English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDxClaremontColleges

Talithia Williams: Own your body's data

Talithia Williams: Posiądź dane swojego ciała

Filmed
Views 1,375,244

Nowy nurt monitorowania swoich parametrów za pomocą najnowszych technologii (mierzenie tętna, czasu snu, liczby kroków na dzień) może wydawać się nastawiony na sportowców. Jednak Talithia Williams, statystyk, optuje za tym, że każdy z nas codziennie powinien zbierać i spisywać podstawowe dane na temat swojego organizmu – bo te dane mogą ujawnić dużo więcej, niż wiedzą nawet nasi lekarze.

- Statistician
Talithia Williams builds statistical models that study the spatial and temporal structure of data. Full bio

Jako dziecko zawsze kochałam informacje,
00:12
As a kid I always loved information
00:15
that I could get from data
które mogłam wyczytać z danych
00:17
and the stories that could be told with numbers.
i historie opowiadane przez liczby.
00:20
I remember, growing up, I'd be frustrated at
Kiedy dorastałam frustrowało mnie,
00:22
how my own parents would lie to me using numbers.
jak moi rodzice kłamali, używając liczb.
"Talithia, gdybym powiedział ci to raz,
ale ja mówiłem ci tysiąc razy".
00:28
"Talithia, if I've told you once
I've told you a thousand times."
"Nie, tato, powiedziałeś mi tylko 17 razy,
00:33
No dad, you've only told me 17 times
z czego dwa razy to nie była moja wina".
(Śmiech)
00:37
and twice it wasn't my fault. (Laughter)
To jeden z powodów, dla których
zrobiłam doktorat ze statystyki.
00:40
I think that is one of the reasons I got a Ph.D. in statistics.
Zawsze chciałam wiedzieć,
00:43
I always wanted to know,
00:44
what are people trying to hide with numbers?
co ludzie próbują ukryć za liczbami.
00:47
As a statistician,
Jako statystyk chcę,
żeby ludzie pokazywali mi dane,
00:48
I want people to show me the data
00:52
so I can decide for myself.
żebym sama mogła decydować.
00:55
Donald and I were pregnant with our third child
Byliśmy z Donaldem w ciąży
z naszym trzecim dzieckiem
00:58
and we were at about 41 and a half weeks,
i byliśmy koło 41 i pół tygodnia,
01:00
what some of you may refer to as being overdue.
co niektórzy uznają
za przekroczenie terminu.
01:04
Statisticians, we call that
My, statystycy, nazywamy to
95-procentowym przedziałem ufności.
01:06
being within the 95 percent confidence interval.
01:08
(Laughter)
(Śmiech)
01:10
And at this point in the process
Musieliśmy pojawiać się co parę dni,
01:12
we had to come in every couple of days
żeby zrobić dziecku test stresowy,
01:15
to do a stress test on the baby,
01:16
and this is just routine,
badanie, które jest rutyną.
01:18
it tests whether or not the baby
is feeling any type of undue stress.
Sprawdza, czy życie płodu
nie jest zagrożone.
01:22
And you are rarely, if ever, seen by your actual doctor,
Lekarz prowadzący przyjmuje rzadko,
01:26
just whoever happens to be
working at the hospital that day.
zwykle robi to ktokolwiek,
kto ma wtedy dyżur.
01:29
So we go in for a stress test and after 20 minutes
Poszliśmy na to badanie
i po jakiś 20 minutach
01:32
the doctor comes out and he says,
wychodzi do nas doktor i mówi:
"Płód jest zagrożony,
musimy indukować poród".
01:35
"Your baby is under stress, we need to induce you."
01:41
Now, as a statistician, what's my response?
Jaka jest moja odpowiedź jako statystyka?
01:45
Show me the data!
Pokaż mi dane!
01:49
So then he proceeds to tell us
Lekarz zaczyna opowiadać,
że śledzono rytm serca dziecka
przez 18 minut
01:52
the baby's heart rate trace went from 18 minutes,
01:54
the baby's heart rate was in the normal zone
i przez ten czas był w normie,
01:56
and for two minutes it was in what appeared to be
ale przez 2 minuty
był w granicach mojej normy.
01:59
my heart rate zone and I said,
Spytałam, czy to możliwe,
że to był rytm mojego serca?
02:03
"Is it possible that maybe this was my heart rate?
