ABOUT THE SPEAKER
Christer Mjåset - Neurosurgeon
Christer Mjåset, M.D. is a neurosurgeon, author, columnist and lecturer who currently works as a Harkness fellow in Health Care Policy and Practice at Harvard T.H. Chan School of Public Health in Boston studying value-based health care models.

Why you should listen

Christer Mjåset, M.D. holds a position as a researcher at the Oslo University Hospital analyzing data from The Norwegian Spine Registry and as a lecturer at the Department of Health Management and Economics, University of Oslo, where he teaches in a leadership program for young physicians. Mjåset was president of the Norwegian Junior Doctors 2015-2019 and the Vice President of the Norwegian Medical Association 2017-2019. This work led him to be involved with the international Choosing Wisely campaign which seeks to advance a national dialogue avoiding unnecessary medical tests, treatments and procedures. From 2017-2019 he was responsible for implementing the campaign in Norway

Mjåset is a published author of five fictional books and several short stories. He won the Oslo City Cultural Scholarship for writers in 2006. He got his medical degree and bachelor’s degree in literature and philosophy at University of Oslo, both in 2000.

More profile about the speaker
Christer Mjåset | Speaker | TED.com
TEDxOslo

Christer Mjåset: 4 questions you should always ask your doctor

Christer Mjåset: Cztery pytania, które należy zadać swojemu lekarzowi

Filmed:
1,667,910 views

'Panie doktorze, czy to naprawdę konieczne?' Powołując się na alarmujące statystyki na temat nadmiernego leczenia, neurochirurg Christer Mjåset wyjaśnia wagę tego, jak i innych prostych pytań, w kontekście planowanego leczenia lub operacji-- i dzieli się wiedzą, w jaki sposób pacjenci mogą lepiej wpółpracować z lekarzami, by otrzymać leczenie, którego potrzebują.
- Neurosurgeon
Christer Mjåset, M.D. is a neurosurgeon, author, columnist and lecturer who currently works as a Harkness fellow in Health Care Policy and Practice at Harvard T.H. Chan School of Public Health in Boston studying value-based health care models. Full bio

Double-click the English transcript below to play the video.

