English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write comments in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2017

Helen Pearson: Lessons from the longest study on human development

Helen Pearson: Mësime nga studimi më i gjatë në historinë e njerëzimit

Filmed:
2,068,083 views

70 vitet e fundit, shkencëtarët në Britani kanë studiuar mijëra fëmijë përgjatë jetës së tyre për të zbuluar pse disa arrijnë të jenë të lumtur dhe të shëndetshëm, kurse të tjerë hasin pengesa. Është studimi më i gjatë në kohë në historinë e njerëzimit dhe përfshin njerëzit më të studiuar në botë teksa na ndryshon mënyrën se si jetojmë, mësojmë dhe prindërojmë. Duke parë këtë studim të mrekullueshëm, gazetarja shkencore Helen Pearson ndan me ne zbulime të rëndësishme dhe të vërteta të thjeshta rreth jetës dhe prindërimit të mirë.

- Science journalist, editor, author
Helen Pearson's book, "The Life Project," tells the extraordinary story of the longest-running study of human development in the world. Full bio

Sot dua t'ju rrëfej diçka.
00:13
Today I want to confess something to you,
Por më parë dua t'ju bëj disa pyetje.
00:17
but first of all I'm going to ask you
a couple of questions.
Sa nga ju kanë fëmijë?
00:20
How many people here have children?
Sa nga ju besojnë
00:23
And how many of you are confident
se e dinë si ta rrisin fëmijën e tyre
00:25
that you know how
to bring up your children
në mënyrën më të mirë?
00:27
in exactly the right way?
(Të qeshura)
00:28
(Laughter)
Dakord, nuk shoh shumë duar të ngritura.
00:32
OK, I don't see too many hands
going up on that second one,
Ky është edhe rrëfimi im.
00:35
and that's my confession, too.
Kam 3 djem;
00:36
I've got three boys;
janë tre, nëntë dhe 12 vjeç.
00:38
they're three, nine and 12.
Ashtu si ju, si shumë prindër,
00:39
And like you, and like most parents,
e vërteta është se nuk e kam idenë
se çfarë po bëj.
00:42
the honest truth is I have
pretty much no idea what I'm doing.
Dua të jenë të lumtur dhe të shëndetshëm,
00:45
I want them to be
happy and healthy in their lives,
por nuk e di çfarë supozohet të bëj
00:48
but I don't know what I'm supposed to do
që të sigurohem për këtë.
00:50
to make sure they are happy and healthy.
Ka shumë libra me këshilla kontradiktore,
00:52
There's so many books
offering all kinds of conflicting advice,
mund të bëhet stresuese.
00:55
it can be really overwhelming.
Pjesën më të madhe të jetës së tyre,
kam mësuar me kalimin e kohës.
00:56
So I've spent most of their lives
just making it up as I go along.
01:01
However, something changed me
a few years ago,
Sidoqoftë, diçka më ndryshoi vite më parë
kur zbulova një sekret të vogël
që kemi në Angli.
01:04
when I came across a little secret
that we have in Britain.
01:07
It's helped me become more confident
about how I bring up my own children,
Më ka ndihmuar të fitoj besim
sesi i rris fëmijët e mi
dhe ka zbuluar shumë sesi ne si shoqëri
01:10
and it's revealed a lot about
how we as a society can help all children.
mund të ndihmojmë të gjithë fëmijët.
Dua ta ndaj këtë sekret me ju sot.
01:14
I want to share that secret
with you today.
70 vitet e fundit,
01:18
For the last 70 years,
shkencëtarët në Angli kanë studiuar
mijëra fëmijë gjatë jetës së tyre
01:20
scientists in Britain have been following
thousands of children through their lives
01:24
as part of an incredible scientific study.
si pjesë e një studimi shkencor
të mahnitshëm.
Nuk ka të dytë si ai në botë.
01:27
There's nothing quite like it
anywhere else in the world.
Mbledhja e të dhënave të mijëra fëmijëve,
01:30
Collecting information
on thousands of children
është diçka e mirë
01:33
is a really powerful thing to do,
sepse mund të krahasojmë
01:34
because it means we can compare
the ones who say,
ata që dalin mirë në shkollë
dhe bëhen të rritur të lumtur
01:37
do well at school or end up healthy
or happy or wealthy as adults,