02:05
I was moving around a little bit,
Kręciłam się,
02:07
it's hard to lay still on your back,
leżenie bez ruchu na plecach
przez 20 minut
02:09
41 weeks pregnant for 20 minutes.
jest trudne dla kobiety
w 41. tygodniu ciąży.
02:12
Maybe it was shifting around."
Może to po prostu był ruch?
02:14
He said, "Well, we don't want to take any chances."
"Cóż, nie chcemy ryzykować".
"W porządku,
a co jeśli byłabym w 36. tygodniu
02:19
I said okay.
02:20
I said, "What if I was at 36 weeks
02:22
with this same data?
z takimi samymi wynikami?
02:24
Would your decision be to induce?"
Czy zadecydowałby pan
indukowanie porodu?".
02:28
"Well, no, I would wait until you were at least
"Nie, zaczekałbym aż byłaby pani
przynajmniej w 38. tygodniu,
02:31
38 weeks, but you are almost 42,
ale pani jest prawie w 42.,
02:33
there is no reason to leave that baby inside,
więc nie ma powodu, żeby czekać,
02:35
let's get you a room."
znajdźmy pani salę".
02:37
I said, "Well, why don't we just do it again?
"A może zrobimy test ponownie?".
(Śmiech)
Możemy zebrać więcej danych.
02:44
We can collect more data.
Mogę się nie ruszać przez te 20 minut.
02:45
I can try to be really still for 20 minutes.
Moglibyśmy wtedy porównać dwa wyniki
02:48
We can average the two and see
i zobaczyć, co to może znaczyć". (Śmiech)
02:51
what that means. (Laughter)
02:53
And he goes,
A on wtedy,
"Proszę pani, ja po prostu nie chcę,
żeby pani poroniła".
02:57
"Ma'am, I just don't want you to have a miscarriage."
03:04
That makes three of us.
No to jest nas już troje...
03:07
And then he says,
"Szanse poronienia wzrastają dwukrotnie,
kiedy mija termin porodu.
03:08
"Your chances of having a miscarriage double
03:12
when you go past your due date. Let's get you a room."
Znajdźmy pani salę".
03:16
Wow. So now as a statistician, what's my response?
Jaka jest moja odpowiedź jako statystyka?
Pokaż mi dane!
03:22
Show me the data!
Gościu, mówisz o prawdopodobieństwie.
03:24
Dude, you're talking chances,
03:25
I do chances all day long, tell me all about chances.
Ja zajmuję się tym zawodowo.
03:27
Let's talk chances. (Laughter)
Porozmawiajmy o prawdopodobieństwie.
(Śmiech)
03:29
Let's talk chances.
03:31
So I say, "Okay, great.
Więc mówię, "Ok, świetnie.
03:32
Do I go from a 30-percent
chance to a 60-percent chance?
Mam tak od 30 do 60% szans?
03:36
Where are we here with this miscarriage thing?
Jak stoimy z tym poronieniem?".
03:39
And he goes, "Not quite, but it doubles,
On na to: "Nie do końca, ale się podwaja
i my naprawdę chcemy tego,
co najlepsze dla dziecka".
03:42
and we really just want what's best for the baby."
Niezrażona, próbuję z innej strony.
03:47
Undaunted, I try a different angle.
03:49
I said, "Okay, out of 1,000 full-term pregnant women,
"Ok, więc na 1000 kobiet,
które mają urodzić w terminie,
03:55
how many of them are going to miscarry
ile z nich poroni tuż przed terminem?"
03:57
just before their due date?
03:59
And then he looks at me and looks at Donald,
Wtedy spojrzał na mnie, na Donalda
04:02
and he goes, about one in 1,000.
i mówi, że mniej więcej jedna na tysiąc.
04:06
I said, "Okay, so of those 1,000 women, how many
"Ok, więc z tego tysiąca kobiet,
ile poroni zaraz po terminie?".
04:09
are going to miscarry just after their due date?"
04:14
"About two." (Laughter)
"Koło dwóch". (Śmiech)
04:18
I said, "Okay, so you are telling me that my chances
"Ok, więc mówisz, że moje szanse
wzrastają z 0,1% do 0,2%".
04:20
go from a 0.1-percent chance
04:24
to a 0.2-percent chance."
W tym momencie dane nie przekonują nas,
04:28
Okay, so at this point the data is not convincing us
że potrzebujemy indukowanego porodu.