00:12
I am a neurosurgeonneurochirurg,
0
913
2197
Jestem neurochirurgiem
00:15
and I'm here to tell you todaydzisiaj
that people like me need your help.
1
3134
4328
i chcę wam dziś powiedzieć,
że osoby takie jak ja
potrzebują waszej pomocy.
00:20
And in a fewkilka momentschwile, I will tell you how.
2
8119
2024
Za moment powiem wam jak.
00:22
But first, let me startpoczątek off by tellingwymowny you
about a patientcierpliwy of minekopalnia.
3
10167
4120
Ale najpierw opowiem wam
o jednej z moich pacjentek.
00:26
This was a womankobieta in her 50s,
4
14311
2643
Była to kobieta po 50.,
00:28
she was in generallyogólnie good shapekształt,
5
16978
2047
generalnie w dobrej formie,
00:31
but she had been in and out
of hospitalszpital a fewkilka timesczasy
6
19049
2388
jednak często zjawiała się w szpitalu,
00:33
duez powodu to curativeLecznicze breastpierś cancernowotwór treatmentleczenie.
7
21461
3227
gdzie leczono ją na raka piersi.
00:37
Now she had gottenzdobyć a prolapseWypadanie
from a cervicalszyjki macicy discpłyty,
8
25768
2873
Doszło u niej do wypadnięcia
dysku odcinka szyjnego,
00:40
givingdający her radiatingpromieniujące painból of a tenseczas kinduprzejmy,
9
28665
3674
co powodowało sztywność
i ból promieniujący do prawej ręki.
00:44
out into the right armramię.
10
32363
1944
00:47
Looking at her MRIMRI
before the consultationkonsultacje,
11
35061
2762
Przed wizytą spojrzałem
na wyniki z rezonansu magnetycznego
00:49
I decidedzdecydowany to suggestsugerować an operationoperacja.
12
37847
1769
i postanowiłem zasugerować jej operację.
00:52
Now, neckszyja operationsoperacje like these
are standardizedznormalizowane, and they're quickszybki.
13
40411
4441
Obecnie, tego typu operacje szyi
stanowią szybką, standardową procedurę.
00:57
But they carrynieść a certainpewny riskryzyko.
14
45279
1611
Ale wiążą się z pewnym ryzykiem.
00:58
You make an incisionnacięcie right here,
15
46914
2150
Tutaj się robi nacięcie
01:01
and you dissectwnikliwie carefullyostrożnie
pastprzeszłość the tracheatchawicy,
16
49088
2857
i tnie się ostrożnie wzdłuż tchawicy
01:03
the esophagusprzełyk,
17
51969
1338
i przełyku,
01:05
and you try not to cutciąć
into the internalwewnętrzny carotidtętnicy szyjnej arterytętnica.
18
53331
3237
starając się nie przeciąć
tchawicy szyjnej.
01:08
(LaughterŚmiech)
19
56592
1263
(Śmiech)
01:09
Then you bringprzynieść in the microscopemikroskopu,
20
57879
2238
Potem bierze się mikroskop
01:12
and you carefullyostrożnie removeusunąć
the discpłyty and the prolapseWypadanie
21
60141
2373
i ostrożnie usuwa chory dysk
razem z przepukliną
01:14
in the nervenerw rootkorzeń canalkanał,
22
62538
1190
z kanału kręgowego,
01:15
withoutbez damaginguszkodzenia the cordsznur
and the nervenerw rootkorzeń
23
63752
2119
nie uszkadzając rdzenia kręgowego
i korzeni nerwowych,
01:17
lyingkłamstwo only millimetersmilimetry underneathpod spodem.
24
65895
2314
ulokowanych zaledwie
kilka milimetrów poniżej.
01:20
The worstnajgorszy casewalizka scenarioscenariusz
is the damageuszkodzić to the cordsznur,
25
68625
2460
Najgorszy scenariusz
to uszkodzenie rdzenia kręgowego,
01:23
whichktóry can resultwynik in paralysisparaliż
from the neckszyja down.
26
71109
4158
co może doprowadzić
do paraliżu od szyi w dół.
Kiedy wytłumaczyłem to mojej pacjentce,
01:28
ExplainingWyjaśniając this to the patientcierpliwy,
she fellspadł silentcichy.
27
76673
2532
zapadła cisza.
01:31
And after a fewkilka momentschwile,
28
79229
1207
Po chwili wypowiedziała
01:32
she utteredwypowiedziane a fewkilka very decisivedecydujące znaczenie wordssłowa
for me and for her.
29
80460
3784
tych kilka decydujących słów.
01:37
"DoctorLekarz, is this really necessaryniezbędny?"
30
85887
3484
"Panie doktorze,
czy to naprawdę konieczne?"
01:41
(LaughterŚmiech)
31
89395
1488
(Śmiech)
01:44
And you know what I realizedrealizowany,
right there and then?
32
92101
2933
Wiecie, co w tamtej chwili
sobie uświadomiłem?
01:47
It was not.
33
95418
1150
Że nie było.
01:49
In factfakt, when I get patientspacjenci
