English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2016

Kang Lee: Can you really tell if a kid is lying?

کانگ لی: بەڕاست دەتوانیت بە درۆکردنی منداڵ بزانیت؟

Filmed
Views 6,917,011

منداڵان خراپن لە درۆکردندا؟ بەڕاست پێتوایە بتوانی بە ئاسانی بە درۆکردنیان بزانیت؟ توێژەرەوەی پەرەسەندن کانگ لی توێژینەوە دەکات لەڕووی کردار ناسییەوە چی بەسەر منداڵاندا دێت کاتێک درۆ دەکەن. درۆ زۆر دەکەن، لە تەمەنی دوو ساڵییەوە دەستپێدەکات و بەڕاستی زۆر باشن تێیدا. لی ئەوەشمان بۆ ڕووندەکاتەوە بۆچی دەبێت پێمان خۆشبێت کاتێک منداڵان دەست دەکەن بە درۆ و تەکنەلۆجیایەکی دۆزەرەوەی درۆ نیشان دەدات کە دەکرێت ڕۆژێک هەستە شاراوەکانمان ئاشکرا بکات.

- Developmental researcher
Kang Lee has devoted his career to understanding the development of social cognition and behavior. Full bio

Hi.
سڵاو.
00:13
Let me ask the audience a question:
با پرسیارێک لە ئامادەبووان بکەم:
00:14
Did you ever lie as a child?
قەت بە منداڵی درۆتان کردووە؟
00:16
If you did, could you please
raise your hand?
ئەگەر کردووتانە، تکایە دەتوانن
دەستتان بەرز بکەنەوە؟
00:19
Wow! This is the most honest
group of people I've ever met.
ئای خوایە! ئەمانە کۆمەڵێکن لە
ڕاستگۆترین مرۆڤەکانی بینیومن.
00:23
(Laughter)
(پێکەنین)
00:26
So for the last 20 years,
لە ماوەی ئەم ٢٠ ساڵەدا،
00:28
I've been studying
how children learn to tell lies.
خەریکی فێربوون بووم لەسەر ئەوەی
منداڵان چۆن فێری درۆکردن دەبن. و
00:30
And today, I'm going to share with you
ئەمڕۆ دەمەوێت لەگەڵ ئێوەشدا هەندێک
00:33
some of the discoveries we have made.
لەو دۆزینەوانەی خۆم هاوبەش بکەم.
00:36
But to begin, I'm going to tell you
a story from Mr. Richard Messina,
بەڵام سەرەتا، چیرۆکێکی بەڕێز
ریچارد مێسیناتان پێدەڵێم،
00:38
who is my friend and an elementary
school principal.
کە هاوڕێمە و بەڕێوبەری
خوێندنگەیەکی ناوەندییە.
00:43
He got a phone call one day.
ڕۆژێک تەلەفوونیان بۆکردووە.
00:47
The caller says,
کەسەکە وتوێتێ،
00:51
"Mr. Messina, my son Johnny
will not come to school today
"بەڕێز مێسینا، جۆنی کوڕم
ئەمڕۆ نایەت بۆ قوتابخانە
00:52
because he's sick."
چونکە نەخۆشە."
00:56
Mr. Messina asks,
بەڕێز مێسینا پرسی،
00:58
"Who am I speaking to, please?"
"ببورە قسە لەگەڵ کێ دەکەم؟"
01:00
And the caller says,
ئەو کەسەش وتوێتی،
01:02
"I am my father."
من باوکمم
01:04
(Laughter)
(پێکەنین)
01:05
So this story --
کەواتە ئەم چیرۆکە --
01:10
(Laughter)
(پێکەنین)
01:11
sums up very nicely
three common beliefs we have
زۆر بە جوانی سێ باوەڕی
باو کۆدەکاتەوە کە هەمانە
01:13
about children and lying.
دەربارەی منداڵان و درۆکردن.
01:17
One, children only come to tell lies
یەکەم، منداڵان دوای ئەوکاتە درۆ دەکەن
01:20
after entering elementary school.
