English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2008

Neil Turok: My wish: Find the next Einstein in Africa

Neil Turok przedstawia swoje życzenie w ramach TED Prize

Filmed:
499,252 views

Przyjmując TED Prize za rok 2008, fizyk Neil Turok mówi o utalentowanych młodych Afrykańczykach, którym brakuje szans na rozwój. Poprzez uwolnienie i wzmocnienie potencjału kreatywności, jaki drzemie w Afryce, możemy zmienić jej przyszłość.

- Physicist, education activist
Neil Turok is working on a model of the universe that explains the big bang -- while, closer to home, he's founded a network of math and science academies across Africa. Full bio

It was an incredibleniesamowite surpriseniespodzianka to me
Było dla mnie olbrzymią niespodzianką
00:13
to find out that there was actuallytak właściwie an organizationorganizacja that caredpod opieką about bothobie partsCzęści of my life.
dowiedzieć się, że jest właściwie organizacja, która zajmuje się oboma sferami mojego życia.
00:16
Because, basicallygruntownie,
Bo, właściwie,
00:22
I work as a theoreticalteoretyczny physicistfizyk.
jestem fizykiem teoretykiem.
00:23
I developrozwijać and testtest modelsmodele of the BigDuże BangBang,
Rozwijam i testuję modele Wielkiego Wybuchu,
00:25
usingza pomocą observationalobserwacyjne datadane.
używając danych z obserwacji.
00:28
And I've been moonlightingna czarno for the last fivepięć yearslat
I dorabiałem przez ostatnie pięć lat
00:31
helpingporcja jedzenia with a projectprojekt in AfricaAfryka.
pomagając przy projekcie w Afryce.
00:34
And, I get a lot of flakFlak for this at CambridgeCambridge.
I zgarniam przez to masę krytyki w Cambridge.
00:37
People wondercud, you know, "How do you have time to do this?" And so on.
Ludzie się dziwią, wiecie, "Jak ty na to znajdujesz czas?" I tak dalej.
00:41
And so it was simplypo prostu astonishingzadziwiający to me
I byłem wręcz zaskoczony
00:45
to find an organizationorganizacja that actuallytak właściwie appreciatedmile widziane bothobie those sidesboki.
znajdując organizację, która doceniała obie te sfery.
00:48
So I thought I'd startpoczątek off by just tellingwymowny you a little bitkawałek about myselfsiebie
Stwierdziłem, że zacznę od opowiedzenia wam co nieco o mnie
00:52
and why I leadprowadzić this schizophrenicschizofreniczny life.
i o tym, dlaczego prowadzę takie życie schizofrenika.
00:55
Well, I was bornurodzony in SouthPołudniowa AfricaAfryka and my parentsrodzice were imprisoneduwięziony
Więc, urodziłem się w Południowej Afryce i moi rodzice zostali aresztowani
00:59
for resistingopór the racistrasistowski regimereżim.
za stawianie oporu rasistowskiemu reżimowi.
01:04
When they were releasedwydany, we left and we wentposzedł as refugeesuchodźcy to KenyaKenia and TanzaniaTanzania.
Kiedy ich wypuszczono, uciekliśmy i udaliśmy się do Kenii i Tanzanii jako uchodźcy.
01:06
BothZarówno were very youngmłody countrieskraje then,
Oba były bardzo młodymi państwami
01:13
and fullpełny of hopenadzieja for the futureprzyszłość.
pełnymi nadziei na przyszłość.
01:15
We had an amazingniesamowity childhooddzieciństwo. We didn't have any moneypieniądze,
Mieliśmy niesamowite dzieciństwo. Nie mieliśmy żadnych pieniędzy,
01:18
but we were outdoorsna dworze mostwiększość of the time.
ale większość czasu spędzaliśmy na dworze.
01:20
We had fantasticfantastyczny friendsprzyjaciele and we saw the wonderscuda of the worldświat,
Mieliśmy wspaniałych przyjaciół i widzieliśmy takie cuda świata,
01:23
like KilimanjaroKilimandżaro, SerengetiSerengeti and the OlduvaiOlduvai GorgeWąwóz.
jak Kilimandżaro, Serengeti i Wąwóz Olduvai.
01:28
Well, then we movedprzeniósł to LondonLondyn for highwysoki schoolszkoła.
No i wtedy przeprowadziliśmy się do Londynu, żeby pójść do liceum.
01:34
And after that -- there's nothing much to say about that.
A potem -- nie ma właściwie nic do powiedzenia o tym.
01:36
It was ratherraczej dullnudny. But I cameoprawa ołowiana witrażu back to AfricaAfryka
Było raczej nudno. Ale wróciłem do Afryki
01:41
at the agewiek of 17, as a volunteerwolontariusz teachernauczyciel
w wieku 17 lat, jako nauczyciel wolontariusz
01:45
to LesothoLesotho, whichktóry is a tinymalutki countrykraj,
do Lesotho, które jest maleńkim państwem,
01:49
surroundedotoczony at that time by apartheidapartheid SouthPołudniowa AfricaAfryka.
otoczonym w tamtych czasach przez apartheid Południowej Afryki.
01:52
Well, 80 percentprocent of the menmężczyźni in LesothoLesotho
No i 80 procent mężczyzn w Lesotho
01:57
workedpracował in the mineskopalnie over the bordergranica,
pracowało w kopalniach za granicą,
02:00
in brutalbrutalny conditionswarunki.
w brutalnych warunkach.
02:04
NeverthelessNiemniej jednak, I -- as I'm sure -- as a ratherraczej irritatingdziała drażniąco youngmłody, whitebiały man
Nie mniej jednak, ja, jako, jestem pewien, raczej irytujący młody biały człowiek,
02:07
comingprzyjście into theirich villagewioska, I was welcomedz zadowoleniem with incredibleniesamowite hospitalitygościnność and warmthciepło.
który przybył do ich wioski, zostałem powitany z niesamowitą gościnnością i ciepłem.
02:13
But the kidsdzieciaki were the bestNajlepiej partczęść.
Ale to dzieci były najlepsze.
02:19
The kidsdzieciaki were amazingniesamowity: extremelyniezwykle eagerchętny and oftenczęsto very brightjasny.
Dzieci były niesamowite: niezwykle ochocze i często bardzo bystre.
02:21
And I'm just going to tell you one storyfabuła,
I zamierzam wam opowiedzieć jedną historię,
02:26
whichktóry got throughprzez to me.
która do mnie trafiła.
02:28
I used to try to take the kidsdzieciaki outsidena zewnątrz as oftenczęsto as possiblemożliwy,
Starałem się zabierać dzieci na dwór tak często jak to możliwe,
02:31
to try to connectpołączyć the academicakademicki stuffrzeczy with the realreal worldświat.
żeby próbować połączyć rzeczy, których ich uczyłem z prawdziwym światem.
02:33
And they weren'tnie były used to that.
A nie byli do tego przyzwyczajeni.
02:38
But I tookwziął them outsidena zewnątrz one day and I said,
Ale pewnego dnia zabrałem ich na dwór i powiedziałem:
02:41
"I want you to estimateoszacowanie the heightwysokość of the buildingbudynek."
"Chcę, żebyście oszacowali wysokość tego budynku".
02:43
And I expectedspodziewany them to put a rulerLinijka nextNastępny to the wallŚciana,
I spodziewałem się, że przyłożą linijkę do ściany,
02:46
sizerozmiar it up with a fingerpalec, and make an estimateoszacowanie of the heightwysokość.
oszacują wielkość palcem i podadzą przybliżoną wysokość.
02:49
But there was one little boychłopak, very smallmały for his agewiek.
Ale był tam jeden drobny chłopiec, bardzo mały jak na swój wiek.
02:54
He was the sonsyn of one of the poorestnajbiedniejszy familiesrodziny in the villagewioska.
Był synem jednej z najbiedniejszych rodzin w wiosce.
02:58
And he wasn'tnie było doing that. He was scribblingbazgranie with chalkKreda on the pavementBruk.
I on tego nie robił. Za to bazgrał coś kredą na chodniku.
03:01
And so, I said -- I was annoyedzirytowany -- I said, "What are you doing?
Więc powiedziałem -- byłem zirytowany -- powiedziałem "Co ty robisz?
03:06
I want you to estimateoszacowanie the heightwysokość of the buildingbudynek."
Chcę byś oszacował wysokość budynku".
03:09
He said, "OK. I measuredwymierzony the heightwysokość of a brickcegła.
A on odpowiedział, "OK. Zmierzyłem wysokość cegły.
03:11