like this womankobieta,
34
97561
3024
Tak naprawdę,
w przypadkach podobnych do tego,
01:52
I tendzmierzać to advisedoradzić not to operatedziałać.
35
100609
2476
zazwyczaj odradzam operację.
01:55
So what madezrobiony me do it this time?
36
103665
2133
Dlaczego tym razem było inaczej?
01:59
Well, you see,
37
107153
1652
Widzicie,
02:00
this prolapseWypadanie was so delicatedelikatny,
38
108829
2236
ten przypadek był tak delikatny,
02:03
I could practicallypraktycznie see myselfsiebie
pullingciągnięcie it out of the nervenerw rootkorzeń canalkanał
39
111089
3691
że wręcz widziałem, jak usuwam
przepuklinę z kanału kręgowego,
02:06
before she enteredweszła the consultationkonsultacje roompokój.
40
114804
2476
zanim pacjentka weszła do gabinetu.
02:09
I have to admitprzyznać it,
I wanted to operatedziałać on her.
41
117907
3000
Muszę przyznać, że chciałem ją operować.
02:13
I'd love to operatedziałać on her.
42
121359
1873
Z przyjemnością bym ją operował.
02:15
OperatingPracy, after all,
is the mostwiększość funzabawa partczęść of my jobpraca.
43
123256
3617
Operacje to w końcu
najfajniejsza część mojej pracy.
02:18
(LaughterŚmiech)
44
126897
2634
(Śmiech)
02:22
I think you can relateodnosić się to this feelinguczucie.
45
130538
2190
Myślę, że wszyscy znają to uczucie.
02:24
My architectarchitekt neighborsąsiad saysmówi
he loveskocha to just sitsiedzieć and drawrysować
46
132752
3881
Mój sąsiad, który jest architektem,
mówi, że uwielbia
po prostu siedzieć, rysować
02:28
and designprojekt housesdomy.
47
136657
1436
i projektować domy.
02:30
He'dTo on ratherraczej do that all day
48
138117
1373
Wolałby to robić całymi dniami
02:31
than talk to the clientklient
payingintratny for the housedom
49
139514
3892
zamiast rozmawiać z klientem, który płaci,
02:35
that mightmoc even give him
restrictionsograniczenia on what to do.
50
143430
2944
i w dodatku może mu dawać
jakieś ograniczenia co do projektu.
02:39
But like everykażdy architectarchitekt,
51
147073
1275
Ale, jak każdy architekt,
02:40
everykażdy surgeonChirurg needswymagania
to look theirich patientcierpliwy in the eyeoko
52
148372
2986
każdy chirurg powinien
popatrzeć pacjentowi w oczy
02:43
and togetherRazem with the patientcierpliwy,
53
151382
1465
i wspólnie zdecydować,
02:44
they need to decidedecydować się on what is bestNajlepiej
for the personosoba havingmający the operationoperacja.
54
152871
3994
co będzie dla niego najlepsze.
02:50
And that mightmoc sounddźwięk easyłatwo.
55
158264
1420
Brzmi to prosto.
02:51
But let's look at some statisticsStatystyka.
56
159708
2621
Ale spójrzmy na pewne statystyki.
02:56
The tonsilsMigdałki are the two lumpsgrudek
in the back of your throatgardło.
57
164009
3098
Migdałki to dwie wypustki
znajdujące się na tylnej ścianie gardła.
02:59
They can be removedUsunięto surgicallychirurgicznie,
58
167419
2150
Można je wyciąć chirurgicznie
03:01
and that's callednazywa a tonsillectomywycięcie migdałków.
59
169593
2056
podczas zabiegu zwanego tonsillektomią.
03:03
This chartwykres showsprzedstawia the operationoperacja rateoceniać
of tonsillectomiestonsillectomies in NorwayNorwegia
60
171673
4301
Powyższy wykres przedstawia
liczbę przeprowadzonych operacji
wycięcia migdałków
w różnych rejonach Norwegii.
03:07
in differentróżne regionsregiony.
61
175998
1429
03:09
What mightmoc strikestrajk you
is that there is twicedwa razy the chanceszansa
62
177451
3682
Rzuca się w oczy,
że usunięcie midgałków u dziecka
03:13
that your kiddziecko --
because this is for childrendzieci --
63
181157
3531
- bo to zabieg przeprowadzany u dzieci -
03:16
will get a tonsillectomywycięcie migdałków in FinnmarkFinnmark
than in TrondheimTrondheim.
64
184712
3538
zdarza się dwa razy częściej
w Finnmark niż w Trondheim.
03:20
The indicationswskazania
in bothobie regionsregiony are the samepodobnie.
65
188862
2751
Wskazania do zabiegu
w obydwóch rejonach są takie same.
03:24
There should be
no differenceróżnica, but there is.
66
192196
2256
Nie powinno być żadnej różnicy, ale jest.
03:26