me ata që përballen me shumë pengesa.
01:40
and the ones who struggle much more,
Mund t'i përzgjedhim këto të dhëna
01:42
and then we can sift through
all the information we've collected
dhe të përpiqemi të kuptojmë
pse jetët e tyre shkuan ndryshe.
01:45
and try to work out why
their lives turned out different.
Studimi britanik është në fakt
një histori e çmendur.
01:48
This British study --
it's actually a kind of crazy story.
Gjithçka filloi në vitin 1946,
01:51
So it all starts back in 1946,
pak muaj pas përfundimit të luftës.
01:53
just a few months
after the end of the war,
Shkencëtarët donin të dinin
01:55
when scientists wanted to know
si ishte për një grua të kishte fëmijë
në atë kohë.
01:57
what it was like for a woman
to have a baby at the time.
Ata kryen një studim të gjerë të mamave
02:00
They carried out
this huge survey of mothers
dhe regjistruan lindjen e çdo foshnjeje
02:03
and ended up recording the birth
of nearly every baby
të lindur në Angli, Skoci
dhe Wells në një javë.
02:06
born in England, Scotland
and Wales in one week.
Ishin rreth 14000 foshnje.
02:09
That was nearly 14,000 babies.
Pyetjet që ju bënë këtyre grave
02:12
The questions they asked these women
janë të ndryshme nga ato
që mund të pyesim sot.
02:14
are very different than the ones
we might ask today.
Tingëllojnë të dala mode sot.
02:16
They sound really old-fashioned now.
I pyetën për gjëra si:
02:18
They asked them things like,
"Gjatë shtatëzënisë,
02:19
"During pregnancy,
e keni pirë racionin shtesë të qumështit?"
02:21
did you get your full extra ration
of a pint of milk a day?"
"Sa keni shpenzuar në fustane, korse,
02:25
"How much did you spend
on smocks, corsets,
këmisha nate, mbathje dhe reçipeta?
02:28
nightdresses, knickers and brassieres?"
Kjo është e preferuara ime:
02:32
And this is my favorite one:
"Kush u kujdes për bashkëshortin
ndërkohë që kishit foshnjën?
02:34
"Who looked after your husband
while you were in bed with this baby?"
(Të qeshura)
02:37
(Laughter)
Ky studim në kohë lufte doli i suksesshëm.
02:42
Now, this wartime study
actually ended up being so successful
Madje, shkencëtarët e bënë prapë.
02:45
that scientists did it again.
Regjistruan lindjet e mijëra foshnjeve
në 1958
02:47
They recorded the births
of thousands of babies born in 1958
dhe mijëra të tjerë në 1970.
02:50
and thousands more in 1970.
E bënë përsëri në fillim të viteve '90
02:53
They did it again in the early 1990s,
dhe prapë në fillim të mijëvjeçarit të ri.
02:55
and again at the turn of the millennium.
Në total janë përfshirë në studim
02:57
Altogether, more than 70,000 children
have been involved in these studies
më shumë se 70 000 fëmijë të pesë brezave.
03:00
across those five generations.
Quhen grupet e lindjeve britanike
03:02
They're called the British birth cohorts,
dhe shkencëtarët kanë regjistruar
më shumë informacion
03:05
and scientists have gone back
and recorded more information
për secilin çdo dy vjet që atëherë.
03:07
on all of these people
every few years ever since.
Sasia e informacionit të grumbulluar
është marramendëse.
03:11
The amount of information
that's now been collected on these people
03:14
is just completely mind-boggling.
Përfshin mijëra pyetësorë
03:15
It includes thousands
of paper questionnaires
dhe të dhëna kompjuterike në terabajt.
03:18
and terabytes' worth of computer data.
Shkencëtarët kanë ndërtuar
një bankë të mostrave të qelizave
03:20
Scientists have also built up
a huge bank of tissue samples,
që përfshin fije floku, thonj,
dhëmbë dhe ADN.
03:23
which includes locks of hair,
nail clippings, baby teeth and DNA.
Janë grumbulluar 9000 placenta
nga disa prej lindjeve,
03:28
They've even collected 9,000 placentas
from some of the births,
që tashmë ruhen në kova plastike
në një depo magazinimi të sigurt.
03:33
which are now pickled in plastic buckets
in a secure storage warehouse.
