English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2017

Lauren Sallan: How to win at evolution and survive a mass extinction

لاورێن سالن: دێ چاوا لسەر پێشکەفتنێ سەرکەڤی و ژناڤچوونا ب کومەل قورتال بی

Filmed
Views 937,746

پیروزبیت! کو تو ل ڤێرێ، ساخی ،-- تو ئێکی ژ سەرکەفتیێن مەزن د مێژویێ دا -- دیاریا چیروکا سەرکەفتنێ یا ٤ ملیار سالان ڤەکێشای دچێکرنێ دا.٩٩ ژ سەدێ یێن دی ژ وان جورانە یێن کو دەمەکێ ژ دەمان دژیان یێن مرین،یێن هاتین کوشتن ب ئاگری، لافاو و هەسارۆکان، بەفر، گەرمێ و و بیرکاریا سار یا هەلبژارتنێن سروشتی، ئەم چاوا ب شانس بین، و ئەرێ ئەم دێ بەردەوام ب سەرکەڤین؟ دڤێ ئاخفتنا کورت و یا ب کەیفدا، زانایا بەردینەیان و هەڤالا TED و لورێن سالن دیفچویا بەلاڤ دکت کا چاوا بابکالکێن مە ماینە ساخ ژ ناڤبرنا مەزن ئەوا بی ئەگەر کو ئەم چێبین و بڤی شێوەی یێ نوکەینە.

- Paleobiologist
TED Fellow Lauren Sallan is a paleobiologist using big data analytics to reveal how macroevolution, or evolution happens at the largest scales, happens. Full bio

