English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2016

Carrie Nugent: Adventures of an asteroid hunter

Карри Нужэнт: Астроид ангуучийн адал явдал

Filmed
Views 1,066,637

Карри Нужент нь бидний хамгийн олон, хамгийн эртний хөршүүд болох астроидуудыг нээн илрүүлж, ангилан судлахаар ажилладаг судлаачдын нэг буюу Астроидын Ангууч юм. Яагаад астроидуудыг судлах хэрэгтэй гэж? Энэхүү товч бөгөөд баримтуудаар дүүрэн яриандаа Карри Нужэнт тэдний төсөөлөмгүй үр дагаварууд нь манай гарагт хэрхэн нөлөөлсөөр ирсэн тухай болон тэднийг зөв цагтаа нээн илрүүлэх нь хэрхэн дэлхий дээрх амьдралыг аварч болох талаар тайлбарлалаа.

- Asteroid hunter
Carrie Nugent is part of a team that uses NASA's NEOWISE telescope to search the skies for and catalog asteroids. Full bio

00:13
I am holding something remarkably old.
Миний гарт маш эртний
нэгэн зүйл байна.
00:16
It is older than any human artifact,
Энэ хүн төрөлхтний бүтээсэн
ямар ч зүйлээс өмнө,
00:19
older than life on Earth,
эх дэлхий дээр амьдрал
бий болохоос ч өмнө,
00:21
older than the continents
and the oceans between them.
тивүүд болон тэднийг хуваах
далай тэнгисүүд ч бүрэлдэхээс өмнө,
00:25
This was formed
over four billion years ago
дөрөв гаруй тербум жилийн тэртээд
нарны аймаг маань бүрэлдэж
00:28
in the earliest days of the solar system
гараг эрхэс биежин тогтож
байх үед бий болсон зүйл.
00:30
while the planets were still forming.
00:33
This rusty lump of nickel and iron
may not appear special,
Энэ төмөр никелийн хэлтэрхий
тийм ч онцгой харагдахгүй байж магад.
Гэвч үүнийг хагалаад доторхыг нь
нээж үзвэл
00:36
but when it is cut open ...
та үүнийг дэлхийн металлаас
өөр болохыг анзаарна.
00:40
you can see that it is different
from earthly metals.
Энэ бүтэц бол зөвхөн задгай сансарт л
бүрэлдэх боломжтой металын болор буюу
00:43
This pattern reveals metallic crystals
that can only form out in space
хайлсан метал сая сая жилд
маш бага бага температураар хөрж
00:47
where molten metal
can cool extremely slowly,
00:49
a few degrees every million years.
бэхжсэн бүтэц юм.
Энэ зүйл эрт үед гарагууд бүрэлдэн
тогтсоны дараагаар орхигдож үлдсэн
00:52
This was once part
of a much larger object,
00:55
one of millions left over
after the planets formed.
олон сая хэлтэрхийн нэг.
00:57
We call these objects asteroids.
Бид эдгээр биетүүдийг
"АСТРОИД" гэж нэрлэдэг.
Тэд бол бидний хамгийн эртний бөгөөд
хамгийн олон тохиох огторгуйн хөршүүд.
01:01
Asteroids are our oldest
and most numerous cosmic neighbors.
01:04
This graphic shows near-Earth asteroids
orbiting around the Sun,
Энэ зураглал бидэнд дэлхийн ойролцоох,
нарны тойрог замд орших
астроидуудыг харуулж байна.
01:08
shown in yellow,
01:09
and swinging close to the Earth's orbit,
Үүн дээрх дэлхий, нар, болон астроидуудын
хэмжээг хэд дахин томруулсан байгаа.
01:11
shown in blue.
01:12
The sizes of the Earth, Sun and asteroids
have been greatly exaggerated
Иймээс та бүхэн тэднийг илүү тод
ялган харж чадаж байгаа юм.
01:15
so you can see them clearly.
01:17
Teams of scientists across the globe
are searching for these objects,
Дэлхий дахинаа олон арван шинжээчдийн баг
эдгээр биетүүдийг хайн эрж
01:20
discovering new ones every day,
өдөр бүр шинийг нээн илрүүлж,
дэлхийн ойролцоох огторгуйд
байрлалыг тогтоосоор байна.
01:22
steadily mapping near-Earth space.
01:25
Much of this work is funded by NASA.
Тэдний ихэнх нь
НАСА-н санхүүжилтээр явагддаг.
01:27
I think of the search for these asteroids
as a giant public works project,
