is like a boxcái hộp of gaskhí đốt
vũ trụ giống như một hộp khí
08:30
that lastskéo dài forevermãi mãi.
tồn tại vĩnh viễn.
08:32
Well what is the implicationngụ ý ở đây of that?
Ồ, vậy thì hàm ý của điều này là gì?
08:34
That implicationngụ ý ở đây was studiedđã học by BoltzmannBoltzmann back in the 19ththứ centurythế kỷ.
Hàm ý đó được nghiên cứu bởi Boltzmann hồi thế kỷ 19.
08:36
He said, well, entropydữ liệu ngẫu nhiên increasestăng
Ông nói, à, entropy tăng
08:39
because there are manynhiều, manynhiều more wayscách
bởi có nhiều hơn nhiều các cách
08:42
for the universevũ trụ to be highcao entropydữ liệu ngẫu nhiên, ratherhơn than lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên.
để vũ trụ có entropy cao hơn là có entropy thấp.
08:44
But that's a probabilisticxác suất statementtuyên bố.
Nhưng đấy là phát biểu mang tính xác suất.
08:47
It will probablycó lẽ increasetăng,
Nó chắc chắn sẽ tăng,
08:50
and the probabilityxác suất is enormouslyto lớn hugekhổng lồ.
và xác suất lớn vô cùng.
08:52
It's not something you have to worrylo about --
Đó không phải là điều bạn cần lo lắng -
08:54
the airkhông khí in this roomphòng all gatheringthu thập over one partphần of the roomphòng and suffocatingnghẹt thở us.
như việc không khí trong phòng này sẽ tụ tập vào một góc và làm chúng ta chết nghẹt.
08:56
It's very, very unlikelykhông chắc.
Điều đó gần như không thể xảy ra.
09:00
ExceptNgoại trừ if they lockedbị khóa the doorscửa ra vào
Trừ khi họ khóa cửa lại
09:02
and keptgiữ us here literallynghĩa đen forevermãi mãi,
và nhốt chúng ta ở đây mãi mãi,
09:04
that would happenxảy ra.
điều đó sẽ xảy ra liền.
09:06
Everything that is allowedđược cho phép,
Mọi thứ được cho phép,
09:08
everymỗi configurationcấu hình that is allowedđược cho phép to be obtainedthu được by the moleculesphân tử in this roomphòng,
mọi hình thể được cho phép có thể tạo ra bởi các phân tử trong căn phòng này,
09:10
would eventuallycuối cùng be obtainedthu được.
sẽ dần dần được tạo ra.
09:13
So BoltzmannBoltzmann saysnói, look, you could startkhởi đầu with a universevũ trụ
Vì thế Boltzmann nói, nhìn kìa, bạn có thể bắt đầu với một vũ trụ
09:15
that was in thermalnhiệt equilibriumcân bằng.
ở trạng thái cân bằng nhiệt.
09:18
He didn't know about the BigLớn BangBang. He didn't know about the expansionsự bành trướng of the universevũ trụ.
Ông không biết về Vụ Nổ Lớn, không biết về sự phình của vũ trụ.
09:20
He thought that spacekhông gian and time were explainedgiải thích by IsaacIsaac NewtonNewton --
Ông nghĩ rằng không gian và thời gian được giải thích theo Isaac Newton -
09:23
they were absolutetuyệt đối; they just stuckbị mắc kẹt there forevermãi mãi.
chúng là tuyệt đối, không bao giờ thay đổi.
09:26
So his ideaý kiến of a naturaltự nhiên universevũ trụ
Do đó ý tưởng của ông về vũ trụ tự nhiên
09:28
was one in which the airkhông khí moleculesphân tử were just spreadLan tràn out evenlyđồng đều everywheremọi nơi --
là vũ trụ trong đó các phân tử khí trải đều ở mọi nơi -
09:30
the everything moleculesphân tử.
các phân tử trải đều.
