English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDxCaltech

Sean Carroll: Distant time and the hint of a multiverse

Sean Carrol: Uzak zaman ve olası çoklu evren

Filmed
Views 1,560,043

Kozmolojist Sean Carrol, TEDxCaltech konferansında zaman ve evrenle ilgili eğlenceli ve düşündürücü bir sunumla basit gibi görünen şu soruyla uğraşıyor: Zaman neden var? Bu sorunun olası yanıtları evrenin doğasına ve bizim onun içindeki yerimize şaşırtıcı bir bakış açısı ile bakmamızı sağlıyor.

- Physicist, cosmologist
A physicist, cosmologist and gifted science communicator, Sean Carroll is asking himself -- and asking us to consider -- questions that get at the fundamental nature of the universe. Full bio

The universeEvren
Evren
00:15
is reallyGerçekten mi bigbüyük.
gerçekten büyüktür.
00:17
WeBiz livecanlı in a galaxygökada, the MilkySütlü Way GalaxyGökada.
Biz bir galaksi içinde yağıyoruz, Samanyolu galaksisi.
00:19
ThereOrada are about a hundredyüz billionmilyar starsyıldızlar in the MilkySütlü Way GalaxyGökada.
Samanyolu galaksisi içinde yaklaşık 100 milyar yıldız var.
00:22
And ifEğer yousen take a camerakamera
Ve eğer bir kamera alır da
00:25
and yousen pointpuan ito at a randomrasgele partBölüm ofarasında the skygökyüzü,
gökyüzündeki rastgele bir yere tutar
00:27
and yousen justsadece keeptutmak the shutterçekim openaçık,
ve enstantanesini açık bırakırsanız
00:29
as longuzun as yoursenin camerakamera is attachedekli to the HubbleHubble SpaceUzay TelescopeTeleskop,
kameranız Hubble Uzay teleskobuna bağlı olduğu sürece
00:31
ito will seegörmek somethingbir şey like thisbu.
şuna benzer bir görüntü elde edersiniz.
00:34
EveryHer onebir ofarasında thesebunlar littleküçük blobslekeler
Bu baloncukların her biri
00:36
is a galaxygökada roughlykabaca the sizeboyut ofarasında ourbizim MilkySütlü Way --
hemen hemen bizim Samanyolu galaksimiz büyüklüğünde galaksiler --
00:39
a hundredyüz billionmilyar starsyıldızlar in eachher ofarasında thosebu blobslekeler.
her bir baloncukta 100 milyar yıldız var.
00:41
ThereOrada are approximatelyyaklaşık olarak a hundredyüz billionmilyar galaxiesgalaksiler
Görülebilir evrende yaklaşık 100 milyar
00:44
in the observableizlenebilir universeEvren.
galaksi mevcut.
00:47
100 billionmilyar is the onlybir tek numbernumara yousen needgerek to knowbilmek.
Bilmeniz gereken tek sayı 100 milyar.
00:49
The ageyaş ofarasında the universeEvren, betweenarasında nowşimdi and the BigBüyük BangPatlama,
Evrenin yaşı, yani Big Bang'den şimdiye kadarki zaman
00:51
is a hundredyüz billionmilyar in dogköpek yearsyıl.
100 milyar köpek yılı.
00:54
(LaughterKahkaha)
(Gülüşmeler)
00:56
WhichHangi tellsanlatır yousen somethingbir şey about ourbizim placeyer in the universeEvren.
Bunlar size bizim evrendeki yerimiz hakkında birşey söylüyor.
00:58
OneBir thingşey yousen can do withile a pictureresim like thisbu is simplybasitçe admirebeğenmek ito.
Böyle bir resim karşısında yapabileceğiniz şeylerden biri onu takdir etmek.
01:01
It'sHave extremelyson derece beautifulgüzel.
Gerçekten çok güzel.
01:03
I'veIve ' oftensık sık wonderedmerak, whatne is the evolutionaryevrimsel pressurebasınç
Sıklıkla merak etmişimdir, daha önce
01:05
thato madeyapılmış ourbizim ancestorsatalarımız in the VeldtVeldt adaptuyarlamak and evolvegelişmek
hüç görmemiş olmalarına rağmen bozkırda yaşayan atalarımızın
01:08
to reallyGerçekten mi enjoykeyfini çıkarın picturesresimler ofarasında galaxiesgalaksiler
galaksi resimlerini beğenecek şekilde evrimleşmeleri için
01:11
whenne zaman theyonlar didn'tvermedi have anyherhangi.
gereken evrimsel baskı neydi acaba?
01:13
ButAma weBiz would alsoAyrıca like to understandanlama ito.
AMa bizler onu anlamak da istiyoruz.
01:15
As a cosmologistkozmolog, I want to asksormak, whyniye ya is the universeEvren like thisbu?
Bir kozmolojist olarak, evrenin neden böyle olduğu sorusunu sormak istiyorum.
01:17
OneBir bigbüyük clueipucu weBiz have is thato the universeEvren is changingdeğiştirme withile timezaman.
Elimizdeki ipuçlarından biri evrenin zamanla değişiyor olması.
01:21
IfEğer yousen lookedbaktı at onebir ofarasında thesebunlar galaxiesgalaksiler and measuredölçülü itsonun velocityhız,
Eğer bu galaksilerden birine bakar ve hızını ölçerseniz,
01:24
ito would be movinghareketli awayuzakta fromitibaren yousen.
sizden uzaklaştığını fark edersiniz.
01:27
And ifEğer yousen lookbak at a galaxygökada even fartherdaha uzağa awayuzakta,
Daha uzaktaki bir galaksiye bakacak olursanız,
01:29
ito would be movinghareketli awayuzakta fasterDaha hızlı.
daha da hızlı hareket ettiğini görürsünüz.
01:31
SoYani weBiz saysöylemek the universeEvren is expandinggenişleyen.
Bu nedenle bizler evrenin genişlediğini söylüyoruz.
01:33
WhatNe thato meansanlamına geliyor, ofarasında coursekurs, is thato, in the pastgeçmiş,
Bu şu demek elbette, geçmişte herşey
01:35
thingseşyalar were closeryakın togetherbirlikte.
birbirine daha yakındı.
01:37
In the pastgeçmiş, the universeEvren was moreDaha denseyoğun,
Geçmişte evren çok daha yoğundu,
01:39
and ito was alsoAyrıca hotterdaha sıcak.
ve daha da sıcaktı.
01:41
IfEğer yousen squeezesıkmak thingseşyalar togetherbirlikte, the temperaturesıcaklık goesgider upyukarı.
Eğer cisimleri bir araya sıkıştırırsanız ısı artar.
01:43
ThatBu kindtür ofarasında makesmarkaları senseduyu to us.
Bu bizim açımızdan oldukça mantıklı.
01:45
The thingşey thato doesn'tdeğil makeYapmak senseduyu to us as muchçok
Onun kadar mantıklı gelmeyen şey ise şu
01:47
is thato the universeEvren, at earlyerken timeszamanlar, nearyakın the BigBüyük BangPatlama,
evren, eskiden, Big Bang zamanlarında
01:49
was alsoAyrıca veryçok, veryçok smoothpürüzsüz.
aynı zamanda çok da düzenliydi.
01:52
YouSen mightbelki thinkdüşünmek thato that'sişte notdeğil a surprisesürpriz.
Bunun sürpriz olmadığını düşünebilirsiniz.
01:54
The airhava in thisbu roomoda is veryçok smoothpürüzsüz.
BU odadaki hava oldukça düzenli.
01:56
YouSen mightbelki saysöylemek, "Well, maybeolabilir thingseşyalar justsadece smootheddüzeltti themselveskendilerini outdışarı."
Şunu diyebilirsiniz;" Belki de kendiliğinden düzenli hale geldi."
