English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2012

Brian Greene: Is our universe the only universe?

ბრაიან გრინი: ერთადერთია ჩვენი სამყარო?

Filmed:
3,800,061 views

თანამედროვე კოსმოლოგიის გულში მისტერიაა: რატომ არის ჩვენი სამყარო ასე დახვეწილად აწყობილი, რათა შექმნას სიცოცხლისთვის აუცილებელი გარემოებები? ამ ეფექტურ მეცნიერთა უდიდეს აღმოჩენათა ტურში. ბრაიან გრინი აჩვენებს რომ მულტი სამყაროს რთულ იდეას შეიძლება გააჩნდეს ამ გამოცანის პასუხი.

- Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe. Full bio

A few months ago
რამდენიმე თვის წინ
00:15
the Nobel Prize in physics
ნობელის პრემიით ფიზიკაში
00:17
was awarded to two teams of astronomers
დაჯილდოვდა ასტრონომთა ორი ჯგუფი
00:19
for a discovery that has been hailed
აღმოჩენისთვის რომელიც აღიარებულ იქნა
00:21
as one of the most important
როგორც ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი
00:24
astronomical observations ever.
ასტრონომიული ობსერვაცია ოდესმე.
00:26
And today, after briefly describing what they found,
და დღეს, მას შემდეგ რაც სიამაყით აღწერილ იქნა რა აღმოაჩინეს მათ,
00:28
I'm going to tell you about a highly controversial framework
მე ვაპირებ მოგიყვეთ, საკმაოდ საკამათო საკითხის შესახებ
00:30
for explaining their discovery,
ამ აღმოჩენის ასახსნელად,
00:33
namely the possibility
უფრო ზუსტად შესაძლებლობებზე
00:36
that way beyond the Earth,
რომ ძალიან შორს დედამიწიდან
00:38
the Milky Way and other distant galaxies,
"რძიანი გზიდან" შორეული გალაქტიკებისკენ,
00:40
we may find that our universe
ჩვენ შესაძლოა აღმოვაჩნოთ, რომ ჩვენი სამყარო,
00:43
is not the only universe,
არ არის ერთადერთი
00:45
but is instead
არამედ
00:47
part of a vast complex of universes
ნაწილი, უკიდეგანო, კომპლექსური სამყაროსი,
00:49
that we call the multiverse.
რომელსაც ვეძახით მულტი სამყაროს.
00:51
Now the idea of a multiverse is a strange one.
მულტი სამყაროს იდეა უცნაურია.
00:53
I mean, most of us were raised to believe
ვგულისხმობ, თითქმის ყოველი ჩვენგანი გაიზარდა რწმენით,
00:56
that the word "universe" means everything.
რომ სიტყვა "სამყარო" ნიშნავს ყველაფერს.
00:58
And I say most of us with forethought,
მე ვამბობ, უმეტესობა ჩვენგანს, თუმცა,
01:01
as my four-year-old daughter has heard me speak of these ideas since she was born.
ჩემ ოთხი წლის ქალიშვილს, დაბადებიდან ესმოდა ჩემი საუბარი ამ იდეებზე.
01:04
And last year I was holding her
შარშან მე ის მეჭირა
01:07
and I said, "Sophia,
და ვუთხარი, "სოფია,
01:09
I love you more than anything in the universe."
სამყაროში ყველაზე მეტად მიყვარხარ."
01:11
And she turned to me and said, "Daddy,
ის მომიბრუნდა და მითხრა: "მამიკო.
01:14
universe or multiverse?"
სამყაროში თუ მულტი სამყაროში?"
01:16
(Laughter)
(სიცილი)
01:18
But barring such an anomalous upbringing,
მაგრამ ამ ანომალური აღზრდის გარდა
01:21
it is strange to imagine
უცნაურია, წარმოიდგინო
01:24
other realms separate from ours,
სხვა, ჩვენგან გამოყოფილი სამფლეობელოები,
01:26
most with fundamentally different features,
უმეტესად ფუნდამენტურად განსხვავებული მახასიათებლებით
01:28
that would rightly be called universes of their own.
მათ სამართლიანად უნდა ვუწოდოთ, დამოუკიდებელი სამყაროები
01:30
And yet,
და კიდევ,
01:33
speculative though the idea surely is,
სპეკულაციური, იდეა უთუოდ არის,
01:35
I aim to convince you
განზრახული მაქვს დაგარწმუნოთ რომ
01:37
that there's reason for taking it seriously,
არსებობს მიზეზი იმისა რათა სერიოზულად მივიღოთ,
01:39
as it just might be right.
რომ ეს ყველაფერი უნდა იყოს მართალი.
01:41
I'm going to tell the story of the multiverse in three parts.
სამ ნაწილად მოგითხრობთ, მულტი სამყაროს შესახებ.
01:43
In part one,
ერთ ნაწილში,
01:46
I'm going to describe those Nobel Prize-winning results
აგიღწერთ ნობელის პრემიის მოგების შედეგებზე
01:48
and to highlight a profound mystery
და მთავარ სიღრმისეულ მისტერიაზე
01:50
which those results revealed.
რომელიც ამ შედეგებმა გამოავლინა.
01:52
In part two,
მეორე ნაწილში,
01:54
I'll offer a solution to that mystery.
მე წამოვაყენებ ამ მისტერიის გადაწყვეტას.
01:56
It's based on an approach called string theory,
ის დაფუძნებულია სიმების თეორიის მიღწევაზე,
01:58
and that's where the idea of the multiverse
და აქ არის მულტი სამყაროს იდეა
02:00
will come into the story.
რომელიც ჩაერთვება ამბავში.
02:02
Finally, in part three,
ბოლოს მესამე ნაწილში,
02:04
I'm going to describe a cosmological theory
აღვწერ კოსმოლოგიურ თეორიას
02:06
called inflation,
რომელსაც ინფლაცია ეწოდება,
02:08
which will pull all the pieces of the story together.
რომელიც ისტორიის ყველა ნაწილს შეაერთებს,
02:10
Okay, part one starts back in 1929
კარგი, პირველი ნაწილი იწყება 1929 წელს.
02:13
when the great astronomer Edwin Hubble
როდესაც დიდ ასტრონომმა ედვინ ჰაბლმა
02:17
realized that the distant galaxies
გააცნობიერა რომ შორეული გალაქტიკები
02:19
were all rushing away from us,
გვშორდებოდნენ ჩვენ,
02:22
establishing that space itself is stretching,
აქედან დაფუძნდა რომ თავად სივრცე იჭიმება,
02:24
it's expanding.
ის ფართოვდება.
02:26
Now this was revolutionary.
ეს რევოლუციური იყო,
02:28
The prevailing wisdom was that on the largest of scales
გაბატონებული მახვილგონივრული აზრით, უდიდეს მასშტაბებზე
02:31
the universe was static.
სამყარო იყო სტატიკური.
02:34
But even so,
მაგრამ მაინც,
02:36
there was one thing that everyone was certain of:
არსებობდა ერთი რამ, რომელშიც ყველა დარწმუული იყო:
02:38
The expansion must be slowing down.