09:33
But if you're BoltzmannBoltzmann, you know that if you wait long enoughđủ,
Nhưng nếu bạn là Boltzmann, bạn sẽ biết rằng, nếu bạn chờ đủ lâu,
09:35
the randomngẫu nhiên fluctuationsbiến động of those moleculesphân tử
các dao động ngẫu nhiên của các phân tử đó
09:38
will occasionallythỉnh thoảng bringmang đến them
đôi lúc sẽ đưa chúng
09:41
into lowerthấp hơn entropydữ liệu ngẫu nhiên configurationscấu hình.
tới dạng entropy thấp hơn.
09:43
And then, of coursekhóa học, in the naturaltự nhiên coursekhóa học of things,
Và rồi, tất nhiên, xét theo lẽ thường,
09:45
they will expandmở rộng back.
chúng sẽ phình trở lại.
09:47
So it's not that entropydữ liệu ngẫu nhiên mustphải always increasetăng --
Vậy là entropy không phải là luôn tăng -
09:49
you can get fluctuationsbiến động into lowerthấp hơn entropydữ liệu ngẫu nhiên,
bạn có thể có các dao động chuyển thành entropy thấp
09:51
more organizedtổ chức situationstình huống.
các trạng thái được tổ chức cao hơn.
09:54
Well if that's truethật,
Mà nếu điều đó là thật,
09:56
BoltzmannBoltzmann then goesđi ontotrên inventphát minh
thì Boltzmann đã phát minh ra
09:58
two very modern-soundinghiện đại-sounding ideasý tưởng --
hai ý tưởng nghe rất hiện đại -
10:00
the multiverseđa vũ trụ and the anthropicloài người principlenguyên tắc.
đó là đa vũ trụ và nguyên lý nhân quan.
10:02
He saysnói, the problemvấn đề with thermalnhiệt equilibriumcân bằng
Ông nói, vấn đề với cân bằng nhiệt
10:05
is that we can't livetrực tiếp there.
là chúng ta không thể sống ở đó.
10:07
RememberHãy nhớ, life itselfchinh no dependsphụ thuộc on the arrowmũi tên of time.
Nhớ rằng, bản thân cuộc sống phụ thuộc vào mũi tên thời gian.
10:09
We would not be ablecó thể to processquá trình informationthông tin,
Chúng ta sẽ không thể nào xử lý thông tin,
10:12
metabolizechuyển hóa, walkđi bộ and talk,
chuyển hóa năng lượng, đi lại và trò chuyện,
10:14
if we livedđã sống in thermalnhiệt equilibriumcân bằng.
nếu chúng ta sống trong cân bằng nhiệt.
10:16
So if you imaginetưởng tượng a very, very biglớn universevũ trụ,
Vậy nếu bạn hình dung một vũ trụ vô cùng lớn
10:18
an infinitelyvô hạn biglớn universevũ trụ,
một vũ trụ lớn vô hạn,
10:20
with randomlyngẫu nhiên bumpingva chạm into eachmỗi other particlescác hạt,
với các phần nhỏ ngẫu nhiên đâm vào nhau,
10:22
there will occasionallythỉnh thoảng be smallnhỏ bé fluctuationsbiến động in the lowerthấp hơn entropydữ liệu ngẫu nhiên statestiểu bang,
thỉnh thoảng sẽ có các dao động nhỏ trong trạng thái entropy thấp,
10:24
and then they relaxthư giãn back.
và rồi chúng bình thường trở lại.
10:27
But there will alsocũng thế be largelớn fluctuationsbiến động.
Nhưng cũng sẽ có những dao động lớn.
10:29
OccasionallyThỉnh thoảng, you will make a planethành tinh
Thỉnh thoảng, bạn sẽ tạo ra một hành tinh,
10:31
or a starngôi sao or a galaxyThiên hà
một ngôi sao, hoặc một thiên hà
10:33
or a hundredhàng trăm billiontỷ galaxiesthiên hà.
hoặc một trăm tỷ thiên hà.