Миний хувьд астроидуудыг хайх ажил
маш том олон нийтийн ажил мэт санагддаг.
01:31
but instead of building a highway,
we're charting outer space,
Бид хурдны зам барихын оронд
задгай сансрыг зураглаж,
үеэс үед өвлөгдөн үлдэх
архив санг бүтээж байна шүү дээ.
01:34
building an archive
that will last for generations.
Эд бол зөвхөн өнгөрсөн жил олдсон
дэлхийн ойролцоох 1556 астриодууд.
01:37
These are the 1,556 near-Earth asteroids
discovered just last year.
01:45
And these are all of the known
near-Earth asteroids,
Харин эдгээр нь бол дэлхий ойролцоо байгаа
одоогоор олдсон бүх астроидууд.
01:49
which at last count was 13,733.
Сүүлийх нь дугаар нь 13733 байсан.
Эд бүгд нэг бүрчлэн зураглагдаж,
ангилагдсан төдийгүй
01:53
Each one has been imaged, cataloged
01:55
and had its path
around the Sun determined.
нарыг тойрон эргэх зам нь ч тогтоогдсон.
01:57
Although it varies
from asteroid to asteroid,
Хэдийгээр астроид бүр
өөр хоорондоо ялгаатай ч
02:00
the paths of most asteroids
can be predicted for dozens of years.
олон арван жилийн өмнөөс туулах
замыг нь тодорхойлж болдог.
02:03
And the paths of some asteroids can be
predicted with incredible precision.
Зарим астриодуудын замыг маш
нарийн тооцоололтой гаргадаг.
02:07
For example, scientists
at the Jet Propulsion Laboratory
Жишээ нь, Жэт Пропулшоны лабораторийн
эрдэмтэд "Тоутатус" хэмээх астриодын
02:09
predicted where the asteroid Toutatis
was going to be four years in advance
дөрвөн жилийн хугацаанд туулах замыг
гучин км-ын зөрүүтэй тогтоож байв.
02:13
to within 30 kilometers.
Тухайн 4 жилийн хугацаанд Тоутатис нь
нийт 8.5 тэрбум км аялсан байдаг.
02:16
In those four years,
02:17
Toutatis traveled 8.5 billion kilometers.
02:21
That's a fractional precision
Энэ нь маш их ойртуулсан тооцоолол буюу
02:22
of 0.000000004.
ердөө 0.000000004% зөрүүтэй гэсэн үг.
(Инээд)
02:31
(Laughter)
02:34
Now, the reason I have
this beautiful asteroid fragment
Тэгэхээр, миний энэ гайхамшигтай астроидын
хэлтэрхийг бариад зогсож буй шалтгаан бол:
02:37
is because, like all neighbors,
02:38
asteroids sometimes drop by unexpectedly.
Яг л бусад бүх хөршүүдийн адилаар
астриодууд ч гэсэн заримдаа
02:41
(Laughter)
урьдчилан мэдэгдэлгүйгээр
гэнэтийн айлчлал хийдэгт байгаа юм.
02:44
Three years ago today,
3 жилийн өмнө энэ өдөр Оросын Челябинск
хотод нэгэн жижиг астроид дэлбэрчээ.
02:46
a small asteroid exploded
over the city of Chelyabinsk, Russia.
02:49
That object was about 19 meters across,
Тэр биет ойролцоогоор 19 метрийн өргөнтэй
буюу нэг жижиг дэлгүүрийн дайтай гэсэн үг.
02:52
or about as big as a convenience store.
02:54
Objects of this size hit the Earth
every 50 years or so.
Иймэрхүү хэмжээтэй биетүүд ойролцоогоор
50 жил тутамд дэлхийтэй мөргөлдөж байдаг.
02:59
66 million years ago,
66 сая жилийн өмнө үүнээс хамаагүй том
нэгэн биет дэлхийтэй мөргөлдсөн нь
03:01
a much larger object hit the Earth,
03:03
causing a massive extinction.
асар өргөн хэмжээний сүйрлийг үүсгэсэн.
03:05
75 percent of plant
and animal species were lost,
Ургамал, амьтдын 75 хувь нь устаж
үгүй болсон бөгөөд
03:08
including, sadly, the dinosaurs.
тэдний нэг нь динозаврууд гэж бодохоор
маш харамсалтай.
03:11
That object was
about 10 kilometers across,
Тэр биет нь ойролцоогоор
10 км-н өргөнтэй байж.
03:14
and 10 kilometers is roughly
the cruising altitude of a 747 jet.
10 км гэдэг нь Боейнг 747 загварын зорчигч
тээврийн онгоцны нисэх өндөрлөг.
03:18
So the next time you're in an airplane,