01:58
ButAma the conditionskoşullar nearyakın the BigBüyük BangPatlama are veryçok, veryçok differentfarklı
Ama Big Bang zamanındaki koşullar çok ama çok daha farklıydı,
02:01
thangöre the conditionskoşullar ofarasında the airhava in thisbu roomoda.
şu anda bu odanın koşullarından çok daha farklı.
02:04
In particularbelirli, thingseşyalar were a lot denserdaha yoğun.
Özellikle, cisimler çok daha yoğundular.
02:06
The gravitationalyerçekimi pullÇek ofarasında thingseşyalar
Cisimlerin çekimsel güçleri
02:08
was a lot strongergüçlü nearyakın the BigBüyük BangPatlama.
Big Bangie yakın zamanlarda çok daha fazlaydı.
02:10
WhatNe yousen have to thinkdüşünmek about
Şunu düşünmeniz lazım
02:12
is weBiz have a universeEvren withile a hundredyüz billionmilyar galaxiesgalaksiler,
her biri 100 milyar yıldız içeren
02:14
a hundredyüz billionmilyar starsyıldızlar eachher.
yüz milyar galaksimiz var.
02:16
At earlyerken timeszamanlar, thosebu hundredyüz billionmilyar galaxiesgalaksiler
Erken dönemlerde, bu 100 milyar galaksi
02:18
were squeezedsıkılmış intoiçine a regionbölge about thisbu bigbüyük --
şu kadarcık bir alana sığıyorlardı --
02:21
literallyharfi harfine -- at earlyerken timeszamanlar.
mecazi anlamda değil, gerçekten.
02:24
And yousen have to imaginehayal etmek doing thato squeezingsıkma
Ve bu sıkışmanın içinde hiç bir düzensizlik
02:26
withoutolmadan anyherhangi imperfectionskusurlar,
olmadığını hayal etmelisiniz,
02:28
withoutolmadan anyherhangi littleküçük spotsnoktalar
bir yerdekinden daha fazla sayıda
02:30
wherenerede thereOrada were a fewaz moreDaha atomsatomları thangöre somewherebir yerde elsebaşka.
atom bulunduran hiç bir düzensiz küme olmamış olmalı.
02:32
BecauseÇünkü ifEğer thereOrada had been, theyonlar would have collapsedçökmüş underaltında the gravitationalyerçekimi pullÇek
Çünkü eğer olsaydı, bu noktalar çekimsel güç altında kendi içlerine çökerek
02:34
intoiçine a hugeKocaman blacksiyah holedelik.
dev kara delikler haline gelirlerdi.
02:37
KeepingTutmak the universeEvren veryçok, veryçok smoothpürüzsüz at earlyerken timeszamanlar
Erken dönemlerde evreni düzenli tutmak
02:39
is notdeğil easykolay; it'sonun a delicatenarin arrangementdüzenleme.
çok da kolay değil, epey hassas bir sistem gerektiriyor.
02:42
It'sHave a clueipucu
Bu, erken evrenin
02:44
thato the earlyerken universeEvren is notdeğil chosenseçilmiş randomlyrasgele.
rastgele seçilmediğini gçsteren bir ipucu.
02:46
ThereOrada is somethingbir şey thato madeyapılmış ito thato way.
Onun bu şekilde olmasını saülayan bir şey vardı.
02:48
WeBiz would like to knowbilmek whatne.
Bizler bunun ne olduğunu anlamaya çalışıyoruz.
02:50
SoYani partBölüm ofarasında ourbizim understandinganlayış ofarasında thisbu was givenverilmiş to us by LudwigLudwig BoltzmannBoltzmann,
Bunu anlamamızdaki ilk adımı Ludwif Boltzmann attı,
02:52
an AustrianAvusturya physicistfizikçi in the 19thinci centuryyüzyıl.
19 yüzyılda yaşamış bir Avusturyalı fizikçi.
02:55
And Boltzmann'sBoltzmann'ın contributionkatkı was thato heo helpedyardım etti us understandanlama entropyentropi.
Boltzmann'ın katkıları entropi kavramını anlamamıza yardımcı oldu.
02:58
You'veSen heardduymuş ofarasında entropyentropi.
Entropi'yi duymuş olmalısınız.
03:01
It'sHave the randomnessrastgelelik, the disorderdüzensizlik, the chaoticnesschaoticness ofarasında somebazı systemssistemler.
Bazı sistemlerin rastgelelik, karmaşıklık, kaos hali.
03:03
BoltzmannBoltzmann gaveverdi us a formulaformül --
Boltzmann bize bir formul verdi --
03:06
engravedoyulmuş on hisonun tombstonemezar taşı nowşimdi --
şu anda bu formül mezartaşında kazılı --
03:08
thato reallyGerçekten mi quantifiesquantifies whatne entropyentropi is.
bu formül entrpinin ne olduğunu rakamlara döküyor.
03:10
And it'sonun basicallytemel olarak justsadece sayingsöz
Kısaca şunu gösteriyor
03:12
thato entropyentropi is the numbernumara ofarasında waysyolları
entropi, bir sistemin bileşenlerini
03:14
weBiz can rearrangeyeniden düzenleme the constituentsbileşenlerinin ofarasında a systemsistem soyani thato yousen don'tyapamaz noticeihbar,
makroskopik olarak aynı görünümü bozmadan, siz farkına varmadan
03:16
soyani thato macroscopicallymacroscopically ito looksgörünüyor the sameaynı.
yapılabilecek düzenlemelerin toplamıdır.
03:19
IfEğer yousen have the airhava in thisbu roomoda,
Bu odada hava var, ve sizler
03:21
yousen don'tyapamaz noticeihbar eachher individualbireysel atomatom.
her bir atomun farkında değilsiniz.
03:23
A lowdüşük entropyentropi configurationyapılandırma
Düşük entropili bir düzende
03:26
is onebir in whichhangi there'svar onlybir tek a fewaz arrangementsdüzenlemeler thato lookbak thato way.
böyle görünen az sayıdaki dağılımdan birisi bu.
03:28
A highyüksek entropyentropi arrangementdüzenleme
Yüksek entropili düzende ise
03:30
is onebir thato thereOrada are manyçok arrangementsdüzenlemeler thato lookbak thato way.
bu şekilde görünen pek çok dağılımdan biri.
03:32
ThisBu is a cruciallyEn önemlisi importantönemli insightIçgörü
Bu çok önemli bir nokta,
03:34
becauseÇünkü ito helpsyardım eder us explainaçıklamak
çünkü bizim termodinamiğin
03:36
the secondikinci lawhukuk ofarasında thermodynamicstermodinamik --
ikinci yasasını açıklamamıza yardımcı oluyor --
03:38
the lawhukuk thato saysdiyor thato entropyentropi increasesartışlar in the universeEvren,
bu yasa, evrende entropinin arttığını söyler,
03:40
orveya in somebazı isolatedyalıtılmış bitbit ofarasında the universeEvren.
ya da evrenin bir köşesinde yalıtıldığını.
03:43
The reasonneden whyniye ya entropyentropi increasesartışlar
Entropinin artmasının nedeni şu,
03:45
is simplybasitçe becauseÇünkü thereOrada are manyçok moreDaha waysyolları
yüksek entropiye gitme yolları,
03:47
to be highyüksek entropyentropi thangöre to be lowdüşük entropyentropi.
düşük entropiye gitme yollarından çok daha fazla sayıda.
03:50
That'sYani a wonderfulolağanüstü insightIçgörü,
Bu çok güzel bir önsezi, ama
03:52
butfakat ito leavesyapraklar somethingbir şey outdışarı.
bir şeyi unutuyor.