I countedpoliczone the numbernumer of brickscegły and now I'm multiplyingpomnożenie."
Policzyłem ile jest cegieł i teraz mnożę".
03:14
Well -- (LaughterŚmiech) -- I hadn'tnie miał thought of that one.
No -- (Śmiech) -- o tym nie pomyślałem.
03:19
And manywiele experienceswzruszenie religijne like this happenedstało się to me.
I doświadczyłem wielu takich przeżyć.
03:24
AnotherInnym one is that I metspotkał a minerGórnik. He was home on his three-monthtrzy miesiące leavepozostawiać from the mineskopalnie.
Kolejnym było poznanie górnika. Był w domu na swoim trzy-miesięcznym urlopie z kopalni.
03:28
SittingSiedząc nextNastępny to him one day, he said, "There's only one thing that I really lovedkochany at schoolszkoła.
Siedząc obok niego, pewnego dnia, powiedział, "Jest tylko jedna rzecz, którą naprawdę kochałem w szkole.
03:36
And you know what it was? ShakespeareSzekspir." And he recitedrecytowane some to me.
I wiesz co to było? Szekspir". I zarecytował go mi.
03:42
And these and manywiele similarpodobny experienceswzruszenie religijne convincedprzekonany me
I to i wiele podobnych doświadczeń przekonało mnie,
03:49
that there are just tonsmnóstwo of brightjasny kidsdzieciaki in AfricaAfryka
że w Afryce jest masa bystrych dzieci
03:53
-- inventivewynalazczy kidsdzieciaki, intellectualintelektualny kidsdzieciaki --
-- pomysłowych dzieci, inteligentnych dzieci --
03:57
and starvedzagłodzony of opportunityokazja.
i pozbawionych okazji
04:01
And if AfricaAfryka is going to get fixednaprawiony, it's by them, not by us.
I jeśli Afryka zostanie naprawiona, to przez nich, a nie przez nas.
04:02
Well, after -- (ApplauseAplauz) -- that's the truthprawda.
Cóż, po -- (Aplauz) -- to prawda.
04:08
Well, after LesothoLesotho, I traveledbywały acrossprzez AfricaAfryka
Cóż, po Lesotho, podróżowałem przez Afrykę
04:14
before returningpowracający to EnglandAnglia
przed powrotem do Anglii
04:17
-- so grayszary and depressingprzygnębiający, in comparisonporównanie.
-- tak szarej i ponurej w porównianiu.
04:20
And I wentposzedł to CambridgeCambridge. And there, I fellspadł for theoreticalteoretyczny physicsfizyka.
I udałem się do Cambridge. I tam zakochałem się w fizyce teoretycznej.
04:23
Well, I'm not going to explainwyjaśniać this equationrównanie,
Nie zamierzam tłumaczyć tego równania,
04:30
but theoreticalteoretyczny physicsfizyka is really an amazingniesamowity subjectPrzedmiot.
ale fizyka teoretyczna jest po prostu niesamowitym przedmiotem.
04:32
We can writepisać down all the lawsprawa of physicsfizyka we know in one linelinia.
Możemy zapisać wszystkie prawa fizyki, które znamy, w jednej linii.
04:36
And, admittedlywprawdzie, it's in a very shorthandskrót notationnotacji.
I, trzeba przyznać, jest to bardzo krótki zapis.
04:42
And it containszawiera 18 freewolny parametersparametry,
I to zawiera 18 wolnych parametrów,
04:47
OK, whichktóry we have to fitdopasowanie to the datadane.
OK, które musimy dopasować do danych.
04:51
So it's not the finalfinał storyfabuła,
Więc to nie koniec wszystkiego,
04:54
but it's an incrediblyniewiarygodnie powerfulpotężny summaryKrótki opis of everything we know
ale niesamowicie potężne podsumowanie wszystkiego co wiemy
04:56
about natureNatura at the mostwiększość basicpodstawowy levelpoziom.
o naturze na najbardziej podstawowym poziomie.
05:01
And apartniezależnie from a fewkilka very importantważny looseluźny endskończy się, whichktóry you've heardsłyszał about here --
I oprócz kilku bardzo ważnych nierozwiązanych spraw, o których na pewno słyszeliście --
05:05
like darkciemny energyenergia and darkciemny mattermateria --
jak ciemna energia i ciemna materia --
05:09
this equationrównanie describesopisuje,
to równanie opisuje --
05:12
seemswydaje się to describeopisać everything about the universewszechświat and what's in it.
wydaje się opisywać wszystko o wszechświecie i co w nim jest.
05:14
But there's one bigduży puzzlepuzzle remainingpozostały,
Ale pozostaje jedna wielka zagadka,
05:19
and this was mostwiększość succinctlyzwięźle put to me by my primarypodstawowa schoolszkoła mathmatematyka teachernauczyciel in
która została mi bardzo treściwie przedstawiona przez moją nauczycielkę matematyki z podstawówki
05:21
TanzaniaTanzania, who'skto jest a wonderfulwspaniale ScottishSzkocki ladydama
w Tanzanii, która jest wspaniałą szkocką kobietą,
05:26
who I still stayzostać in touchdotknąć with.
z którą wciąż pozostaję w kontakcie.
05:29
And she's now in her 80s.
A ona jest już po osiemdziesiątce.
05:32
And when I try to explainwyjaśniać my work to her, she wavedmachnął away all the detailsdetale, and she said,
I kiedy próbuję wytłumaczyć jej moją pracę, ona tylko macha ręką na wszystkie szczegóły i mówi:
05:34
"NeilNeil, there's only one questionpytanie that really matterssprawy.
"Neil, jest tylko jedno pytanie, które się naprawdę liczy.
05:39
What bangeduderzony?" (LaughterŚmiech)
Co wybuchło?" (Śmiech)
05:44
"EveryoneKażdy talksrozmowy about the BigDuże BangBang. What bangeduderzony?"
"Wszyscy mówią o Wielkim Wybuchu. Co wybuchło?"
05:48
And she's right. It's a questionpytanie we'vemamy all been avoidingunikanie.
I ona ma rację. To pytanie, którego wszyscy unikaliśmy.
05:53
The standardstandard explanationwyjaśnienie is that the universewszechświat somehowjakoś sprangzerwał into existenceistnienie,
Standardowe wytłumaczenie mówi, że wszechświat jakoś pojawił się,
05:58
fullpełny of a strangedziwne kinduprzejmy of energyenergia
pełen dziwnego rodzaju energii
06:03
-- inflationaryinflacyjna energyenergia -- whichktóry blewwiał it up.
-- rosnącej energii -- która go wysadziła.
06:05
But the puzzlepuzzle of why the universewszechświat emergedpojawiły się in that peculiarPeculiar statestan
Ale zagadka pojawienia się wszechświata w tym specyficznym stanie
06:10
is completelycałkowicie unsolvednierozwiązane.
jest kompletnie nierozwiązana.
06:14
Now, I workedpracował on that theoryteoria for a while, with StephenStephen HawkingHawking and othersinni.
Teraz, pracowałem nad tą teorią przez pewien czas, ze Stephenem Hawkingiem i innymi.
06:18
But then I beganrozpoczął się to explorebadać anotherinne alternativealternatywny.
Ale wtedy zacząłem badać inną alternatywę.
06:22
The alternativealternatywny is that the BigDuże BangBang wasn'tnie było the beginningpoczątek.
Alternatywa jest taka, że Wielki Wybuch nie był początkiem.
06:25
PerhapsByć może the universewszechświat existedistniały before the banghuk,
Może wszechświat istniał przez wybuchem,
06:28
and the banghuk was just a violentgwałtowny eventzdarzenie in a pre-existingwcześniej istniejący universewszechświat.
i wybuch był tylko brutalnym wydarzeniem we wcześniejszym świecie.
06:31
Well, this possibilitymożliwość is actuallytak właściwie suggestedzasugerował
Właściwie, ta możliwość jest sugerowana
06:36
by the latestnajnowszy theoriesteorie, the unifiedujednolicony theoriesteorie,
przez najnowsze teorie, teorie unifikacji,
06:39
whichktóry try to explainwyjaśniać all those 18 freewolny parametersparametry
które starają się wytłumaczyć te wszystkie 18 wolnych parametrów
06:42
in a singlepojedynczy frameworkstruktura, whichktóry will hopefullyufnie predictprzepowiadać, wywróżyć all of them.
w pojedynczej strukturze, która, miejmy nadzieję, przewidzi je wszystkie.
06:45
And I'll just sharedzielić a cartoonrysunek of this ideapomysł here.
I tylko podzielę się z wami szkicem tego pomysłu.
06:52
It's all I can conveyprzenieść. AccordingZgodnie z to these theoriesteorie,