10:35
So BoltzmannBoltzmann saysnói,
Do đó Boltzmann nói,
10:37
we will only livetrực tiếp in the partphần of the multiverseđa vũ trụ,
chúng ta sẽ chỉ sống trong một phần của đa vũ trụ
10:39
in the partphần of this infinitelyvô hạn biglớn setbộ of fluctuatingdao động particlescác hạt,
trong phần tập hợp của các hạt dao động lớn vô hạn này,
10:42
where life is possiblekhả thi.
nơi cuộc sống có khả năng diễn ra.
10:45
That's the regionkhu vực where entropydữ liệu ngẫu nhiên is lowthấp.
Đó là khu vực có entropy thấp.
10:47
Maybe our universevũ trụ is just one of those things
Có lẽ vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong số những thứ
10:49
that happensxảy ra from time to time.
đôi lúc xuất hiện.
10:52
Now your homeworkbài tập về nhà assignmentnhiệm vụ
Giờ nhiệm vụ về nhà của bạn
10:54
is to really think about this, to contemplatethưởng ngoạn what it meanscó nghĩa.
là suy nghĩ thật sự về chuyện này, suy ngẫm ý nghĩa của nó.
10:56
CarlCarl SaganSagan onceMột lần famouslynổi tiếng said
Carl Sagan có lần đã nói một câu nổi tiếng
10:58
that "in ordergọi món to make an appletáo piechiếc bánh,
"để tạo ra một chiếc bánh táo
11:00
you mustphải first inventphát minh the universevũ trụ."
trước tiên bạn phải tạo ra cả vũ trụ."
11:02
But he was not right.
Nhưng ông ấy không đúng đâu.
11:05
In Boltzmann'sCủa Boltzmann scenariokịch bản, if you want to make an appletáo piechiếc bánh,
Theo kịch bản của Botzmann, nếu bạn muốn làm bánh táo
11:07
you just wait for the randomngẫu nhiên motionchuyển động of atomsnguyên tử
bạn chỉ phải chờ di chuyển ngẫu nhiên của các nguyên tử
11:10
to make you an appletáo piechiếc bánh.
tạo thành chiếc bánh táo cho bạn.
11:13
That will happenxảy ra much more frequentlythường xuyên
Điều đó sẽ xuất hiện thường xuyên hơn nhiều
11:15
than the randomngẫu nhiên motionschuyển động of atomsnguyên tử
so với chuyển động của các nguyên tử
11:17
makingchế tạo you an appletáo orchardvườn cây
tạo thành vườn táo
11:19
and some sugarđường and an ovenlò nướng,
tạo thành ít đường và lò nướng
11:21
and then makingchế tạo you an appletáo piechiếc bánh.
để rồi tạo thành chiếc bánh táo cho bạn.
11:23
So this scenariokịch bản makeslàm cho predictionsdự đoán.
Vậy là kịch bản này có những dự đoán.
11:25
And the predictionsdự đoán are
Và các dự đoán là
11:28
that the fluctuationsbiến động that make us are minimaltối thiểu.
những dao động giúp tạo ra chúng ta là tối thiểu.
11:30
Even if you imaginetưởng tượng that this roomphòng we are in now
Kể cả nếu bạn hình dung rằng căn phòng hiện chúng ta đang ở đây
11:33
existstồn tại and is realthực and here we are,
tồn tại, là thực và chúng ta ở đây,
11:36
and we have, not only our memorieskỷ niệm,
và chúng ta có không chỉ ký ức
11:38
but our impressionấn tượng that outsideở ngoài there's something
mà còn cảm giác rằng có điều gì đó bên ngoài kia
11:40
calledgọi là CaltechCaltech and the UnitedVương StatesTiểu bang and the MilkySữa Way GalaxyThiên Hà,
được gọi là Caltech, là nước Mỹ, là Ngân Hà.