გაფართოება უნდა შენელებულიყო.
02:41
That, much as the gravitational pull of the Earth
ისე როგორც, დედამიწის გრავიტაციული მიზიდულობა
02:44
slows the ascent of an apple tossed upward,
ანელებს ვაშლის მოძრაობას ზემოთ,
02:47
the gravitational pull
ყოველი გალაქტიკის
02:50
of each galaxy on every other
გრავიტაციულმა მიზიდულობამ, ერთმანეთის მიმართ
02:52
must be slowing
უნდა შეანელოს
02:54
the expansion of space.
სივრცის გაფართოება.
02:56
Now let's fast-forward to the 1990s
ახლა მოდით გადმოვხტეთ 1990-იანებში
02:58
when those two teams of astronomers
როდესაც ასტრონომთა ამ ორმა ჯგუფმა
03:01
I mentioned at the outset
როგორც თავიდან ვახსენე
03:03
were inspired by this reasoning
შთაგონებული იყვნენ ამ მიზეზით
03:05
to measure the rate
რათა გაეზომათ კოეფიციენტი
03:07
at which the expansion has been slowing.
რომლითაც გაფართოება უნდა შენელებულიყო.
03:09
And they did this
და მათ გააკეთეს ეს
03:11
by painstaking observations
გულმოდგინე დაკვირვებებით
03:13
of numerous distant galaxies,
მრავალრიცხვოვან შორეულ გალაქტიკებზე,
03:15
allowing them to chart
იმის აღნიშვნით
03:17
how the expansion rate has changed over time.
თუ როგორ იცვლებოდა დროის განმავლობაში გაფართოების კოეფიციენტი.
03:19
Here's the surprise:
აქ აღმოჩნდა მოულოდნელობა:
03:22
They found that the expansion is not slowing down.
მათ აღმოაჩინეს რომ გაფართოება კი არ ნელდება.
03:25
Instead they found that it's speeding up,
არამედ, მათი აღმოჩენა იყო, რომ ის ჩქარდება,
03:28
going faster and faster.
ფართოვდება უფრო სწრაფად და სწრაფად.
03:30
That's like tossing an apple upward
ეს არის როგორც ვაშლის სწრაფვა ზემოთ
03:32
and it goes up faster and faster.
და ის მიიწევს უფრო სწრაფად და სწრაფად.
03:34
Now if you saw an apple do that,
ახლა თუ დაინახეთ რომ ვაშლმა ეს გააკეთა,
03:36
you'd want to know why.
თქვენ გინდათ იცოდეთ რატომ.
03:38
What's pushing on it?
რა უბიძგებს მას?
03:40
Similarly, the astronomers' results
ამგვარად, ასტრონომების მიღებული შედეგები
03:42
are surely well-deserving of the Nobel Prize,
უეჭველად ღირსია, ნობელის პრემიის.
03:44
but they raised an analogous question.
მაგრამ მათ დაებადათ ანალოგიური კითხვა.
03:47
What force is driving all galaxies
რა ძალა უბიძგებს ყველა გალაქტიკას
03:51
to rush away from every other
გაიფანტნონ ერთმანეთსგან
03:53
at an ever-quickening speed?
აჩქარებულად?
03:56
Well the most promising answer
ყველაზე იმედის მომცემი პასუხი
03:59
comes from an old idea of Einstein's.
აინშტაინის ძველი იდეიდან მოდის.
04:01
You see, we are all used to gravity
ხედავთ, ჩვენ ყველა ვიყენებთ გრავიტაციას
04:04
being a force that does one thing,
როგორც ძალას, რომელიც ერთ რამეს აკეთებს
04:06
pulls objects together.
ობიექტებს კრავს ერთად,
04:09
But in Einstein's theory of gravity,
მაგრამ აინშტაინის გრავიტაციის თეორიაში,
04:11
his general theory of relativity,
მის ფარდობითობის ზოგად თეორიაში,
04:13
gravity can also push things apart.
გრავიტაციას ასევე შეუძლია ობიექტების განზიდვა,
04:15
How? Well according to Einstein's math,
როგორ? აინშტაინის მათემატიკის მიხედვით,
04:18
if space is uniformly filled
თუ სივრცე ერთგვაროვნად სავსეა
04:21
with an invisible energy,
შეუმჩნეველი ენერგიით,
04:23
sort of like a uniform, invisible mist,
როგორც ერთგვაროვანი, შეუმჩნეველი ნისლი,
04:25
then the gravity generated by that mist
ეს ნისლი წარმოქმნის გრავიტაციას
04:28
would be repulsive,
რომელიც იქნება უკუგდებითი,
04:31
repulsive gravity,
გრავიტაციული განზიდვა
04:33
which is just what we need to explain the observations.
ზუსტად ის რაც გვჭირდება რათა ამოვხსნათ ეს დაკვირვებები.
04:35
Because the repulsive gravity
რადგანაც გრავიტაციული განზიდვა იქნება
04:38
of an invisible energy in space --
შეუმჩნეველი სივრცის ენერგიისგან --
04:40
we now call it dark energy,
მას ვუწოდებთ ბნელ ენერგიას,
04:42
but I've made it smokey white here so you can see it --
მაგრამ მე ის თეთრ კვამლად წარმოვადგინე, რათა დაინახოთ --
04:44
its repulsive gravity
ეს არის განმზიდავი გრავიტაცია
04:47
would cause each galaxy to push against every other,
რომელიც არის ყოველი გალაქტიკის ბიძგის მიზეზი,
04:49
driving expansion to speed up,
რომელიც გაფართოების აჩქარებას იწვევს.
04:51
not slow down.
და არა შენელებას,
04:53
And this explanation
და ეს ამოხსნა
04:55
represents great progress.
დიდ პროგრესს წარმოადგენს.
04:57
But I promised you a mystery
თუმცა მე მისტერიას დაგპირდით
04:59
here in part one.
აქ პირველ ნაწილში.
05:02
Here it is.
აგერ ისიც.
05:04
When the astronomers worked out
როდესაც ასტრონომებმა გააცნობიერეს
05:06
how much of this dark energy
თუ რამდენად უნდა იყოს ბნელი ენერგია
05:08
must be infusing space
შერეული სივრცეს
05:11
to account for the cosmic speed up,
რათა გამოიწვიოს კოსმოსური აჩქარება,
05:13
look at what they found.
ნახეთ რა აღმოაჩინეს მათ,
05:15
This number is small.
რიცხვი პატარაა.
05:24
Expressed in the relevant unit,
გამოხატულია მართებულ ერთეულში,
05:26
it is spectacularly small.
ის შთამბეჭდავად პატარაა.
05:28
And the mystery is to explain this peculiar number.
მისტერია კი ამ კონკრეტული რიცხვის ახსნაში მდგომარეობს,
05:30
We want this number
ჩვენ გვინდა რომ ეს რიცხვი
05:33
to emerge from the laws of physics,
გამოვლინდეს ფიზიკის კანონებში,
05:35
but so far no one has found a way to do that.