کە یەنە خوێندنگەی ناوەندییەوە.
01:24
Two, children are poor liars.
دووەم، منداڵان خراپن لە درۆکردندا.
01:27
We adults can easily detect their lies.
ئێمەی گەورە بە ئاسانی
بە درۆکانیان دەزانین.
01:29
And three, if children lie
at a very young age,
سێیەمیش، ئەگەر منداڵان لە
تەمەنێکی بچووکدا درۆ بکەن،
01:32
there must be some
character flaws with them,
دەبێت کێشەیەکی کەسێتی
هەبێت تیایاندا، و
01:36
and they are going to become
pathological liars for life.
بۆ هەتا هەتایە دەبن بە
درۆزنی زیانبەخش.
01:39
Well, it turns out
ڕاستییەکەی، دەرکەوت
01:44
all of the three beliefs are wrong.
هەرسێ باوەڕەکە هەڵەن.
01:46
We have been playing guessing games
ئێمە خەریکی یارییەکانی خەمڵاندن بووین
01:50
with children all over the world.
لەگەڵ منداڵانی سەرانسەری جیهان.
01:53
Here is an example.
ئەمە نموونەیەکە.
01:55
So in this game, we asked children
to guess the numbers on the cards.
لە یارییەکەدا، داوامان لە منداڵان کرد
ژمارەی کارتەکان بخەمڵێنن.
01:56
And we tell them if they win the game,
ئێمەش پێیان ئەڵێین ئەگەر بردیانەوە
02:01
they are going to get a big prize.
خەڵاتێکی گەورە وەردەگرن.
02:04
But in the middle of the game,
بەڵام لە ناوەڕاستی یارییەکەدا،
02:07
we make an excuse and leave the room.
بەهانەیەک دەهێنینەوە و
ژوورەکە بەجێدەهێڵین.
02:09
And before we leave the room,
پێش ئەوەی ژوورەکەش بەجێ بهێڵین،
02:13
we tell them not to peek at the cards.
پێیان دەڵێین سەیری ژمارەی کارتەکان نەکەن.
02:15
Of course,
بێگومان،
02:19
we have hidden cameras in the room
کامێرای شاراوەمان هەیە لە ژوورەکەدا
02:20
to watch their every move.
بۆ چاودێریکردنی هەموو جموجۆڵەکان.
02:23
Because the desire
to win the game is so strong,
چونکە خواستی بردنەوەی
یارییەکە زۆر بەهێزە،
02:26
more than 90 percent of children will peek
زیاتر لە لەسەدا ٩٠ی منداڵان سەیری
ژمارەی کارتەکان دەکەن
02:29
as soon as we leave the room.
هەر لەدوای ڕۆشتنمان لە ژوورەکە.
02:33
(Laughter)
(پێکەنین)
02:34
The crucial question is:
پرسیارە گرنگەکە ئەوەیە:
02:37
When we return and ask the children
کاتێک ئەگەڕێینەوە و لە منداڵەکان دەپرسین
02:39
whether or not they have peeked,
کە ئایا سەیریان کردووە یان نا،
02:41
will the children who peeked confess
منداڵەکانی سەیریان کردووە
دانی پیادەنێن
02:44
or lie about their transgression?
یان درۆ دەکەن دەربارەی سەرپێچییەکە؟
02:47
We found that regardless
of gender, country, religion,
بۆمان دەرکەوت بێ گوێدانە
ڕەگەز، وڵات، ئایین
02:51
at two years of age,
لە تەمەنی دوو ساڵیدا،
02:56
30 percent lie,
لە سەدا ٣٠ درۆ دەکەن،
02:59
70 percent tell the truth
about their transgression.
لەسەدا ٧٠ ڕاستی سەرپێچیکردنەکە دەڵێن.
03:01
At three years of age,
لە تەمەنی سێ ساڵیدا،
03:04
50 percent lie and 50 percent
tell the truth.
لەسەدا ٥٠ درۆ دەکەن و لەسەدا ٥٠
ڕاستییەکەت پێدەڵێن
03:07
At four years of age,
لە چوار ساڵیدا،
03:11
more than 80 percent lie.