11:42
it's much easierdễ dàng hơn for all those impressionssố lần hiển thị to randomlyngẫu nhiên fluctuatedao động into your brainóc
việc những ấn tượng đó dao động ngẫu nhiên trong não của bạn dễ hơn nhiều
11:46
than for them actuallythực ra to randomlyngẫu nhiên fluctuatedao động
so với việc chúng thực sự dao động ngẫu nhiên
11:49
into CaltechCaltech, the UnitedVương StatesTiểu bang and the galaxyThiên hà.
ở Caltech, ở Mỹ và trong thiên hà.
11:51
The good newsTin tức is that,
Tin tốt là
11:54
thereforevì thế, this scenariokịch bản does not work; it is not right.
bởi kịch bản này không phản ánh sự thực, nó không đúng.
11:56
This scenariokịch bản predictsdự đoán that we should be a minimaltối thiểu fluctuationbiến động.
Cái kịch bản dự đoán rằng chúng ta sẽ là dao động tối thiểu.
11:59
Even if you left our galaxyThiên hà out,
Thậm chí nếu bạn bỏ thiên hà của chúng ta ra
12:02
you would not get a hundredhàng trăm billiontỷ other galaxiesthiên hà.
bạn sẽ không có cả trăm tỷ thiên hà khác.
12:04
And FeynmanFeynman alsocũng thế understoodhiểu this.
Và Feynman cũng hiểu điều này.
12:06
FeynmanFeynman saysnói, "From the hypothesisgiả thuyết that the worldthế giới is a fluctuationbiến động,
Feynman nói, "Từ giả thuyết rằng thế giới là một dao động
12:08
all the predictionsdự đoán are that
tất cả các dự đoán cho thấy
12:12
if we look at a partphần of the worldthế giới we'vechúng tôi đã never seenđã xem before,
nếu chúng ta nhìn vào một phần thế giới nơi ta chưa từng thấy trước đây,
12:14
we will find it mixedpha trộn up, and not like the piececái we'vechúng tôi đã just lookednhìn at --
chúng ta sẽ thấy nó hỗn độn, và không giống phần chúng ta vừa nhìn -
12:16
highcao entropydữ liệu ngẫu nhiên.
đó là entropy cao.
12:18
If our ordergọi món were dueđến hạn to a fluctuationbiến động,
Nếu trật tự của chúng ta là do dao động
12:20
we would not expectchờ đợi ordergọi món anywhereở đâu but where we have just noticednhận thấy it.
chúng ta sẽ không trông chờ trật tự ở bất cứ đâu ngoại trừ nơi ta vừa chú ý.
12:22
We thereforevì thế concludekết luận the universevũ trụ is not a fluctuationbiến động."
Do vậy chúng ta kết luận vũ trụ không phải là một dao động."
12:24
So that's good. The questioncâu hỏi is then what is the right answercâu trả lời?
Ồ, tốt quá. Câu hỏi là vậy thì câu trả lời đúng là gì?
12:28
If the universevũ trụ is not a fluctuationbiến động,
Nếu vũ trụ không phải là một dao động
12:31
why did the earlysớm universevũ trụ have a lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên?
vậy tại sao vũ trụ buổi ban đầu lại có entropy thấp?
12:33
And I would love to tell you the answercâu trả lời, but I'm runningđang chạy out of time.
Và tôi rất muốn nói cho bạn câu trả lời, nhưng mà hết giờ mất rồi.
12:36
(LaughterTiếng cười)
(Cười)
12:39
Here is the universevũ trụ that we tell you about,
Đây là vũ trụ mà chúng tôi kể cho bạn
12:41
versusđấu với the universevũ trụ that really existstồn tại.
so với vũ trụ thật sự tồn tại.
12:43
I just showedcho thấy you this picturehình ảnh.
Tôi mới chỉ cho bạn tấm hình này.
12:45
The universevũ trụ is expandingmở rộng for the last 10 billiontỷ yearsnăm or so.