پیروزبت.
00:13
Congratulations.
کو تو ل ڤێرێ
00:14
By being here,
گوهداریێ دکی ، ساخی
00:15
listening, alive,
ئەندامەکێ ژ جورێن زێدە دبن
00:17
a member of a growing species,
-- تو ئێکی ژ سەرکەفتیێن مەزنی د مێژویێ دا
00:19
you are one of history's
greatest winners --
دیاریا چیروکا سەرکەفتنێ
یا ٤ ملیار سالان ڤەکێشای دچێکرنێ دا
00:22
the culmination of a success story
four billion years in the making.
هین ئێک ژ سەدێ ژ ژیانێ نە.
00:27
You are life's one percent.
یێن شکەستن خوارین،
00:30
The losers,
٩٩ ژ سەدێ ژ وان جورانە
یێن کو دەمەکێ ژ دەمان دژیان،
00:32
the 99 percent of species
who have ever lived,
یێن مرین.
00:34
are dead --
یێن هاتین کوشتن ب ئاگری، لافاو و هەسارۆکان
00:36
killed by fire, flood, asteroids,
و بدرنداتیێ، برسیتی، سەرما و گەرمایێ
00:39
predation, starvation, ice, heat
و بیرکاریا سار یا هەلبژارتنێن سروشتی،
00:41
and the cold math of natural selection.
،بابکالکێن وە
00:45
Your ancestors,
و هەر ژ ماسیێن دەستپێکێ،
00:46
back to the earliest fishes,
سەرکەفتن لسەر ڤان هەمی بەرهنگاریا.
00:47
overcame all these challenges.
هین یێ ل ڤێرێ ژبەر دەرفەتا زێرین
00:50
You are here because
of golden opportunities
وەلێکر کو چێببت ژ ناڤبرنا مەزن
00:53
made possible by mass extinction.
(کەنی)
00:57
(Laughter)
ئەو ڕاستە.
01:01
It's true.
هەر وەکی وێ ڕاستیێ ئەواهەڤالێن تە
یێن سەرکەفتین و کەس و کاران.
01:02
The same is true
of your co-winners and relatives.
٣٤٠٠٠ جورێن ماسیا
01:05
The 34,000 kinds of fishes.
چاوا ئەم هەمی هندە ب شانس بینە؟
01:08
How did we all get so lucky?
ئەرێ ئەم دێ بەردەوام ب سەرکەڤین؟
01:10
Will we continue to win?
ئەز زانایا ماسیێن بەردینە مە
یێ داتا یێن مەزن بکاردئینم
01:13
I am a fish paleobiologist
who uses big data --
-- وەک تومارا کولانێ
01:17
the fossil record --
دا بخوینن چاوا هندەک جور
سەردکەڤن و هندەک ژدەست دچن.
01:18
to study how some species win
and others lose.
زیندەوەر نەشێن بێژن مە؛
01:22
The living can't tell us;
ئەو چ نزانن ژبلی سەرکەفتنێ.
01:23
they know nothing but winning.
.ڤێجا، دڤێت ئەم لگەل مریا باخڤین
01:25
So, we must speak with the dead.
دێ چاوا وەکن ماسیێین
مری باخڤن؟
01:27
How do we make dead fishes talk?
د موزەخانادا گەلەک جورێن
،ماسیێن کولی هەنە
01:30
Museums contain multitudes
of beautiful fish fossils,
بەلێ پا جوانیا دروست یاوان دەردکەڤت
01:34
but their real beauty emerges
دەمێ تێکەل دبن دگەل ژمارەکا مەزنتر
ژ کولایێن کرێت و شکەشتی،
01:36
when combined with the larger
number of ugly, broken fossils,
و کێمدکت بو ١ و ٠.
01:40
and reduced to ones and zeros.
ئەز دشێم توران
ژ داتابەیسێن ٥٠٠- ملیون- سالا
01:43
I can trawl a 500-million-year database
for evolutionary patterns.
بو پەرەسەندنا شێوازان دەربێخم.
بو نموونە،
01:48
For example,
وێنێ ماسیێ دشێت بێتە گرتن ب ڕێکا تەوەران
01:49
fish forms can be captured by coordinates
و بێتە گهورین بو دیارکرنا ڕێکێن
سەرەکی یێن گوهارتنێ
01:53
and transformed to reveal
major pathways of change
.و ئاڕاستەیان ب بورینا دەمی
01:57
and trends through time.
ئەڤە چیروکا سەرکەفتیا و ژدەست دایانە
02:00
Here is the story
of the winners and losers
ژ ڕوداوێن تەوەری
من بکارئینانا داتایێن کولای ڤەدیت.
02:02
of just one pivotal event
I discovered using fossil data.
دا ئەم بزڤرین بو ژبەری
-- ٣٦٠ ملیون سالان
02:07
Let's travel back 360 million years --
٦ جارا درێژ بچی
ژ دەمێ دەینەسورێ دوماهیکێ
02:11
six times as long ago
as the last dinosaur --
بو سەردەمێ دیڤونییا؛
02:15
to the Devonian period;
ژیانەک سەیر.
02:17
a strange world.
گیانەوەرێن درندە
دگەل لێڤێن تیژ سەرکێش و زاڵ بین
02:19
Armored predators
with razor-edge jaws dominated
ب ڕەخ ماسیێن مەزن ڤە
یێن کو هەستیکێن دەستی ب پەڕکێن وان ڤە.
02:23
alongside huge fishes