To wszystko co mogę przekazać. Według tych teorii
06:55
there are extradodatkowy dimensionswymiary of spaceprzestrzeń, not just the threetrzy we're familiarznajomy with,
w kosmosie istnieje więcej wymiarów, nie tylko te trzy, które są dla nas oczywiste,
06:58
but at everykażdy pointpunkt in the roompokój there are more dimensionswymiary.
ale w każdym punkcie pomieszczenia jest więcej wymiarów.
07:01
And in particularszczególny, there's one ratherraczej strangedziwne one,
I jest jeden szczególnie dziwny
07:05
in the mostwiększość elegantelegancki unifiedujednolicony theoriesteorie we have.
w jednej z najbardziej przejrzystych teorii unifikacji, którą posiadamy.
07:07
The strangedziwne one lookswygląda likeslubi this:
Dziwny wygląda tak:
07:10
that we liverelacja na żywo in a three-dimensionaltrójwymiarowy worldświat.
żyjemy w 3-wymiarowym świecie.
07:12
We liverelacja na żywo in one of these worldsświaty, and I can only showpokazać it as a sheetarkusz,
Żyjemy w jednym z tych światów, i mogę go tylko pokazać jako płaszczyznę,
07:15
but it's really three-dimensionaltrójwymiarowy.
ale jest naprawdę 3-wymiarowy.
07:19
And a tinymalutki distancedystans away, there's anotherinne sheetarkusz,
I w maleńkiej odległości od niego, jest następna płaszczyzna,
07:22
alsorównież three-dimensionaltrójwymiarowy, and they're separatedrozdzielony by a gapszczelina.
również 3-wymiarowa i są od siebie oddzielone przerwą.
07:26
The gapszczelina is very tinymalutki, and I've blownnadęty it up so you can see it.
Przerwa jest maleńka, ale powiększyłem ją, żebyście mogli ją zobaczyć.
07:28
But it's really a tinymalutki fractionfrakcja of the sizerozmiar of an atomicatomowy nucleusjądro.
Ale jest naprawdę niewielkim ułamkiem rozmiaru jądra atomu.
07:31
I won'tprzyzwyczajenie go into the detailsdetale of why we think the universewszechświat is like this,
Nie będę wchodził w szczegóły, dlaczego uważamy, że wszechświat tak wygląda,
07:36
but it comespochodzi out of the mathmatematyka and tryingpróbować to explainwyjaśniać the physicsfizyka that we know.
ale wynika to z matematyki i mniej więcej tłumaczy fizykę, którą znamy.
07:39
Well, I got interestedzainteresowany in this because it seemedwydawało się to me that it was an obviousoczywisty questionpytanie.
Więc, zainteresowałem się tym, ponieważ wydało mi się, że z tego rodzi się oczywiste pytanie.
07:43
WhichCo is, what happensdzieje się if these two, three-dimensionaltrójwymiarowy worldsświaty
Czyli, co się stanie, jeśli te dwa 3-wymiarowe światy
07:47
should actuallytak właściwie collidezderzać się?
się właściwie ze sobą zderzą?
07:50
And if they collidezderzać się, it would look a lot like the BigDuże BangBang.
I jeśli się zderzą, to czy będzie to wyglądać jak Wielki Wybuch.
07:54
But it's slightlynieco differentróżne than in the conventionalstandardowy pictureobrazek.
Ale wygląda to trochę inaczej, niż w klasycznym obrazie.
07:57
The conventionalstandardowy pictureobrazek of the BigDuże BangBang is a pointpunkt.
Klasyczny obraz Wielkiego Wybuchu to punkt.
08:00
Everything comespochodzi out of a pointpunkt;
Wszystko wychodzi z punktu;
08:02
you have infinitenieskończony densitygęstość. And all the equationsrównania breakprzerwa down.
macie nieskończoną gęstość. I wszystkie równania padają.
08:04
No hopenadzieja of describingopisujące that.
Żadnych szans na opisanie tego.
08:08
In this pictureobrazek, you'llTy będziesz noticeogłoszenie,
Na tym obrazku zauważycie,
08:10
the banghuk is extendedrozszerzony. It's not a pointpunkt.
że wybuch jest powiększony. To nie jest punkt.
08:12
The densitygęstość of mattermateria is finiteskończone, and we have a chanceszansa
Gęstość materii jest skończona i mamy szansę
08:14
of a consistentzgodny setzestaw of equationsrównania that can describeopisać the wholecały processproces.
na logiczny zestaw równań, który może opisać cały proces.
08:17
So, to cutciąć a long storyfabuła shortkrótki, we'vemamy exploredzbadać this alternativealternatywny.
Więc, przechodząc do sedna, zbadaliśmy tą alternatywę.
08:22
We'veMamy shownpokazane that it can fitdopasowanie
Pokazaliśmy, że może to pasować
08:25
all of the datadane that we have about the formationtworzenie of galaxiesgalaktyki,
do wszystkich danych, które mamy na temat układu galaktyk,
08:27
the fluctuationswahania in the microwavekuchenka mikrofalowa backgroundtło.
wahań na tle mikrofalowym.
08:31
FurthermorePonadto, there's an experimentaleksperymentalny way
Co więcej, jest doświadczalna metoda
08:34
to tell this theoryteoria, apartniezależnie from the inflationaryinflacyjna explanationwyjaśnienie that I told you before.
przedstawienia tej teorii, poza wyjaśnieniem inflacyjnym, które wam wcześniej wyjaśniłem.
08:36
It involvesobejmuje gravitationalgrawitacyjny wavesfale.
Dotyczy fal grawitacyjnych.
08:43
And in this scenarioscenariusz, not only was the BigDuże BangBang not the beginningpoczątek,
I w tym scenariuszu, Wielki Wybuch nie tylko nie był początkiem,
08:46
as you can see from the pictureobrazek,
jak możecie zaobserwować na obrazku,
08:49
it can happenzdarzyć over and over again.
ale może się zdarzać ponownie.
08:52
It maymoże be that we liverelacja na żywo in an endlessnieskończony universewszechświat,
Może być tak, że żyjemy w nieskończonym wszechświecie,
08:54
bothobie in spaceprzestrzeń and in time.
zarówno ze względu na przestrzeń jak i czas.
08:57
And there'veistnieje już been bangsgrzywka in the pastprzeszłość, and there will be bangsgrzywka in the futureprzyszłość.
I były wybuchy w przeszłości i będą wybuchy w przyszłości.
09:01
And maybe we liverelacja na żywo in an endlessnieskończony universewszechświat.
I może żyjemy w nieskończonym wszechświecie.
09:04
Well, makingzrobienie and testingtestowanie modelsmodele of the universewszechświat
W sumie, robienie i testowanie modeli wszechświata
09:08
is, for me, the bestNajlepiej way I have of enjoyingciesząc and appreciatingDoceniając the universewszechświat.
jest dla mnie najlepszym sposobem na rozkoszowanie się i docenianie wszechświata.
09:13
We need to make the bestNajlepiej mathematicalmatematyczny modelsmodele we can,
Musimy robić najlepsze modele matematyczne jakie możemy,
09:20
the mostwiększość consistentzgodny oneste.
najbardziej spójne.
09:22
And then we scrutinizeanalizuje them, logicallylogicznie and with datadane.
Musimy je zbadać dokładnie, logicznie i bazując na danych.
09:24
And we try to convinceprzekonać ourselvesmy sami --
I próbujemy przekonać samych siebie --
09:28
we really try to convinceprzekonać ourselvesmy sami they're wrongźle.
naprawdę próbujemy przekonać samych siebie, że są niepoprawne.
09:31
That's progresspostęp: when we proveokazać się things wrongźle.
To jest postęp: kiedy udawadniamy, że coś jest niepoprawne.
09:33
And graduallystopniowo, we hopefullyufnie moveruszaj się closerbliższy and closerbliższy to understandingzrozumienie the worldświat.
I stopniowo, miejmy nadzieję, zbliżamy się coraz bardziej i bardziej do zrozumienia świata.
09:36
As I pursuedścigany my careerkariera, something was always gnawinggryzienia away insidewewnątrz me.
Gdy goniłem za swoją karierą, coś zawsze mnie w środku dręczyło.
09:42
What about AfricaAfryka?
A co z Afryką?
09:47
What about those kidsdzieciaki I'd left behindza?
Co z tymi dziećmi, które tam zostawiłem?
09:50
InsteadZamiast tego of developingrozwijanie, as we'dpoślubić all hopedmieć nadzieję in the '60s,