Here'sTutaj jest anotherinne chartwykres.
67
194759
1452
Tu jest kolejny wykres.
03:28
The meniscusłąkotki helpspomaga stabilizeustabilizować the kneekolano
68
196235
2168
Łąkotka pomaga stabilizować staw kolanowy
03:30
and can be tornrozdarty or fragmentedfragmentowane acutelyostro,
69
198427
2256
i można ją uszkodzić nagle,
03:32
topicallymiejscowo duringpodczas sportsSport like soccerpiłka nożna.
70
200707
2400
zwykle w sporcie, jak piłka nożna.
03:35
What you see here is the operationoperacja rateoceniać
for this conditionstan.
71
203625
3236
Widać tutaj liczbę operacji
tego schorzenia.
03:39
And you see that the operationoperacja
rateoceniać in MøreRe ogOg RomsdalRomsdal
72
207354
3771
Widać, że ich częstotliwość
w Møre og Romsdal
03:43
is fivepięć timesczasy the operationoperacja
rateoceniać in StavangerStavanger.
73
211149
3685
jest pięciokrotnie wyższa niż w Stavanger.
03:47
FivePięć timesczasy.
74
215427
1348
Pięciokrotnie.
03:49
How can this be?
75
217133
1285
Jak to możliwe?
03:50
Did the soccerpiłka nożna playersgracze in MøreRe ogOg RomsdalRomsdal
76
218442
1982
Czyżby w Møre og Romsdal
było więcej fauli
niż w innych częściach kraju?
03:52
playgrać more dirtybrudny
than elsewheregdzie indziej in the countrykraj?
77
220448
2151
03:54
(LaughterŚmiech)
78
222623
1642
(Śmiech)
03:56
ProbablyPrawdopodobnie not.
79
224815
1150
Pewnie nie.
03:59
I addedw dodatku some informationInformacja now.
80
227109
2159
Dodałem teraz kilka informacji.
04:01
What you see now
is the proceduresprocedury performedwykonany
81
229292
2150
Tu widać operacje przeprowadzone
w szpitalach państwowych,
na jasno niebiesko,
04:03
in publicpubliczny hospitalsszpitale, in lightlekki blueniebieski,
82
231466
2032
04:05
the oneste in privateprywatny clinicskliniki
are lightlekki greenZielony.
83
233522
2984
a prywatnie na jasno zielono.
04:08
There is a lot of activityczynność
in the privateprywatny clinicskliniki
84
236530
3350
Dużo się dzieje w prywatnych klinikach
04:11
in MøreRe ogOg RomsdalRomsdal, isn't there?
85
239904
1933
w Møre og Romsdal, prawda?
04:14
What does this indicatewskazać?
86
242363
1373
Co to oznacza?
04:15
A possiblemożliwy economicgospodarczy motivationmotywacja
to treatleczyć the patientspacjenci.
87
243760
3936
Że leczenie pacjentów
ma potencjalne podłoże ekonomiczne.
04:20
And there's more.
88
248522
1150
I na tym nie koniec.
04:23
RecentOstatnie researchBadania has shownpokazane
that the differenceróżnica of treatmentleczenie effectefekt
89
251577
3763
Ostatnie badania pokazały,
że jeśli chodzi o skuteczność,
04:27
betweenpomiędzy regularregularny physicalfizyczny therapyterapia
and operationsoperacje for the kneekolano --
90
255364
3451
między fizjoterapią
a leczeniem operacyjnym
04:30
there is no differenceróżnica.
91
258839
1524
nie ma różnicy.
04:32
MeaningZnaczenie that mostwiększość
of the proceduresprocedury performedwykonany
92
260387
3755
Co oznacza, że większości zabiegów
04:36
on the chartwykres I've just shownpokazane
93
264166
2206
z wykresu, który właśnie pokazałem,
04:38
could have been avoidedunikany,
even in StavangerStavanger.
94
266396
2651
można było uniknąć, nawet w Stavanger.
04:41
So what am I tryingpróbować to tell you here?
95
269785
2437
Co próbuję przez to powiedzieć?
04:44
Even thoughchociaż mostwiększość indicationswskazania
for treatmentszabiegi in the worldświat
96
272246
5125
Że chociaż większość wskazań do leczenia
jest na świecie normalizowanych,
04:49
are standardizedznormalizowane,
97
277395
1166
04:50
there is a lot of unnecessaryniepotrzebne variationzmienność
of treatmentleczenie decisionsdecyzje,
98
278585
4294
to istnieje wiele niepotrzebnych różnic
w przebiegu leczenia,
04:54
especiallyszczególnie in the WesternWestern worldświat.
99
282903
1833
szczególnie na Zachodzie.
04:57
Some people are not gettinguzyskiwanie
the treatmentleczenie that they need,
100
285572
3176
Niektórzy nie mają leczenia,
którego potrzebują,
05:01
but an even greaterwiększy portionczęść of you
101
289493
3063
ale jeszcze większą część osób