მაგრამ ჯერ ვერავინ იპოვნა გზა ამის გასაკეთებლად.
05:37
Now you might wonder,
თქვენ შეიძლება გაგიკვირდეთ,
05:40
should you care?
რა განაღვლებს?
05:43
Maybe explaining this number
შეიძლება ამ რიცხვის ამოხსნა
05:45
is just a technical issue,
მხოლოდ ტექნიკური გამოსავალშია
05:47
a technical detail of interest to experts,
ტექნიკურ დეტალებში. რომელიც სპეცილისტების ინტერესშია,
05:49
but of no relevance to anybody else.
მაგრამ არა რელავენტური ნებისმიერისთვის.
05:52
Well it surely is a technical detail,
რათქმაუნდა ეს ტექნიკური დეტალია,
05:54
but some details really matter.
მაგრამ ზოგიერთი დეტალი მართლა ღირებულია,
05:57
Some details provide
ზოგიერთი დეტალი წარმოადგენს
05:59
windows into uncharted realms of reality,
ფანჯრებს რეალობის აღუწერელ სამფლობელოებში.
06:01
and this peculiar number may be doing just that,
და ეს კონკრეტული რიცხვი შეიძლება ზუსტად ისაა.
06:03
as the only approach that's so far made headway to explain it
როგორც ერთადერთი მიღწევა, რომელიც გაკეთდა მისი რეალურად ახსნსთვის
06:06
invokes the possibility of other universes --
ის ითხოვს სხვა სამყაროების არსებობის შესაძლებლობას --
06:09
an idea that naturally emerges from string theory,
იდეა რომელიც ბუნებრივად წარმოჩინდება სიმების თეორიიდან,
06:12
which takes me to part two: string theory.
აქედან გადავივარ მეორე ნაწილზე: სიმების თეორია,
06:15
So hold the mystery of the dark energy
მოკლედ მისტერია რომელსაც ბნელი ენერგია მოიცავს
06:18
in the back of your mind
უკან თქვენ გონებაში
06:22
as I now go on to tell you
ახლა რასაც ვაპირებ გითხრათ, არის
06:24
three key things about string theory.
სამი გასაღები სიმების თეორიაზე,
06:26
First off, what is it?
პირველი, რა არის ეს?
06:29
Well it's an approach to realize Einstein's dream
ეს არის აინშტაინის ოცნების რეალიზებასთან მიახლოება
06:31
of a unified theory of physics,
ფიზიკის გამაერთიანებელ თეორიასთან,
06:34
a single overarching framework
ერთი ყველაფრის მომცველი სტრუქტურა
06:37
that would be able to describe
რომელიც შეძლებს აღწეროს
06:39
all the forces at work in the universe.
ყველა ძალა რომლითაც მოქმედებს სამყარო.
06:41
And the central idea of string theory
სიმების თეორიის ცენტრალური იდეა
06:43
is quite straightforward.
სავსებით პირდაპირია.
06:45
It says that if you examine
ის ამბობს თუ კარგად გამოიკვლევთ
06:47
any piece of matter ever more finely,
მატერიის ნებისმიერ ნაწილს,
06:49
at first you'll find molecules
ჯერ აღმოაჩენთ მოლეკულებს
06:51
and then you'll find atoms and subatomic particles.
შემდეგ ატომებს და სუბატომურ ნაწილაკებს.
06:53
But the theory says that if you could probe smaller,
მაგრამ თეორია ამბობს, თუ შეისწავლი უფრო მცირე მასშტაბზე,
06:56
much smaller than we can with existing technology,
ბევრად მცირეზე, ვიდრე შეუძლია ჩვენ არსებულ ტექნოლოგიას,
06:58
you'd find something else inside these particles --
აღმოაჩენთ რაღაცას ამ ნაწილაკებში --
07:01
a little tiny vibrating filament of energy,
პატარა, ციცქნა ვიბრირებად ენერგიის ძაფებს,
07:04
a little tiny vibrating string.
პატარა, ვიბრირებად სიმებს.
07:07
And just like the strings on a violin,
და როგორც სიმებს ვიოლინოზე,
07:10
they can vibrate in different patterns
შეუძლია განსხვავებული სიხშირის ვიბრაცია
07:12
producing different musical notes.
რომელიც წარმოქმნის განსხვავებულ მუსიკალურ ნოტებს
07:14
These little fundamental strings,
ამ პატარა ფუნდამენტური სიმების,
07:16
when they vibrate in different patterns,
სხვადასხვა სიხშირის ვიბრაცია,
07:18
they produce different kinds of particles --
წარმოქმნის სხვადასხვა სახის ნაწილაკებს --
07:20
so electrons, quarks, neutrinos, photons,
ელექტრონები კვარკები, ნეიტრონები, პროტონები,
07:22
all other particles
ყველა დანარჩენი ნაწილაკები
07:24
would be united into a single framework,
იქნებიან გაერთიანებული, ერთადერთ სტრუქტურაში,
07:26
as they would all arise from vibrating strings.
რადგან ისინი ყველა წარმოიქმნებიან ვიბრირებადი სიმებისგან.
07:28
It's a compelling picture,
დამაჯერებელი სურათია,
07:31
a kind of cosmic symphony,
ეს კოსმოსური სიმფონიის მაგვარია,
07:34
where all the richness
სადაც ყველა სიმდიდრე
07:36
that we see in the world around us
რომელსაც ვხედავთ, სამყაროში ჩვენს ირგვლივ
07:38
emerges from the music
მომდინარეობს მუსიკიდან
07:40
that these little, tiny strings can play.
რომელსაც ეს პატარა, უმცირესი სიმები უკრავენ.
07:42
But there's a cost
მაგრამ აქ არის ნაკლი
07:45
to this elegant unification,
ამ ელეგანტური გაერთიანებისა,
07:47
because years of research
რადგანაც წლობით კვლევებმა
07:49
have shown that the math of string theory doesn't quite work.
აჩვენა, რომ სიმების თეორის მათემატიკა საკმარისად კარგად არ მუშაობს.
07:51
It has internal inconsistencies,
მას შიდა შეუსაბამობები აქვს,
07:54
unless we allow
სანამ ჩვენ არ დავუშვებთ
07:56
for something wholly unfamiliar --
რაღაც მთლიანად უჩვეულოს
07:58
extra dimensions of space.
სივრცის დამატებით განზომილებებს.
08:01
That is, we all know about the usual three dimensions of space.
ეს არის ის რაც ჩვენ ყველამ ვიცით, ჩვეულებვრივი, სივრცის სამი განზომილება.
08:04
And you can think about those
თქვენ შეგიძლიათ მათი გააზრება
08:07
as height, width and depth.
როგორც სიმაღლე, სიგანე და სიღრმე.