04:30
that we need to be induced,
04:32
and so then we proceed to have a conversation
Przeszliśmy więc do tego,
04:34
about how inductions lead to a higher rate
że poród indukowany często prowadzi
04:36
of Cesarean sections, and if at all
possible we'd like to avoid that.
do cesarskiego cięcia,
a chcielibyśmy tego uniknąć.
04:40
And then I said,
Potem powiedziałam,
04:42
"And I really don't think my due date is accurate."
że nie sądzę, żeby mój termin
był dokładnie wyliczony.
04:45
(Laughter)
(Śmiech)
04:47
And so this really stunned him
To naprawdę go zamurowało
i spojrzał, trochę zdziwiony,
04:50
and he looked sort of puzzled
04:52
and I said, "You may not know this,
więc tłumaczę: "Może pan nie wiedzieć,
04:54
but pregnancy due dates are calculated
ale terminy porodu są obliczane
04:55
assuming that you have a standard 28-day cycle,
na podstawie standardowego,
28-dziennego cyklu
04:58
and my cycle ranges —
a moje cykle się wahają,
04:59
sometimes it's 27, sometimes it's up to 38 —
czasem trwają 27, a czasem nawet 38 dni
05:03
and I have been collecting the data to prove it.
i posiadam dane, które to potwierdzają".
05:06
(Laughter)
(Śmiech)
Więc skończyło się tak, że opuściliśmy
szpital bez indukowanego porodu.
05:10
And so we ended up leaving the hospital
that day without being induced.
Żeby wyjść ze szpitala,
musieliśmy podpisać oświadczenie.
05:16
We actually had to sign a waiver
to walk out of the hospital.
I nie popieram tu niesłuchania lekarzy,
05:22
And I'm not advocating that you not listen to your doctors,
05:25
because even with our first child,
bo przy naszym pierwszym dziecku
05:27
we were induced at 38 weeks; cervical fluid was low.
mieliśmy poród indukowany w 38 tygodniu,
było mało wód płodowych.
05:31
I'm not anti-medical intervention.
Nie jestem przeciwna
interwencjom medycznym.
05:33
But why were confident to leave that day?
Więc czemu tak pewnie
opuściliśmy szpital tamtego dnia?
05:36
Well, we had data that told a different story.
Mieliśmy dane, które mówiły nam
coś zupełnie innego.
05:40
We had been collecting data for six years.
Zbieraliśmy je przez sześć lat.
05:45
I had this temperature data,
Miałam dane z pomiarów temperatury,
05:47
and it told a different story.
które mówiły coś zupełnie innego.
05:49
In fact, we could probably pretty
accurately estimate conception.
Właściwie, moglibyśmy dosyć dokładnie
określić termin zapłodnienia.
05:56
Yeah, that's a story you want to tell
Tak, to historia, którą opowiada się
05:58
at your kid's wedding reception. (Laughter)
na weselu swojego dziecka. (Śmiech)
Pamiętam, jakby to było wczoraj.
06:01
I remember like it was yesterday.
Miałam skwierczące 36,556 stopnia
06:05
My temperature was a sizzling 97.8 degrees
06:07
as I stared into your father's eyes. (Laughter)
i wtedy spojrzałam w oczy twojego taty.
(Śmiech)
06:12
Oh, yeah. Twenty-two more years, we're telling that story.
Jeszcze dwadzieścia dwa lata
i opowiadamy tę historię.
(Śmiech)
06:18
But we were confident to leave
because we had been collecting data.
Ale byliśmy pewni wyjścia,
bo zbieraliśmy dane.
06:21
Now, what does that data look like?
Jak one wyglądają?
06:23
Here's a standard chart
To jest standardowa
karta obserwacji cyklu.
06:26
of a woman's waking body temperature
Od początku cyklu menstruacyjnego
do początku następnego cyklu.
06:29
during the course of a cycle.
06:31
So from the beginning of the menstrual cycle
06:32
till the beginning of the next.
06:34
You'll see that the temperature is not random.
Temperatura nie jest przypadkowa.
06:36
Clearly there is a low pattern
Widać wyraźnie,
że na początku cyklu jest niższa,
06:38
at the beginning of her cycle
potem widać skok
06:40
and then you see this jump and then a higher
i okres wyższej temperatury
pod koniec cyklu.
06:43
set of temperatures at the end of her cycle.
06:45
So what's happening here?