05:04
are beingistota overtreatedpoddane obróbce.
102
292580
1587
leczy się nadmiernie.
05:08
"DoctorLekarz, is this really necessaryniezbędny?"
103
296649
2785
"Panie doktorze,
czy to naprawdę konieczne?"
05:11
I've only heardsłyszał that questionpytanie
oncepewnego razu in my careerkariera.
104
299458
2992
W całej mojej karierze
usłyszałem to pytanie tylko raz.
05:14
My colleagueskoledzy say they never heardsłyszał
these wordssłowa from a patientcierpliwy.
105
302474
3858
Moi koledzy twierdzą,
że nigdy tego nie słyszeli od pacjentów.
05:19
And to turnskręcać it the other way around,
106
307431
1754
Patrząc na to z drugiej strony,
jak często waszym zdaniem
05:21
how oftenczęsto do you think
you'llTy będziesz get a "no" from a doctorlekarz
107
309209
2555
doktor odpowiedziałby "nie"?
05:23
if you askzapytać suchtaki a questionpytanie?
108
311788
1800
Naukowcy to sprawdzili i okazało się,
05:26
ResearchersNaukowcy have investigatedbadane this,
109
314487
1709
05:28
and they come up
with about the samepodobnie "no" rateoceniać
110
316220
2753
że liczba przeczących odpowiedzi
jest wszędzie taka sama
05:30
wherevergdziekolwiek they go.
111
318997
1167
i wynosi 30%.
05:32
And that is 30 percentprocent.
112
320188
1707
05:33
MeaningZnaczenie, threetrzy out of 10 timesczasy,
113
321919
3967
To znaczy, że 3 razy na 10
05:37
your doctorlekarz prescribesprzepisze
or suggestswskazuje something
114
325910
3539
lekarz zasugeruje leczenie,
05:41
that is completelycałkowicie unnecessaryniepotrzebne.
115
329473
2674
które jest kompletnie zbędne.
05:46
And you know what they claimroszczenie
the reasonpowód for this is?
116
334545
2889
Wiecie, czym to lekarze tłumaczą?
05:50
PatientPacjent pressurenacisk.
117
338117
1150
Naciskiem ze strony pacjenta.
05:52
In other wordssłowa, you.
118
340832
1333
Innymi słowy: z waszej strony.
05:54
You want something to be doneGotowe.
119
342943
2000
Wy chcecie, żeby coś zrobić.
Znajomy przyszedł do mnie
05:58
A friendprzyjaciel of minekopalnia cameoprawa ołowiana witrażu to me
for medicalmedyczny adviceRada.
120
346665
2396
po poradę lekarską.
06:01
This is a sportysportowy guy,
121
349085
1152
To wysportowany facet,
06:02
he does a lot of cross-countryBiegi skiingjazda na nartach
in the winterzimowy time,
122
350261
3554
zimą uprawia narciarstwo biegowe,
06:05
he runsdziała in the summerlato time.
123
353839
1706
a latem biega.
06:07
And this time, he'don by gottenzdobyć a badzły back acheból
wheneverkiedy tylko he wentposzedł joggingjogging.
124
355569
4000
Tym razem podczas biegania
zaczął mu dokuczać ból pleców.
06:11
So much that he had to stop doing it.
125
359593
2193
Do tego stopnia, że przestał to robić.
06:15
I did an examinationbadania,
I questionedprzesłuchiwany him thoroughlycałkowicie,
126
363053
3304
Zbadałem go,
przeprowadziłem wnikliwy wywiad
06:18
and what I founduznany out is
that he probablyprawdopodobnie had a degeneratedzdegenerowane discpłyty
127
366381
3134
i odkryłem, że prawdopodobnie cierpi
06:21
in the lowerniższy partczęść of his spinekręgosłup.
128
369539
2067
na zwyrodnienie kręgosłupa
w odcinku lędźwiowym.
06:24
WheneverGdy it got strainednapięte, it hurtból.
129
372087
2363
Każde nadwyrężenie tego odcinka
powodowało ból.
06:28
He'dTo on alreadyjuż takenwzięty up
swimmingpływanie insteadzamiast of joggingjogging,
130
376165
2348
Mój znajomy zamienił już
bieganie na pływanie,
niewiele więcej można było zrobić.
06:30
there was really nothing to do,
131
378537
1501
06:32
so I told him, "You need
to be more selectiveselektywne
132
380062
2134
Powiedziałem mu:
"Musisz staranniej dobierać ćwiczenia.
06:34
when it comespochodzi to trainingtrening.
133
382220
1317
06:35
Some activitieszajęcia are good for you,
134
383561
1603
Niektóre są dla ciebie korzystne,
06:37
some are not."
135
385188
1230
niektóre nie".
06:39
His replyOdpowiadać was,
136
387665
1292
Na co mi odpowiedział:
06:41
"I want an MRIMRI of my back."
137
389919
1800
"Chcę mieć rezonans pleców".
06:45
"Why do you want an MRIMRI?"
138
393776
1379