08:09
But string theory says that, on fantastically small scales,
მაგრამ სიმების თეორია ამბობს, რომ ფანტასტიკურად პატარა მასშტაბებზე,
08:12
there are additional dimensions
არსებობს დამატებითი განზომილებები
08:15
crumpled to a tiny size so small
ჩახვეული პატარა ზომებში, იმდენად პატარა
08:17
that we have not detected them.
რომ ჩვენ ვერ ვაფიქსირებთ მათ.
08:19
But even though the dimensions are hidden,
თუმცა მაშინაც კი თუ შეუმჩნეველია ისინი,
08:21
they would have an impact on things that we can observe
მათ უნდა ქონდეთ გავლენა იმ საგნებზე რომლებზეც შეგვიძლია დაკვირვება
08:23
because the shape of the extra dimensions
რადგანაც ექსტრა განზომილებების ფორმა
08:26
constrains how the strings can vibrate.
განსაზღვრავს, თუ როგორ შეუძლიათ სიმებს ვიბრაცია.
08:29
And in string theory,
და სიმების თეორიაში,
08:32
vibration determines everything.
ვიბრაცია განსაზღვრავს ყველაფერს.
08:34
So particle masses, the strengths of forces,
ნაწილაკების მასა, ძალების სიძლიერე,
08:37
and most importantly, the amount of dark energy
და ყველაზე მნიშვნელოვანი, ბნელი ენერგიის რაოდენობა
08:39
would be determined
შეიძლება განისაზღვროს
08:42
by the shape of the extra dimensions.
ექსტრა განზომილებების ზომით.
08:44
So if we knew the shape of the extra dimensions,
ასე რომ თუ გვეცოდინებოდა ექსტრა განზომილებების ფორმა,
08:46
we should be able to calculate these features,
შეგვეძლებოდა გამოგვეთვალა ეს მახასიათებლები,
08:49
calculate the amount of dark energy.
გამოგვეთვალა ბნელი ენერგიის რაოდენობა,
08:52
The challenge
გამოწვევა
08:55
is we don't know
რომელიც არ ვიცით
08:57
the shape of the extra dimensions.
არის ექსტრა განზომილებების ფორმა,
08:59
All we have
ყველაფერი რაც გაგვაჩნია
09:02
is a list of candidate shapes
არის კანდიდატი ფორმების სია
09:04
allowed by the math.
მათემატიკით დაშვებული.
09:06
Now when these ideas were first developed,
როდესაც ეს იდეები თავდაპირველად ჩამოყალიბდნენ,
09:09
there were only about five different candidate shapes,
არსებობდა მხოლოდ ხუთი განსხვავებული კანდიდატი
09:11
so you can imagine
შეგიძლიათ წარმოიდგინოთ
09:13
analyzing them one-by-one
მათი ანალიზი თითო თითოდ
09:15
to determine if any yield
რათა განისაზღვროს მათი სარგებლიანობა
09:17
the physical features we observe.
ფიზიკურ მახასიათებლებს, რომლებსაც ვაკვირდებით.
09:19
But over time the list grew
მაგრამ დროის განმავლობაში სია გაიზარდა
09:21
as researchers found other candidate shapes.
მკვლევარებმა აღმოაჩინეს სხვა კანდიდატური ფორმები.
09:23
From five, the number grew into the hundreds and then the thousands --
ხუთიდან, რიცხვი გაიზარდა ასეულებამდე და შემდეგ ათასებამდე --
09:25
A large, but still manageable, collection to analyze,
დიდი, მაგრამ ჯერ კიდევ მართვადი, კოლექცია რომელის ანალიზია საჭირო
09:28
since after all,
მას შემდეგ
09:31
graduate students need something to do.
ხარისხის მქონე სტუდენტებს სჭირდებათ რაიმეს კეთება.
09:33
But then the list continued to grow
მაგრამ სიამ გააგრძელა ზრდა
09:36
into the millions and the billions, until today.
მილიონამდე და მილიარდამე დღესდღეობით.
09:38
The list of candidate shapes
კანდიდატური ფორმების სიამ
09:41
has soared to about 10 to the 500.
მოიმატა 10-დან 500-მდე
09:43
So, what to do?
მოკლედ რა უნდა გააკეთო?
09:48
Well some researchers lost heart,
ზოგიერთმა მკვლევარმა გული აიცრუა,
09:51
concluding that was so many candidate shapes for the extra dimensions,
ექსტრა განზომილებების ამდენი კანდიდატური ფორმის გამო
09:54
each giving rise to different physical features,
ყოველი მათგანი ნიშნავდა განსხვავებულ ფიზიკურ მახასიათებლებს,
09:57
string theory would never make
სიმების თეორია ვერასდროს შექმნიდა
10:00
definitive, testable predictions.
განსაზღვრულ, გადამოწმებად, ვარაუდებს.
10:02
But others turned this issue on its head,
თუმცა სხვებს თავში მოუვიდათ ამ ყველაფრის გადაწყვეტის იდეა,
10:04
taking us to the possibility of a multiverse.
რომელსაც გადავყავართ მულტი სამყაროს არსებობის შესაძლებლობაში.
10:08
Here's the idea.
აი იდეაც.
10:10
Maybe each of these shapes is on an equal footing with every other.
შესაძლოა ყოველი ფორმა თანაბრად საყრდენია ყოველ მათგანზე
10:12
Each is as real as every other,
ყოველი მათგანი ერთნაირად რეალურია,
10:15
in the sense
იმ გაგებით
10:17
that there are many universes,
რომ არსებობს მულტი სამყარო,
10:19
each with a different shape, for the extra dimensions.
ყოველი მათგანი განსხვავებული ექსტრა განზომილებების ფორმით.
10:21
And this radical proposal
და ამ რადიკალური წინადადებას
10:24
has a profound impact on this mystery:
გააჩნია სიღრმისეული გავლენა წინამდებარე მისტერიაზე:
10:26
the amount of dark energy revealed by the Nobel Prize-winning results.
ბნელი ენერგიის რაოდენობა, გამოვლინა ნობელის პრემიის მფლობელმა შედეგებმა.
10:29
Because you see,
რადგან თქვენ ხედავთ
10:32
if there are other universes,
თუ არსებობს სხვა სამყაროები,
10:34
and if those universes
და თუ ამ სამყაროებს
10:37
each have, say, a different shape for the extra dimensions,
თითოეულს აქვს, ვთქვათ, განსხვავებული ექსტრა განზომილებების ფორმა,
10:39
then the physical features of each universe will be different,
მაშინ თითოეული სამყაროს ფიზიკური მახასიათებლები, იქნება განსხვავებული
10:43
and in particular,
და უფრო ზუისტად,
10:45
the amount of dark energy in each universe
ბნელი ენერგიის რაოდენობა ყოველ სამყაროში
10:47
will be different.
იქნება განსხვავებული
10:49
Which means that the mystery
რაც ნიშნავს რომ მისტერია
10:51
of explaining the amount of dark energy we've now measured
ბნელი ენერგიის რაოდენობის ამოხსნისა, რომელიც გავზომეთ
10:53
would take on a wholly different character.