I gjithë ky projekt është kaq i veçantë
03:38
This whole project has become unique --
sa asnjë shtet tjetër në botë
nuk gjurmon brezat e fëmijëve
03:40
so, no other country in the world
is tracking generations of children
në kaq hollësi.
03:43
in quite this detail.
Këta janë disa nga njerëzit
të studiuar më mirë në planet
03:45
These are some of the best-studied
people on the planet,
dhe të dhënat janë shumë të vlefshme
për shkencëtarët
03:48
and the data has become
incredibly valuable for scientists,
03:51
generating well over 6,000
academic papers and books.
duke prodhuar më shumë se 6000 dokumente
dhe libra akademikë.
Sot dua të përqëndrohem
vetëm në nje gjetje-
03:56
But today I want to focus
on just one finding --
ndoshta zbulimi më i madh i këtij studimi
të mrekullueshëm.
03:59
perhaps the most important discovery
to come from this remarkable study.
Është ai që përdora personalisht
04:03
And it's also the one
that spoke to me personally,
sepse të mëson si të përdorësh shkencën
për të bërë më të mirën për fëmijët tanë.
04:06
because it's about how to use science
to do the best for our children.
Së pari, le të heqim qafe lajmet e këqija.
04:10
So, let's get the bad news
out of the way first.
Mesazhi më i madh nga ky studim është:
04:14
Perhaps the biggest message
from this remarkable study is this:
Mos lind në varfëri
ose në situata të pavorshme,
04:18
don't be born into poverty
or into disadvantage,
sepse nëse është kështu,
04:21
because if you are,
ka shumë gjasa të kesh vështirësi në jetë.
04:22
you're far more likely
to walk a difficult path in life.
Shumë fëmijë në këtë studim
u lindën në familje të varfëra
04:26
Many children in this study
were born into poor families
ose në familje të klasës punëtore
që kishin shtëpi të vogla dhe probleme.
04:29
or into working-class families that had
cramped homes or other problems,
Qartazi, këta fëmijë të disavantazhuar
04:33
and it's clear now
that those disadvantaged children
kanë patur shumë gjasa të kenë vështirësi.
04:35
have been more likely to struggle
on almost every score.
Kanë patur shumë gjasa
të dalin keq në shkollë,
04:38
They've been more likely
to do worse at school,
04:41
to end up with worse jobs
and to earn less money.
të gjejnë punë më pak të paguara.
Ndoshta kjo tingëllon shumë qartë,
04:44
Now, maybe that sounds really obvious,
por disa nga rezultatet ishin befasuese.
04:46
but some of the results
have been really surprising,
Pra, fëmijët me një fillim të vështirë
04:48
so children who had a tough start in life
ka shumë gjasa të bëhen
të rritur të pashëndetshëm.
04:50
are also more likely to end up
unhealthy as adults.
Ka mundësi të bëhen obezë,
04:53
They're more likely to be overweight,
të kenë tension të lartë gjaku
04:55
to have high blood pressure,
dhe pas shumë dekadash,
04:56
and then decades down the line,
të kenë probleme me kujtesën,
shëndet të ligë dhe të vdesin më herët.
04:58
more likely to have a failing memory,
poor health and even to die earlier.
Ju fola për atë që ndodh më vonë,
05:05
Now, I talked about what happens later,
por disa nga këto ndryshime dalin në pah
herët në moshë.
05:08
but some of these differences emerge
at a really shockingly early age.
Në një studim,
05:12
In one study,
fëmijë që rriten në varfëri
05:13
children who were growing up in poverty
ishin rreth një vit pas fëmijëve të pasur
në testet shkollore,
05:15
were almost a year behind
the richer children on educational tests,
kjo që në moshën 3 vjeçare.
05:19
and that was by the age of just three.
Këto tipe ndryshimesh janë hasur në breza.
05:22
These types of differences have been found
again and again across the generations.
Do të thotë se rrethanat e hershme
05:26
It means that our early circumstances
have a profound influence
kanë ndikim të rëndësishëm
në mënyrën si shkon pjesa tjetër e jetës.
05:29
on the way that the rest
of our lives play out.