with arm bones in their fins.
ماسیێن وەکی کێڤژالا
د عەدرێ دەریای دا دبەزن(دکنە غارێ)
02:29
Crab-like fishes scuttled
across the sea floor.
هندەک خزمێن پەرکە-تیشک
یێن ماسیێن سالمون و تونا
02:33
The few ray-fin relatives
of salmon and tuna
دچن بنی ل زنجیرا خوارنێ.
02:36
cowered at the bottom of the food chain.
هندەک قرشێن بەرێ
ژیان لبەر لێڤا ئاڤێ د ترسێدا دبوراندن،
02:40
The few early sharks
lived offshore in fear.
هندەک بابکێن وە یێن ٤ پێ،
تيترابودس
02:44
Your few four-legged ancestors,
the tetrapods,
هەول ددان و زەحمەت ددیتن
ل دەشتا ڕووبارێ گەرمەسێرى.
02:48
struggled in tropical river plains.
.سیستەمێن ژینگەهی قەرەبالغ بین
02:52
Ecosystems were crowded.
،وێرێ ڕەڤین نەبی
02:54
There was no escape,
و چ دەرفەت بەرچاڤ نەبین.
02:56
no opportunity in sight.
پاشی جیهان ب دیماهیک هات.
02:59
Then the world ended.
(کەنی)
03:00
(Laughter)
نە، ئەو تشتەک باشە.
03:02
No, it is a good thing.
٩٦ ٪ ژ هەمی جورێن ماسیا مرن
03:04
96 percent of all fish species died
"ل دەمێ ڕوداوا "هەنگنبەرگ
٣٥٩ ملیون سالێن بوری
03:08
during the Hangenberg event,
359 million years ago:
د ماوێ ئاگر و بەفرێ دا
03:13
an interval of fire and ice.
جیهانەکا قەرەبالغ تەنگاڤ بوو
و هاتە دیر ئێخستن.
03:15
A crowded world was disrupted
and swept away.
نوکە، بەلکو تو هزر بکی
ئەڤە دیماهیکا چیروکێ یە.
03:19
Now, you might think
that's the end of the story.
مەزن کەتن،
میکروبا عەرد گرت
03:22
The mighty fell,
the meek inherited the earth,
و ئەڤە ئەمێ ل ڤێرێ.
03:24
and here we are.
بەلێ سەرکەفتن نە هوسا بساناهیە.
03:26
But winning is not that simple.
کومەک ژ قورتال بوویان
ژ لایێ گەلەک گروپان ڤە هاتن
03:30
The handful of survivors
came from many groups --
و بڕەنگەکێ مەزن ژمارا مریێن وان
ژ ژمارا وان زێدەتر بین.
03:33
all greatly outnumbered by their own dead.
و ژ دەوروبەرێ یێ درەندە لسەری
تاکو یێ شیردەر ل بنی،
03:36
They ranged from top predator
to bottom-feeder,
و ژ مەزنی بو بچیکی
03:39
big to small,
و ژ دەریایی بو ئاڤا ڕۆیبارا
03:40
marine to freshwater.
ژناڤچوون ئەو فلتەر بوو.
03:42
The extinction was a filter.
و ئەو ب تنێ گورەپانا یاریێ هاوسەنگ کر.
03:44
It merely leveled the playing field.
ئەوا ب درستی هاتی هژمارتن
ئەوێن ماین ساخ بو چەند ملیون سالێن بهێت
03:47
What really counted was what survivors did
over the next several million years
ل وێ جیهانا هاتی هەلوەشاندن.
03:52
in that devastated world.
سەردەستێن بەرێ
پێتڤییە مفا دیتبن.
03:56
The former overlords
should have had an advantage.
ئەو مەزنتر لێ هاتن،
03:59
They became even larger,
هەلگرتنا وزێ،
04:01
storing energy,
وەبەرهێنان د گەنجاندا
04:02
investing in their young,
بەلاڤکرن لسەرانسەری دونیایێ
04:04
spreading across the globe,
خارنا لسەر ماسیا،
04:05
feasting on fishes,
ئەو تشتە لدەف خو دهێلان یێ شول کرین
و دەمێ خو پێ دبوراندن.
04:07
keeping what had always worked,
and biding their time.
بەلێ ئەو بتنێ بو دەمەکێ بەردەوام بین،
04:10
Yet they merely persisted for a while,
زڤرین و بێ داهێنان.
04:13
declining without innovating,
بین ماسیێن کولایی.
04:16
becoming living fossils.
ئەو مابین ئاسێ ب ڕێکێڤە.
04:18
They were too stuck in their ways
و نوکە یێن هاتین ژبیر کرن تا ڕادەیەکێ مەزن
04:20
and are now largely forgotten.
ژمارەکا کێم ژ خشوکان یێن
بو دەمەک درێژ ئازار دیتین ژ ماسیێن چارپێ
04:24
A few of the long-suffering ray-fins,
sharks and four-legged tetrapods
چوون ڕێکا بەروڤاژی
04:29
went the opposite direction.
ئەو بچیکتر لێهاتن -
04:31
They became smaller --
ژیانا بلەز
مرنا هێشتا گەنج
04:33
living fast,
dying young,
خارنا کێم
و زێدەبینا بەردەوام و بلەز
04:35
eating little
and reproducing rapidly.
،هندەک خوارنێن نوی بکار ئینان
04:37
They tried new foods,
، مالێن جودا
04:39
different homes,
سەرێن بیانی