"Dlaczego chcesz rezonans?"
06:48
"I can get it for freewolny
throughprzez my insuranceubezpieczenie at work."
139
396236
2800
"Mogę go mieć za darmo,
bo moje ubezpieczenie pokrywa koszty".
06:51
"Come on," I said --
he was alsorównież, after all, my friendprzyjaciel.
140
399807
3119
"Daj spokój," powiedziałem,
w końcu był moim znajomym.
06:54
"That's not the realreal reasonpowód."
141
402950
1882
"To nie jest prawdziwy powód".
06:56
"Well, I think it's going to be good
to see how badzły it lookswygląda back there."
142
404856
4500
"Myślę, że dobrze by było
sprawdzić, jak źle to wygląda".
07:03
"When did you startpoczątek interpretingTłumaczenia ustne
MRIMRI scansskany?" I said.
143
411094
2945
"Od kiedy to zacząłeś
interpretować zdjęcia
z rezonansu magnetycznego?"- zapytałem.
07:06
(LaughterŚmiech)
144
414063
2050
(Śmiech)
07:08
"TrustZaufania me on this.
145
416137
1452
"Zaufaj mi.
07:10
You're not going to need the scanskandować."
146
418026
2060
Nie potrzebujesz prześwietlenia".
07:12
"Well," he said,
147
420780
1753
"Cóż," powiedział i po chwili dodał:
07:14
and after a while, he continuednieprzerwany,
"It could be cancernowotwór."
148
422557
2921
"To może być rak".
07:17
(LaughterŚmiech)
149
425869
2204
(Śmiech)
07:20
He got the scanskandować, obviouslyoczywiście.
150
428097
1800
Oczywiście, rezonans mu zrobiono.
Przez swoje ubezpieczenie zdrowotne
07:22
And throughprzez his insuranceubezpieczenie at work,
151
430907
1634
07:24
he got to see one
of my colleagueskoledzy at work,
152
432565
2040
dostał się na wizytę u mojego kolegi,
07:26
tellingwymowny him about the degeneratedzdegenerowane discpłyty,
153
434629
2127
który stwierdził,
że to zwyrodnienie kręgosłupa,
07:28
that there was nothing to do,
154
436780
1416
że nie ma na to leku,
07:30
and that he should keep on swimmingpływanie
and quitporzucić the joggingjogging.
155
438220
3385
i że powinien dalej pływać zamiast biegać.
07:36
After a while,
I metspotkał him again and he said,
156
444196
2064
Przy następnym spotkaniu powiedział:
"Teraz przynajmniej wiem, co to jest".
07:38
"At leastnajmniej now I know what this is."
157
446284
1953
07:40
But let me askzapytać you a questionpytanie.
158
448712
1619
Pozwólcie, że zadam wam pytanie.
07:42
What if all of you in this roompokój
with the samepodobnie symptomsobjawy had an MRIMRI?
159
450355
4119
Co by się stało,
gdyby wszyscy obecni tu na sali,
mając te same objawy,
mieli rezonans magnetyczny?
07:46
And what if all the people in NorwayNorwegia
160
454498
2690
I co, gdyby w Norwegii
07:49
had an MRIMRI duez powodu to occasionalod czasu do czasu back painból?
161
457212
3610
prześwietlić wszystkich,
których od czasu do czasu bolą plecy?
07:54
The waitingczekanie listlista for an MRIMRI
would quadruplePokój Czteroosobowy, maybe even more.
162
462061
3612
Liczba oczekujących na badanie
wzrosłaby czterokrotnie,
możliwe, że bardziej.
07:58
And you would all take
the spotmiejsce on that listlista
163
466180
2765
Zajęliby miejsce osoby,
08:00
from someonektoś who really had cancernowotwór.
164
468969
2333
która faktycznie ma raka.
08:03
So a good doctorlekarz sometimesczasami saysmówi no,
165
471919
3572
Więc dobry lekarz czasem mówi "nie",
08:07
but the sensiblerozsądny patientcierpliwy
alsorównież turnsskręca down, sometimesczasami,
166
475515
4349
ale rozsądny pacjent także czasami odrzuca
08:11
an opportunityokazja
to get diagnosedrozpoznano or treatedleczony.
167
479888
2654
szansę na diagnozę lub leczenie.
08:16
"DoctorLekarz, is this really necessaryniezbędny?"
168
484782
3301
"Panie doktorze,
czy to naprawdę konieczne?"
08:20
I know this can be
a difficulttrudny questionpytanie to askzapytać.
169
488472
3317
Wiem, że trudno zadać to pytanie.
08:24
In factfakt, if you go back 50 yearslat,
170
492377
1899
Tak naprawdę jeszcze 50 lat temu
08:26
this was even considereduważane rudeniegrzeczny.
171
494300
2353
uznanoby je za niegrzeczne.
08:28
(LaughterŚmiech)
172
496677
1122
(Śmiech)
08:29
If the doctorlekarz had decidedzdecydowany
what to do with you,