Dhe të zbulosh pse ndodh kjo,
05:32
And working out why that is
është një ndër pyetjet më të vështira
që përballemi sot.
05:33
is one of the most difficult questions
that we face today.
Ja tek e kemi.
05:37
So there we have it.
Mësimi i parë për një jetë të suksesshme:
05:39
The first lesson for successful life,
everyone, is this:
Zgjidhini me shumë kujdes prindërit.
05:42
choose your parents very carefully.
(Të qeshura)
05:44
(Laughter)
Mos lindni në një familje të varfër
apo me probleme.
05:45
Don't be born into a poor family
or into a struggling family.
Tani mund ta dalloni problemin këtu.
05:49
Now, I'm sure you can see
the small problem here.
Nuk mund t'i zgjedhim prindërit
apo sa të fitojnë,
05:52
We can't choose our parents
or how much they earn,
por ky studim britanik përçon pozitivitet
05:55
but this British study has also struck
a real note of optimism
duke treguar që jo çdo njeri
05:58
by showing that not everyone
who has a disadvantaged start
me një fillim me disavantazhe
përfundon në rrethana të vështira.
06:02
ends up in difficult circumstances.
06:05
As you know, many people
have a tough start in life,
Shumë njerëz kanë një fillim
të vështirë në jetë.
06:07
but they end up doing very well
on some measure nevertheless,
Megjithatë ia dalin shumë mirë.
Ky studim fillon të shpjegojë pse.
06:10
and this study starts to explain how.
Mësimi i dytë është ky:
06:13
So the second lesson is this:
Prindërit kanë rëndësi.
06:15
parents really matter.
Në këtë studim,
06:17
In this study,
fëmijët që kanë prindër të përfshirë,
06:19
children who had engaged,
interested parents,
njerëz ambiciozë,
06:21
ones who had ambition for their future,
kanë shumë gjasa ta kapërcejnë
fillimin e vështirë.
06:23
were more likely to escape
from a difficult start.
Siç duket, prindërit dhe ajo që bëjnë
është shumë e rëndësishme
06:26
It seems that parents and what they do
are really, really important,
veçanërisht në vitet e para të jetës.
06:30
especially in the first few years of life.
Më lejoni t'ju jap një shembull.
06:32
Let me give you an example of that.
Në një studim,
06:34
In one study,
shkencëtarët vëzhguan rreth 17000 fëmijë
të lindur në 1970.
06:35
scientists looked at about 17,000 children
who were born in 1970.
Përzgjodhën një mal me të dhëna
06:40
They sifted all the mountains of data
that they had collected
që të përpiqen të zbulojnë
06:43
to try to work out
06:45
what allowed the children
who'd had a difficult start in life
çfarë bënte që fëmijët
me një fillim të vështirë,
të dalin mirë në shkollë.
06:47
to go on and do well
at school nevertheless.
Me fjalë të tjera, kush del
jashtë pritshmërive.
06:50
In other words, which ones beat the odds.
Të dhënat treguan se më shumë se gjithçka
kishin rëndësi prindërit.
06:52
The data showed that what mattered
more than anything else was parents.
Të pasurit prindër të përfshirë
në vitet e para të jetës
06:56
Having engaged, interested parents
in those first few years of life
lidhet ngushtë me performancën
e mirë në shkollë.
06:59
was strongly linked to children going on
to do well at school later on.
Në fakt, gjërat e vogla që bëjnë prindërit
07:04
In fact, quite small things
that parents do
lidhen me rezultatet e mira të fëmijëve.
07:07
are associated with good
outcomes for children.
Të folurit dhe të dëgjuarit e fëmijës,
07:10
Talking and listening to a child,
të përgjigjurit me mirësjellje,
07:12
responding to them warmly,
mësimi i gërmave dhe numrave,
07:14
teaching them their letters and numbers,
udhëtimet dhe vizitat.
07:16
taking them on trips and visits.
Po ashtu është e rëndësishme
t'i lexosh fëmijës çdo ditë.
07:17
Reading to children every day
seems to be really important, too.
Në një studim,
07:21
So in one study,
fëmijët, prindërit e të cilëve iu lexonin
çdo ditë kur ishin 5 vjeç
07:22
children whose parents were reading
to them daily when they were five