Zamiast rozwijać się, na co wszyscy mieli nadzieję w latach 60.,
09:55
things had gottenzdobyć worsegorzej.
wszystko zaczęło się pogarszać.
09:58
AfricaAfryka was grippedopanował by povertyubóstwo, diseasechoroba and warwojna.
Afrykę dotknęła bieda, choroby i wojna.
10:00
This is very graphicallygraficznie shownpokazane by the WorldmapperWorldMapper websitestronie internetowej and projectprojekt.
Jest to w wyjątkowy sposób graficznie pokazane na stronie projektu Worldmapper.
10:04
And so the ideapomysł is to representprzedstawiać eachkażdy countrykraj
Więc pomysłem jest, żeby każdy kraj przedstawić
10:10
on a mapmapa, but scaleskala the areapowierzchnia accordingwedług to some quantityilość.
na mapie, ale zeskalować obszar biorąc pod uwagę jakąś wielkość.
10:13
So here'soto jest just the standardstandard areapowierzchnia mapmapa of the worldświat.
Więc tutaj jest standardowa mapa świata.
10:19
By the way, AfricaAfryka is very largeduży.
Tak w ogóle, Afryka jest bardzo duża.
10:21
And the nextNastępny mapmapa now showsprzedstawia Africa'sAfryki GDPPKB in 1960,
A następna mapa pokazuje PKB Afryki w 1960,
10:23
around the time of independenceniezależność for manywiele AfricanAfrykańska statesstany.
w czasie niepodległości wielu afrykańskich stanów.
10:28
Now, this is 1990, and then 2002. And here'soto jest a projectionwystęp for 2015.
Teraz, to jest 1990 i dalej 2002. A tutaj prognoza na rok 2015.
10:33
BigDuże changeszmiany are happeningwydarzenie in the worldświat,
Wielkie zmiany zachodzą na świecie,
10:44
but they're not helpingporcja jedzenia AfricaAfryka.
ale nie pomagają one Afryce.
10:45
What about Africa'sAfryki populationpopulacja? The populationpopulacja isn't out of proportionproporcja to its areapowierzchnia,
A co z afrykańską ludnością? Populacja nie jest odwrotnie proporcjonalna do jej powierzchni,
10:48
but AfricaAfryka leadswskazówki the worldświat in deathsśmierci from oftenczęsto preventabledo uniknięcia causesprzyczyny:
ale Afryka prowadzi, jeśli chodzi o liczbę zgonów z powodów, którym można zapobiec:
10:52
malnutritionniedożywienie, simpleprosty infectionsinfekcje and birthnarodziny complicationspowikłania.
niedożywienie, drobne infekcje i problemy przy porodzie.
10:57
Then there's HIVHIV/AIDSAIDS. And then there are deathsśmierci from warwojna.
A jest jeszcze HIV/AIDS. I są jeszcze ofiary wojny.
11:04
OK, currentlyobecnie there are 45,000 people a monthmiesiąc dyingumierający in the CongoKongo,
OK, obecnie 45,000 osób miesięcznie umiera w Kongo,
11:09
as a consequencekonsekwencja of the warwojna
z powodu wojny
11:14
there over coltankoltanu and diamondsdiamenty and other things.
o koltan i diamenty oraz inne rzeczy.
11:16
It's still going on.
Ona wciąż trwa.
11:20
What about Africa'sAfryki capacityPojemność to do something about these problemsproblemy?
A co z potencjałem Afryki, żeby coś zrobić z tymi problemami?
11:24
Well, here'soto jest the numbernumer of physicianslekarze in AfricaAfryka.
No więc, tutaj jest liczba lekarzy w Afryce.
11:27
Here'sTutaj jest the numbernumer of people in higherwyższy educationEdukacja.
Tutaj jest liczba ludzi z wyższym wykształceniem.
11:32
And here -- mostwiększość shockingwstrząsający to me --
A tutaj -- co jest najbardziej szokujące dla mnie --
11:37
the numbernumer of scientificnaukowy researchBadania papersdokumenty tożsamości comingprzyjście out of AfricaAfryka.
liczba prac naukowych pochodzących z Afryki.
11:39
It just doesn't exististnieć scientificallynaukowo.
Naukowo rzecz ujmując - nie istnieje.
11:43
And this was very eloquentlywymownie arguedargumentował at TEDTED AfricaAfryka:
I to wszystko było bardzo elokwentnie zakomunikowane na TED Africa:
11:48
that all of the aidpomoc that's been givendany
że cała pomoc, którą otrzymała Afryka,
11:51
has completelycałkowicie failednie udało się to put AfricaAfryka ontona its ownwłasny two feetstopy.
żeby stanąć na własne nogi - kompletnie zawiodła .
11:53
Well, the transitionprzejście to democracydemokracja in SouthPołudniowa AfricaAfryka in 1994
Zmiana ustroju na demokrację w Południowej Afryce w 1994
12:01
was literallydosłownie a dreamśnić come trueprawdziwe for manywiele of us.
była dosłownie spełnieniem marzeń dla wielu z nas.
12:04
My parentsrodzice were bothobie electedwybrany to the first parliamentparlament,
Moi oboje rodzice zostali wybrani do pierwszego parlamentu,
12:08
alongsideobok NelsonNelson and WinnieKubuś Puchatek MandelaMandela. They were the only other couplepara.
razem z Nelsonem i Winnie Mandelami. To były jedyne pary.
12:11
And in 2001, I tookwziął a researchBadania leavepozostawiać to visitodwiedzić them.
W 2001 wziąłem urlop, żeby ich odwiedzić.
12:16
And while I was busyzajęty workingpracujący -- I was workingpracujący on these collidingkolizji worldsświaty, in the day.
Zrobiłem to podczas gdy byłem zajęty pracą -- pracowałem wtedy nad tymi zderzającymi się światami.
12:20
But I learnednauczyli that there was a desperatezdesperowany shortageniedobór of skillsumiejętności,
I dowiedziałem się, że strasznie tam brakuje umiejętności,
12:27
especiallyszczególnie mathematicalmatematyczny skillsumiejętności, in industryprzemysł, in governmentrząd, in educationEdukacja.
szczególnie matematycznych, w przemyśle, w rządzie, w sektorze edukacyjnym.
12:30
The abilityzdolność to make and testtest modelsmodele has becomestają się essentialistotny,
Umiejętność wykonywania i testowania modeli stała się kluczowa,
12:38
not only to everykażdy singlepojedynczy areapowierzchnia of sciencenauka todaydzisiaj,
nie tylko w każdej sferze nauki w dzisiejszych czasach,
12:42
but alsorównież to modernnowoczesny societyspołeczeństwo itselfsamo.
ale również w nowoczesnym społeczeństwie.
12:45
And if you don't have mathmatematyka, you're not going to enterwchodzić the modernnowoczesny agewiek.
I jeśli nie znasz matematyki, to nie wejdziesz do nowoczesnego świata.
12:49
So I had an ideapomysł. And the ideapomysł was very simpleprosty.
Więc wpadłem na pomysł. I ten pomysł był bardzo prosty.
12:55
The ideapomysł was to setzestaw up an AfricanAfrykańska InstituteInstytut for MathematicalMatematyczne SciencesNauki, or AIMSCELEM JEST.
Pomysłem było, żeby założyć Afrykański Instytut Nauk Matematycznych (African Institute of Mathematical Sciences, AIMS - aims z ang: cele).
12:58
And let's recruitrekrutacji studentsstudenci from the wholecały of AfricaAfryka,
I zrekrutujmy studentów w całej Afryce,
13:04
bringprzynieść them togetherRazem with lecturerswykładowcy from all over the worldświat,
zjednoczmy ich razem z wykładowcami z całego świata
13:08
and we'lldobrze try to give them a fantasticfantastyczny educationEdukacja.
i postarajmy się dać im fantastyczne wykształcenie.
13:12
Well, as a CambridgeCambridge professorprofesor, I had manywiele contactsłączność.
W sumie, jako profesor z Cambridge, miałem bardzo wiele kontaktów.
13:17
And to my astonishmentzdumienie, they backedwspierane me 100 percentprocent.
I ku memu zdumieniu, poparli mnie w 100 procentach.
13:20
They said, "Go and do it,
Powiedzieli, "Idź i zrób to,
13:23
and we'lldobrze come and lecturewykład."
a my się pojawimy i będziemy wykładać."
13:25
And I knewwiedziałem it would be amazingniesamowity funzabawa to bringprzynieść brilliantznakomity studentsstudenci
I wiedziałem, że będzie niesamowitą frajdą zebrać genialnych studentów
13:29
from these countrieskraje -- where they don't have any opportunitiesmożliwości -- togetherRazem