173
497823
2446
Jeśli lekarz podjął decyzję,
co z tobą zrobić,
08:32
that's what you did.
174
500293
1334
to człowiek się dostosowywał.
08:35
A colleaguekolega of minekopalnia,
now a generalgenerał practitionerpraktykujący,
175
503574
2245
Jedna moja koleżanka,
tym razem internistka,
08:37
was sentwysłane away to a tuberculosisgruźlica
sanatoriumSanatorium as a little girldziewczyna,
176
505843
4341
jako mała dziewczynka
trafiła do sanatorium dla gruźlików
08:42
for sixsześć monthsmiesiące.
177
510208
1159
na sześć miesięcy.
08:43
It was a terriblestraszny traumauraz for her.
178
511391
1857
To była dla niej straszna trauma.
Jako dorosła osoba dowiedziała się,
08:45
She laterpóźniej founduznany out, as a grown-updorosły,
179
513703
2341
08:48
that her teststesty on tuberculosisgruźlica
had been negativenegatywny all alongwzdłuż.
180
516068
3541
że wyniki jej badań na gruźlicę
były cały czas negatywne.
08:52
The doctorlekarz had sentwysłane her away
on nothing but wrongźle suspicionpodejrzenie.
181
520403
3539
Lekarz wysłał ją do sanatorium
na podstawie błędnego przypuszczenia.
08:56
No one had daredodważył się or even considereduważane
confrontingkonfrontacja him about it.
182
524419
4404
Nikt nie śmiał podważać jego decyzji.
09:01
Not even her parentsrodzice.
183
529268
1400
Nawet jej rodzice.
09:03
TodayDzisiaj, the NorwegianNorweski healthzdrowie ministerminister
184
531506
3246
Obecnie norweski minister zdrowia
09:06
talksrozmowy about the patientcierpliwy
healthzdrowie careopieka serviceusługa.
185
534776
3380
mówi o opiece zdrowotnej pacjenta.
09:10
The patientcierpliwy is supposeddomniemany to get adviceRada
from the doctorlekarz about what to do.
186
538680
4406
Lekarz ma obowiązek
doradzić pacjentowi, co robić.
09:16
This is great progresspostęp.
187
544340
1841
To duży postęp.
09:18
But it alsorównież putsstawia more
responsibilityodpowiedzialność on you.
188
546205
3381
Ale jednocześnie
większa odpowiedzialność spoczywa na was.
09:21
You need to get in the frontz przodu seatsiedzenie
with your doctorlekarz
189
549919
2917
Musicie usiąść na przednim siedzeniu
i razem z lekarzem
09:24
and startpoczątek sharingdzielenie się
decisionsdecyzje on where to go.
190
552860
2147
zdecydować, dokąd jechać.
09:27
So, the nextNastępny time
you're in a doctor'slekarza officegabinet,
191
555420
3563
Więc podczas następnej wizyty
w gabinecie lekarskim,
09:31
I want you to askzapytać,
192
559007
1889
chciałbym, żebyście zadali pytanie
09:32
"DoctorLekarz, is this really necessaryniezbędny?"
193
560920
3063
"Panie doktorze,
czy to naprawdę konieczne?".
09:36
And in my femalePłeć żeńska patient'spacjenta casewalizka,
194
564315
2309
W przypadku mojej pacjentki
09:38
the answerodpowiedź would be no,
195
566648
2310
odpowiedź brzmiałaby "nie",
09:40
but an operationoperacja could alsorównież be justifiedusprawiedliwiony.
196
568982
2667
chociaż operację można by też uzasadnić.
09:44
"So doctorslekarze, what are the risksryzyko
attachedprzywiązany to this operationoperacja?"
197
572165
4721
Doktorzy, a jakie jest ryzyko operacji?
09:49
Well, fivepięć to tendziesięć percentprocent of patientspacjenci
will have worseningpogorszenie of painból symptomsobjawy.
198
577488
5454
U 5 do 10% pacjentów ból się pogorszy.
09:55
One to two percentprocent of patientspacjenci
199
583427
1714
U 1 - 2% dojdzie do infekcji
09:57
will have an infectioninfekcja in the woundrana
or even a rehemorrhagerekrwotok
200
585165
3015
rany pooperacyjnej
lub nawet do ponownego krwotoku,
10:00
that mightmoc endkoniec up in a re-operationponowne działanie.
201
588204
2400
wymagającym kolejnej operacji.
10:04
0.5 percentprocent of patientspacjenci
alsorównież experiencedoświadczenie permanentstały hoarsenessChrypka
202
592069
3587
0.5% pacjentów
może mieć na stałe zachrypnięty głos,
10:07
and a fewkilka, but still a fewkilka,
203
595680
1794
a kilka osób, zaledwie kilka, ale jednak,
10:09
will experiencedoświadczenie reducedzredukowany functionfunkcjonować
in the armsramiona or even legsnogi.