Zatem co tu się dzieje?
06:47
What is that data telling you?
Co te dane nam mówią?
06:49
Well, ladies, at the beginning of our cycle,
Drogie panie, na początku cyklu
06:52
the hormone estrogen is dominant and that estrogen
hormon, estrogen, jest dominujący
i powoduje obniżenie temperatury ciała.
06:55
causes a suppression of your body temperature.
06:59
And at ovulation, your body releases an egg
Podczas owulacji,
organizm uwalnia jajeczko
07:03
and progesterone takes over, pro-gestation.
i stery przejmuje progesteron,
odpowiadający za jego dojrzewanie.
07:08
And so your body heats up in anticipation
Wtedy ciało rozgrzewa się w oczekiwaniu
07:10
of housing this new little fertilized egg.
na zadomowienie się
zapłodnionego jajeczka.
07:14
So why this temperature jump?
Zatem czemu temperatura skacze?
07:17
Well, think about when a bird sits on her eggs.
Wyobraźcie sobie ptaka
wysiadującego jajka.
07:20
Why is she sitting on them?
Czemu na nich siedzi?
07:22
She wants to keep them warm,
Żeby utrzymać je w cieple.
07:24
protect them and keep them warm.
Chronić i utrzymać w cieple.
07:25
Ladies, this is exactly what our bodies do every month,
Drogie panie, dokładnie to
robi wasze ciało co miesiąc.
07:27
they heat up in anticipation
Ogrzewa się w oczekiwaniu
07:29
of keeping a new little life warm.
na utrzymywanie w cieple nowego życia.
07:33
And if nothing happens, if you are not pregnant,
Kiedy nic się nie stanie,
nie zajdziecie w ciążę,
07:36
then estrogen takes back over and
that cycle starts all over again.
wtedy estrogen znów bierze górę
i cykl zaczyna się od początku.
07:40
But if you do get pregnant, sometimes you
Ale kiedy zajdziecie w ciążę,
czasem możecie zauważyć
kolejną zmianę temperatury
07:42
actually see another shift in your temperatures
i ta zostaje tak podwyższona
przez całe 9 miesięcy.
07:45
and it stays elevated for those whole nine months.
07:48
That's why you see those pregnant
women just sweating and hot,
Dlatego widuje się ciężarne
spocone i zgrzane,
bo mają wysoką temperaturę.
07:51
because their temperatures are high.
To karta, którą mieliśmy
jakieś 3-4 lata temu.
07:55
Here's a chart that we had about three or four years ago.
07:59
We were really very excited about this chart.
Byliśmy nią bardzo podekscytowani.
08:01
You'll see the low temperature level
Widać tu niskie wartości temperatury,
a potem zmianę na jakieś 5 dni,
08:03
and then a shift and for about five days,
08:07
that's about the time it takes for the egg to travel
to mniej więcej czas,
jakiego potrzebuje jajeczko
08:09
down the fallopian tube and implant,
na podróż jajowodem i implantację,
08:11
and then you see those temperatures
start to go up a little bit.
a potem widać jak temperatura
jeszcze troszeczkę się podwyższa.
08:15
And in fact, we had a second temperature shift,
Mieliśmy też drugą zmianę temperatury,
08:18
confirmed with a pregnancy test
that were indeed pregnant
co wraz z testem ciążowym potwierdziło,
że byliśmy w ciąży
08:22
with our first child, very exciting.
z naszym pierwszym dzieckiem,
bardzo ekscytujące.
08:25
Until a couple of days later
Kilka dni później zauważyłam plamienie,
a potem duży upływ krwi
08:27
I saw some spotting and then I noticed heavy blood flow,
i wiedzieliśmy, że to wczesne poronienie.
08:32
and we had in fact had an early stage miscarriage.
08:37
Had I not been taking my temperature
Gdybym nie mierzyła temperatury,
pomyślałabym pewnie
08:41
I really would have just thought
my period was late that month,
że tamtego miesiąca spóźnił mi się okres,
ale mieliśmy dane, które pokazywały
08:45
but we actually had data to show
08:46
that we had miscarried this baby,
że straciliśmy to dziecko.
08:49
and even though this data revealed a really
Mimo, że te dane ukazywały
smutne wydarzenie w naszym życiu,
08:51
unfortunate event in our lives,
08:53
it was information that we could then take to our doctor.
to była informacja,
z którą mogliśmy udać się do lekarza.