z krajów, w których nie mają żadnych możliwości -- razem
13:33
with the bestNajlepiej lecturerswykładowcy in the worldświat --
z najlepszymi na świecie wykładowcami --
13:37
who I knewwiedziałem would come, because of the interestzainteresowanie in AfricaAfryka --
o których wiedziałem, że się pojawią ze względu na ich zainteresowanie Afryką --
13:39
and put them togetherRazem and just let the sparksiskry flylatać.
i zebrać ich razem i niech się dzieją cuda.
13:42
So we boughtkupiony a derelictopuszczonych hotelhotel nearBlisko CapePrzylądek TownMiasto.
Więc kupiliśmy opuszczony hotel niedaleko Cape Town.
13:49
It's an 80-room-Pokój ArtSztuka DecoArt deco hotelhotel from the 1920s.
Jest to hotel w stylu Art Deco z 80 pokojami z roku 1920.
13:53
The areapowierzchnia was kinduprzejmy of seedyseedy, so we got an 80-room-Pokój hotelhotel for 100,000 dollarsdolarów.
Teren był dość obskurny, więc dostaliśmy hotel z 80 pokojami za 100 000 dolarów.
13:56
It's a beautifulpiękny buildingbudynek. We decidedzdecydowany we would refurbishremont it
To piękny budynek. Zdecydowaliśmy się go odnowić
14:02
and then put out the wordsłowo:
i wtedy roznieść wieść:
14:06
we're going to startpoczątek the bestNajlepiej mathmatematyka instituteinstytut in AfricaAfryka
zamierzamy otworzyć najlepszy instytut matematyki w Afryce
14:08
in this hotelhotel.
w tym hotelu.
14:12
Well, the newNowy SouthPołudniowa AfricaAfryka is a very excitingekscytujący countrykraj.
Nowa Południowa Afryka jest bardzo ekscytującym krajem.
14:13
And those of you who haven'tnie mam been there, you should go.
I ci z was, którzy tam nie byli, powinni się tam udać.
14:16
It's very, very interestingciekawy what's happeningwydarzenie.
To bardzo, bardzo interesujące co się dzieje.
14:19
And we recruitedrekrutowani wonderfulwspaniale staffpersonel,
I zrekrutowaliśmy wspaniałą ekipę,
14:22
highlywysoko motivatedmotywację staffpersonel.
bardzo zmotywowaną ekipę.
14:25
The other thing that's happenedstało się, whichktóry was good for us, is the InternetInternet.
Inna rzecz, która się pojawiła, która była dla nas dobra, to Internet.
14:27
Even thoughchociaż the InternetInternet is very expensivedrogi all over AfricaAfryka,
Nawet mimo tego, że Internet jest bardzo drogi w całej Afryce,
14:31
there are InternetInternet cafesKawiarnie everywherewszędzie.
wszędzie są kafejki Internetowe.
14:34
And brightjasny youngmłody AfricansAfrykanie are desperatezdesperowany to joinprzyłączyć się the globalświatowy communityspołeczność,
I bystrzy młodzi Afrykańczycy desperacko próbują dołączyć do globalnego społeczeństwa,
14:36
to be successfuludany -- and they're very ambitiousambitny.
żeby odnieść sukces -- i są bardzo ambitni.
14:41
They want to be the nextNastępny EinsteinEinstein.
Chcą być kolejnym Einsteinem.
14:44
And so when wordsłowo cameoprawa ołowiana witrażu out that AIMSCELEM JEST was openingotwarcie,
I tak, gdy nadeszła wieść, że AIMS się otwiera,
14:50
it spreadrozpiętość very quicklyszybko viaprzez e-maile-mail and our websitestronie internetowej.
bardzo szybko rozbiegła się poprzez e-maile i naszą stronę.
14:53
And we got lots of applicantswnioskodawcy.
I mieliśmy wielu aplikujących.
14:57
Well, we designedzaprojektowany AIMSCELEM JEST as a 24-hour-godzina learninguczenie się environmentśrodowisko,
W sumie, zaprojektowaliśmy AIMS jako 24-godzinne środowisko naukowe
14:59
and it was fantasticfantastyczny to startpoczątek a universityUniwersytet from the beginningpoczątek.
i fantastycznie było założyć uniwersytet od zera.
15:02
You have to rethinkprzemyśleć ponownie, what is the universityUniwersytet for?
Musicie przemyśleć, po co jest uniwersytet?
15:06
And that's really excitingekscytujący.
I jest to bardzo ekscytujące.
15:10
So we designedzaprojektowany it to have interactiveinteraktywny teachingnauczanie.
Więc zaprojektowaliśmy to tak, żeby zawierało interaktywną naukę.
15:12
No droningbuczenie on at the chalkboardTablica.
Żadnych bzdur na tablicy.
15:15
We emphasizepodkreślać problem-solvingRozwiązywanie problemów, workingpracujący in groupsgrupy,
Kładziemy nacisk na rozwiązywanie problemów, pracę w grupach,
15:19
everykażdy studentstudent discoveringodkrywanie and maximizingMaksymalizacja theirich ownwłasny potentialpotencjał
na to, by każdy student odkrył i zmaksymalizował swój potencjał,
15:23
and not chasinggonić gradesgatunki.
a nie gonił za ocenami.
15:27
EveryoneKażdy liveszyje togetherRazem in this hotelhotel -- lecturerswykładowcy and studentsstudenci --
Wszyscy żyją razem w tym hotelu, wykładowcy i studenci
15:30
and it's not surprisingzaskakujący at all to find an impromptuImpromptu tutorialPoradnik at 1 a.m.
i nie jest niespodzianką, by znaleźć kogoś udzielającego korepetycji o 1 w nocy.
15:32
The studentsstudenci don't usuallyzazwyczaj leavepozostawiać the computerkomputer lablaboratorium tilldo 2 or 3 a.m.
Studenci zwykle nie opuszczają laboratorium komputerowego przed 2 lub 3 w nocy.
15:38
And then they're up again at eightosiem in the morningranek.
I potem wstają na 8 rano.
15:42
LecturesWykłady, problem-solvingRozwiązywanie problemów and so on. It's an extraordinaryniezwykły placemiejsce.
Wykłady, rozwiązywanie problemów i tak dalej. To niesamowite miejsce.
15:44
We especiallyszczególnie emphasizepodkreślać areasobszary of great relevancestosowność to Africa'sAfryki developmentrozwój,
Szczególnie kładziemy nacisk na dziedziny mające olbrzymi związek z rozwojem Afryki,
15:51
because, in those areasobszary, scientistsnaukowcy workingpracujący in AfricaAfryka will have a competitivekonkurencyjny advantageZaletą.
ponieważ w tych dziedzinach naukowcy pracujący w Afryce będą mieli konkurencyjną przewagę.
15:56
They'llBędą publishpublikować, be invitedzaproszony to conferenceskonferencje.
Będą publikować, będą zapraszani na konferencje.
16:02
They'llBędą do well. They'llBędą have successfuludany careerskariery.
Będą sobie radzić dobrze. Ich kariery będą pełne sukcesów.
16:04
And AIMSCELEM JEST has doneGotowe extremelyniezwykle well.
I AIMS dał sobie radę nadzwyczajnie dobrze.
16:10
Here is a listlista of last year'srok graduatesabsolwentów, graduatedukończył in JuneCzerwca,
Tutaj jest lista zeszłorocznych absolwentów z czerwca
16:12
and what they're currentlyobecnie doing -- 48 of them.
i co obecnie robią -- 48 z nich.
16:16
And where they are is indicatedwskazane over here.
A gdzie są jest pokazane tutaj.
16:19
And where they'veoni goneodszedł. So these are all postgraduatestudia podyplomowe studentsstudenci.
I dokąd się udali. Więc tutaj są wszyscy studenci podyplomowi.
16:23
And they'veoni all goneodszedł on to master'sMaster's and PhPH.D. degreesstopni in excellentDoskonałe placesmiejsca.
I oni wszyscy udali się we wspaniałe miejsca na studia magisterskie i doktoranckie.
16:27
FivePięć studentsstudenci can be educatedwykształcony at AIMSCELEM JEST
Pięciu studentów może zostać wykształconych w AIMS
16:34
for the costkoszt of educatingedukowanie one in the U.S. or EuropeEuropy.
za taki sam koszt, jak jednego w Stanach Zjednoczonych lub Europie.
16:36
But more importantważny, the pan-Africanpanafrykańskie studentstudent bodyciało
Ale co ważniejsze, panafrykańska społeczność studentów
16:40
is a continualnieustanny sourceźródło of strengthwytrzymałość, prideduma and commitmentzaangażowanie to AfricaAfryka.
jest ciągłym źródłem siły, dumy i oddania Afryce.
16:43