03:54
ThisBu insightIçgörü thato entropyentropi increasesartışlar, by the way,
Bu arada, bu entropinin gittikçe artması kavramı
03:56
is what'sne behindarkasında whatne weBiz callaramak the arrowok ofarasında timezaman,
zaman oku dediğimiz kavramın arkasındaki ana neden,
03:58
the differencefark betweenarasında the pastgeçmiş and the futuregelecek.
yani geçmişle gelecek arasındaki fark.
04:01
EveryHer differencefark thato thereOrada is
Geçmiş ile gelecek arasındaki
04:03
betweenarasında the pastgeçmiş and the futuregelecek
her bir farklılık bundan
04:05
is becauseÇünkü entropyentropi is increasingartan --
entropi artışından kaynaklanıyor --
04:07
the factgerçek thato yousen can rememberhatırlamak the pastgeçmiş, butfakat notdeğil the futuregelecek.
yani geçmişi anımsayabilmeniz ama geleceği bilememeniz.
04:09
The factgerçek thato yousen are borndoğmuş, and thensonra yousen livecanlı, and thensonra yousen dieölmek,
Önce doğmanız, sonra yaşamanız ve sonunda ölmeniz,
04:12
alwaysher zaman in thato ordersipariş,
hep bu sırayla oluyor,
04:15
that'sişte becauseÇünkü entropyentropi is increasingartan.
nedeni artan entropi.
04:17
BoltzmannBoltzmann explainedaçıkladı thato ifEğer yousen startbaşlama withile lowdüşük entropyentropi,
Boltzmann şunu açıkladı, eğer işe düşük entropi ile başlarsanız
04:19
it'sonun veryçok naturaldoğal for ito to increaseartırmak
onun artması son derece doğaldır,
04:21
becauseÇünkü there'svar moreDaha waysyolları to be highyüksek entropyentropi.
çünkü entropi artışı ile sonlacak alternatifler çok fazla sayıda.
04:23
WhatNe heo didn'tvermedi explainaçıklamak
Ama açıklamadığı bir şey vardı
04:26
was whyniye ya the entropyentropi was everhiç lowdüşük in the firstilk placeyer.
neden entropi en başta düşüktü?
04:28
The factgerçek thato the entropyentropi ofarasında the universeEvren was lowdüşük
Genç evrende entrpğinin düşün olması
04:31
was a reflectionyansıma ofarasında the factgerçek
genç evrenin aslında çok düzenli
04:33
thato the earlyerken universeEvren was veryçok, veryçok smoothpürüzsüz.
olmasından kaynaklanıyor.
04:35
We'dBiz istiyorsunuz like to understandanlama thato.
Bunu anlamayı çok istiyoruz.
04:37
That'sYani ourbizim job as cosmologistsoluştuğu.
Bizlerin, kozmoljist olarak işimiz bu.
04:39
UnfortunatelyNe yazık ki, it'sonun actuallyaslında notdeğil a problemsorun
Ama, ne yazık ki bu soru çok fazla
04:41
thato we'vebiz ettik been givingvererek enoughyeterli attentionDikkat to.
üzerinde uğraştığımız bir soru değil.
04:43
It'sHave notdeğil onebir ofarasında the firstilk thingseşyalar peopleinsanlar would saysöylemek,
Bu günümüzde yaşayan bir kozmoloğa
04:45
ifEğer yousen askeddiye sordu a modernmodern cosmologistkozmolog,
"Son zamanlarda uğraştığınız ana
04:47
"WhatNe are the problemssorunlar we'rebizler tryingçalışıyor to addressadres?"
sorunlar nelerdir?" diye sorduğunuzda alacağınız yanıtların başında gelmiyor.
04:49
OneBir ofarasında the peopleinsanlar whokim did understandanlama thato thisbu was a problemsorun
Bu durumun ciddi bir sorun olduğunu anlayan insanların başında
04:51
was RichardRichard FeynmanFeynman.
Richard Feynman vardı.
04:53
50 yearsyıl agoönce, heo gaveverdi a seriesdizi ofarasında a bunchDemet ofarasında differentfarklı lecturesdersler.
50 yıl önce bir dizi konuşma yaptı.
04:55
HeO gaveverdi the popularpopüler lecturesdersler
Daha sonra "Fizik Kanunlarının Özellikleri"
04:57
thato becameoldu "The CharacterKarakter ofarasında PhysicalFiziksel LawHukuk."
olarak ünlenecek bir grup konuşma yaptı.
04:59
HeO gaveverdi lecturesdersler to CaltechCaltech undergradsundergrads
Caltech üniversitesi öğrencilerine verdiği dersler
05:01
thato becameoldu "The FeynmanFeynman LecturesDersler on PhysicsFizik."
"Feynman'ın Fizik Üzerine Dersleri" haline geldi.
05:03
HeO gaveverdi lecturesdersler to CaltechCaltech graduatemezun olmak studentsöğrencilerin
Caltechideki yüksek lisans öğrencilerine verdiği dersler de
05:05
thato becameoldu "The FeynmanFeynman LecturesDersler on GravitationYer çekimi."
"Feynman'ın Yerçekimi Dersleri" oldu.
05:07
In everyher onebir ofarasında thesebunlar bookskitaplar, everyher onebir ofarasında thesebunlar setskümeler ofarasında lecturesdersler,
Bu kitapların her biri, bu konuşmaların her birinde
05:09
heo emphasizedvurguladı thisbu puzzlebulmaca:
bu bilmecenin altını çizdi:
05:12
WhyNeden did the earlyerken universeEvren have suchböyle a smallküçük entropyentropi?
Neden genç evrenin entropisi bu kadar düşüktü?
05:14
SoYani heo saysdiyor -- I'mBen notdeğil going to do the accentAksan --
Burada diyor ki -- yok, aksanını taklit etmeyeceğim --
05:17
heo saysdiyor, "For somebazı reasonneden, the universeEvren, at onebir timezaman,
"Bir nedenden ötürü, bir zamanlar,
05:19
had a veryçok lowdüşük entropyentropi for itsonun energyenerji contentiçerik,
evrenin enerji içeriğinin entropisi çok düşüktü,
05:22
and sincedan beri thensonra the entropyentropi has increasedartmış.
o zamandan beri entropi arttı.
05:25
The arrowok ofarasında timezaman cannotyapamam be completelytamamen understoodanladım
Evrenin başlangıcının tarihi ile ilgili gizem
05:27
untila kadar the mysterygizem ofarasında the beginningsbaş ofarasında the historytarih ofarasında the universeEvren
ortadan kaldırılmadığı sürece, zamanın akışı ile ilgili
05:30
are reducedindirimli stillyine furtherayrıca
bildiğimiz şeyler birer spekülasyondan
05:33
fromitibaren speculationspekülasyon to understandinganlayış."
öteye gidemez."
05:35
SoYani that'sişte ourbizim job.
Yani, bizim işimiz bu.
05:37
WeBiz want to knowbilmek -- thisbu is 50 yearsyıl agoönce, "SurelyKesinlikle," you'resen thinkingdüşünme,
Bunu bilmek istiyoruz. -- bu konuşma 50 yıl önceki bir konuşma.
05:39
"we'vebiz ettik figuredanladım ito outdışarı by nowşimdi."
Elbette "artık bunu bulmuşuzdur" diye düşünüyor olmalısınız.
05:41
It'sHave notdeğil truedoğru thato we'vebiz ettik figuredanladım ito outdışarı by nowşimdi.
Ama bunu bulduğumuzu söyleyemeyeceğim size.
05:43
The reasonneden the problemsorun has gottenkazanılmış worsedaha da kötüsü,
Sorunun eskisinden daha da kötü
05:45
ratherdaha doğrusu thangöre betterdaha iyi,
hale gelmesinin nedeni,
05:47
is becauseÇünkü in 1998
1998 yılında
05:49
weBiz learnedbilgili somethingbir şey crucialçok önemli about the universeEvren thato weBiz didn'tvermedi knowbilmek beforeönce.
evren hakkında daha önce bilmediğimiz temel bir şey daha öğrenmiş olmamız.