Vũ trụ đang phình ra trong suốt 10 tỷ năm qua hoặc tầm đó.
12:47
It's coolinglàm mát off.
Nó đang nguội đi.
12:49
But we now know enoughđủ about the futureTương lai of the universevũ trụ
Nhưng giờ chúng ta biết đủ về tương lai của vũ trụ
12:51
to say a lot more.
để có thể nói nhiều hơn.
12:53
If the darktối energynăng lượng remainsvẫn còn around,
Nếu năng lượng tối còn ở xung quanh,
12:55
the starssao around us will use up theirhọ nuclearNguyên tử fuelnhiên liệu, they will stop burningđốt.
các ngôi sao xung quanh chúng ta sẽ dùng hết nhiên liệu hạt nhân của chúng, và sẽ ngừng cháy.
12:57
They will fallngã into blackđen holeslỗ hổng.
Chúng sẽ sụp thành các hố đen.
13:00
We will livetrực tiếp in a universevũ trụ
Chúng ta sẽ sống trong một vũ trụ
13:02
with nothing in it but blackđen holeslỗ hổng.
không có gì ngoại trừ các hố đen.
13:04
That universevũ trụ will last 10 to the 100 yearsnăm --
Vũ trụ đó sẽ kéo dài 10 mũ 100 năm -
13:06
a lot longerlâu hơn than our little universevũ trụ has livedđã sống.
lâu hơn nhiều vũ trụ bé nhỏ của chúng ta đã sống.
13:10
The futureTương lai is much longerlâu hơn than the pastquá khứ.
Tương lai sẽ dài hơn nhiều so với quá khứ.
13:12
But even blackđen holeslỗ hổng don't last forevermãi mãi.
Nhưng kể cả các hố đen cũng không kéo dài vĩnh viễn.
13:14
They will evaporatebốc hơi,
Chúng sẽ tàn lụi
13:16
and we will be left with nothing but emptytrống spacekhông gian.
và chúng ta sẽ không còn gì ngoài chân không.
13:18
That emptytrống spacekhông gian lastskéo dài essentiallybản chất forevermãi mãi.
Về cơ bản, chân không đó kéo dài vĩnh viễn.
13:20
HoweverTuy nhiên, you noticeđể ý, sincekể từ emptytrống spacekhông gian givesđưa ra off radiationsự bức xạ,
Tuy nhiên, bạn chú ý là chân không phát ra bức xạ
13:24
there's actuallythực ra thermalnhiệt fluctuationsbiến động,
thực sự có các dao động nhiệt
13:27
and it cycleschu kỳ around
và nó chuyển hóa trong
13:29
all the differentkhác nhau possiblekhả thi combinationskết hợp
tất cả những kết hợp khả dĩ khác nhau
13:31
of the degreesđộ of freedomsự tự do that existhiện hữu in emptytrống spacekhông gian.
của các góc độ tự do tồn tại trong chân không.
13:33
So even thoughTuy nhiên the universevũ trụ lastskéo dài forevermãi mãi,
Vì thế kể cả nếu vũ trụ kéo dài vĩnh viễn
13:36
there's only a finitecó hạn numbercon số of things
sẽ chỉ có một số nhất định những thứ
13:38
that can possiblycó thể happenxảy ra in the universevũ trụ.
có khả năng xảy ra trong vũ trụ.
13:40
They all happenxảy ra over a periodgiai đoạn of time
Tất cả chúng diễn ra qua một giai đoạn thời gian
13:42
equalcông bằng to 10 to the 10 to the 120 yearsnăm.
tương đương với 10 mũ 10 mũ 120 năm.
13:44
So here'sđây là two questionscâu hỏi for you.
Đây là hai câu hỏi dành cho bạn.
