English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2012

Brian Greene: Is our universe the only universe?

Brian Greene: Tek evren bizim evrenimiz mi?

Filmed
Views 3,629,669

Birden fazla evren var mı? Bu zengin görselliğe sahip, heyecan dolu konuşmada Brian Greene fiziğin cevaplanmamış sorularının (çok büyük bir soruyla başlayarak: Büyük patlamaya sebep olan şey neydi?) nasıl olup da bizi, evrenimizin "çoklu evrenler" içinden yalnızca biri olduğu teorisine götürdüğünü gösteriyor.

- Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe. Full bio

A fewaz monthsay agoönce
Birkaç ay önce
00:15
the NobelNobel PrizeÖdülü in physicsfizik
fizik dalındaki Nobel ödülü
00:17
was awardedlayık to two teamstakımlar of astronomersastronomlar
bugüne kadarki en önemli astronomik
00:19
for a discoverykeşif that has been hailedselamladı
gözlemlerden biri olarak nitelendirilen
00:21
as one of the mostçoğu importantönemli
bir buluş için
00:24
astronomicalastronomik observationsgözlemler ever.
iki astronom ekibine verilmişti
00:26
And todaybugün, after brieflykısaca describingaçıklayan what they foundbulunan,
Ve bugün, buldukları şeyi kısaca anlatarak,
00:28
I'm going to tell you about a highlybüyük ölçüde controversialtartışmalı frameworkiskelet
onların buluşunu açıklayacak
00:30
for explainingaçıklayan theironların discoverykeşif,
son derece tartışmalı bir yapıyı anlatacağım,
00:33
namelyyani the possibilityolasılık
diğer bir deyişle
00:36
that way beyondötesinde the EarthDünya,
bir olasılık olarak Dünya'nın,
00:38
the MilkySütlü Way and other distantuzak galaxiesgalaksiler,
Samanyolu'nun ve diğer uzak galaksilerin ötesinde
00:40
we mayMayıs ayı find that our universeEvren
evrenimizin tek evren olmadığını,
00:43
is not the only universeEvren,
onun yerine
00:45
but is insteadyerine
çoklu evrenler adını verdiğimiz
00:47
partBölüm of a vastgeniş complexkarmaşık of universesevrenler
çok sayıda karmaşık evrenler yapısının
00:49
that we call the multiversemultiverse.
bir parçası olduğunu görebiliriz.
00:51
Now the ideaFikir of a multiversemultiverse is a strangegarip one.
Çoklu evren fikri gariptir.
00:53
I mean, mostçoğu of us were raisedkalkık to believe
Demek istediğim, birçoğumuz ''evren'' kelimesinin
00:56
that the wordsözcük "universeEvren" meansanlamına geliyor everything.
her şey demek olduğu inancıyla büyüdük.
00:58
And I say mostçoğu of us with forethoughtsağduyu,
Tedbirli olmak adına birçoğumuz diyorum çünkü
01:01
as my four-year-oldDört yaşındaki daughterkız evlat has heardduymuş me speakkonuşmak of these ideasfikirler sincedan beri she was borndoğmuş.
dört yaşındaki küçük kızım doğduğundan beri bu fikirlerden bahsettiğimi duyuyor.
01:04
And last yearyıl I was holdingtutma her
Geçen sene onu karşıma alıp
01:07
and I said, "SophiaSophia,
dedim ki, ''Sofia,
01:09
I love you more than anything in the universeEvren."
seni evrendeki her şeyden daha çok seviyorum.''
01:11
And she turneddönük to me and said, "DaddyBaba,
Bana dönüp şunu dedi, ''Baba,
01:14
universeEvren or multiversemultiverse?"
evren mi çoklu evrenler mi?''
01:16
(LaughterKahkaha)
(Gülüşmeler)
01:18
But barringolmazsa suchböyle an anomalousanormal upbringingyetiştirme,
Ama bunun gibi alışılmışın dışında bir yetiştirme tarzı olmadan
01:21
it is strangegarip to imaginehayal etmek
birçoğu temelden farklı özelliklere sahip,
01:24
other realmskrallıkları separateayrı from oursbizim,
kendi çaplarında evrenler olarak düşünülebilecek
01:26
mostçoğu with fundamentallyesasen differentfarklı featuresÖzellikler,
bizimkinden başka alemleri
01:28
that would rightlyhaklı olarak be calleddenilen universesevrenler of theironların ownkendi.
hayal etmek çok tuhaf.
01:30
And yethenüz,
Ve buna rağmen,
01:33
speculativespekülatif thoughgerçi the ideaFikir surelyelbette is,
bu fikir hakikaten ne kadar spekülatif de olsa
01:35
I aimamaç to convinceikna etmek you
sizleri bunu ciddiye almanız için
01:37
that there's reasonneden for takingalma it seriouslycidden mi,
geçerli sebepler olduğuna ikna etmeyi amaçlıyorum.
01:39