05:51
WeBiz learnedbilgili thato it'sonun acceleratinghızlanan.
Onun hızlandığını farkettik.
05:54
The universeEvren is notdeğil onlybir tek expandinggenişleyen.
Evren sadece genişlemiyor,
05:56
IfEğer yousen lookbak at the galaxygökada, it'sonun movinghareketli awayuzakta.
eğer galaksilere bakarsanız, daha uzağa gidiyorlar.
05:58
IfEğer yousen come backgeri a billionmilyar yearsyıl latersonra and lookbak at ito againtekrar,
Eğer bir milyar yıl sonra gelir tekrar bakarsanız,
06:00
ito will be movinghareketli awayuzakta fasterDaha hızlı.
daha da hızlı uzaklaştıklarını görürsünüz.
06:02
IndividualBirey galaxiesgalaksiler are speedinghız awayuzakta fromitibaren us fasterDaha hızlı and fasterDaha hızlı
Galaksiler birer birer bizden daha uzaklara gidiyorlar.
06:05
soyani weBiz saysöylemek the universeEvren is acceleratinghızlanan.
Bu nedenle evrenin hızlandığını söylüyoruz.
06:08
UnlikeAksine the lowdüşük entropyentropi ofarasında the earlyerken universeEvren,
Evrenin başlangıcındaki düşük entropi sorunun aksine
06:10
even thoughgerçi weBiz don'tyapamaz knowbilmek the answerCevap for thisbu,
bu konuda tam bir yanıtımız olmasa da,
06:12
weBiz at leasten az have a goodiyi theoryteori thato can explainaçıklamak ito,
onu açıklayacak iyi bir teorimiz var.
06:14
ifEğer thato theoryteori is right,
Bu teori doğruysa elbet,
06:16
and that'sişte the theoryteori ofarasında darkkaranlık energyenerji.
teorinin adı Karanlık Enerji Teorisi.
06:18
It'sHave justsadece the ideaFikir thato emptyboş spaceuzay itselfkendisi has energyenerji.
Uzayın kendisinin bir enerjisi olduğuna dayalı.
06:20
In everyher littleküçük cubickübik centimetersantimetre ofarasında spaceuzay,
Uzaydaki her bir santimetreküp,
06:23
whetherolup olmadığını orveya notdeğil there'svar stuffşey,
içinde bir madde barındırsa da,
06:26
whetherolup olmadığını orveya notdeğil there'svar particlesparçacıklar, mattermadde, radiationradyasyon orveya whateverher neyse,
içinde parçacıklar, cisimle, radyasyon ya da neyse olsun olmasın
06:28
there'svar stillyine energyenerji, even in the spaceuzay itselfkendisi.
enerji içeriyor, hatta uzayın kendisinin bir enerjisi var.
06:30
And thisbu energyenerji, accordinggöre to EinsteinEinstein,
Einstein'a göre bu enerji,
06:33
exertsgiderek artan a pushit on the universeEvren.
evrene itici bir güç veriyor.
06:35
ItBu is a perpetualsürekli impulsedürtü
Galaksileri birbirinden uzaklaştıran,
06:38
thato pushesiter galaxiesgalaksiler apartayrı fromitibaren eachher otherdiğer.
onları iten enerji de bu.
06:40
BecauseÇünkü darkkaranlık energyenerji, unlikeaksine mattermadde orveya radiationradyasyon,
Çünkü karanlık enerji, madde veya radyasyonun aksine,
06:42
does notdeğil diluteseyreltik awayuzakta as the universeEvren expandsgenişler.
evren genişledikçe seyrelmiyor.
06:45
The amounttutar ofarasında energyenerji in eachher cubickübik centimetersantimetre
Her bir santimetrekipteki enerji miktarı
06:48
remainskalıntılar the sameaynı,
sabit kalıyor,
06:50
even as the universeEvren getsalır biggerDaha büyük and biggerDaha büyük.
evren gittikçe genişliyor olsa bile.
06:52
ThisBu has crucialçok önemli implicationsetkileri
Bu durumun evrenin ilerde
06:54
for whatne the universeEvren is going to do in the futuregelecek.
başına gelecekler üzerinde çok öenmli bir etkisi var.
06:57
For onebir thingşey, the universeEvren will expandgenişletmek foreversonsuza dek.
Mesela, evren sonsuza dek genişlemeye devam edecek.
07:00
BackGeri whenne zaman I was yoursenin ageyaş,
Ben sizin yaşlarınızda iken,
07:02
weBiz didn'tvermedi knowbilmek whatne the universeEvren was going to do.
evrenin ne yapacağını bilemiyorduk.
07:04
SomeBazı peopleinsanlar thought thato the universeEvren would recollapserecollapse in the futuregelecek.
Bu nedenle bazıları evrenin ileride içine çökerek küçüleceğine inanıyorlardı.
07:06
EinsteinEinstein was fonddüşkün ofarasında thisbu ideaFikir.
Einstein bu fikre çok sıcak bakıyordu.
07:09
ButAma ifEğer there'svar darkkaranlık energyenerji, and the darkkaranlık energyenerji does notdeğil go awayuzakta,
Ama karanlık enerji orada, ve bir yere de gitmiyor,
07:11
the universeEvren is justsadece going to keeptutmak expandinggenişleyen foreversonsuza dek and everhiç and everhiç.
bu nedenle evren sonsuza dek genişlemeye deva edecek.
07:14
14 billionmilyar yearsyıl in the pastgeçmiş,
Geçmişte 14 milyar yıl var,
07:17
100 billionmilyar dogköpek yearsyıl,
ya da 100 milyar köpek yılı,
07:19
butfakat an infinitesonsuz numbernumara ofarasında yearsyıl intoiçine the futuregelecek.
ama geleceğindeki süre sonsuz.
07:21
MeanwhileBu arada, for allherşey intentshedefleri and purposesamaçlar,
Ama bütün bunlara rağmen, bizler için
07:24
spaceuzay looksgörünüyor finitesınırlı to us.
evren sonlu görünüyor.
07:27
SpaceUzay mayMayıs ayı be finitesınırlı orveya infinitesonsuz,
Uzak sonlu ya da sonsuz olabilir,
07:29
butfakat becauseÇünkü the universeEvren is acceleratinghızlanan,
ama evren hızlandığı iin
07:31
thereOrada are partsparçalar ofarasında ito weBiz cannotyapamam seegörmek
bizim görmediğimiz ve ileride de
07:33
and neverasla will seegörmek.
asla göremeyeceğimiz kısımlar var.
07:35
There'sİşte a finitesınırlı regionbölge ofarasında spaceuzay thato weBiz have accesserişim to,
Bizim evrende uaşabileceğimiz alan sınırlı,
07:37
surroundedçevrili by a horizonufuk.
hatta bir ufukla sınırlı.
07:39
SoYani even thoughgerçi timezaman goesgider on foreversonsuza dek,
Her ne kadar zaman sonsuza dek gitse de,
07:41
spaceuzay is limitedsınırlı to us.
uzay bizim için sonsuz değil.
07:43
FinallySon olarak, emptyboş spaceuzay has a temperaturesıcaklık.
Son olarak da, boş uzayın bir ısısı var.
07:45
In the 1970s, StephenStephen HawkingHawking toldsöyledi us
1970'lerde Stephen Hawking bizlere
07:48
thato a blacksiyah holedelik, even thoughgerçi yousen thinkdüşünmek it'sonun blacksiyah,
kara deliklerin, her ne kadar onları kara düşünseniz de
07:50
ito actuallyaslında emitsyayar radiationradyasyon
radyasyon yaydığını söylemişti,
07:52
whenne zaman yousen take intoiçine accounthesap quantumkuantum mechanicsmekanik.
quantim mekaniğini göz önüne alırsanız durum bu.