13:47
NumberSố one: If the universevũ trụ lastskéo dài for 10 to the 10 to the 120 yearsnăm,
Thứ nhất: Nếu vũ trụ kéo dài tới 10 mũ 10 mũ 120 năm
13:49
why are we bornsinh ra
vậy thì tại sao chúng ta lại được sinh ra
13:52
in the first 14 billiontỷ yearsnăm of it,
trong 14 tỷ năm đầu tiên
13:54
in the warmấm áp, comfortableThoải mái afterglowafterglow of the BigLớn BangBang?
trong ánh hồng ấm áp, dễ chịu của Vụ Nổ Lớn?
13:57
Why aren'tkhông phải we in emptytrống spacekhông gian?
Tại sao chúng ta không sinh ra trong chân không?
14:00
You mightcó thể say, "Well there's nothing there to be livingsống,"
Bạn có thể nói, "Ồ làm gì có gì mà sống,"
14:02
but that's not right.
nhưng điều đó không đúng.
14:04
You could be a randomngẫu nhiên fluctuationbiến động out of the nothingnesshư vô.
Bạn có thể là một dao động ngẫu nhiên xuất hiện từ hư không.
14:06
Why aren'tkhông phải you?
Sao lại không như thế?
14:08
More homeworkbài tập về nhà assignmentnhiệm vụ for you.
Thêm công việc về nhà cho bạn.
14:10
So like I said, I don't actuallythực ra know the answercâu trả lời.
Như tôi đã nói, không hẳn là tôi biết câu trả lời.
14:13
I'm going to give you my favoriteyêu thích scenariokịch bản.
Tôi đang trình bày cho bạn kịch bản ưa thích của tôi.
14:15
EitherMột trong hai it's just like that. There is no explanationgiải trình.
Hoặc mọi chuyện đơn giản là như thế. Chẳng có giải thích nào cả.
14:17
This is a bruteBrute factthực tế about the universevũ trụ
Đây là sự thật tàn bạo về vũ trụ
14:20
that you should learnhọc hỏi to acceptChấp nhận and stop askinghỏi questionscâu hỏi.
mà bạn nên biết để chấp nhận và đừng hỏi nữa.
14:22
Or maybe the BigLớn BangBang
Hoặc có thể là Vụ Nổ Lớn
14:26
is not the beginningbắt đầu of the universevũ trụ.
không phải khởi đầu của vũ trụ.
14:28
An eggtrứng, an unbrokenkhông gián đoạn eggtrứng, is a lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên configurationcấu hình,
Một quả trứng, một quả trứng lành lặn, là một dạng entropy thấp,
14:30
and yetchưa, when we openmở our refrigeratorTủ lạnh,
tuy nhiên, khi chúng ta mở tủ lạnh
14:33
we do not go, "HahHah, how surprisingthật ngạc nhiên to find
chúng ta không nói, "A, ngạc nhiên làm sao
14:35
this lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên configurationcấu hình in our refrigeratorTủ lạnh."
lại thấy dạng entropy thấp này trong tủ lạnh nhà mình."
14:37
That's because an eggtrứng is not a closedđóng systemhệ thống;
Đó là bởi quả trứng không phải là một hệ kín;
14:39
it comesđến out of a chicken.
nó chui ra từ con gà.
14:42
Maybe the universevũ trụ comesđến out of a universalphổ cập chicken.
Biết đâu vũ trụ chui ra từ một con gà vũ trụ.
14:44
Maybe there is something that naturallymột cách tự nhiên,
Biết đâu có một thứ gì đó tự nhiên,
14:48
throughxuyên qua the growthsự phát triển of the lawspháp luật of physicsvật lý,
qua sự phát triển của các quy luật vật lý
14:50
givesđưa ra risetăng lên to universevũ trụ like ourscủa chúng tôi
tạo ra cái gốc của vũ trụ, như vũ trụ của chúng ta
14:53
in lowthấp entropydữ liệu ngẫu nhiên configurationscấu hình.
có dạng entropy thấp.