204
597498
4369
czeka zmniejszona sprawność rąk lub nóg.
10:15
"DoctorLekarz, are there other optionsopcje?"
205
603163
2452
"Panie doktorze,
czy są jakieś inne opcje?"
10:18
Yes, restodpoczynek and physicalfizyczny therapyterapia
over some time
206
606131
3378
Tak, wypoczynek i fizjoterapia,
które po jakimś czasie
10:21
mightmoc get you perfectlydoskonale well.
207
609533
2026
mogą cię całkowicie uleczyć.
10:25
"And what happensdzieje się if I don't do anything?"
208
613105
2730
"A co się stanie,
kiedy nic z tym nie zrobię?"
Nie doradzałbym tego,
10:27
It's not recommendedzalecane,
209
615859
1175
chociaż nawet wtedy
istnieje nikła szansa,
10:29
but even then, there's a slightniewielki chanceszansa
that you will get well.
210
617058
3031
że twój stan się poprawi.
10:33
FourCztery questionspytania.
211
621002
1150
Cztery pytania.
10:34
SimpleProste questionspytania.
212
622780
1517
Proste pytania.
10:36
ConsiderNależy wziąć pod uwagę them your newNowy toolboxzestaw narzędzi to help us.
213
624321
4357
Potraktujcie je jako
pomocne lekarzom narzędzie.
10:40
Is this really necessaryniezbędny?
214
628702
1611
Czy to naprawdę konieczne?
10:42
What are the risksryzyko?
215
630337
1793
Jakie jest ryzyko?
10:44
Are there other optionsopcje?
216
632154
1556
Czy są inne opcje?
10:45
And what happensdzieje się if I don't do anything?
217
633734
3160
I co się stanie, kiedy nic z nie zrobię?
10:49
AskZapytaj them when your doctorlekarz
wants to sendwysłać you to an MRIMRI,
218
637334
4047
Zadajcie je, kiedy wasz doktor chce
was wysłać na rezonans magnetyczny,
10:53
when he prescribesprzepisze antibioticsantybiotyki
219
641405
2293
kiedy przepisuje wam antybiotyk
10:55
or suggestswskazuje an operationoperacja.
220
643722
2103
lub sugeruje operację.
10:58
What we know from researchBadania
221
646282
1708
Dzięki badaniom wiemy,
11:00
is that one out of fivepięć
of you, 20 percentprocent,
222
648014
3190
że jedna na pięć osób, 20%,
11:03
will changezmiana your opinionopinia on what to do.
223
651228
2531
zmieni zdanie co do tego,
jakie podjąć kroki.
11:06
And by doing that, you will
not only have madezrobiony your life
224
654624
3342
Dzięki temu, nie tylko wasze życie
11:09
a wholecały lot easierłatwiejsze,
and probablyprawdopodobnie even better,
225
657990
3562
będzie dużo prostsze
i możliwe nawet, że lepsze,
11:13
but the wholecały healthzdrowie careopieka sectorsektor
226
661576
1956
ale też zyska na tym
11:15
will have benefitedskorzystało from your decisiondecyzja.
227
663556
3060
cała służba zdrowia.
11:19
Thank you.
228
667354
1182
Dziękuję.
11:20
(ApplauseAplauz)
229
668560
3686
(Brawa)
Translated by Simona Dubas
Reviewed by Rysia Wand

▲Back to top

ABOUT THE SPEAKER
Christer Mjåset - Neurosurgeon
Christer Mjåset, M.D. is a neurosurgeon, author, columnist and lecturer who currently works as a Harkness fellow in Health Care Policy and Practice at Harvard T.H. Chan School of Public Health in Boston studying value-based health care models.

Why you should listen

Christer Mjåset, M.D. holds a position as a researcher at the Oslo University Hospital analyzing data from The Norwegian Spine Registry and as a lecturer at the Department of Health Management and Economics, University of Oslo, where he teaches in a leadership program for young physicians. Mjåset was president of the Norwegian Junior Doctors 2015-2019 and the Vice President of the Norwegian Medical Association 2017-2019. This work led him to be involved with the international Choosing Wisely campaign which seeks to advance a national dialogue avoiding unnecessary medical tests, treatments and procedures. From 2017-2019 he was responsible for implementing the campaign in Norway

Mjåset is a published author of five fictional books and several short stories. He won the Oslo City Cultural Scholarship for writers in 2006. He got his medical degree and bachelor’s degree in literature and philosophy at University of Oslo, both in 2000.

More profile about the speaker
Christer Mjåset | Speaker | TED.com