زیاتر لە لەسەدا ٨٠ درۆ ئەکەن.
03:13
And after four years of age,
لەدوای چوار ساڵیشەوە،
03:16
most children lie.
زۆربەی منداڵان درۆ ئەکەن
03:18
So as you can see,
بۆیە وەک دەبینن،
03:21
lying is really a typical part
of development.
درۆکردن بەڕاستی بەشێکی
نموونەیی پەرەسەندنە.
03:22
And some children begin to tell lies
هەندێک منداڵانیش دەسپێکردنی
درۆکردنییان
03:26
as young as two years of age.
لە تەمەنی دوو ساڵییەوەیە.
03:28
So now, let's take a closer look
at the younger children.
بۆیە ئێستا، با لە نزیکەوە
سەیری منداڵانی بچووکتر بکەین.
03:32
Why do some but not all
young children lie?
بۆچی هەندێکیان درۆ دەکەن و
هەندێکیان نایکەن؟
03:37
In cooking, you need good ingredients
لە چێشتلێناندا، پێویست بە پێکهاتەی باشە
03:42
to cook good food.
بۆ لێنانی خواردنێکی باش.
03:45
And good lying requires
two key ingredients.
درۆکردنی باشیش پێویستی بە
دوو پێکهاتەی سەرەکی هەیە
03:47
The first key ingredient
is theory of mind,
پێکهاتەی یەکەمیان بیردۆزی مێشکە،
03:53
or the mind-reading ability.
یان توانای مێشک خوێندنەوە.
03:57
Mind reading is the ability to know
توانای مێشک خوێندنەوە واتە زانینی ئەوەی
03:59
that different people have
different knowledge about the situation
خەڵکی جیا جیا زانیاری جیا جیایان
هەیە دەربارەی دۆخێک و
04:01
and the ability to differentiate
between what I know
دەربارەی جیاکردنەوەی ئەوەی
من چی دەزانم و
04:06
and what you know.
تۆ چی دەزانیت.
04:10
Mind reading is important for lying
مێشک خوێندنەوە گرنگە بۆ درۆکردن
04:11
because the basis of lying is that I know
چونکە بناغەی درۆکردن
ئەوەیە من دەزانم و
04:14
you don't know
تۆ نازانیت
04:18
what I know.
من چی دەزانم.
04:19
Therefore, I can lie to you.
بۆیە، دەتوانم درۆت پێبڵێم.
04:20
The second key ingredient
for good lying is self-control.
پێکهاتەی دووەم بۆ درۆکردن
جڵەوکردنی خوودە.
04:23
It is the ability to control your speech,
your facial expression
توانای ئەوەیە جڵەوی قسەکردنت، و
دەربڕینی دەم و چاوت، و
04:27
and your body language,
زمانی جەستەت بگریت،
04:32
so that you can tell a convincing lie.
بۆ ئەوەی بتوانی درۆیەکی قایلکەر بڵێیت.
04:33
And we found that those young children
بۆمان دەرکەوت ئەو مناڵانەی
04:36
who have more advanced mind-reading
and self-control abilities
توانای مێشک خوێندنەوە و
خۆجڵەوگیرکردنی باشتریان هەیە
04:40
tell lies earlier
زووتر درۆ دەکەن و
04:45
and are more sophisticated liars.
درۆزنی بەتواناترن.
04:47
As it turns out, these two abilities
are also essential for all of us
وەک دەریش دەکەوێت، ئەم دوو توانایە
گرنگە بۆ هەمووان
04:51
to function well in our society.
بۆ ئەوەی باشتر مامەڵە بکەین
لەناو کۆمەڵگادا.
04:57
In fact, deficits in mind-reading
and self-control abilities
ڕاستییەکەی، کەم و کوڕی لە تواناکانی
مێشک خوێندنەوە و خۆجڵەوکردن
05:00
are associated with serious
developmental problems,
لە کێشەی پەرەستنی قورسی
مێشکدا دەردەکەوێت،
05:05
such as ADHD and autism.