We illustratezilustrować AIMS'CELEM progresspostęp by coloringKolorowanka in the countrieskraje of AfricaAfryka.
Ilustrujemy postęp AIMS poprzez kolorowanie krajów Afryki.
16:49
So here you can see behindza this listlista.
Więc możecie to zobaczyć tutaj za listą.
16:54
When a countyHrabstwo is coloredkolorowy yellowżółty, we'vemamy receivedOdebrane an applicationpodanie;
Jeśli okręg jest żółty: otrzymaliśmy aplikację;
16:56
orangePomarańczowy, we'vemamy acceptedprzyjęty an applicationpodanie; and greenZielony,
pomarańczowy: zaakceptowaliśmy aplikację; i zielony:
17:00
a studentstudent has graduatedukończył.
student ukończył naukę.
17:05
So here is where we were after the first graduationPodziałka in 2004.
Więc tak prezentowała się sytuacja po pierwszym rozdaniu dyplomów w 2004.
17:07
And we setzestaw ourselvesmy sami a goalcel of turningobrócenie the continentkontynent greenZielony.
I postawiliśmy sobie cel, żeby cały kontynent zmienić w zielony.
17:11
So there's 2005, -6, -7, -8.
Więc mamy tutaj 2005, -6, -7, -8.
17:15
(ApplauseAplauz)
(Brawa)
17:19
We're well on the way to achievingosiągnięcia our initialInicjał goalcel.
Jesteśmy na dobrej drodze do osiągnięcia naszego podstawowego celu.
17:29
We had some of the studentsstudenci filmednakręcony at home before they cameoprawa ołowiana witrażu to AIMSCELEM JEST.
Nakręciliśmy kilku studentów w domu, przed ich przyjściem do AIMS.
17:33
And I'll just showpokazać you one.
I pokażę wam jednego z nich.
17:37
TendaiTendai MugwagwaMugwagwa: My nameNazwa is TendaiTendai MugwagwaMugwagwa.
Tendai Mugwagwa: Nazywam się Tendai Mugwagwa.
17:40
I have a BachelorStudia licencjackie of ScienceNauka with an educationEdukacja degreestopień.
Mam tytuł inżyniera z dyplomem w edukacji.
17:44
I will be attendinguczestniczyć AIMSCELEM JEST.
Będę brała udział w AIMS.
17:47
My understandingzrozumienie of the coursekurs is that it coversokładki quitecałkiem a lot.
Z tego, co zrozumiałam, to kurs pokrywa dość duży materiał.
17:49
You know, from physicsfizyka to medicinelekarstwo,
Wiecie, od fizyki po medycynę,
17:53
in particularszczególny, epidemiologyepidemiologia and alsorównież mathematicalmatematyczny modelingmodelowanie.
a w szczególności epidemiologię, a także modelowanie matematyczne.
17:57
NeilNeil TurokTurok: So TendaiTendai cameoprawa ołowiana witrażu to AIMSCELEM JEST and did very well.
Neil Turok: Więc Tendai przybyła do AIMS i poszło jej bardzo dobrze.
18:03
And I'll let her take it from there.
I pozwolę jej przejąć głos teraz.
18:08
TMTM: My nameNazwa is TendaiTendai MugwagwaMugwagwa
TM: Nazywam się Tendai Mugwagwa
18:16
and I was a studentstudent at AIMSCELEM JEST in 2003 and 2004.
i byłam studentką w AIMS w 2003 i 2004.
18:18
After leavingodejście AIMSCELEM JEST, I wentposzedł on to do a master'sMaster's in appliedstosowany mathematicsmatematyka
Po skończeniu AIMS, poszłam na Uniwersytet Cape Town w Południowej Afryce,
18:22
at the UniversityUniwersytet of CapePrzylądek TownMiasto in SouthPołudniowa AfricaAfryka.
żeby uzyskać tytuł magistra matematyki stosowanej.
18:27
After that, I cameoprawa ołowiana witrażu to the NetherlandsHolandia
Potem, udałam się do Holandii,
18:30
where I'm now doing a PhPH.D. in theoreticalteoretyczny immunologyImmunologia.
gdzie teraz robię doktorat z teoretycznej immunologii.
18:32
ProfessorProfesor: TendaiTendai is workingpracujący very independentlyniezależnie.
Professor: Tendai pracuje bardzo niezależnie.
18:35
She communicateskomunikuje się well with the immunologistsimmunologów at the hospitalszpital.
Komunikuje się dobrze z immunologami w szpitalu,
18:38
So all in all I have a very good PhPH.D. studentstudent from SouthPołudniowa AfricaAfryka.
więc w sumie, mam bardzo dobrą doktorantkę z Południowej Afryki.
18:42
So I'm happyszczęśliwy she's here.
Więc jestem szczęśliwy, że jest tutaj .
18:46
NTNT: AnotherInnym studentstudent in the first yearrok of AIMSCELEM JEST was ShehuShehu.
NT: Kolejnym studentem w pierwszym roku AIMS był Shehu.
18:49
And he's shownpokazane here with his favoriteulubiony highwysoki schoolszkoła teachernauczyciel.
I tutaj jest pokazany ze swoim ulubionym nauczycielem z liceum.
18:53
And then enteringwstępowanie universityUniwersytet in northernpółnocny NigeriaNigeria.
A tu, wchodzący do uniwersytetu w północnej Nigerii.
18:58
And after AIMSCELEM JEST, ShehuShehu wanted to do high-energywysokoenergetyczne physicsfizyka,
I po AIMS, Shehu chciał zająć się fizyką cząstek elementarnych
19:04
and he cameoprawa ołowiana witrażu to CambridgeCambridge.
i udał się do Cambridge.
19:09
He's about to finishkoniec his PhPH.D.,
Niedługo ukończy swój doktorat
19:11
and he was filmednakręcony recentlyostatnio with someonektoś you all know.
i niedawno został sfilmowany z kimś, kogo wszyscy znacie.
19:14
ShehuShehu: And from there we will be ablezdolny to,
Shehu: I stąd będziemy mogli,
19:18
hopefullyufnie, make better predictionsprognozy and then we compareporównać it
miejmy nadzieję, robić lepsze prognozy i później porównywać je
19:20
to the graphwykres and alsorównież make some predictionsprognozy.
do grafu i znowu zrobić pewne prognozy.
19:23
StephenStephen HawkingHawking: That is nicemiły.
Stephen Hawking: To ciekawe.
19:28
NTNT: Here are the currentobecny studentsstudenci at AIMSCELEM JEST. There are 53 of them
NT: Tutaj mamy obecnych studentów AIMS. Jest ich 53
19:31
from 20 differentróżne countrieskraje, includingwłącznie z 20 womenkobiety.
z 20 różnych krajów, wliczając 20 kobiet.
19:34
So now I'm going to get to my TEDTED businessbiznes.
Więc, teraz przejdę do mojej sprawy z TED.♫
19:38
Well, we had a partyprzyjęcie. This is AfricaAfryka --
Więc, mieliśmy imprezę. To jest Afryka --
19:41
we have good partiesimprezy in AfricaAfryka. And last monthmiesiąc, they threwrzucił a surpriseniespodzianka partyprzyjęcie for me.
mamy dobre imprezy w Afryce. I w ostatnim miesiącu, zrobili imprezę-niespodziankę dla mnie.
19:44
Here'sTutaj jest somebodyktoś you've seenwidziany alreadyjuż.
Tutaj jest ktoś, kogo już widzieliście.
19:48
(ApplauseAplauz)
(Brawa)
19:50
I want to pointpunkt out a fewkilka other exceptionalwyjątkowy people in this pictureobrazek.
Chciałbym wam pokazać kilku innych wyjątkowych ludzi na tym zdjęciu.
20:14
So, we were havingmający a partyprzyjęcie,
Więc, mieliśmy imprezę
20:18
as you can see they're completelycałkowicie eclipsingzaćmieniowych me at this pointpunkt.
i jak widzicie oni mnie kompletnie przyćmiewają w tym momencie.
20:19
This is EzraEzra. She's from DarfurDarfur.
To jest Ezra. Jest z Darfuru.
20:23
She's a physicistfizyk, and somehowjakoś staysgorset smilinguśmiechając się,
Jest fizykiem i w jakiś sposób ciągle się uśmiecha,
20:26
in spitezłość of everything going on back home.
pomimo wszystkiego, co dzieje się w domu.
20:30
But she wants to continueKontyntynuj in physicsfizyka, and she's doing extremelyniezwykle well.
Ale chce się wciąż zajmować fizyką i idzie jej niezmiernie dobrze.
20:32
This is LydiaLydia. LydiaLydia is the first ever womankobieta
To jest Lydia. Lydia jest pierwszą kobietą,
20:36
to graduateukończyć in mathematicsmatematyka in the CentralCentrum AfricanAfrykańska RepublicRepublika.
która ukończyła matematykę w Republice Środkowoafrykańskiej.
20:40
And she's now at AIMSCELEM JEST. (ApplauseAplauz)
I jest teraz w AIMS. (Brawa)
20:43
So now let me get to our TEDTED wishżyczenie.
Więc pozwólcie mi teraz przejść do naszego TED wish.