07:54
The curvatureeğriliği ofarasında space-timeUzay-zaman aroundetrafında the blacksiyah holedelik
Kara delik etrafındaki uzay-zamanın eğimi
07:56
bringsgetiriyor to life the quantumkuantum mechanicalmekanik fluctuationdalgalanma,
quantum mekanik dalgalanmalarını canlandırıyor,
07:59
and the blacksiyah holedelik radiatesyayar.
böylece kara delik ışınım yayıyor.
08:02
A preciselytam similarbenzer calculationhesaplama by HawkingHawking and GaryGary GibbonsGibbons
Hawking ve Gary Gibbons tarafından yapılan hesaplamalar
08:04
showedgösterdi thato ifEğer yousen have darkkaranlık energyenerji in emptyboş spaceuzay,
şunu gösterdi, eğer boş uzayda karanlık enerji varsa,
08:07
thensonra the wholebütün universeEvren radiatesyayar.
tüm evren ışınım salıyor.
08:10
The energyenerji ofarasında emptyboş spaceuzay
Boş uzayın enerjisi
08:13
bringsgetiriyor to life quantumkuantum fluctuationsdalgalanmalar.
kuantum dalgalanmalarını canlandırıyor.
08:15
And soyani even thoughgerçi the universeEvren will lastson foreversonsuza dek,
Yani her ne kadar evren sonsuza kadar sürerken,
08:17
and ordinarysıradan mattermadde and radiationradyasyon will diluteseyreltik awayuzakta,
bildiğimiz maddeler ve radyasyon gittikçe azalıp zayıflayacak,
08:19
thereOrada will alwaysher zaman be somebazı radiationradyasyon,
ama her zaman bir ışınım, bir tür
08:22
somebazı thermalTermal fluctuationsdalgalanmalar,
termal dalgalanma kalacak,
08:24
even in emptyboş spaceuzay.
bomboş uzayda bile.
08:26
SoYani whatne thisbu meansanlamına geliyor
Bu une benziyor,
08:28
is thato the universeEvren is like a boxkutu ofarasında gasgaz
evren bir kutu dolusu gaz gibi
08:30
thato lastssürer foreversonsuza dek.
sonsuza dek devam edecek.
08:32
Well whatne is the implicationdolaylı ofarasında thato?
Bunun sonuçları neler?
08:34
ThatBu implicationdolaylı was studiedokudu by BoltzmannBoltzmann backgeri in the 19thinci centuryyüzyıl.
Bu konuyu Boltzmann 19 yüzyılda irdeledi.
08:36
HeO saiddedim, well, entropyentropi increasesartışlar
Dedi ki, entropi artıyor
08:39
becauseÇünkü thereOrada are manyçok, manyçok moreDaha waysyolları
çünkü entropinin artması için pek çok ama pek çok
08:42
for the universeEvren to be highyüksek entropyentropi, ratherdaha doğrusu thangöre lowdüşük entropyentropi.
farklı yol var, ama entropinin azlaması için böyle değil durum.
08:44
ButAma that'sişte a probabilisticolasılıkçı statementaçıklama.
Bu biraz sıkıntılı bir ifade.
08:47
ItBu will probablymuhtemelen increaseartırmak,
Muhtemelen entropi artacak,
08:50
and the probabilityolasılık is enormouslyçok hugeKocaman.
ve bu olasılık oldukça fazla.
08:52
It'sHave notdeğil somethingbir şey yousen have to worryendişelenmek about --
Yani pek düşünüp dert etmeye değmez --
08:54
the airhava in thisbu roomoda allherşey gatheringtoplama over onebir partBölüm ofarasında the roomoda and suffocatingboğucu us.
bu odadaki havanın odanın bir tarafında kümelenmesi ve bizim boğulmamız
08:56
It'sHave veryçok, veryçok unlikelyolası olmayan.
oldukça, oldukça düşük bir ihtimal.
09:00
ExceptHariç ifEğer theyonlar lockedkilitli the doorskapılar
Ama eğer kapılaı kapar ve bizleri burada
09:02
and kepttuttu us hereİşte literallyharfi harfine foreversonsuza dek,
sonsuza dek tutacak olursanız, geçekten sonsuza dek,
09:04
thato would happenolmak.
bu olacaktır.
09:06
EverythingHer şey thato is allowedizin,
Bu odadaki moleküllerin bir şekilde bulunacakları her tür
09:08
everyher configurationyapılandırma thato is allowedizin to be obtainedelde edilen by the moleculesmoleküller in thisbu roomoda,
kombinasyon sonuçta ortaya çıkacaktır,
09:10
would eventuallysonunda be obtainedelde edilen.
uzun zaman diliminde bu olacaktır.
09:13
SoYani BoltzmannBoltzmann saysdiyor, lookbak, yousen could startbaşlama withile a universeEvren
Boltzmann diyor ki, bakın ile termak eşitlikte bir evren ile
09:15
thato was in thermalTermal equilibriumdenge.
başlayabilirsiniz.
09:18
HeO didn'tvermedi knowbilmek about the BigBüyük BangPatlama. HeO didn'tvermedi knowbilmek about the expansiongenişleme ofarasında the universeEvren.
Onun Big Bang hakkında bir bilgisi yoktu, evrenin genişlediğinden de haberdar değildi.
09:20
HeO thought thato spaceuzay and timezaman were explainedaçıkladı by IsaacIsaac NewtonNewton --
Uzay ve evrenin İsaac Newton tarafından açıklandığını düşünüyordu:
09:23
theyonlar were absolutekesin; theyonlar justsadece stucksıkışmış thereOrada foreversonsuza dek.
Değişmezdileri, sonsuza dek ortalıkta olacaklardı.
09:26
SoYani hisonun ideaFikir ofarasında a naturaldoğal universeEvren
Onun kafasındaki ideal evren
09:28
was onebir in whichhangi the airhava moleculesmoleküller were justsadece spreadYAYILMIŞ outdışarı evenlyeşit olarak everywhereher yerde --
hava moleküllerinin her yere eşit oranda dağıldığı yapıya benzer bir yapıdaydı --
09:30
the everythingher şey moleculesmoleküller.
tüm molekillerin dağıldığı bir yapı.
09:33
ButAma ifEğer you'resen BoltzmannBoltzmann, yousen knowbilmek thato ifEğer yousen waitBekleyin longuzun enoughyeterli,
Ama eğer Boltzmann iseniz, şunu bilirsiniz ki,
09:35
the randomrasgele fluctuationsdalgalanmalar ofarasında thosebu moleculesmoleküller
eğer yeterince uzun beklerseniz, bu moleküllerin rastlantısal dalgalanmaları
09:38
will occasionallybazen bringgetirmek themonları
eninde sonunda onları daha düşük
09:41
intoiçine loweralt entropyentropi configurationskonfigürasyonları.
entropi yapısına sahip düzenlemelere götürecektir.
09:43
And thensonra, ofarasında coursekurs, in the naturaldoğal coursekurs ofarasında thingseşyalar,
Bu olduğunda da, olayın doğası gereği,
09:45
theyonlar will expandgenişletmek backgeri.
tekrar genişleyecekler.
09:47
SoYani it'sonun notdeğil thato entropyentropi mustşart alwaysher zaman increaseartırmak --
Yani aslında entropi her zaman kesintisiz olarak artmıyor --
09:49
yousen can get fluctuationsdalgalanmalar intoiçine loweralt entropyentropi,
arada düşük entropiye giden dalgalanmalar da oluyor,
09:51
moreDaha organizedörgütlü situationsdurumlar.
daha organize durumlara giden dalgalanmalar.