Тэгэхээр та дараагийн удаа онгоцоор
зорчихдоо цонхоо сөхөн гадагш хараад
03:20
snag a window seat, look out
and imagine a rock so enormous
газраас сууж яваа онгоцны тань далавчийг
шүргэхүйц өндөртэй,
03:24
that resting on the ground,
03:26
it just grazes your wingtip.
нисэж яваа онгоц дайрч өнгөрөхийн тулд
бүхэл бүтэн минут зарцууулахуйц өргөнтэй
03:28
It's so wide that it takes your plane
one full minute to fly past it.
тийм агуу том чулууг төсөөлөөд үзээрэй.
03:33
That's the size of the asteroid
that hit the Earth.
Энэ бол дэлхийг мөргөсөн астроидын хэмжээ.
03:36
It has only been within my lifetime
Астроидуудыг манай гарагт маш том
аюул авчрагч гэдгийг мэдэх болсоор
03:38
that asteroids have been considered
a credible threat to our planet.
ердөө гучаадхан жил өнгөрч байна.
Гэсэн ч бид түүнээс хойш
03:41
And since then, there's been
a focused effort underway
эдгээр биесийг нээн илрүүлж, төрөлжүүлэн
ангилах ажилуудыг хийсээр байгаа юм.
03:44
to discover and catalog these objects.
Надад харин түүний нэг хэсэг болох
аз тохиосон юм.
03:47
I am lucky enough
to be part of this effort.
03:49
I'm part of a team of scientists
that use NASA's NEOWISE telescope.
Би НАСА-н НЕОВАЙС хэмээх телескопыг
ашигладаг шинжээдийн багийн нэгэн шинжээч.
03:53
Now, NEOWISE was not
designed to find asteroids.
НЕОВАЙС нь анхнаасаа астриодуудыг хайн
илрүүлэхэд зориулагдаагүй.
03:55
It was designed to orbit the earth
and look far beyond our solar system
Түүнийг 7 сарын хугацаанд эх дэлхийг
тойрон эргэж нарны аймгаас гадна орших
03:59
to seek out the coldest stars
and the most luminous galaxies.
орчлон ертөнцийн хамгийн хүйтэн одод,
хамгийн тод галактик, гараг эрхэсийг
04:03
And it did that very well
for its designed lifetime of seven months.
хайн эрэлхийлэхэд зориулан бүтээсэн юм.
Тэр ч тэрхүү ажлаа маш амжилттай хийсэн.
04:07
But today, six years later,
it's still going.
Гэсэн ч өнөөдөр, түүнээс хойш зургаан
жилийн дараа ч ажилласан хэвээр.
04:10
We've repurposed it
to discover and study asteroids.
Бид түүнийг астроидуудыг хайн
илрүүлэхэд ашиглах болсон.
Хэдийгээр Неовайс маш гайхамшигтай
сансрын бяцхан робот боловч
04:13
And although it's
a wonderful little space robot,
04:15
these days it's kind of like a used car.
орчин үеийн хуучин машинтай л адил.
04:18
The cryogen that used to refrigerate
its sensors is long gone,
Жишээ нь, түүний мэдрэгчүүдийг хөргөхөд
ашиглагддаг криогений шингэн нь дуусахад
04:21
so we joke that
its air-conditioning is broken.
бид түүний агааржуулагч нь
эвдэрчихлээ гэж элэглэдэг.
04:24
It's got 920 million miles
on the odometer,
Неовайс нийт 920 сая миль
замыг туулаад байгаа ч
ямар ч асуудалгүй явсаар л, 11 секунд
тутамд тэнгэрийн зургийг авсаар л байна.
04:28
but it still runs great
04:30
and reliably takes a photograph
of the sky every 11 seconds.
04:33
It's taken 23 photos
since I began speaking to you.
Миний яриа эхлэснээс хойш аль хэдийн
23 зураг авчихсан байгаа гэсэн үг.
04:38
One of the reasons NEOWISE is so valuable
НЕОВАЙС-г маш үнэ цэнэтэй болгож буй
бас нэгэн хүчин зүйл нь
04:40
is that it sees the sky
in the thermal infrared.
тэрээр тэнгэрийг инфраред
туяагаар хардагт оршино.
04:42
That means that instead of seeing
the sunlight that asteroids reflect,
Энэ нь бидэнд астроидуудыг тэдний
ойлгодог нарны цацрагаар бус
ялгаруулах дулаанаар харж байгаа юм.
04:46
NEOWISE sees the heat that they emit.
04:48
This is a vital capability
since some asteroids are as dark as coal
Зарим астроидууд телескопоор