იქნება მთლიანად სხვნაირი ხასიათის
10:55
In this context,
ამ კონტექსტის მიხედვით,
10:58
the laws of physics can't explain one number for the dark energy
ფიზიკის კანონება არ შეუძლიათ ახსნან ბნელი ენერგიის ერთი რიცხვი
11:00
because there isn't just one number,
იმიტომ რომ ეს მხოლოდ ერთია,
11:03
there are many numbers.
არსებობს უამრავი რიცხვი.
11:06
Which means
რაც ნიშნავს
11:08
we have been asking the wrong question.
რომ ჩვენ ვსვამდით არასწორ კითხვას.
11:10
It's that the right question to ask is,
სწორი კითხვა, რომელიც უნდა დასვა არის,
11:13
why do we humans find ourselves in a universe
რატომ ვარსებობთ, ჩვენ ადამიანები სამყაროში
11:15
with a particular amount of dark energy we've measured
რომელსაც გააჩნია ეს კონკრეტული ოდენობის ბნელი ენერგია, რომელიც გავზომეთ
11:18
instead of any of the other possibilities
ნაცვლად, სხვა ნებისმიერი შესაძლებლობისა
11:21
that are out there?
რომელიც არსებობს?
11:24
And that's a question on which we can make headway.
ეს არის კითხვა რომელიც შეგვიძლია წავიმძღვაროთ.
11:26
Because those universes
რადგან ის სამყაროები
11:29
that have much more dark energy than ours,
რომლებსაც აქვთ, მეტი ბნელი ენერგია, ვიდრე ჩვენსას,
11:31
whenever matter tries to clump into galaxies,
როდესაც მატერია ცდილობს, შეიკრას გალაქტიკებად,
11:33
the repulsive push of the dark energy is so strong
ბნელი ენერგიის განმზიდავი ბიძგი ისეთი ძლიერია
11:36
that it blows the clump apart
რომ შლის შეჯგუფებას
11:39
and galaxies don't form.
და გალაქტიკები ვერ ფორმირდება.
11:41
And in those universes that have much less dark energy,
და იმ სამყაროებში, რომლებსაც აქვთ ბევრად ნაკლები ბნელი ენერგია,
11:43
well they collapse back on themselves so quickly
ისინი უკანვე კოლაფსირებენ ისე სწრაფად
11:46
that, again, galaxies don't form.
რომ ისევ გალაქტიკები ვერ ფორმირდება.
11:48
And without galaxies, there are no stars, no planets
გალაქტიკების გარეშე, არ არის ვარსკვლავები, პლანეტები
11:51
and no chance
და არც შანსი
11:54
for our form of life
ჩვენი სახის სიცოცხლის
11:56
to exist in those other universes.
არსებობისა სხვა სამყაროებში.
11:58
So we find ourselves in a universe
ასე რომ ჩვენ საკუთარი თავი აღმოვაჩინეთ სამყაროში
12:00
with the particular amount of dark energy we've measured
რომელსაც აქვს კონკრეტული ოდენობის ბნელი ენერგია, რომელიც გავზომეთ
12:02
simply because our universe has conditions
უბრალოდ იმიტომ რომ, ჩვენ სამყაროს გააჩნია
12:05
hospitable to our form of life.
ჩვენი სიცოცხლის ფორმისთვის საჭირო გარემოებანი.
12:08
And that would be that.
ესეც ასე.
12:12
Mystery solved,
საიდუმლო ამოხსნილია,
12:14
multiverse found.
მულტი სამყარო აღმოჩენილია.
12:16
Now some find this explanation unsatisfying.
თუმცა ზიგიერთს ამ ახსნამ არ დააკმაყოფილა.
12:18
We're used to physics
ჩვენ ვიყენებთ ფიზიკას
12:23
giving us definitive explanations for the features we observe.
რომელიც გვაძლევს გადამწყვეტ ახსნა-განმარტებებს იმ მახასიათებლებზე რომლებსაც ვაკვირდებით.
12:25
But the point is,
თუმცა ამოსავალი წერტილი არის
12:28
if the feature you're observing
ის თუ მახასიათებლები რომელსაც აკვირდებით
12:30
can and does take on
შესაძლებელია ავიღოთ, მრავალფეროვან
12:33
a wide variety of different values
განსხვავებულ ღირებულებებზე
12:35
across the wider landscape of reality,
რეალობის ფართო ლანდშაფტზე,
12:37
then thinking one explanation
მაშინ ერთ ახსნა-განმარტება
12:40
for a particular value
კონკრეტული ღირებულებისთვის
12:42
is simply misguided.
უბრალოდ შეცდომაა.
12:44
An early example
ადრეული მაგალითი
12:47
comes from the great astronomer Johannes Kepler
მომდინარეობს დიდი ასტრონომისგან იოჰანეს კეპლერისგან
12:49
who was obsessed with understanding
რომელიც შეპყრობილი იყო რათა გაეგო
12:52
a different number --
სხვა ციფრი --
12:54
why the Sun is 93 million miles away from the Earth.
რატომაა მზე 93 მილიონი მილის მოშორებით დედამიწისგან.
12:56
And he worked for decades trying to explain this number,
ის მუშაობდა ათწლეულების მანძილზე და ცდილობდა ამოეხსნა ეს რიცხვი,
13:00
but he never succeeded, and we know why.
მაგრამ მან წარმატება ვერ მოიპოვა, და ჩვენ ვიცით რატომაც.
13:03
Kepler was asking
კეპლერი არასწორ
13:06
the wrong question.
კითხვას სვავდა.
13:08
We now know that there are many planets
ჩვენ ახლა უკვე ვიცით რომ არსებობს ბევრი პლანეტა
13:10
at a wide variety of different distances from their host stars.
ფართო მრავალფეროვანი, განსხვავებული მანძილებით დაშორებული მშობელ ვარსკვლავთან.
13:13
So hoping that the laws of physics
იმ იმედით რომ ფიზიკის კანონები
13:16
will explain one particular number, 93 million miles,
ახსნის ერთ კონკრეტულ რიცხვს, 93 მილიონი მილს,
13:19
well that is simply wrongheaded.
არის უბრალოდ მცდარი
13:22
Instead the right question to ask is,
ნაცვლად ამისა სწორი კითხვაა
13:25
why do we humans find ourselves on a planet
რატომ ვარსებობთ ჩვენ პლანეტაზე
13:27
at this particular distance,
ამ კონკრეტული მანძილი დაშორებით,
13:30
instead of any of the other possibilities?
ნაცვლად სხვა ნებისმიერი შესაძლებლობისა?
13:32
And again, that's a question we can answer.
და ისევ, ეს არის კითხვა რომელსაც შეგვიძლია ვუპასუხოთ.
13:35
Those planets which are much closer to a star like the Sun
ის პლანეტები, რომელიც არიან უფრო ახლოს თავის ვარსკვლავთან
13:38
would be so hot
იქნებიან ისეთი ცხელი
13:41
that our form of life wouldn't exist.
რომე ჩვენი სახის სიცოცხლე ვერ იარსებებს.