20:49
Well, it's not my TEDTED wishżyczenie; it's our wishżyczenie, as you've alreadyjuż gatheredZebrane.
Cóż, nie jest to moje TED wish; to nasze życzenie, jak już zdążyliście wywnioskować.
20:53
And our wishżyczenie has two partsCzęści:
I nasze życzenie ma dwie części:
20:58
one is a dreamśnić and the other'sinne a planplan. OK.
pierwsze jest marzeniem, a drugie planem. OK.
21:01
Our TEDTED dreamśnić is that the nextNastępny EinsteinEinstein will be AfricanAfrykańska. (ApplauseAplauz)
Naszym marzeniem TED jest by następny Einstein był Afrykańczykiem. (Brawa)
21:06
In strivingusiłujący for the heightswysokości of creativetwórczy geniusgeniusz,
W dążeniu na wyżyny kreatywnego geniuszu,
21:25
we want to give thousandstysiące of people the motivationmotywacja,
chcemy dać tysiącom ludzi motywację,
21:26
the encouragementzachęty and the courageodwaga
zachętę i odwagę
21:31
to obtainuzyskać the high-levelwysoki poziom skillsumiejętności they need to help AfricaAfryka.
do uzyskiwania wysoko cenionych umiejętności, których potrzebują, by pomóc Afryce.
21:33
AmongWśród them will be not only brilliantznakomity scientistsnaukowcy --
Pośród nich będą nie tylko genialni naukowcy --
21:38
I'm sure of that from what we'vemamy seenwidziany at AIMSCELEM JEST --
jestem tego pewien po tym co widziałem w AIMS --
21:41
they'lloni to zrobią alsorównież be the AfricanAfrykańska GatesBramy, BrinsBrins and PagesStron of the futureprzyszłość.
że staną się również afrykańskimi Gatesem, Brinsem i Pagesem przyszłości.
21:44
Well, I said we alsorównież have a planplan. And our planplan is quitecałkiem simpleprosty.
Cóż, powiedziałem, że mamy również plan. I nasz plan jest dość prosty.
21:50
AIMSCELEM JEST is now a provenudowodniony modelModel.
AIMS jest sprawdzonym modelem.
21:54
And what we need to do is to replicatereplika it.
I to, co musimy zrobić, to go powielać.
21:56
We want to rollrolka out 15 AIMSCELEM JEST centerscentra in the nextNastępny fivepięć yearslat, all over AfricaAfryka.
Chcemy rozwinąć 15 ośrodków AIMS w ciągu następnych pięciu lat, w całej Afryce.
22:00
EachKażdy will have a pan-Africanpanafrykańskie studentstudent bodyciało,
Każdy będzie miał panafrykańskie społeczeństwo studentów,
22:04
but specializespecjalizować in a differentróżne areapowierzchnia of sciencenauka.
ale będzie się specjalizować w innej dziedzinie nauki.
22:09
We want to use sciencenauka to overcomeprzezwyciężać the nationalkrajowy and culturalkulturalny barriersbariery,
Chcemy użyć nauki, by przeskoczyć narodowe i kulturalne bariery,
22:11
as it does at AIMSCELEM JEST.
tak jak robi to AIMS.
22:16
And we want to addDodaj elementselementy to the curriculumprogram.
I chcemy dodać inne dziedziny życia.
22:17
We want to addDodaj entrepreneurshipprzedsiębiorczość and policypolityka skillsumiejętności.
Chcemy dodać przedsiębiorczość i umiejętności dyplomatyczne.
22:19
The expandedrozszerzony AIMSCELEM JEST will be a coherentspójne pan-Africanpanafrykańskie institutioninstytucja,
Rozszerzony AIMS będzie spójną panafrykańską instytucją,
22:24
and its graduatesabsolwentów will formformularz a powerfulpotężny networksieć,
a jego absolwenci uformują potężną sieć,
22:27
workingpracujący togetherRazem for peacepokój and progresspostęp acrossprzez the continentkontynent.
pracując razem dla pokoju i rozwoju na całym kontynencie.
22:31
Over the last yearrok,
Przez ostatni rok,
22:37
we'vemamy been visitingprzyjezdny siteswitryny in AfricaAfryka,
odwiedzaliśmy różne miejsca w Afryce,
22:39
looking at potentialpotencjał siteswitryny for newNowy AIMSCELEM JEST centerscentra.
szukając potencjalnych miejsc do otwarcia nowych ośrodków AIMS.
22:41
And here are the oneste we'vemamy selectedwybrany.
I tutaj są te, które wybraliśmy.
22:44
And eachkażdy of these centerscentra has a strongsilny locallokalny teamzespół,
I każdy z tych ośrodków ma silny lokalny zespół,
22:46
eachkażdy is in a beautifulpiękny placemiejsce, an interestingciekawy placemiejsce,
każdy jest w pięknym miejscu, interesującym miejscu,
22:50
whichktóry internationalmiędzynarodowy lecturerswykładowcy will be happyszczęśliwy to visitodwiedzić.
które z chęcią odwiedzą wykładowcy z całego świata.
22:52
And our partnerswzmacniacz acrossprzez AfricaAfryka are extremelyniezwykle enthusiasticentuzjastycznie about this.
I nasi partnerzy z całej Afryki są niezmiernie entuzjastycznie nastawieni do tego.
22:55
EveryoneKażdy wants an AIMSCELEM JEST centercentrum in theirich countrykraj.
Każdy chce ośrodek AIMS w ich kraju.
23:00
And last NovemberListopada,
I ostatniego listopada,
23:04
the conferencekonferencja of all the AfricanAfrykańska ministersMinistrów of sciencenauka and technologytechnologia,
konferencja wszystkich afrykańskich ministrów nauki i technologii,
23:06
heldtrzymany in MombasaMombasa, callednazywa for a comprehensivewszechstronny planplan to rollrolka out AIMSCELEM JEST.
która odbyła się w Mombasie, wzywała do stworzenia kompletnego planu rozwoju AIMS.
23:10
So we have politicalpolityczny supportwsparcie right acrossprzez the continentkontynent.
Więc mamy polityczne wsparcie na całym kontynencie.
23:15
It won'tprzyzwyczajenie be easyłatwo.
To nie będzie łatwe.
23:18
At everykażdy siteteren there will be hugeolbrzymi challengeswyzwania.
W każdym miejscu będą olbrzymie wyzwania.
23:21
LocalLokalne scientistsnaukowcy mustmusi playgrać leadingprowadzący rolesrole
Lokalni naukowcy muszą zagrać pierwsze skrzypce,
23:23
and governmentsrządy mustmusi be persuadedprzekonany to buykupować in.
a rządy muszą zostać przekonane, by w to wejść.
23:26
ConditionsWarunki are very difficulttrudny,
Warunki są bardzo trudne,
23:30
but we cannotnie może affordpozwolić sobie to compromisekompromis on those principleszasady whichktóry madezrobiony AIMSCELEM JEST work.
ale nie możemy sobie pozwolić, by iść na kompromis z zasadami, które sprawiły, że AIMS działa.
23:32
And we summarizepodsumować them this way:
I podsumowujemy je w taki sposób:
23:39
the institutesinstytuty have got to be relevantistotnych, innovativeinnowacyjne,
instytuty muszą być odpowiednie, nowatorskie,
23:41
cost-effectiveopłacalne and highwysoki qualityjakość. Why?
opłacalne i wysokiej jakości. Dlaczego?
23:44
Because we want AfricaAfryka to be richbogaty.
Dlatego, że chcemy, by Afryka była bogata.
23:46
EasyŁatwe to rememberZapamiętaj the basicpodstawowy ruleszasady we need.
Łatwo zapamiętać podstawowe zasady, których potrzebujemy.
23:49
So, just in endingkończący się, let me say the only people who can fixnaprawić AfricaAfryka
Więc, już na zakończenie, pozwólcie mi powiedzieć, że jedynymi ludźmi,
23:56
are talentedutalentowany youngmłody AfricansAfrykanie.
którzy mogą naprawić Afrykę są młodzi utalentowani Afrykańczycy.
23:59
By unlockingodblokowywanie and nurturingpielęgnowanie theirich creativetwórczy potentialpotencjał,
Odblokowując i rozwijając ich kreatywny potencjał,
24:02
we can createStwórz a stepkrok changezmiana in Africa'sAfryki futureprzyszłość.
możemy stworzyć znaczącą zmianę w przyszłości Afryki.
24:05
Over time, they will contributeprzyczynić się to AfricanAfrykańska developmentrozwój
Po pewnym czasie przyczynią się do rozwoju Afryki
24:09
and to sciencenauka in wayssposoby we can only imaginewyobrażać sobie.
i nauki w taki sposób, który możemy sobie tylko wyobrazić.
24:13
Thank you.
Dziękuję.
24:16
(ApplauseAplauz)
(Brawa)
24:18
Translated by Michał Kasprzyk
Reviewed by Bartek Oliwa