dhe tregonin interes në edukimin e tyre
në moshën 10 vjeçare,
07:26
and then showing an interest
in their education at the age of 10,
kishin më pak gjasa të ishin të varfër
në moshën 30 vjeçare
07:29
were significantly less likely
to be in poverty at the age of 30
sesa ata fëmijë prindërit e të cilëve
nuk i bënin këto gjëra.
07:33
than those whose parents
weren't doing those things.
Ka shumë sfida
në interpretimin e kësaj lloj shkence.
07:37
Now, there are huge challenges
with interpreting this type of science.
Këto studime tregojnë që gjërat
që bëjnë prindërit
07:41
These studies show
that certain things that parents do
07:44
are correlated with good
outcomes for children,
lidhen me rezultatet e mira të fëmijëve.
Por nuk e dimë me siguri që këto veprime
sjellin rezultatet e mira
07:46
but we don't necessarily know
those behaviors caused the good outcomes,
apo nëse ndërhyjnë faktorë të tjerë.
07:50
or whether some other factor
is getting in the way.
Për shembull, duhet të marrim parasysh
07:52
For example, we have to take
genes into account,
gjenetikën që është një çështje më vete.
07:54
and that's a whole other talk in itself.
Shkencëtarët që punuan me këtë studim
07:57
But scientists working
with this British study
po punojnë shumë që të arrijnë te shkaqet.
07:59
are working really hard to get at causes,
Ky studim më pëlqen shumë.
08:01
and this is one study I particularly love.
Tek ky studiuan
08:03
In this one,
rutinën e gjumit tek rreth 10000 fëmijë
08:05
they looked at the bedtime routines
of about 10,000 children
të lindur në fillim të mijëvjeçarit.
08:08
born at the turn of the millennium.
Kishin fëmijët një orar fiks
08:09
Were the children going to bed
at regular times,
apo flinin në orë të ndryshme gjatë javës?
08:12
or did they go to bed
at different times during the week?
Të dhënat treguan se fëmijët që flinin
në orë të ndryshme
08:15
The data showed that those children
who were going to bed at different times
kishin më shumë gjasa të shfaqnin
sjellje problematike.
08:18
were more likely
to have behavioral problems,
Ata që filluan të flinin
në një orar të caktuar,
08:21
and then those that switched
to having regular bedtimes
shfaqën përmirësime në sjellje.
08:23
often showed an improvement in behavior,
Kjo ishte shumë e rëndësishme
08:26
and that was really crucial,
08:27
because it suggested
it was the bedtime routines
sepse sugjeronte se rutina e gjumit
i ndihmoi këta fëmijë të përmirësohen.
08:29
that were really helping things
get better for those kids.
Ka dhe një tjetër.
08:33
Here's another one to think about.
Në këtë studim,
08:34
In this one,
shkencëtarët studiuan fëmijë
që lexonin për kënaqësi.
08:36
scientists looked at children
who were reading for pleasure.
Pra, fëmijë që lexonin një revistë,
një libër me figura apo me histori.
08:39
That means that they picked up
a magazine, a picture book, a story book.
Të dhënat treguan se fëmijët që e bënin
08:43
The data showed that children
who were reading for pleasure
këtë në moshën 5 dhe 10 vjeçare,
08:46
at the ages of five and 10
kishin më shumë gjasa të performojnë
mirë në shkollë
08:48
were more likely to go on in school
better, on average,
dhe të dalin më mirë në provime më vonë.
08:51
on school tests later in their lives.
Jo vetëm në provime lidhur me leximin,
08:53
And not just tests of reading,
08:55
but tests of spelling and maths as well.
por edhe në gërmëzim dhe matematikë.
Ky studim u përpoq të kontrollonte
të gjithë faktorët,
08:58
This study tried to control
for all the confounding factors,
kështu që studioi fëmijë njëlloj të zgjuar
09:01
so it looked at children
who were equally intelligent
dhe me të njëjtin bagazh social.
09:03
and from the same social-class background,
Dukej sikur leximi i ndihmoi këta fëmijë
09:05
so it seemed as if it was the reading
which really helped those children
të dalin mirë në provimet e mëvonshme.