وەک نەخۆشی کەمی سەرنج و زۆر چالاکی و
نەخۆشی ئۆتیزمدا.
05:08
So if you discover your two-year-old
is telling his or her first lie,
بۆیە ئەگەر بینیت منداڵە دوو ساڵەکەت
یەکەم درۆی کرد لە ژیانیدا
05:13
instead of being alarmed,
لەجیاتی ئەوەی پێتناخۆش بێت،
05:19
you should celebrate --
پێویستە پێتخۆش بێت --
05:21
(Laughter)
(پێکەنین)
05:22
because it signals that your child
has arrived at a new milestone
چونکە ئاماژەیە بۆ ئەوەی منداڵەکەت
گەشتۆتە خاڵێکی تری گرنگی
05:24
of typical development.
پەرەسەندنی نموونەیی.
05:29
Now, are children poor liars?
ئێستا، ئایا منداڵان خراپن لە درۆکردندا؟
05:33
Do you think you can easily
detect their lies?
پێتان وایە بە ئاسانی بە درۆکانیان دەزانن؟
05:36
Would you like to give it a try?
دەتانەوێت تاقی بکەنەوە؟
05:40
Yes? OK.
بەڵێ؟ باشە.
05:42
So I'm going to show you two videos.
کەواتە من دوو ڤیدیۆتان نیشان دەدەم.
05:44
In the videos,
لە ڤیدیۆکاندا،
05:47
the children are going to respond
to a researcher's question,
منداڵەکان وەڵامی پرسیاری
توێژەرەوەیەک دەدەنەوە،
05:48
"Did you peek?"
"بەدزییەوە سەیر دەکەیت؟"
05:51
So try to tell me
بۆیە هەوڵبەن وەڵامم بدەنەوە
05:52
which child is lying
کام منداڵ درۆ دەکات و
05:54
and which child is telling the truth.
کامیشیان ڕاستییەکە دەڵێت.
05:55
Here's child number one.
ئەمە منداڵی ژمارە یەکە؟
05:58
Are you ready?
ئامادەن؟
06:00
(Video) Adult: Did you peek? Child: No.
گەورە: بە دزییەوە سەیرت کرد؟
منداڵ: نەخێر
06:03
Kang Lee: And this is child number two.
کانگ لی: ئەمەش منداڵی ژمارە دوو.
06:05
(Video) Adult: Did you peek? Child: No.
گەورە: بەدزییەوە سەیرت کرد؟
منداڵ: نەخێر.
06:09
KL: OK, if you think
child number one is lying,
کانگ لی: باشە، ئەوەی پێی وایە
منداڵی ژمارە یەک درۆی کرد،
06:13
please raise your hand.
تکایە دەست بەرز بکاتەوە.
06:16
And if you think child number two
is lying, please raise your hand.
ئەوەشی پێی وایە منداڵی ژمارە دوو
درۆی کرد، تکایە دەستی بەرز بکاتەوە.
06:20
OK, so as a matter of fact,
باشە، ڕاستییەکەی،
06:25
child number one is telling the truth,
منداڵی ژمارە یەک ڕاستییەکەی وت،
06:28
child number two is lying.
منداڵی ژمارە دوو درۆیکرد.
06:31
Looks like many of you are terrible
detectors of children's lies.
پێدەچێت زۆرێک لە ئێوە
خراپ بن لە ناسینەوەی درۆدا.
06:34
(Laughter)
(پێکەنین)
06:37
Now, we have played similar kinds of games
ئێستا، ئەم جۆرە یارییانەمان لەگەڵ
06:39
with many, many adults
from all walks of life.
زۆر کەسی پێگەشتوودا کرد
لە زۆر بواری ژیاندا. و
06:43
And we show them many videos.
چەندین ڤیدیۆمان نیشان دان.
06:48
In half of the videos, the children lied.
لە نیوەی ڤیدیۆکاندا،
منداڵەکان درۆیان کردووە.
06:51
In the other half of the videos,
the children told the truth.