09:54
Well ifEğer that'sişte truedoğru,
Eğer bu doğru ise,
09:56
BoltzmannBoltzmann thensonra goesgider ontoüstüne inventicat etmek
Boltzmann çok modern iki fikrin
09:58
twoiki veryçok modern-soundingModern-sondaj ideasfikirler --
fikir babası olmuş durumda--
10:00
the multiversemultiverse and the anthropicantropik principleprensip.
"çoklu evren" ve "insana bağımlılık presibi".
10:02
HeO saysdiyor, the problemsorun withile thermalTermal equilibriumdenge
Diyor ki, termal denge ile ilgili sorun
10:05
is thato weBiz can'tolamaz livecanlı thereOrada.
bizim orada yağayamıyor olmamız.
10:07
RememberHatırlıyorum, life itselfkendisi dependsbağlıdır on the arrowok ofarasında timezaman.
Anımsayın, yaşam zaman akışına ihtiyaç duyar.
10:09
WeBiz would notdeğil be ableyapabilmek to processsüreç informationbilgi,
Eğer termal denge durumunda yaşıyor olsaydık,
10:12
metabolizemetabolize, walkyürümek and talkkonuşma,
bilgiyi işleyemez, yürüyemez, konuşamaz
10:14
ifEğer weBiz livedyaşamış in thermalTermal equilibriumdenge.
hatta bilgiyi işleyemezdik.
10:16
SoYani ifEğer yousen imaginehayal etmek a veryçok, veryçok bigbüyük universeEvren,
yani eğer çok ama çok büyük bir evren düşünürseniz,
10:18
an infinitelysonsuz bigbüyük universeEvren,
birbirine rastgele çarpan parçacıkların
10:20
withile randomlyrasgele bumpingçarpmak intoiçine eachher otherdiğer particlesparçacıklar,
bulunduğu sonsuz büyüklikte bir evren,
10:22
thereOrada will occasionallybazen be smallküçük fluctuationsdalgalanmalar in the loweralt entropyentropi statesdevletler,
sonuçta daha düşük entropili durumlara ufak da olsa dalgalanmalar olacaktır,
10:24
and thensonra theyonlar relaxSakin ol backgeri.
daha sonra da eski haline dönecektir.
10:27
ButAma thereOrada will alsoAyrıca be largegeniş fluctuationsdalgalanmalar.
Ama berbaerinde daha büyük dalgalanmalar da olacaktır.
10:29
OccasionallyZaman zaman, yousen will makeYapmak a planetgezegen
Nadiren bu dalgalanmalar bir gezegen
10:31
orveya a starstar orveya a galaxygökada
ya da bir yıldız, bir galaksi
10:33
orveya a hundredyüz billionmilyar galaxiesgalaksiler.
veya yüz milyar galaksinin ortaya çıkmasına neden olabilir.
10:35
SoYani BoltzmannBoltzmann saysdiyor,
Boltzmann diyor ki,
10:37
weBiz will onlybir tek livecanlı in the partBölüm ofarasında the multiversemultiverse,
bizler, bu çoklu evrenin bir dizi büyük partikül
10:39
in the partBölüm ofarasında thisbu infinitelysonsuz bigbüyük setset ofarasında fluctuatingdalgalanıyor particlesparçacıklar,
dalgalanmaları olan ve yaşamın mümkün olduğu
10:42
wherenerede life is possiblemümkün.
bir bölgesindeyiz.
10:45
That'sYani the regionbölge wherenerede entropyentropi is lowdüşük.
Burası entropinin düşük olduğu bir bölge.
10:47
MaybeBelki de ourbizim universeEvren is justsadece onebir ofarasında thosebu thingseşyalar
Belki de bizim evrenimiz arada olan şeylerden
10:49
thato happensolur fromitibaren timezaman to timezaman.
yanlızda bir tanesi.
10:52
NowŞimdi yoursenin homeworkev ödevi assignmentatama
Şimdi size bir ödev, bunu iyice düşünün
10:54
is to reallyGerçekten mi thinkdüşünmek about thisbu, to contemplatedüşünmek whatne ito meansanlamına geliyor.
derinlemesine, ne anlama geldiğini anlatmaya çalışın.
10:56
CarlCarl SaganSagan oncebir Zamanlar famouslyünlü saiddedim
Carl Sagan bir zamanlar şu meşhur lafı söylemişti:
10:58
thato "in ordersipariş to makeYapmak an appleelma piepasta,
"Elmalı turta yapmak için,
11:00
yousen mustşart firstilk inventicat etmek the universeEvren."
önce evreni icat etmeniz gerekir."
11:02
ButAma heo was notdeğil right.
Ama söylediği doğru değil.
11:05
In Boltzmann'sBoltzmann'ın scenariosenaryo, ifEğer yousen want to makeYapmak an appleelma piepasta,
Boltzmann'ın modeline göre, eğer elmalı turta yapmak isterseniz
11:07
yousen justsadece waitBekleyin for the randomrasgele motionhareket ofarasında atomsatomları
önce atomların rastgele tesadüfi hareketlerinin size
11:10
to makeYapmak yousen an appleelma piepasta.
bir elmalı turta yapacağı anı beklemeniz gerekli.
11:13
ThatBu will happenolmak muchçok moreDaha frequentlysık sık
Bu durum, aynı atomların rastgele hareketlerinin
11:15
thangöre the randomrasgele motionshareketleri ofarasında atomsatomları
size bir elma bahçesi, biraz şeker,
11:17
makingyapma yousen an appleelma orchardmeyve bahçesi
bir fırın ortaya çıkarmasından
11:19
and somebazı sugarşeker and an ovenfırın,
ve bunları kullanarak elmalı turta pişirmenizdeni
11:21
and thensonra makingyapma yousen an appleelma piepasta.
çok daha yüksek olasılıkla ve sık ortaya çıkacaktır.
11:23
SoYani thisbu scenariosenaryo makesmarkaları predictionstahminler.
Bu model öngörülerde bulunuyor.
11:25
And the predictionstahminler are
Bu öngörülere göre bizi ortaya çıkaran
11:28
thato the fluctuationsdalgalanmalar thato makeYapmak us are minimalen az.
dalgalanmalar minimal dalgalar.
11:30
Even ifEğer yousen imaginehayal etmek thato thisbu roomoda weBiz are in nowşimdi
Şu an içinde bulunduğumuz odanın var olduğunu
11:33
existsvar and is realgerçek and hereİşte weBiz are,
ve gerçek olduğunu hayal edelim,
11:36
and weBiz have, notdeğil onlybir tek ourbizim memorieshatıralar,
hatta sadece hayal değil,
11:38
butfakat ourbizim impressionizlenim thato outsidedışında there'svar somethingbir şey
bu odanın dışında da Caltech diye bir şey olduğunu
11:40
calleddenilen CaltechCaltech and the UnitedAmerika StatesBirleşik and the MilkySütlü Way GalaxyGökada,
onun ötesinde Amerika Birleşik Devletleri ve hatta Samanyolu galaksisi olduğunu varsayalım
11:42
it'sonun muchçok easierDaha kolay for allherşey thosebu impressionsizlenimler to randomlyrasgele fluctuatedalgalanma intoiçine yoursenin brainbeyin
bu imgelerin beyninizde rastgele oluşan dalgalanmalarla ortaya çıkması
11:46
thangöre for themonları actuallyaslında to randomlyrasgele fluctuatedalgalanma
her birinin ayrı ayrı oluşan dalgalarla var olmasından,
11:49
intoiçine CaltechCaltech, the UnitedAmerika StatesBirleşik and the galaxygökada.
Caltech'i Amerika'yı, hatta galaksiyi oluşturmasından çok daha kolay.
11:51
The goodiyi newshaber is thato,
Güzel haber şu ki,
11:54
thereforebu nedenle, thisbu scenariosenaryo does notdeğil work; ito is notdeğil right.
bu nedenle bu varsayım doğru değil.
11:56
ThisBu scenariosenaryo predictstahmin eder thato weBiz should be a minimalen az fluctuationdalgalanma.