08:55
So if there was a fertility issue or some problem,
Więc gdyby był jakiś problem z płodnością,
miałabym dane, mogłabym powiedzieć
08:58
I had data to show:
08:59
Look, we got pregnant, our temperature shifted,
"Spójrzcie, zaszłam w ciążę,
temperatura wzrosła,
09:01
we somehow lost this baby.
jakoś straciliśmy to dziecko.
09:03
What is it that we can do to help prevent this problem?
Co możemy zrobić, żeby zapobiec
temu problemowi w przyszłości?".
09:06
And it's not just about temperatures
Nie chodzi tu tylko o temperaturę
czy płodność.
09:10
and it's not just about fertility;
09:13
we can use data about our bodies to tell us a lot of things.
Dane dotyczące naszego organizmu
mogą nam bardzo wiele powiedzieć.
09:16
For instance, did you know that taking
your temperature can tell you a lot
Na przykład, wiecie,
że mierzenie temperatury
może wiele powiedzieć o stanie tarczycy?
09:20
about the condition of your thyroid?
09:22
So, your thyroid works a lot like
the thermostat in your house.
Tarczyca nieustannie pracuje
- jak termostat w domu.
Nastawiacie termostat
na optymalną temperaturę,
09:26
There is an optimal temperature
that you want in your house;
09:29
you set your thermostat.
jaką chcecie mieć w domu.
09:30
When it gets too cold in the house,
your thermostat kicks in
Kiedy robi się za zimno, termostat mówi:
09:33
and says, "Hey, we need to blow some heat around."
"Hej, przydałoby się trochę nas dogrzać".
A kiedy robi się za gorąco,
termostat oświadcza
09:36
Or if it gets too hot, your thermostat
09:38
registers, "Turn the A.C. on. Cool us off."
"Włącz klimatyzację. Niech się ochłodzi".
Dokładnie tak działa
w waszym ciele tarczyca.
09:41
That's exactly how your thyroid works in your body.
09:45
Your thyroid tries to keep an optimal temperature
Tarczyca stara się utrzymywać
optymalną temperaturę dla ciała.
09:48
for your body.
Kiedy robi się za zimno,
tarczyca dba o ogrzewanie.
09:49
If it gets too cold, your thyroid
says, "Hey, we need to heat up."
09:51
If it gets too hot, your thyroid cools you down.
Kiedy robi się za gorąco, chłodzi.
Ale co, kiedy tarczyca
nie funkcjonuje, jak powinna?
09:54
But what happens when your
thyroid is not functioning well?
09:59
When it doesn't function, then it shows up
Wtedy widać to
na wykresie temperatury ciała,
10:01
in your body temperatures,
która jest niższa niż normalnie
lub bardzo zmienna.
10:02
they tend to be lower than normal or very erratic.
Zbierając dane, możesz
wiele dowiedzieć się o swojej tarczycy.
10:05
And so by collecting this data
10:06
you can find out information about your thyroid.
Jeśli masz problem z tarczycą,
idziesz do lekarza,
10:09
Now, what is it, if you had a thyroid
problem and you went to the doctor,
10:13
your doctor would actually test the amount of
który zbada poziom
hormonów tarczycowych we krwi.
10:15
thyroid stimulating hormone in your blood.
10:18
Fine. But the problem with that test is
Dobrze, ale problem
z tym badaniem jest taki,
że nie powie ci, jak aktywny
jest hormon w organizmie.
10:22
it doesn't tell you how active the hormone is in your body.
10:25
So you might have a lot of hormone present,
We krwi możesz mieć go mnóstwo,
ale może nie być na tyle aktywny,
10:27
but it might not be actively working to regulate
żeby regulować temperaturę.
10:29
your body temperature.
10:30
So just by collecting your temperature every day,
Zatem mierząc temperaturę codziennie,
masz informacje na temat tarczycy.
10:32
you get information about the condition of your thyroid.
A jeśli nie chcesz codziennie
mierzyć temperatury?
10:35
So, what if you don't want to take
your temperature every day?
Radziłabym to robić,
ale są też inne parametry,
10:38
I advocate that you do,
10:40
but there are tons of other things you could take.
które można sprawdzać.
10:41
You could take your blood pressure,
you could take your weight —
Można mierzyć ciśnienie, ważyć się.