لە نیوەکەی تری ڤیدیۆکانیشدا،
منداڵەکان ڕاستییەکەیان وتووە.
06:53
And let's find out
how these adults performed.
با بزانین ئەم کەسە پێگەشتووانە
لەوەیا چۆن بوون.
06:58
Because there are as many liars
as truth tellers,
چونکە چەند درۆزن هەیە ئەوەندەش
هەیە ڕاستی بڵێت،
07:02
if you guess randomly,
ئەگەر هەڕەمەکی بیخەمڵێنیت،
07:06
there's a 50 percent chance
you're going to get it right.
ئەگەری لەسەدا ٥٠ هەیە
وەڵامی ڕاست بزانیت.
07:08
So if your accuracy is around 50 percent,
بۆیە ئەگەر ڕێژەی وەڵامی ڕاست
لەسەدا ٥٠ بێت،
07:12
it means you are a terrible detector
of children's lies.
واتە خراپیت لە دۆزینەوەی
درۆی منداڵاندا.
07:16
So let's start with undergrads
and law school students,
کەواتە با لە خوێندکارانی زانکۆ و
خوێندکارانی کۆلێژی یاساوە دەستپێبکەین،
07:20
who typically have
limited experience with children.
کە ئەزموونێکی کەمیان هەیە
لەگەڵ منداڵاندا.
07:24
No, they cannot detect children's lies.
نەخێر، ناتوانن بە درۆی منداڵان بزانن.
07:30
Their performance is around chance.
وەڵامەکانیان زیاتر هەڕەمەکییانەیە.
07:32
Now how about social workers
and child-protection lawyers,
ئێستا با بچینە سەر توێژەری کۆمەڵایەتی و
پارێزەرەکانی مافەکانی منداڵان،
07:34
who work with children on a daily basis?
کە ڕۆژانە لەگەڵ منداڵاندا کاردەکەن؟
07:39
Can they detect children's lies?
ئایا دەتوانن بە درۆی منداڵان بزانن؟
07:42
No, they cannot.
نەخێر، ناتوانن.
07:45
(Laughter)
(پێکەنین)
07:46
What about judges,
ئەی دادوەرەکان،
07:47
customs officers
ئەفسەرەکانی سنوور و
07:49
and police officers,
ئەفسەرەکانی پۆلیس،
07:51
who deal with liars on a daily basis?
کە ڕۆژانە مامەڵە لەگەڵ
ناسینەوەی درۆدا دەکەن؟
07:53
Can they detect children's lies?
دەتوانن بە درۆی منداڵان بزانن؟
07:55
No, they cannot.
نەخێر، ناتوانن.
07:58
What about parents?
ئەی دایکان و باوکان؟
08:00
Can parents detect other children's lies?
دایکان و باوکان دەتوانن بە درۆی
منداڵانی تر بزانن؟
08:01
No, they cannot.
نەخێر، ناتوانن.
08:05
What about, can parents
detect their own children's lies?
ئەی باشە، دایکان و باوکان
دەتوانن بە درۆی منداڵەکانی خۆیان بزانن؟
08:07
No, they cannot.
نەخێر، ناتوانن.
08:13
(Laughter) (Applause)
(پێکەنین) (چەپڵەلێدان)
08:14
So now you may ask
ئێستا لەوانەیە بپرسن
08:17
why children's lies
are so difficult to detect.
بۆی ناسینەوەی درۆکردنی
منداڵان ئەوەندە قوورسە.
08:20
Let me illustrate this
with my own son, Nathan.
با ئەمە لەگەڵ کوڕەکەی
خۆم ڕوون بکەمەوە، نەسان.
08:24
This is his facial expression
ئەمە دەربڕینی دەم و چاوێتی
08:27
when he lies.
کاتێک درۆ دەکات.
08:30
(Laughter)
(پێکەنین)
08:31
So when children lie,
بۆیە کاتێک منداڵان درۆ دەکەن،
08:33
their facial expression
is typically neutral.
هیچ دەربڕینێک بە دەم و چاویانەوە نییە.