14:55
If that's truethật, it would happenxảy ra more than onceMột lần;
Nếu điều này là thật thì nó đã diễn ra nhiều hơn một lần;
14:57
we would be partphần of a much biggerlớn hơn multiverseđa vũ trụ.
chúng ta có thể là một phần của đa vũ trụ lớn hơn nhiều.
14:59
That's my favoriteyêu thích scenariokịch bản.
Đó là kịch bản ưa thích của tôi.
15:02
So the organizersBan tổ chức askedyêu cầu me to endkết thúc with a boldDũng cảm speculationsuy đoán.
Các nhà tổ chức đã yêu cầu tôi kết thúc bằng một suy đoán táo bạo.
15:04
My boldDũng cảm speculationsuy đoán
Suy đoán táo bạo của tôi
15:07
is that I will be absolutelychắc chắn rồi vindicatedvindicated by historylịch sử.
là dứt khoát tôi sẽ được xác nhận bởi lịch sử.
15:09
And 50 yearsnăm from now,
Và 50 năm nữa tính từ bây giờ,
15:12
all of my currenthiện hành wildhoang dã ideasý tưởng will be acceptedchấp nhận as truthssự thật
tất cả những ý tưởng ngông cuồng hiện tại của tôi sẽ được chấp nhận như lẽ phải
15:14
by the scientificthuộc về khoa học and externalbên ngoài communitiescộng đồng.
bởi giới khoa học và cộng đồng không chuyên môn.
15:17
We will all believe that our little universevũ trụ
Tất cả chúng ta sẽ tin rằng vũ trụ bé nhỏ của chúng ta
15:20
is just a smallnhỏ bé partphần of a much largerlớn hơn multiverseđa vũ trụ.
chỉ là một phần nhỏ của đa vũ trụ lớn hơn nhiều.
15:22
And even better, we will understandhiểu không what happenedđã xảy ra at the BigLớn BangBang
Và hay hơn nữa, chúng ta sẽ hiểu điều gì đã diễn ra trong Vụ Nổ Lớn
15:25
in termsđiều kiện of a theorylý thuyết
về mặt giả thuyết
15:28
that we will be ablecó thể to compareso sánh to observationsquan sát.
chúng ta sẽ có thể so sánh với những gì quan sát được.
15:30
This is a predictiondự đoán. I mightcó thể be wrongsai rồi.
Đây chỉ là dự đoán. Tôi có thể sai.
15:32
But we'vechúng tôi đã been thinkingSuy nghĩ as a humanNhân loại racecuộc đua
Nhưng chúng ta, loài người, đã và đang suy nghĩ
15:34
about what the universevũ trụ was like,
về việc vũ trụ như thế nào
15:36
why it cameđã đến to be in the way it did for manynhiều, manynhiều yearsnăm.
tại sao nó lại như vậy, trong suốt nhiều, nhiều năm.
15:38
It's excitingthú vị to think we mayTháng Năm finallycuối cùng know the answercâu trả lời somedaymột ngày nào đó.
Thật háo hức khi nghĩ rằng cuối cùng một ngày nào đó, chúng ta có thể biết câu trả lời.
15:41
Thank you.
Cảm ơn.
15:44
(ApplauseVỗ tay)
(Vỗ tay)
15:46
Translated by trang nguyen
Reviewed by Lace Nguyen

▲Back to top

About the speaker:

Sean M. Carroll - Physicist, cosmologist
A physicist, cosmologist and gifted science communicator, Sean Carroll is asking himself -- and asking us to consider -- questions that get at the fundamental nature of the universe.

Why you should listen

Sean Carroll is a theoretical physicist at Caltech in Pasadena, California, where he researches theoretical aspects of cosmology, field theory and gravitation -- exploring the nature of fundamental physics by studying the structure and evolution of the universe.

His book on cosmology and the arrow of time, From Eternity to Here: The Quest for the Ultimate Theory of Time, was published in 2010. He keeps a regular blog at Cosmic Variance.

More profile about the speaker
Sean M. Carroll | Speaker | TED.com