10:44
yeah, who's excited about
Na pewno wszyscy pragną
codziennie się ważyć... (Śmiech)
10:46
taking their weight every day? (Laughter)
10:49
Early on in our marriage, Donald had a stuffy nose
Na początku naszego małżeństwa
Donald miał zapchany nos
i brał zatrzęsienie leków,
10:54
and he had been taking a slew of medications
żeby sobie ulżyć, ale bez skutku.
10:57
to try to relieve his stuffy nose, to no avail.
11:01
And so, that night he comes and
he wakes me up and he says,
Tamtej nocy budzi mnie i mówi,
"Kochanie, nie mogę oddychać przez nos".
11:05
"Honey, I can't breath out of my nose."
11:09
And I roll over and I look, and I said,
"Well, can you breath out of your mouth?"
Przewracam się na bok, spojrzałam
i pytam "A nie możesz oddychać ustami?".
11:14
(Laughter)
(Śmiech)
11:16
And he goes, "Yes, but I can't breath out of my nose!"
A on na to,
"Tak, ale nie mogę oddychać przez nos!".
11:23
And so like any good wife, I rush him
Jak każda dobra żona,
popędziłam z nim na ostry dyżur
11:26
to the emergency room
o drugiej nad ranem.
11:27
at 2 o'clock in the morning.
11:30
And the whole time I'm driving and I'm thinking,
Jadąc, cały czas myślałam,
że nie może mi teraz umrzeć.
11:33
you can't die on me now.
Dopiero co się pobraliśmy,
ludzie pomyślą, że go zabiłam!
11:36
We just got married,
11:38
people will think I killed you! (Laughter)
(Śmiech)
11:43
And so, we get to the emergency
room, and the nurse sees us,
Dojechaliśmy do szpitala,
zobaczyła nas pielęgniarka,
11:47
and he can't breath out of his nose, and so
a on nie mógł oddychać przez nos,
więc zabrała nas do środka, doktor pyta,
11:49
she brings us to the back and the doctor says,
"Co się dzieje?"
"Nie mogę oddychać przez nos".
11:51
"What seems to be the problem?" and
he goes, "I can't breath out of my nose."
"Nie możesz oddychać przez nos?".
11:54
And he said, "You can't breath out of your nose?
11:56
No, but he can breath out of his mouth. (Laughter)
Nie, ale może ustami. (Śmiech)
Zrobił krok w tył, spojrzał na nas oboje
12:02
He takes a step back and he looks at both of us
12:05
and he says "Sir, I think I know the problem.
i mówi, "Proszę pana, myślę,
że wiem, co panu dolega.
12:09
You're having a heart attack.
Ma pan zawał.
12:10
I'm going to order an EKG and a CAT scan
Zaraz zamówię dla pana
EKG i tomografię komputerową".
12:12
for you immediately."
12:16
And we are thinking,
A my myślimy sobie,
że nie, nie, nie, to nie zawał.
12:17
no, no, no. It's not a heart attack. He can breathe,
On może oddychać,
tylko, że ustami, nie, nie, nie.
12:20
just out of his mouth. No, no, no, no, no.
12:25
And so we go back and forth with this doctor
Dyskutujemy z doktorem,
bo myśleliśmy, że to zła diagnoza,
12:28
because we think this is the incorrect diagnosis,
12:30
and he's like, "No really, it'll be fine, just calm down."
"Nie, naprawdę, wszystko będzie
w porządku, po prostu się uspokójcie".
12:34
And I'm thinking, how do you calm down?
But I don't think he's having a heart attack.
Myślę, jak niby mam się uspokoić?
Przecież nie sądziłam, że ma zawał.
Na szczęście lekarz kończył zmianę.
12:38
And so fortunately for us, this
doctor was at the end of the shift.
12:41
So this new doctor comes in, he sees us clearly
Przyszedł nowy lekarz,
zobaczył nas, zrozpaczonych,
12:44
distraught, with a husband who can't breath
z mężem, który nie mógł
oddychać przez nos.
12:47
out of his nose. (Laughter)
(Śmiech)
12:50
And he starts asking us questions.
Zaczął zadawać pytania.
12:53
He says, "Well, do you two exercise?"
"Ćwiczycie coś?".
Jeździmy na rowerach,
12:58
We ride our bikes, we go to the gym occasionally.
chodzimy na siłownię, od czasu do czasu.
13:05
(Laughter)
(Śmiech)
13:07
We move around.