13:43
And those planets that are much farther away from the star,
და ის პლანეტები არიან უფრო შორს ვარსკვლავიდან,
13:45
well they're so cold
ისეთი ცივები არიან
13:48
that, again, our form of life would not take hold.
რომ, ისევ ჩვენი სახის სიცოცხლე ვერ იქნება.
13:50
So we find ourselves
ჩვენ არმოვაჩინეთ საკუთარი თავი
13:52
on a planet at this particular distance
პლანეტაზე რომელიც არის კონკრეტული მანძილით
13:54
simply because it yields conditions
დაშორებული, უბრალოდ იმიტომ რომ ის აწარმოებს
13:56
vital to our form of life.
გარემოებებს, რომელიც არის არსებითი, ჩვენი სახის სიცოცხლისთვის.
13:58
And when it comes to planets and their distances,
და როცა საქმე ეხება პლანეტებს და მათ მანძილებს,
14:01
this clearly is the right kind of reasoning.
ეს ნამდვილად არის სწორი მსჯელობა
14:04
The point is,
ამოსავალი წერტილი
14:08
when it comes to universes and the dark energy that they contain,
როცა, საქმე მიდგება სამყაროებზე და ბნელ ენერგიაზე, რომლებსაც ისინი შეიცავენ,
14:10
it may also be the right kind of reasoning.
ასევე შეიძლება იყოს სწორი მსჯელობა.
14:13
One key difference, of course,
ერთი ძირითადი განსხვავება, რათქმაუნდა,
14:17
is we know that there are other planets out there,
არის რომ, ჩვენ ვიცით რომ არსებობს სხვა პლანეტები,
14:20
but so far I've only speculated on the possibility
და მე მხოლოდ ვივარაუდე შესძლებლობები
14:22
that there might be other universes.
იმისა რომ სხვა სამყაროები შესაძლოა არსებობს.
14:25
So to pull it all together,
ყველაფერს რომ თავი მოვუყაროთ,
14:27
we need a mechanism
ჩვენ გვჭირდება მექანიზმი
14:29
that can actually generate other universes.
რომელსაც შეეძლება სხვა სამყაროების წარმოება.
14:31
And that takes me to my final part, part three.
და სწორედ ეს გადამიყვანს ფინალურ, მესამე ნაწილში.
14:34
Because such a mechanism has been found
რადგანაც ასთი მექანიზმი იქნა აღმოჩენილი
14:37
by cosmologists trying to understand the Big Bang.
კოსმოლოგების მიერ, რომლებიც ცდილობდნენ გაეგოთ დიდი აფეთქება.
14:40
You see, when we speak of the Big Bang,
თქვენ იცით, როცა ჩვენ ვსაუბრობთ დიდ აფეთქებაზე,
14:43
we often have an image
ჩვენ წარმოვიდგენთ სურათს
14:45
of a kind of cosmic explosion
რაღაც კოსმოსური აფეთქებისა
14:47
that created our universe
რომელმაც შექმნა ჩვენი სამყარო
14:49
and set space rushing outward.
და გამოიწვია სივრცის გაფართოება.
14:51
But there's a little secret.
თუმცა აქ პატარა საიდუმლოა.
14:54
The Big Bang leaves out something pretty important,
დიდი აფეთქება, რაღაც მნიშვნელოვანს უყურადღებოდ ტოვებს,
14:56
the Bang.
აფეთქება.
14:59
It tells us how the universe evolved after the Bang,
ის გვეუბნება როგორ განვითარდა სამყარო აფეთქების შემდეგ,
15:01
but gives us no insight
მაგრამ არ გვძლევს შევაღწიოთ
15:04
into what would have powered the Bang itself.
იქ თუ რამ გამოიწვია თავად აფეთქება.
15:06
And this gap was finally filled
ეს ხვრელი საბოლოოდ ამოივსო
15:10
by an enhanced version of the Big Bang theory.
დიდი აფეთქების თეორიის გაფართოებული ვერსიით.
15:12
It's called inflationary cosmology,
მას ქვია ინფლაციური კოსმოლოგია,
15:14
which identified a particular kind of fuel
რომელიც იდენტიფიცირებულია როგორც კონკრეტული სახის საწვავი
15:17
that would naturally generate
რომელიც ბუნებირვად წარმოქმნის
15:21
an outward rush of space.
სივრცის აჩქარებულ გაფართოებას.
15:23
The fuel is based on something called a quantum field,
საწვავი დაფუძნებულია, იმაზე რასაც ვუწოდებთ კვანტურ ველს,
15:25
but the only detail that matters for us
მაგრამ მხოლოდ ერთი დეტალი რომელიც მნიშვნელოვანია ჩვენთვის
15:28
is that this fuel proves to be so efficient
რომ საწვავი იმდენად ეფექტურია
15:31
that it's virtually impossible
რომ ფაქტიურად შეუძლებელია
15:34
to use it all up,
რომ სულ გამოყენებულ იქნას,
15:36
which means in the inflationary theory,
რაც ნიშნავს ინფლაციურ თეორიაში,
15:38
the Big Bang giving rise to our universe
რომ ჩვენი სამყაროს წარმოშობა დიდი აფეთქებისგან
15:40
is likely not a one-time event.
არ არის ერთჯერადი მოვლენა.
15:43
Instead the fuel not only generated our Big Bang,
ნაცვლად ამისა, საწვავმა წარმოქმნა არამხოლოდ ჩვენი დიდი აფეთქება,
15:46
but it would also generate countless other Big Bangs,
არამედ ის წარმოშობდა ურიცხვ სხვა დიდ აფეთქებებს
15:49
each giving rise to its own separate universe
ყოველ მათგანი წარმოქმნის დამოუკიდებელ სამყაროებს
15:55
with our universe becoming but one bubble
ჩვენი სამყარო იქნება ერთი ბუშტი
15:58
in a grand cosmic bubble bath of universes.
უზარმაზარ კოსმოსური ბუშტების აბაზანაში.
16:00
And now, when we meld this with string theory,
და ახლა, როცა გავაერთიანებთ მას სიმების თეორიასთან,
16:03
here's the picture we're led to.
ასეთ სურათს მივიღებთ.
16:05
Each of these universes has extra dimensions.
ყოველ ამ სამყაროს აქვს დამატებითი განზომილებები,
16:07
The extra dimensions take on a wide variety of different shapes.
ექსტრა განზომილებებს გააჩნია, მრავალფეროვანი, განსხვავებული ფორმები.
16:09
The different shapes yield different physical features.
განსხვავებული ფორმები აწარმოებენ განსხვავებულ ფიზიკურ მახასიათებლებს.
16:12
And we find ourselves in one universe instead of another
და ჩვენ აღმოვაჩინეთ საკუთარი თავი ამ სამყაროში, და არა სხვაში
16:15
simply because it's only in our universe
უბრალოდ იმიტომ რომ, მხოლოდ ჩვენ სამყაროში
16:18
that the physical features, like the amount of dark energy,
არის ფიზიკური მახასიათებლები, როგრიცაა ბნელი ენერგიის ოდენობა,
16:21
are right for our form of life to take hold.