09:09
go on and score better on those
school tests later in their lives.
Në filllim,
09:13
Now at the start,
thashë që mësimi i parë nga ky studim
09:14
I said the first lesson from this study
ishte të mos lindësh në varfëri
09:16
was not to be born into poverty
or into disadvantage,
sepse këta fëmijë priren të ndjekin
09:19
because those children tend to follow
more difficult paths in their lives.
rrugë më të vështira në jetë.
Pastaj thashë se prindërimi ka rëndësi
09:23
But then I said that parenting matters,
dhe se të jesh prind i mirë
09:25
and that good parenting,
if you can call it that,
e ndihmon fëmijën t'ia dalë mbanë
dhe të kapërcejë pengesat.
09:27
helps children beat the odds
09:29
and overcome some
of those early disadvantages.
Prisni!
09:31
So wait,
Mos do të thotë që varfëria s'ka rëndësi?
09:33
does that actually mean, then,
that poverty doesn't matter after all?
Ju mund të thoni se nuk ka rëndësi
nëse një fëmijë lind në varfëri
09:38
You could argue it doesn't matter
if a child is born poor --
09:41
as long as their parents are good parents,
they're going to do just fine.
për sa kohë ka prindër të mirë.
Nuk besoj se kjo është e vërtetë.
09:44
I don't believe that's true.
09:46
This study shows that poverty
and parenting matter.
Ky studim tregon se varfëria
dhe prindërimi kanë rëndësi.
Një studim vëzhgoi
fëmijë të rritur në varfëri
09:49
And one study actually
put figures on that,
09:51
so it looked at children
growing up in persistent poverty
dhe sesi performonin ata në shkollë.
09:54
and how well they were doing at school.
Të dhënat treguan se
09:56
The data showed
edhe pse prindërit bënin
gjithçka si duhej,
09:57
that even when their parents
were doing everything right --
i çonin në shtrat në kohë
10:00
putting them to bed on time
dhe iu lexonin çdo ditë e gjithçka tjetër,
10:01
and reading to them every day
and everything else --
fëmijët nuk arritën
rezultate shumë të larta.
10:04
that only got those children so far.
Prindërimi i mirë thjesht zvogëlonte
boshllëkun e shkollimit
10:06
Good parenting only reduced
the educational gap
mes fëmijëve të pasur dhe atyre të varfër
me rreth 50%.
10:09
between the rich and poor children
by about 50 percent.
Kjo do të thotë se varfëria lë gjurmë
10:13
Now that means that poverty
leaves a really lasting scar,
dhe se nëse duam të sigurohemi
për suksesin dhe mirëqenien
10:17
and it means that if we really want
to ensure the success and well-being
e brezit të ardhshëm,
10:21
of the next generation,
atëherë përballja me varfërinë
është shumë e rëndësishme.
10:22
then tackling child poverty
is an incredibly important thing to do.
Çfarë do të thotë kjo për mua dhe ju?
10:27
Now, what does all this mean
for you and me?
A ka mësime këtu që mund t'i përdorim
në shtëpi?
10:30
Are there lessons here
we can all take home and use?
Si shkencëtare dhe gazetare,
10:32
As a scientist and a journalist,
më pëlqen prindërimi i bazuar në shkencë.
10:34
I like to have some science
to inform my parenting ...
Kur iu bërtisni fëmijëve të flenë
në një orar të caktuar,
10:37
and I can tell you that when
you're shouting at your kids
10:40
to go to bed on time,
të ndihmon të kesh shkencën në anën tënde.
10:41
it really helps to have
the scientific literature on your side.
(Të qeshura)
10:45
(Laughter)
A nuk do të ishte mirë të mendonim
10:46
And wouldn't it be great to think
se për të pasur fëmijë të lumtur
dhe të suksesshëm,
10:47
that all we had to do to have
happy, successful children
duhet thjesht të flasim me ta,
10:50
was to talk to them,
be interested in their future,
të interesohemi për të ardhmen,
10:53
put them to bed on time,
and give them a book to read?
t'i vëmë të flenë në orar
dhe t'u japim një libër?
10:55
Our job would be done.
Puna jonë do të mbaronte.
Siç mund ta imagjinoni,
10:57
Now, as you can imagine,
përgjigjiet nuk janë aq të thjeshta.
10:58