08:35
However, behind this neutral expression,
بەڵام، لەپشت ئەم بێدەربڕینەوە،
08:39
the child is actually experiencing
a lot of emotions,
لە ڕاستیدا منداڵەکە هەستێکی
زۆری پێدا تێدەپەڕێت،
08:42
such as fear, guilt, shame
وەک ترس، هەستکردن بە تاوان، شەرم داگرتن و
08:45
and maybe a little bit of liar's delight.
یان لەوانەیە کەمێک دڵخۆشبوون
بە سەرکەوتنی درۆکە.
08:49
(Laughter)
(پێکەنین)
08:52
Unfortunately, such emotions
are either fleeting or hidden.
بەداخەوە، ئەو هەستانە یان دەڕۆن
یان شاردراوەن.
08:55
Therefore, it's mostly invisible to us.
بۆیە، زۆربەیکات نادیارن بۆمان.
09:00
So in the last five years,
بۆیە لە پێنج ساڵی ڕابردوودا،
09:03
we have been trying to figure out a way
to reveal these hidden emotions.
لە هەوڵی ئەوەدابووین ڕێگا بدۆزینەوە بۆ
ئاشکراکردنی ئەم هەستە شاردراوانە.
09:05
Then we made a discovery.
ئینجا دۆزینەوەکەمان کرد.
09:08
We know that underneath our facial skin,
دەزانین لەژێر پێستی دەم و چاوماندا،
09:11
there's a rich network of blood vessels.
تۆڕێکی چڕی بۆری خوێن هەیە.
09:14
When we experience different emotions,
کاتێک ئەزموونی هەستێکی جیا دەکەین،
09:17
our facial blood flow changes subtly.
ڕۆشتنی خوێن بۆ دەم و چاومان
کەمێک دەگۆڕدرێت. و
09:20
And these changes are regulated
by the autonomic system
ئەم گۆڕانکاریانەش لەلایەن کۆئەندامی
دەماری خۆبەڕێوەبەرییەوە ڕێکدەخرێت
09:23
that is beyond our conscious control.
کە لەژێر جڵەوی هۆشمەندی خۆماندایە.
09:27
By looking at facial blood flow changes,
بە سەیرکردنی گۆڕانکاری
سوڕی خوێنی دەم و چاو،
09:30
we can reveal people's hidden emotions.
دەتوانین هەستە شاردراوەکانی
خەڵک ئاشکرا بکەین.
09:34
Unfortunately, such emotion-related
facial blood flow changes
بەداخەوە، ئەو گۆڕانکارییانە لە سووڕی
خوێنی دەم و چادا
09:37
are too subtle to detect by our naked eye.
زۆر کەمن و بە چاو نابینرێن.
09:42
So to help us reveal
people's facial emotions,
بۆیە بۆ ناسینەوەی هەستی
پشت دەم و چاوی کەسەکان،
09:45
we have developed a new imaging technology
پەرەمان بە تەکنەلۆجیایەکی تیشکی نوێ داوە
09:49
we call "transdermal optical imaging."
پێی دەڵێین "وێنەگرتنی بینایی ژێرپێستی."
09:52
To do so, we use a regular
video camera to record people
بۆ ئەنجامدانی ئەوە، کامێرایەکی ڤیدیۆی
ئاسایی بەکاردەهێنین بۆ تۆمارکردنی خەڵک
09:56
when they experience
various hidden emotions.
کاتێک دەزانین دووچاری
هەستی شاردراوەی هەمەجۆر دەبن.
10:00
And then, using our image
processing technology,
ئینجا، بە بەکارهێنانی تەکنەلۆجیای
وێنەگرتنی خۆمان
10:04
we can extract transdermal images
of facial blood flow changes.
دەتوانین وێنەی ژێر پێستی گۆڕانکاری
سوڕی خوێنی دەم و چاو بناسینەوە.
10:08
By looking at transdermal video images,
بە سەیرکردنی ڤیدیۆی ژێر پێستی،
10:16
now we can easily see
ئێستا دەتوانین بە ئاسانی
10:20
facial blood flow changes associated
with the various hidden emotions.