ისეთი რომ ჩვენი სახის სიცოცხლე დაუშვას.
16:24
And this is the compelling but highly controversial picture
ეს არის მყარი მაგრამ დიდად საკამათო სურათი
16:28
of the wider cosmos
კოსმოსის დიდ მასშტაბებზე.
16:31
that cutting-edge observation and theory
ამ თანამედროვე დაკვირვებებმა და თეორიამ
16:33
have now led us to seriously consider.
მიმართულება მოგვცა სერიოზულად განგვეხილა.
16:35
One big remaining question, of course, is,
ერთი დიდი დარჩენილი კითხვა რათქმაუნდა არის,
16:39
could we ever confirm
შევძლებთ კი ოდესმე დავადასტუროთ
16:43
the existence of other universes?
სხვა სამყაროების არსებობა?
16:46
Well let me describe
ნება მიბოძეთ აღვწერო
16:49
one way that might one day happen.
გზა იმისა თუ როგორ შეიძლება ერთ დღეს ეს მოხდეს.
16:51
The inflationary theory
ინფლაციურ თეორიას
16:54
already has strong observational support.
უკვე აქვს ძლიერი დაკვირვებითი მხარდაჭერა.
16:56
Because the theory predicts
რადგანაც თეორია წინასწარმეტყველებს
16:58
that the Big Bang would have been so intense
რომ დიდი აფეთქება, უნდა ყოფილიყო ისეთი ინტენსიური
17:00
that as space rapidly expanded,
რომ სივრცე სწრაფად გაფართოებულიყო.
17:02
tiny quantum jitters from the micro world
პაწაწინა კვანტური რხევა მიკრო სამყაროდან
17:05
would have been stretched out to the macro world,
გაიწლელებოდა მაკრო სამყაროში.
17:07
yielding a distinctive fingerprint,
დატოვებდა დამახასიათებელ ანაბეჭდს,
17:10
a pattern of slightly hotter spots and slightly colder spots,
ოდნავ უფრო ცხელი და ცივი ლაქების ნიმუშს,
17:13
across space,
კოსმოსში,
17:15
which powerful telescopes have now observed.
რომელსაც ძლიერი ტელესკოპები ახლა აკვირდებიან.
17:17
Going further, if there are other universes,
წავიდეთ უფრო შირს, თუ არსებობს სხვა სამყაროები,
17:20
the theory predicts that every so often
თეორია წინასწარმეტყველებს, რომ ყველას, ხშირად
17:23
those universes can collide.
შეუძლიათ შეეჯახონ ერთმანეთს,
17:25
And if our universe got hit by another,
და თუ ჩვენი სამყარო მიეჯახება სხვას,
17:27
that collision
ეს შეჯახება
17:29
would generate an additional subtle pattern
გამოიწვევს დამატებით სათუთი ნიმუშის
17:31
of temperature variations across space
სივრცის ტემპერატურული ვარიაციების გაჩენას
17:33
that we might one day
შესაძლოა ჩვენ ერთ დღეს
17:35
be able to detect.
შევძლოთ მისი დაფიქსირება.
17:37
And so exotic as this picture is,
და ისევე ეგზოტიური როგორც ეს სურათია
17:39
it may one day be grounded
შესაძლოა იყოს მტკიცე
17:42
in observations,
დაკვირვებებით,
17:44
establishing the existence of other universes.
რომელიც დაამკვიდრებს აზრს რომ სხვა სამყაროები არსებობს.
17:46
I'll conclude
დასკვნას ვაკეთებ
17:49
with a striking implication
ყველა ამ აზრთა გასაოცარი
17:51
of all these ideas
თანამონაწილეობით
17:54
for the very far future.
ძალიან შორეულ მომავალში.
17:56
You see, we learned
ხედავთ, ჩვენ გავიგეთ
17:58
that our universe is not static,
რომ ჩვენი სამყარო სტატიკური არაა,
18:00
that space is expanding,
სივრცე ფართოვდება,
18:02
that that expansion is speeding up
რომ გაფართოება აჩქარებას განიცდის
18:04
and that there might be other universes
და შესაძლოა არსებობდეს სხვა სამყაროები
18:06
all by carefully examining
ყველაფერი ეს მკრთალი ვარსკვლავური
18:08
faint pinpoints of starlight
სინათლის ფრთხილი დაკვირვებით
18:10
coming to us from distant galaxies.
რომლებიც შორეული გალაქტიკებიდან მოდიან.
18:12
But because the expansion is speeding up,
თუმცა რადგან გაფართოება ჩქარდება,
18:15
in the very far future,
ძალიან შორეულ მომავალში,
18:18
those galaxies will rush away so far and so fast
ეს გალაქტიკები გაიფანტებიან იმდენად შორს და სწრაფად
18:20
that we won't be able to see them --
რომ ჩვენ აღარ შეგვეძლება მათი დანახვა --
18:23
not because of technological limitations,
არა ტექნოლოგიური ლიმიტის გამო,
18:26
but because of the laws of physics.
არამედ ფიზიკის კანონების გამო.
18:28
The light those galaxies emit,
სინათლე რომელსაც ის გალაქტიკები ასხივებენ
18:30
even traveling at the fastest speed, the speed of light,
უსწრაფესი სიჩქარით მოგზაურობითაც კი, სინათლის სიჩქარით.
18:32
will not be able to overcome
არ შეეძლებათ დაძლიონ
18:35
the ever-widening gulf between us.
სულ უფრო გაფართოებადი უფსრკული ჩვენ შორის.
18:37
So astronomers in the far future
შორეულ სივრცეში მომზირალი
18:40
looking out into deep space
ასტრონომები, შორეულ მომავალში
18:42
will see nothing but an endless stretch
ვერაფერს დაინახავენ, გარდა უსასრულო
18:44
of static, inky, black stillness.
სტატიკური, შავი სიჩუმესა.
18:47
And they will conclude
და ისინი დაადგენენ
18:51
that the universe is static and unchanging
რომ სამყარო სტატიკური და უცვლელია
18:53
and populated by a single central oasis of matter
და დასახლებულია, ერთადერთი ცენტრალური მატერიის ოაზისით
18:55
that they inhabit --
სადაც ისინი სახლობენ --
18:58
a picture of the cosmos
კოსმოსის სურათი
19:00
that we definitively know to be wrong.
რომელიც ჩვენ კარგად ვიცით, იქნება არასწორი.
19:02
Now maybe those future astronomers will have records
შეიძლება მომავალ ასტრონომებს ქონდეთ ჩანაწერი
19:05
handed down from an earlier era,
რომელიც შემორჩენილი იქნება ადრეული ერიდან
19:08
like ours,
როგორიც ჩვენია,
19:10
attesting to an expanding cosmos
რომელიც დაამოწმებს გაფართოებად კოსმოსს
19:12
teeming with galaxies.
გალაქტიკებით სავსე,
19:14
But would those future astronomers
მაგრამ განა ის მომავალი ასტრონომები
19:16
believe such ancient knowledge?