و لەشێن غەریب
04:40
strange heads
and weird bodies.
(کەنی)
04:43
(Laughter)
،و ئەوان دەرفەت دیتن، زێدەبین
04:44
And they found opportunity, proliferated,
و داهاتەک بۆ ٦٠،٠٠٠ جورێن ساخا
بدەست خوڤە ئینان،
04:47
and won the future
for their 60,000 living species,
هین ژی ئێک ژوانن.
04:51
including you.
ژبەر هندێ هین وان ناس دکن.
04:52
That's why they look familiar.
هین ناڤێن وان دزانن
04:54
You know their names.
سەرکەفتن ڕامانا وێ
نە لسەر ڕوداوێن عەشوایی نە
04:57
Winning is not about random events
.یان پێشبرکیا دەستا نە
05:00
or an arms race.
بەلکو، یێن قورتال بووی هاتن خار بۆ
پێگوهۆڕکێن ڕێکێن پەرەسەندنان.
05:01
Rather, survivors went down alternative,
evolutionary pathways.
هندەکا سەرکەفتنێن گەلەک باش دیتن،
05:06
Some found incredible success,
ل دەما کو هندەک دی
بین ماسیێن مری برێڤە چوون.
05:08
while others became dead fish walking.
(کەنی)
05:12
(Laughter)
برگەیەکێ زانستی درستە.
05:14
A real scientific term.
(کەنی)
05:16
(Laughter)
نوکە ئەز لێپرسینێ دکم
05:18
I am now investigating
چاوا ئەڤان ڕێکان بۆ سەرکەفتن و شکەستنێ
دشێن دووبارە بکینڤە دبوورینا دەمی دا.
05:19
how these pathways to victory and defeat
repeat across time.
تاقیگەها من نوکە ب هزارەها
ماسیێن مری یێن کومکرین،
05:24
My lab has already compiled thousands
upon thousands of dead fishes,
.بەلێ پتر یێن ماین
05:28
but many more remain.
هەرچاوابت، نوکە یا دیارە
05:29
However, it is already clear
کو بابکالکێن وە مان ساخ
ل سەر ژناڤچوونا مەزن.
05:31
that your ancestors' survival
through mass extinction,
و بەرسڤا وان بۆ پشتی ئەڤێ ڕویدانێ
05:35
and their responses in the aftermath
هین چێکرن کا هین کینە ئەڤرو.
05:37
made you who you are today.
ئەڤە چ دبێژتە مە بو ئایندەی؟
05:40
What does this tell us for the future?
هندی تژی دەستی جور یێن زیندیا
بمینن ساخ و قورتال ببن،
05:42
As long as a handful of species survive,
. ژیان دێ زڤرت
05:45
life will recover.
ژێک جداهی و شانس
،نە بتنێ جهێ یێ ژدەست دای دێ گرت
05:47
The versatile and the lucky
will not just replace what was lost,
بەلکو شێوەیێن نوی ژی
دێ بدەست ڤە ئینت.
05:51
but win in new forms.
بەلێ بەلکی بتنێ ئەڤ چەندە
هندەک ملیون سال پێڤە بچن.
05:53
It just might take several million years.
.سوپاس
05:56
Thank you.
(دەست قوتان)
05:57
(Applause)
Translated by Yousif Arshak
Reviewed by Ahmed Yousify

▲Back to top

About the speaker:

Lauren Sallan - Paleobiologist
TED Fellow Lauren Sallan is a paleobiologist using big data analytics to reveal how macroevolution, or evolution happens at the largest scales, happens.

Why you should listen

Lauren Sallan uses the vast fossil record of fishes as a deep time database, mining to find out why some species persist and diversify while others die off. She has used these methods to discover the lost, largest, "sixth" mass extinction of vertebrates; the end-Devonian Hangenberg event (359 million years ago), reveal how fish heads changed first during their rise to dominance; test why some species thrive after global disruptions while others flounder; and show how invasions by new predators can shift prey diversity at global scales.

Sallan is the Martin Meyerson Assistant Professor in Interdisciplinary Studies at the University of Pennsylvania, based in the Department Earth and Environmental Science, and became a TED Fellow in 2017. Her research has been published in Science, PNAS and Current Biology. It has also been featured in the New York Times, The Chicago Tribune, Forbes, the New Scientist, the Discovery Channel and the recent popular science book, The Ends of the World by Peter Brannen.


More profile about the speaker
Lauren Sallan | Speaker | TED.com