گۆڕانکارییەکانی سوڕی خوێن ببینین کە
پەیوەستن بە هەستە شاردراوە هەمەجۆرەکانەوە.
10:23
And using this technology,
بە بەکارهێنانی ئەم تەکنەلۆجیایەش،
10:29
we can now reveal the hidden emotions
associated with lying,
دەتوانین هەستە شاردراوەکان بناسینەوە
کە پەیوەندیدارە بە درۆکردنەوە، و
10:31
and therefore detect people's lies.
بەوەش درۆکردنی خەڵک بدۆزینەوە.
10:36
We can do so noninvasively,
دەتوانین بە شێوەیەکی بێ زیان بیکەین،
10:39
remotely, inexpensively,
لە دوورەوە، و بێ تێچوون، و
10:41
with an accuracy at about 85 percent,
ڕێژەی وردیشی نزیکەی لەسەدا ٨٥ە،
10:44
which is far better than chance level.
کە زۆر لەوە باشترە هەڕەمەکی بێت.
10:48
And in addition, we discovered
a Pinocchio effect.
لەگەڵ ئەوەشدا، کاریگەری
پینۆکیۆمان دۆزییەوە.
10:51
No, not this Pinocchio effect.
نەخێر، ئەم کاریگەری پینۆکیۆیە نا.
10:56
(Laughter)
(پێکەنین)
10:58
This is the real Pinocchio effect.
ئەمە کاریگەری ڕاستەقینەی پینۆکیۆیە.
10:59
When people lie,
کاتێک خەڵک درۆ دەکەن،
11:01
the facial blood flow
on the cheeks decreases,
سوڕی خوێن بۆ ڕوومەتەکان کەم دەکەن، و
11:03
and the facial blood flow
on the nose increases.
سوڕی خوێن بۆ لووت زیاد دەکات.
11:06
Of course, lying is not the only situation
بێگومان، کاتی درۆکردن تەنیا کات نییە
11:11
that will evoke our hidden emotions.
کە هەستی شاردراوەمان تێدا درووست ببێت.
11:14
So then we asked ourselves,
بۆیە ئینجا لە خۆمانمان پرسی،
11:17
in addition to detecting lies,
لەگەڵ دۆزینەوەی درۆدا،
11:19
how can our technology be used?
چۆن بتوانین تەکنەلۆجیاکەمان بەکار بهێنین؟
11:22
One application is in education.
بەکارهێنانێکی لە بواری فێربووندایە.
11:25
For example, using this technology,
we can help this mathematics teacher
بۆ نموونە، بە بەکارهێنانی ئەم تەکنەلۆجیایە،
دەتوانین یارمەتی ئەم مامۆستای بیرکارییە
11:28
to identify the student in his classroom
بدەین بۆ ئەوەی بزانێت
کام خوێندکارەی پۆلەکە
11:33
who may experience high anxiety
about the topic he's teaching
تووشی دڵەڕاوکێیەکی زۆر دەبێت
دەربارەی بابەتەکەی دەیڵێتەوە
11:36
so that he can help him.
بۆ ئەوەی بتوانێت یارمەتی بدات.
11:40
And also we can use this in health care.
هەروەها دەتوانین ئەمە لە
بواری تەندروستیدا بەکاربهێنین.
11:43
For example, every day I Skype my parents,
بۆ نموونە، هەموو ڕۆژێک بە سکایپ
قسە لەگەڵ دایک و باوکمدا دەکەم،
11:46
who live thousands of miles away.
کە هەزارەها میل دوورن.
11:49
And using this technology,
بە بەکارهێنانی ئەم تەکنەلۆجیایە،
11:52
I can not only find out
what's going on in their lives
نەک هەر دەتوانم بزانم
چی ڕوودەدات لە ژیانیاندا
11:54
but also simultaneously monitor
their heart rate, their stress level,
بەڵکو دەشتوانم لێدانی دڵیان، و
ئاستی فشاری دەروونیان بزانم
11:57
their mood and whether or not
they are experiencing pain.
بزانم مەزاجیان چۆنە و ئایا
ئازاریان هەیە یان نا.