Poruszamy się to tu to tam.
13:09
And he says, "What were you doing
just before you came here?"
"A co robiliście
zaraz przed przyjazdem tutaj?".
13:12
I'm thinking, I was sleeping, honestly.
Tak szczerze, to ja spałam.
13:15
But okay, what was Donald doing just before?
Ale co tuż przedtem robił Donald?
13:18
So Donald goes into this slew
of medications he was taking.
Donald raczył się lekami.
Wyliczał, "Brałem środek udrażniający,
a potem sprej do nosa".
13:21
He lists, "I took this decongestant
and then I took this nasal spray,"
13:24
and then all of a sudden a lightbulb goes off and he says,
Wtedy lekarzowi zapaliła się lampka.
13:26
"Oh! You should never mix this
decongestant with this nasal spray.
"Nie powinieneś był mieszać
środka udrażniającego z tym sprejem.
13:30
Clogs you up every time. Here, take this one instead."
Zatyka za każdym razem.
Masz, bierz ten, będzie lepiej".
13:33
He gives us a prescription.
I dał nam receptę.
Spojrzeliśmy na siebie, na lekarza,
13:35
We're looking at each other, and I looked at the doctor,
13:37
and I said, "Why is it that it seems like you
i pytam, "Jak to się stało, że pan
był w stanie właściwie go zdiagnozować,
13:39
were able to accurately diagnose his condition,
a poprzedni lekarz chciał zlecić
EKG i tomografię?".
13:41
but this previous doctor wanted to order
13:44
an EKG and a CAT scan?"
13:46
And he looks at us and says,
On spojrzał i powiedział,
13:49
"Well, when a 350-pound man walks in the
emergency room and says he can't breath,
"Kiedy 150-kilogramowy facet wpada
na ostry dyżur i nie może oddychać,
zakłada się, że ma zawał,
a pytania zadawane są później".
13:53
you assume he's having a heart attack
13:55
and you ask questions later."
Lekarze z ostrego dyżuru są wyszkoleni,
żeby podejmować szybkie decyzje,
13:59
Now, emergency room doctors are
trained to make decisions quickly,
14:04
but not always accurately.
ale nie zawsze właściwe.
Gdybyśmy mieli wtedy
jakieś informacje o stanie serca,
14:07
And so had we had some information
14:08
about our heart health to share with him,
którymi moglibyśmy się podzielić,
14:10
maybe we would have gotten a
better diagnosis the first time.
może mielibyśmy lepszą diagnozę
za pierwszym razem.
14:14
I want you to consider the following chart,
Ten wykres przedstawia pomiary
skurczowego ciśnienia krwi
14:16
of systolic blood pressure measurements
14:18
from October 2010 to July 2012.
od października 2010 do lipca 2012.
14:22
You'll see that these measurements start
Na początku pomiarów
wyniki mieszczą się w ramach nadciśnienia,
14:24
in the prehypertension/hypertension zone,
ale w ciągu półtora roku spadają
i mieszczą się w granicach normy.
14:28
but over about the course of a year and a half
14:30
they move into the normal zone.
14:33
This is about the heart rate of a healthy 16-year-old.
To jest rytm serca analogiczny
do zdrowego 16-latka.
14:37
What story is this data telling you?
Co mówią wam te dane?
14:41
Obviously it's the data from someone
To na pewno dane kogoś,
kto przeszedł drastyczną transformację
14:44
who's made a drastic transformation,
14:47
and fortunately for us, that person
happens to be here today.
i mamy szczęście,
bo ta osoba jest tutaj dzisiaj.
14:52
So that 350-pound guy that walked
into the emergency room with me
Ten 150-kilogramowy facet,
który był ze mną na ostrym dyżurze
jest teraz jeszcze seksowniejszym
i zdrowszym, 100-kilogramowym facetem,
14:56
is now an even sexier and healthier
14:59
225-pound guy, and that's his blood pressure trace.
a to wykres jego ciśnienia.
15:06
So over the course of that year and a half
Przez półtora roku Donald zmienił dietę
15:09
Donald's eating changed
15:11
and our exercise regimen changed,
i swój system treningowy,
a rytm serca na to odpowiedział,
15:13
and his heart rate responded,
jego ciśnienie
też odpowiedziało na zmianę,
15:16
his blood pressure responded to that change
15:17
that he made in his body.
jakiej dokonał w organizmie.