the answers aren't quite
as simple as that.
Ky studim vëzhgon se çfarë iu ndodh
mijëra fëmijëve,
11:02
For one thing, this study
looks at what happens
11:04
to thousands and thousands
of children on average,
por nuk thotë se çfarë do të ndihmonte
fëmijën tim apo tuajin
11:06
but that doesn't necessarily say
what will help my child or your child
apo cilindo fëmijë.
11:10
or any individual child.
Në fund secili prej fëmijëve
do të ndjekë rrugën e tij
11:12
In the end, each of our children
is going to walk their own path,
dhe kjo ndikohet pjesërisht nga gjenet
që trashëgojnë
11:15
and that's partly defined
by the genes they inherit
11:17
and of course all the experiences
they have through their lives,
dhe nga përvojat që përjetojnë në jetë
përfshirë bashkëveprimin me ne, prindërit.
11:20
including their interactions
with us, their parents.
Do t'ju rrëfej çfarë bëra pasi mësova
të gjithë këtë.
11:23
I will tell you what I did
after I learned all this.
11:25
It's a bit embarrassing.
Është pak e sikletshme.
Kuptova që isha kaq e zënë duke punuar
11:27
I realized I was so busy working,
dhe në mënyrë ironike,
11:30
and ironically,
mësimi dhe shkrimi mbi këtë studim
11:31
learning and writing about this incredible
study of British children,
të mrekullueshëm të fëmijëve britanik,
kishte ditë që flisja pak me djemtë e mi.
11:35
that there were days when I hardly
even spoke to my own British children.
Në shtëpi, futëm në lojë bisedimin,
11:39
So at home, we introduced talking time,
rreth 15 minuta në fund të çdo dite
11:41
which is just 15 minutes
at the end of the day
ne flasim dhe dëgjojmë djemtë.
11:43
when we talk and listen to the boys.
Tani i pyes shumë çfarë bënë gjatë ditës
11:46
I try better now to ask them
what they did today,
dhe për të treguar që e vlerësoj
atë që bëjnë në shkollë.
11:50
and to show that I value
what they do at school.
Sigurohem të kenë një libër për të lexuar.
11:52
Of course, I make sure
they always have a book to read.
Ju them që jam ambicioze
lidhur me të ardhmen e tyre
11:55
I tell them I'm ambitious
for their future,
11:57
and I think they can be happy
and do great things.
dhe se mendoj se mund të jenë të lumtur
dhe se mund të arrijnë çdo gjë.
Nuk e di nëse ndonjë nga këto
12:02
I don't know that any of that
will make a difference,
do të bëjë ndryshimin,
por kam besimin se nuk do t'ju bëjë dëm,
12:04
but I'm pretty confident
it won't do them any harm,
madje mund t'iu bëjë mirë.
12:07
and it might even do them some good.
Si përfundim, nëse doni fëmijë të lumtur,
12:09
Ultimately, if we want happy children,
vërini veshin shkencës
12:12
all we can do is listen to the science,
dhe sigurisht,
12:14
and of course,
vërini veshin vetë fëmijëve.
12:15
listen to our children themselves.
Ju falemnderit!
12:17
Thank you.
Translated by Mahmudije Dina
Reviewed by Helena Bedalli

▲Back to top

About the speaker:

Helen Pearson - Science journalist, editor, author
Helen Pearson's book, "The Life Project," tells the extraordinary story of the longest-running study of human development in the world.

Why you should listen

In March 1946, scientists began tracking almost every British baby born in a single week. What they discovered would change how we are born, grow up, raise children, live and die. Helen Pearson's 2016 book, The Life Project, is the story of this incredible project and the remarkable discoveries that have come from it. It was named best science book of the year by The Observer and was a book of the year for The Economist.

As Chief Magazine Editor for the world’s leading science journal, Nature, Pearson oversees all its journalism and opinion content. Her own stories have won accolades including the 2010 Wistar Institute Science Journalism Award and two best feature awards from the Association of British Science Writers.

More profile about the speaker
Helen Pearson | Speaker | TED.com