12:03
And perhaps in the future,
ئایا لە داهاتوودا
12:07
their risks for heart attack
or hypertension.
مەترسیان دەبێت بۆ جەڵتە یان
بەرزی فشاری خوێن.
12:09
And you may ask:
لەوانەشە بپرسن:
12:13
Can we use this also to reveal
politicians' emotions?
دەتوانین بەکاری بهێننی بۆ ئاشکراکردنی
هەستەکانی سیاسەتمەدارەکان؟
12:15
(Laughter)
(پێکەنین)
12:20
For example, during a debate.
بۆ نموونە، لەکاتی مشتومڕێکدا.
12:22
Well, the answer is yes.
وەڵامەکە بەڵێیە.
12:25
Using TV footage,
بە بەکارهێنانی ڤیدیۆی گیراو،
12:27
we could detect
the politicians' heart rate,
توانیمان لێدانی دڵی سیاسەتمەدارەکان، و
12:29
mood and stress,
مەزاج و فشاری دەروونییان بزانین، و
12:33
and perhaps in the future,
whether or not they are lying to us.
هەروەها بزانین ئایا دەکرێت لە داهاتوودا
درۆمان لەگەڵدا بکەن یان نا.
12:35
We can also use this
in marketing research,
هەروەها دەشتوانین ئەمە
لە توێژینەوەی مارکێتینگدا بەکاربهێنین،
12:39
for example, to find out
بۆ نموونە، بۆ ئەوەی بزانین
12:42
whether or not people like
certain consumer products.
خەڵک هەندێک بەرهەمی دیاریکراویان
بەدڵ دەبێت یان نا.
12:44
We can even use it in dating.
تەنانەت دەشتوانین لە
ژوانی خۆشەویستیتدا بەکاری بهێنین.
12:49
So for example,
بۆ نموونە،
12:51
if your date is smiling at you,
ئەگەر زەردەخەنەیەک بۆ بکات،
12:53
this technology can help you to determine
ئەم تەکنەلۆجیایە دەتوانێت
یارمەتیت بدات بزانیت
12:55
whether she actually likes you
ئایا بەڕاستی تۆی بەدڵە
12:58
or she is just trying to be nice to you.
یان تەنیا دەیەوێت خۆی باش نیشان بدات.
13:01
And in this case,
لەم دۆخەشدا،
13:03
she is just trying to be nice to you.
هەوڵدەدات تەنیا باشبێت لەگەڵتدا.
13:05
(Laughter)
(پێکەنین)
13:07
So transdermal optical imaging technology
بۆیە وێنەگرتنی بینایی ژێر پێست
13:11
is at a very early stage of development.
لە قۆناغێکی زۆر سەرەتای پەرەسەندندایە.
13:14
Many new applications will come about
that we don't know today.
زۆر بەکارهێنانی تری دەبێت
کە ئەمڕۆ نایزانین.
13:17
However, one thing I know for sure
بەڵام یەک شت کە دڵنیاین لێی
13:22
is that lying will never
be the same again.
ئەوەیە کە درۆکردن وەک پێشتر نابێت.
13:25
Thank you very much.
زۆر سوپاس بۆ هەمووتان.
13:28
Xiè xie.
سوپاس سوپاس.
13:29
(Applause)
(چەپڵە)
13:31
Translated by Hiwa Foundation
Reviewed by Hiwa Foundation 3

▲Back to top

About the speaker:

Kang Lee - Developmental researcher
Kang Lee has devoted his career to understanding the development of social cognition and behavior.

Why you should listen

With an international team based at the University of Toronto, Kang Lee investigates the neurological and social basis of emerging social behaviors in young children. His two­-pronged research focuses first on how and when children develop the capacity to lie, to detect liesand to feel guilty about it afterwards.

The second focus of Lee's research is facial recognition, which has led to revelations of when children develop the ability to distinguish races ­­and has helped explain why some people occasionally see Jesus' face on a piece of toast.

More profile about the speaker
Kang Lee | Speaker | TED.com