Bu senaryoya göre bizler minimal dalgalanma olmalıyız.
11:59
Even ifEğer yousen left ourbizim galaxygökada outdışarı,
Bizim galaksimizi bir kenara bırakacak olsanız bile
12:02
yousen would notdeğil get a hundredyüz billionmilyar otherdiğer galaxiesgalaksiler.
diğer 100 milyar galaksiyi bu şekilde elde edemezsiniz.
12:04
And FeynmanFeynman alsoAyrıca understoodanladım thisbu.
Feynman da bunu anlamıştı.
12:06
FeynmanFeynman saysdiyor, "FromKaynak the hypothesishipotez thato the worldDünya is a fluctuationdalgalanma,
Dedi ki " Dünyanın bir dalgalanma olduğu hipotezinden
12:08
allherşey the predictionstahminler are thato
yola çıkarsak ve
12:12
ifEğer weBiz lookbak at a partBölüm ofarasında the worldDünya we'vebiz ettik neverasla seengörüldü beforeönce,
daha önce dünyanın hiç bilmediğimiz bir yerine bakarsak,
12:14
weBiz will findbulmak ito mixedkarışık upyukarı, and notdeğil like the pieceparça we'vebiz ettik justsadece lookedbaktı at --
onu karmakarışık görürüz, daha önce gördüklerimizden farklı --
12:16
highyüksek entropyentropi.
yüksek entropili.
12:18
IfEğer ourbizim ordersipariş were duenedeniyle to a fluctuationdalgalanma,
Eğer bizim mevcut düzenimiz bir dalgalanmalaya bağlı ise
12:20
weBiz would notdeğil expectbeklemek ordersipariş anywhereherhangi bir yer butfakat wherenerede weBiz have justsadece noticedfark ito.
sadece fark ettiğimiz nokta dışında herhangi bir düzen görmiyor olmamız gerekir.
12:22
WeBiz thereforebu nedenle concludesonuçlandırmak the universeEvren is notdeğil a fluctuationdalgalanma."
Bu nedenle evrenin bir dalgalanma olmadığı sonucuna varabiliriz.
12:24
SoYani that'sişte goodiyi. The questionsoru is thensonra whatne is the right answerCevap?
Bu çok iyi. Şİmdi sorumuz şu, bunların hangisi doğru cevap?
12:28
IfEğer the universeEvren is notdeğil a fluctuationdalgalanma,
Eğer evren bir dalgalanma değilse,
12:31
whyniye ya did the earlyerken universeEvren have a lowdüşük entropyentropi?
neden genç evren düşük entropili idi?
12:33
And I would loveAşk to tellsöylemek yousen the answerCevap, butfakat I'mBen runningkoşu outdışarı ofarasında timezaman.
Size bu sorunun yanıtını vermeyi çok isterdim ama vaktim doluyor.
12:36
(LaughterKahkaha)
(Gülüşmeler)
12:39
HereBurada is the universeEvren thato weBiz tellsöylemek yousen about,
Gerçekte var olan evren ile, bugün burada
12:41
versuse karşı the universeEvren thato reallyGerçekten mi existsvar.
size anlattığımız evreni karşılaştıralım.
12:43
I justsadece showedgösterdi yousen thisbu pictureresim.
Size bu resmi gösterdim.
12:45
The universeEvren is expandinggenişleyen for the lastson 10 billionmilyar yearsyıl orveya soyani.
Evren son 10 milyar yıldır genişliyor.
12:47
It'sHave coolingsoğutma off.
Gittikçe soğuyor.
12:49
ButAma weBiz nowşimdi knowbilmek enoughyeterli about the futuregelecek ofarasında the universeEvren
Ama evrenin geleceği hakkında daha çok öngörüde bulunmak için
12:51
to saysöylemek a lot moreDaha.
epey bilgiye sahibiz.
12:53
IfEğer the darkkaranlık energyenerji remainskalıntılar aroundetrafında,
Eğer karanlık madde ortalarda olmayı sürdürürse
12:55
the starsyıldızlar aroundetrafında us will usekullanım upyukarı theironların nuclearnükleer fuelyakıt, theyonlar will stopDur burningyanan.
etrafımızdaki yıldızların yakıtları bitecek, yanmayı bırakacaklar.
12:57
TheyOnlar will falldüşmek intoiçine blacksiyah holesdelikler.
Birer karadelik haline gelecekler.
13:00
WeBiz will livecanlı in a universeEvren
İçinde karadelikten başka birey kalmamış olan
13:02
withile nothinghiçbir şey değil in ito butfakat blacksiyah holesdelikler.
bir evrende yaşayacağızç
13:04
ThatBu universeEvren will lastson 10 to the 100 yearsyıl --
Bu evren 100 üzeri 10 yıl sürecek --
13:06
a lot longeruzun thangöre ourbizim littleküçük universeEvren has livedyaşamış.
şu anki genç evrenimizden çok daha yaşlı olacak.
13:10
The futuregelecek is muchçok longeruzun thangöre the pastgeçmiş.
Gelecek, geçmişten çok daha uzun sürecek.
13:12
ButAma even blacksiyah holesdelikler don'tyapamaz lastson foreversonsuza dek.
Ama kara delikler bile sonsuza dek sürmezler.
13:14
TheyOnlar will evaporatebuharlaşır,
Zamanla yok olacaklar,
13:16
and weBiz will be left withile nothinghiçbir şey değil butfakat emptyboş spaceuzay.
ve sonunca sadece bomboş bir uzay kalacak.
13:18
ThatBu emptyboş spaceuzay lastssürer essentiallyesasen foreversonsuza dek.
Boş uzay, sonsuza dek devam edebilir.
13:20
HoweverAncak, yousen noticeihbar, sincedan beri emptyboş spaceuzay givesverir off radiationradyasyon,
Ama fark ettiyseniz, boş uzayda da ışınım olduğundan
13:24
there'svar actuallyaslında thermalTermal fluctuationsdalgalanmalar,
aslında orada da termal dalgalanmalar olacak,
13:27
and ito cyclesdöngüleri aroundetrafında
ve olası pekçok farklı kombinasyonlar
13:29
allherşey the differentfarklı possiblemümkün combinationskombinasyonlar
arasında, boş uzayın izin verdiği
13:31
ofarasında the degreesderece ofarasında freedomözgürlük thato existvar olmak in emptyboş spaceuzay.
serbestlik derecesi ile sınırlı olarak gidip geliyor olacak.
13:33
SoYani even thoughgerçi the universeEvren lastssürer foreversonsuza dek,
Yani, her ne kadar evren sonsuza dek sürse bile
13:36
there'svar onlybir tek a finitesınırlı numbernumara ofarasında thingseşyalar
evrende ortaya çıkma ihtimali olan
13:38
thato can possiblybelki happenolmak in the universeEvren.
şeylerin sayısı sonsuz değil.
13:40
TheyOnlar allherşey happenolmak over a perioddönem ofarasında timezaman
Bunlar bir zaman dilimi içinde olacaklar,
13:42
equaleşit to 10 to the 10 to the 120 yearsyıl.
120 üzeri 10 üzeri 10 sayısına eşit.
13:44
SoYani here'sburada twoiki questionssorular for yousen.
Şimdi size iki soru.
13:47
NumberNumarası onebir: IfEğer the universeEvren lastssürer for 10 to the 10 to the 120 yearsyıl,
Birincisi: Eğer evren 120 üssü 10 üssü 10 yıl boyunca var olacaksa
13:49
whyniye ya are weBiz borndoğmuş
bizler neden
13:52
in the firstilk 14 billionmilyar yearsyıl ofarasında ito,
onun ilk 14 milyarlık kısmında ortaya çıktık?
13:54
in the warmIlık, hafif sıcak, comfortablerahat afterglowAfterglow ofarasında the BigBüyük BangPatlama?