▲Back to top

About the speaker:

Neil Turok - Physicist, education activist
Neil Turok is working on a model of the universe that explains the big bang -- while, closer to home, he's founded a network of math and science academies across Africa.

Why you should listen

Neil Turok works on understanding the universe's very beginnings. With Stephen Hawking, he developed the Hawking-Turok instanton solutions, describing the birth of an inflationary universe -- positing that, big bang or no, the universe came from something, not from utter nothingness.

Recently, with Paul Steinhardt at Princeton, Turok has been working on a cyclic model for the universe in which the big bang is explained as a collision between two “brane-worlds.” The two physicists cowrote the popular-science book Endless Universe.

In 2003, Turok, who was born in South Africa, founded the African Institute for Mathematical Sciences (AIMS) in Muizenberg, a postgraduate center supporting math and science. His TED Prize wish: Help him grow AIMS and promote the study and math and science in Africa, so that the world's next Einstein may be African.

Turok is the Director of the Perimeter Institute for Theoretical Physics, in Ontario, Canada. In 2010, the Canadian government funded a $20million expansion of the AIMS schools, working with the Perimeter Institute to start five new AIMS schools in different African nations.

In 2016, he won the Tate Medal for International Leadership in Physics

More profile about the speaker
Neil Turok | Speaker | TED.com