15:19
So what's the take-home message
Jakie jest przesłanie,
które zabierzecie do domów,
15:21
that I want you to leave with today?
z którym chcę was dziś zostawić?
15:25
By taking ownership of your data just like we've done,
Przez zapanowanie nad swoimi danymi,
tak jak my to zrobiliśmy,
15:30
just by taking this daily measurements about yourself,
tylko poprzez codzienne pomiary
swoich parametrów,
15:33
you become the expert on your body.
stajecie się ekspertami
w sprawie swojego ciała.
15:36
You become the authority.
Przejmujecie stery.
To nie jest nic trudnego.
15:38
It's not hard to do.
Nie musicie mieć doktoratu ze statystyki,
żeby być swoimi ekspertami.
15:40
You don't have to have a Ph.D. in statistics
15:42
to be an expert in yourself.
Nie musicie mieć dyplomu z medycyny,
15:44
You don't have to have a medical degree
15:45
to be your body's expert.
żeby być ekspertami
w sprawie swojego ciała.
15:47
Medical doctors, they're experts on the population,
Lekarze są ekspertami
w sprawie całej populacji,
15:51
but you are the expert on yourself.
ale to ty jesteś swoim ekspertem.
15:53
And so when two of you come together,
A kiedy spotkacie się,
kiedy dwóch ekspertów połączy siły,
15:55
when two experts come together,
15:57
the two of you are able to make a better decision
możecie podejmować
lepsze decyzje niż twój lekarz, sam.
16:00
than just your doctor alone.
16:02
Now that you understand the power of information
Teraz, kiedy rozumiecie moc informacji,
które możecie zbierać na swój temat,
16:05
that you can get through personal data collection,
16:07
I'd like you all to stand and raise your right hand.
chciałbym, żebyście wszyscy wstali
i podnieśli prawą rękę.
(Śmiech)
16:11
(Laughter)
Tak, wstawajcie.
16:13
Yes, get it up.
Wyzywam was, żebyście
przejęli kontrolę nad swoimi danymi.
16:18
I challenge you to take ownership of your data.
16:25
And today, I hereby confer upon you
I dziś, niniejszym nadaję wam
stopień naukowy TEDx
w zakresie podstaw statystyki,
16:29
a TEDx associate's degree in elementary statistics
(Śmiech)
16:33
with a concentration in time-dependent data analysis
ze specjalizacją
w analizie danych zależnych od czasu,
16:38
with all the rights and privileges appertaining thereto.
ze wszystkimi prawami i przywilejami
należnymi wam z tego tytułu.
16:41
And so the next time you are in your doctor's office,
Kiedy następnym razem
będziecie w gabinecie lekarskim,
jako świeżo mianowani statystycy,
jaka zawsze powinna być wasza odpowiedź?
16:45
as newly inducted statisticians,
16:48
what should always be your response?
Publiczność: Pokaż mi dane!
16:50
Audience: Show me the data!
Talithia Williams: I can't hear you!
Talithia Williams: Nie słyszę!
16:52
Audience: Show me the data!
Publiczność: Pokaż mi dane!
16:54
TW: One more time!
TW: Jeszcze raz!
16:55
Audience: Show me the data!
Publiczność: Pokaż mi dane!
16:57
TW: Show me the data.
TW: Pokaż mi dane.
16:58
Thank you.
Dziękuję.
(Brawa)
17:01
(Applause)
Translated by Weronika Pietrzak
Reviewed by Krystyna Wasilewska

▲Back to top

About the speaker:

Talithia Williams - Statistician
Talithia Williams builds statistical models that study the spatial and temporal structure of data.

Why you should listen

Dr. Talithia Williams is an Associate Professor of Mathematics at Harvey Mudd College. Her professional experiences include research appointments at the Jet Propulsion Laboratory (JPL), the National Security Agency (NSA), and NASA. Dr. Williams develops statistical models that emphasize the spatial and temporal structure of data with environmental applications. She has been recognized for the development of a cataract model used to predict the cataract surgical rate for developing countries in Africa.

In addition to her academic accomplishments, Dr. Williams and her husband, Donald, actively teach and share foundational principles regarding the joys of Christian marriage. Dr. Williams’ talk will explore how each of us can begin to collect data about ourselves that can provide insight into our personal health.

More profile about the speaker
Talithia Williams | Speaker | TED.com