Big Bang'i takiben gelen sıcak, rahat süreç içinde.
13:57
WhyNeden aren'tdeğil weBiz in emptyboş spaceuzay?
Neden boş uzayda değiliz?
14:00
YouSen mightbelki saysöylemek, "Well there'svar nothinghiçbir şey değil thereOrada to be livingyaşam,"
Şunu düşünüyor olbilirsiniz, "Orada yaşayabilecek bir yer yok."
14:02
butfakat that'sişte notdeğil right.
Ama bu doğru değil.
14:04
YouSen could be a randomrasgele fluctuationdalgalanma outdışarı ofarasında the nothingnesshiçlik.
Boşluk içinden köken alan, rastlantısal bir dalgalanma olabilirdiniz.
14:06
WhyNeden aren'tdeğil yousen?
Neden olmadınız?
14:08
MoreDaha homeworkev ödevi assignmentatama for yousen.
Size bir başka ödev daha.
14:10
SoYani like I saiddedim, I don'tyapamaz actuallyaslında knowbilmek the answerCevap.
Başta söylediğim gibi, cevabı ben de bilmiyorum.
14:13
I'mBen going to give yousen mybenim favoritesevdiğim scenariosenaryo.
Bu nedenle size benim en sevdiğim senaryodan bahsedeceğim.
14:15
EitherHer iki it'sonun justsadece like thato. ThereOrada is noyok hayır explanationaçıklama.
Böyle olabilir de. Bir açıklaması yok.
14:17
ThisBu is a brutecanavar factgerçek about the universeEvren
Evrenin kabul etmeniz gereken ve soru sormanızı durduran
14:20
thato yousen should learnöğrenmek to acceptkabul etmek and stopDur askingsormak questionssorular.
tuhaf bir kaba kuvveti var.
14:22
OrVeya maybeolabilir the BigBüyük BangPatlama
Belki de Big Bang
14:26
is notdeğil the beginningbaşlangıç ofarasında the universeEvren.
evrenin başlangıcı değildi.
14:28
An eggYumurta, an unbrokendüz çizgi eggYumurta, is a lowdüşük entropyentropi configurationyapılandırma,
Yumurta, sağlam bir yumurta düşük entropili bir yapıya sahiptir.
14:30
and yethenüz, whenne zaman weBiz openaçık ourbizim refrigeratorbuzdolabı,
ama buzdolabınızı açıtğınızda,
14:33
weBiz do notdeğil go, "HahHah, howNasıl surprisingşaşırtıcı to findbulmak
"Vay canına, buzdolabını açınca
14:35
thisbu lowdüşük entropyentropi configurationyapılandırma in ourbizim refrigeratorbuzdolabı."
içinde bu düşük entropili yapıyı bulmak çok şaşırtıcı" demiyoruz.
14:37
That'sYani becauseÇünkü an eggYumurta is notdeğil a closedkapalı systemsistem;
Çünki yumurta kapalı bir sistem değil;
14:39
ito comesgeliyor outdışarı ofarasında a chickentavuk.
bir tavuktan çıkıyor.
14:42
MaybeBelki de the universeEvren comesgeliyor outdışarı ofarasında a universalevrensel chickentavuk.
belki evren de evrensel bir tavuktan çıkıyor.
14:44
MaybeBelki de thereOrada is somethingbir şey thato naturallydoğal olarak,
Belki de fizik kurallarından köken alan bir şey
14:48
throughvasitasiyla the growthbüyüme ofarasında the lawsyasalar ofarasında physicsfizik,
doğal olarak bizimki gibi düşük
14:50
givesverir riseyükselmek to universeEvren like oursbizim
entrpi yapısında olan evrenleri
14:53
in lowdüşük entropyentropi configurationskonfigürasyonları.
ortaya çıkarıyor.
14:55
IfEğer that'sişte truedoğru, ito would happenolmak moreDaha thangöre oncebir Zamanlar;
Eğer bu doğru ise, bu birden fazla defa olacaktır;
14:57
weBiz would be partBölüm ofarasında a muchçok biggerDaha büyük multiversemultiverse.
bu durumda bizler de çoklu evrenin bir parçası haline gelmiş oluyoruz.
14:59
That'sYani mybenim favoritesevdiğim scenariosenaryo.
Benim en sevdiğim senaryo bu.
15:02
SoYani the organizersorganizatörler askeddiye sordu meben mi to endson withile a boldcesur speculationspekülasyon.
Buradaki organizatörler konuşmamı cesur bir
15:04
MyBenim boldcesur speculationspekülasyon
spekülasyonla bitirmemi istediler
15:07
is thato I will be absolutelykesinlikle vindicatedhaklı by historytarih.
öyle ki tarih beni haklı çıkarsın.
15:09
And 50 yearsyıl fromitibaren nowşimdi,
Bundan 50 yıl sonra,
15:12
allherşey ofarasında mybenim currentşimdiki wildvahşi ideasfikirler will be acceptedkabul edilmiş as truthsgerçekler
benim çılgın fikirlerim bilimsel çevreler ve diğer merciler
15:14
by the scientificilmi and externaldış communitiestopluluklar.
tarafından bilimsel gerçekler olarak kabul edilecek.
15:17
WeBiz will allherşey believeinanmak thato ourbizim littleküçük universeEvren
Hepimiz bizim küçük evrenimizin
15:20
is justsadece a smallküçük partBölüm ofarasında a muchçok largerdaha büyük multiversemultiverse.
çok daha biyik bir çoklu evrenin bir parçası olduğuna inanıyor olacağız.
15:22
And even betterdaha iyi, weBiz will understandanlama whatne happenedolmuş at the BigBüyük BangPatlama
Daha da iyisi, Big Bang sırasında neler olduğunu
15:25
in termsşartlar ofarasında a theoryteori
teroik olarak anlıyor olacağız
15:28
thato weBiz will be ableyapabilmek to comparekarşılaştırmak to observationsgözlemler.
böylece gözlemlerimizi karşılaştırabileceğiz.
15:30
ThisBu is a predictiontahmin. I mightbelki be wrongyanlış.
Bu bir tahmin. Yanılıyor olabilirim.
15:32
ButAma we'vebiz ettik been thinkingdüşünme as a humaninsan raceyarış
Ama insan ırkı olarak evrenin nasıl olduğunu
15:34
about whatne the universeEvren was like,
nasıl ortaya çıktığımızı,
15:36
whyniye ya ito camegeldi to be in the way ito did for manyçok, manyçok yearsyıl.
evrenin nasıl oluştuğunu çok uzun yıllardır düşünüyoruz.
15:38
It'sHave excitingheyecan verici to thinkdüşünmek weBiz mayMayıs ayı finallyen sonunda knowbilmek the answerCevap somedaybirgün.
Günün birince bunun cevabını bulabileceğimizi düşünmek bile heyecan verici.
15:41
ThankTeşekkür ederim yousen.
Teşekkürler.
15:44
(ApplauseAlkış)
(Alkışlar)
15:46
Translated by Isil Arican
Reviewed by Sancak Gülgen

▲Back to top

About the speaker:

Sean M. Carroll - Physicist, cosmologist
A physicist, cosmologist and gifted science communicator, Sean Carroll is asking himself -- and asking us to consider -- questions that get at the fundamental nature of the universe.

Why you should listen

Sean Carroll is a theoretical physicist at Caltech in Pasadena, California, where he researches theoretical aspects of cosmology, field theory and gravitation -- exploring the nature of fundamental physics by studying the structure and evolution of the universe.

His book on cosmology and the arrow of time, From Eternity to Here: The Quest for the Ultimate Theory of Time, was published in 2010. He keeps a regular blog at Cosmic Variance.

More profile about the speaker
Sean M. Carroll | Speaker | TED.com