დაიჯერებენ ასეთ უძველეს ცოდნას?
19:18
Or would they believe
თუ დაიჯერებენ
19:21
in the black, static empty universe
შავ, სტატიკურ ცარიელ სამყაროს
19:23
that their own state-of-the-art observations reveal?
რომელსაც მათი თანამედროვე კვლევები გამოავლენს?
19:26
I suspect the latter.
მე უკანასკნელს ვეჭვობ.
19:30
Which means that we are living
რაც ნიშნავს რომ ჩვენ ვცხოვრობთ
19:32
through a remarkably privileged era
განსაკუთრებულად პრივილეგირებულ ეპოქაში
19:34
when certain deep truths about the cosmos
როცა ზოგიერთი ღრმა ჭეშმარიტება კოსმოსის შესახებ
19:37
are still within reach
ჯერ ისევ მისაწვდომია
19:39
of the human spirit of exploration.
ადამიანური ცნობისმოყვარე სულისთვის
19:41
It appears that it may not always be that way.
როგორც ჩანს, ეს სულ ასე არ იქნება.
19:43
Because today's astronomers,
რადგანაც დღევანდელი ასტრონომებმა,
19:48
by turning powerful telescopes to the sky,
თავიანთი ძლიერი ტელესკოპების ცისკენ შეტრიალებით,
19:50
have captured a handful of starkly informative photons --
დაიჭირეს ერთი მუჭა ინფორმაციული ფოტონებისა --
19:53
a kind of cosmic telegram
კოსმოსური ტელეგრამის მსგავსი
19:56
billions of years in transit.
მილიარდობით წელი მგზავრობაში მყოფი.
19:59
and the message echoing across the ages is clear.
და ამ შეტყობინების ექო ეპოქების განმავლობაში ნათელია.
20:01
Sometimes nature guards her secrets
ზოგჯერ ბუნება ყარაულობს თავის საიდუმლოებებს
20:05
with the unbreakable grip
ფიზიკური კანონების
20:08
of physical law.
მტკიცე ჩაჭერით,
20:10
Sometimes the true nature of reality beckons
ზოგჯერ რეალობის ჭეშმარიტი ბუნება დასტურს აძლევს
20:12
from just beyond the horizon.
ჰორიზონტის მიღმიდან.
20:16
Thank you very much.
ძალიან დიდი მადლობა.
20:19
(Applause)
(აპლოდისმენტები)
20:21
Chris Anderson: Brian, thank you.
კრის ანდერსონი: ბრაიან, მადლობ.
20:25
The range of ideas you've just spoken about
მთელი რიგი იდეები რომელზეც ახლა ისაუბრე
20:27
are dizzying, exhilarating, incredible.
თავბრუდამხევია, მასტიმულირებელი და დაუჯერებელი..
20:29
How do you think
როგორ ფიქრობ
20:32
of where cosmology is now,
სად იმყოფება ახლა კოსმოლოგია,
20:34
in a sort of historical side?
ისტორიული თვათახედვიდან?
20:36
Are we in the middle of something unusual historically in your opinion?
ვართ ჩვენ რაიმე უჩვეულოს შუაში, ისტორიულად, შენი აზრით?
20:38
BG: Well it's hard to say.
ბრაიან გრინი: ძნელი სათქმელია.
20:41
When we learn that astronomers of the far future
როდესაც შევიტყვეთ რომ შორეული მომავლის ასტრონომებს
20:43
may not have enough information to figure things out,
შეიძლება არ ქონდეთ საკმარისი ინფორმაცია, რაღაცეების გამოსარკვევად,
20:46
the natural question is, maybe we're already in that position
ბუნებრივი კითხვაა, შესაძლოა ჩვენ უკვე ვართ ამ პოზიციაში
20:49
and certain deep, critical features of the universe
და გარკვეული სამყაროს სიღრმისეული კრიტიკული მახასიათებლები
20:52
already have escaped our ability to understand
უკვე გაგვექცა, ჩვენი ამოხსნის შესაძლებლობებიდან
20:55
because of how cosmology evolves.
რადგანაც როგორც კოსმოლოგია ვითარდება,
20:58
So from that perspective,
ამ პერსპექტივიდან,
21:00
maybe we will always be asking questions
შეიძლება ჩვენ მუდამ ვსვამდეთ კითხვებს
21:02
and never be able to fully answer them.
და ვერასდროს შევძლოთ ბოლომდე გავცეთ პასუხები.
21:04
On the other hand, we now can understand
მეორეს მხრივ, ჩვენ ახლა გავიგეთ
21:06
how old the universe is.
სამყაროს ასაკი.
21:08
We can understand
ჩვენ გვესმის
21:10
how to understand the data from the microwave background radiation
როგორ გავიგოთ ფონური მიკროტალღური რადიაციის მონაცემები
21:12
that was set down 13.72 billion years ago --
ეს მოხდა 13,72 მილიარდი წლის წინ --
21:15
and yet, we can do calculations today to predict how it will look
და კიდევ ჩვენ შეგვიძლია გამოთვლა დღეს რათა ვიწინასწარმეტყველოთ, როგორ გამოიყურება ის
21:18
and it matches.
და ის ემთხვევა.
21:20
Holy cow! That's just amazing.
საოცარია! ეს მართლაც შესანიშნავია.
21:22
So on the one hand, it's just incredible where we've gotten,
მოკლედ ერთის მხრივ ეს მართლაც შესანიშნავია, რაც ჩვენ მივიღეთ,
21:24
but who knows what sort of blocks we may find in the future.
მაგრამ ვინ იცის რა სახის შეფერხებები შეიძლება შეგვხვდეს მომავალში.
21:27
CA: You're going to be around for the next few days.
კრის ანდერსონი: თქვენ იტრიალებთ რამდენიმე დღის მანძილზე.
21:31
Maybe some of these conversations can continue.
შესაძლოა ეს საუბრები გაგრძელდეს.
21:34
Thank you. Thank you, Brian. (BG: My pleasure.)
მადლობა. მადლობა ბრაიან (ბგ: სიამოვნებით.)
21:36
(Applause)
(აპლოდისმენტები)
21:38
Translated by Michael Kaulashvili
Reviewed by George Maisuradze

▲Back to top

About the speaker:

Brian Greene - Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe.

Why you should listen

Greene, a professor of physics and mathematics at Columbia University, has focused on unified theories for more than 25 years, and has written several best-selling and non-technical books on the subject including The Elegant Universe, a Pulitzer finalist, and The Fabric of the Cosmos — each of which has been adapted into a NOVA mini-series. His latest book, The Hidden Reality, explores the possibility that our universe is not the only universe.

Greene believes science must be brought to general audiences in new and compelling ways, such as his live stage odyssey, Icarus at the Edge of Time, with original orchestral score by Philip Glass, and the annual World Science Festival, which he co-founded in 2008 with journalist Tracy Day.

More profile about the speaker
Brian Greene | Speaker | TED.com