харагдахааргүй нүүрс шиг тас хар байх тул
04:51
and can be difficult or impossible
to spot with other telescopes.
НЕОВАИС-н энэхүү дулаанаар харах чадвар
бидний хувьд маш их ач холбогдолтой.
04:55
But all asteroids, light or dark,
shine brightly for NEOWISE.
Гэсэн ч бүх астроидууд НЕОВАИС-д
гэрэлтэн харагддаг.
Одон орон судлаачид астроидуудыг
нээн илрүүлж судлахын тулд
05:00
Astronomers are using
every technique at their disposal
бүхий л боломжит арга барилуудыг
ашигласаар байна.
05:03
to discover and study asteroids.
05:06
In 2010, a historic milestone was reached.
Ийнхүү бид хамтдаа 2010 он гэхэд
дэлхийд асар том хэмжээний
05:08
The community, together, discovered
over 90 percent of asteroids
сүйрлийг авчирч чадахуйц буюу нэг км-с
дээш өргөнтэй нийт астроидуудын
05:13
bigger than one kilometer across --
90 хувийг нь олж тогтоосон
түүхэн амжилтанд хүрсэн юм.
05:14
objects capable
of massive destruction to Earth.
Гэсэн ч ажил хараахан дуусаагүй хэвээр.
05:17
But the job's not done yet.
140м болон түүнээс дээш өргөнтэй биет л
дундаж хэмжээтэй улсыг сүйтгэж чадахуйц.
05:19
An object 140 meters or bigger
could decimate a medium-sized country.
Гэтэл өнөөг хүртэл бид тэдгээрийн
ердөө 25 хувийг нь л олоод байна.
05:24
So far, we've only found
25 percent of those.
Иймд бид дэлхийн ойролцоох
астроидуудыг олохын тулд
05:28
We must keep searching the sky
for near-Earth asteroids.
үргэлжлүүлэн хайх хэрэгтэй.
05:31
We are the only species
able to understand calculus
Бид бол тооцоолол хийж, телескоп бүтээх
чадамжтай цорын ганц төрөл зүйл.
05:34
or build telescopes.
05:36
We know how to find these objects.
Бид астроидуудыг хэрхэн олохоо мэднэ.
Тэднийг хайж олох нь бидний хариуцлага.
05:38
This is our responsibility.
05:40
If we found a hazardous asteroid
with significant early warning,
Хэрэв бид маш аюултай астроидыг
хангалттай эрт илрүүлж чадвал
түүнийг замаас нь гаргаж бас чадна.
05:44
we could nudge it out of the way.
Газар хөдлөлт, хуй салхи, эсвэл
галт уулын дэлбэрэлттэй харьцуулахад
05:45
Unlike earthquakes, hurricanes
or volcanic eruptions,
05:48
an asteroid impact
can be precisely predicted
астроидын аюул нь нарийн нарийвчлалтайгаар
урьдчилан тооцоологдож
05:51
and prevented.
урьдчилан сэргийлж болохуйц.
05:53
What we need to do now
is map near-Earth space.
Одоо бидний хийх ёстой зүйл бол дэлхийн
ойролцоох задгай сансрыг газар зүйчлэх,
05:56
We must keep searching the sky.
тэнгэрээр үргэлжлүүлэн хайх юм.
05:58
Thank you.
Баярлалаа.
05:59
(Applause)
(Алга ташилт)
Translated by Ganchimeg Gotov
Reviewed by Batchansaa Batzorig

▲Back to top

About the speaker:

Carrie Nugent - Asteroid hunter
Carrie Nugent is part of a team that uses NASA's NEOWISE telescope to search the skies for and catalog asteroids.

Why you should listen

Dr. Carrie Nugent is an asteroid hunter who works with a small team to discover and study asteroids at Caltech/IPAC. She earned her PhD in Geophysics and Space Physics from UCLA in 2013 and is a 2016 TED Fellow. Specializing in thermophysical modeling, Nugent uses observations from the space-based infrared telescope NEOWISE to better understand asteroid surfaces. Asteroid 8801 Nugent was named in her honor.

In her free time, Nugent hosts and produces Spacepod. On this weekly podcast, she invites astronomers, planetary scientists and engineers to sit, share a drink and tell the world about their corner of the cosmos.

More profile about the speaker
Carrie Nugent | Speaker | TED.com