as it just mightbelki be right.
Çünkü bu doğru olabilir.
01:41
I'm going to tell the storyÖykü of the multiversemultiverse in threeüç partsparçalar.
Sizlere çoklu evrenin hikayesini üç kısımda anlatacağım.
01:43
In partBölüm one,
Birinci kısımda,
01:46
I'm going to describetanımlamak those NobelNobel Prize-winningÖdül-çekici resultsSonuçlar
şu Nobel ödülüne layık görülen sonuçları anlatacağım
01:48
and to highlightvurgulamak a profoundderin mysterygizem
ve bu sonuçların ortaya çıkarmış olduğu
01:50
whichhangi those resultsSonuçlar revealedortaya.
derin gizeme dikkat çekeceğim.
01:52
In partBölüm two,
İkinci kısımda,
01:54
I'll offerteklif a solutionçözüm to that mysterygizem.
bu gizem için bir çözüm önereceğim.
01:56
It's basedmerkezli on an approachyaklaşım calleddenilen stringsicim theoryteori,
Bu sicim teorisi denilen bir yaklaşıma dayanıyor
01:58
and that's where the ideaFikir of the multiversemultiverse
ve işte tam da burada çoklu evren fikri
02:00
will come into the storyÖykü.
devreye girecek.
02:02
FinallySon olarak, in partBölüm threeüç,
Son olarak, üçüncü kısımda
02:04
I'm going to describetanımlamak a cosmologicalkozmolojik theoryteori
şişme kuramı denen kozmoloji teorisini
02:06
calleddenilen inflationenflasyon,
açıklayacağım
02:08
whichhangi will pullÇek all the piecesparçalar of the storyÖykü togetherbirlikte.
ve bu hikayenin parçalarını bir araya getirecek.
02:10
Okay, partBölüm one startsbaşlar back in 1929
Evet, ilk kısım 1929 yılında başlıyor.
02:13
when the great astronomerastronom EdwinEdwin HubbleHubble
Büyük astronom Edwin Hubble'ın
02:17
realizedgerçekleştirilen that the distantuzak galaxiesgalaksiler
uzaktaki galaksilerin
02:19
were all rushingacele away from us,
bizden giderek uzaklaştığını fark ederek
02:22
establishingkurulması that spaceuzay itselfkendisi is stretchinggerme,
uzayın kendi kendine esnediğini,
02:24
it's expandinggenişleyen.
genişlediğini ortaya koymasıyla.
02:26
Now this was revolutionarydevrimci.
İşte bu devrim niteliğindeydi.
02:28
The prevailinggeçerli wisdombilgelik was that on the largesten büyük of scalesterazi
Bundan önceki birikimimiz tüm ölçeklerde
02:31
the universeEvren was staticstatik.
evrenin durağan olduğuna yönelikti.
02:34
But even so,
Öyle olmasa bile,
02:36
there was one thing that everyoneherkes was certainbelli of:
herkesin emin olduğu bir şey vardı:
02:38
The expansiongenişleme mustşart be slowingyavaşlatma down.
genişleme yavaşlıyor olmalı.
02:41
That, much as the gravitationalyerçekimi pullÇek of the EarthDünya
Tıpkı Dünya'nın kütle çekiminin
02:44
slowsyavaşlatır the ascenttırmanış of an appleelma tossedattı upwardyukarı doğru,
havaya fırlatılan bir elmanın yükselmesini yavaşlatması gibi,
02:47
the gravitationalyerçekimi pullÇek
her bir galaksinin kütle çekiminin
02:50
of eachher galaxygökada on everyher other
diğerlerine etkisi
02:52
mustşart be slowingyavaşlatma
uzayın genişlemesini
02:54
the expansiongenişleme of spaceuzay.
yavaşlatıyor olmalı.
02:56
Now let's fast-forwardHızlı ileri sarma to the 1990s
Şimdi 1990'lara gelelim
02:58
when those two teamstakımlar of astronomersastronomlar
sunumun başında bahsettiğim
03:01
I mentionedadı geçen at the outsetbaşından
şu iki astronom ekibi
03:03
were inspiredyaratıcı by this reasoningmuhakeme
bu akıl yürütmeden ilham alarak
03:05
to measureölçmek the rateoran
genişlemenin
03:07
at whichhangi the expansiongenişleme has been slowingyavaşlatma.
yavaşlama oranını ölçmüşlerdi.
03:09
And they did this
Ve bunu
03:11
by painstakingözenli observationsgözlemler
birçok uzak galaksi üzerinde kılı kırk yaran
03:13
of numeroussayısız distantuzak galaxiesgalaksiler,
gözlemler yapmaları sayesinde,
03:15
allowingizin them to chartgrafik
genişleme hızının zamana göre
03:17
how the expansiongenişleme rateoran has changeddeğişmiş over time.
nasıl değiştiğini kaydederek yaptılar.
03:19
Here'sİşte the surprisesürpriz:
İşte sürpriz de burada.
03:22
They foundbulunan that the expansiongenişleme is not slowingyavaşlatma down.
Genişlemenin hiç de yavaşlamadığını buldular.
03:25
InsteadBunun yerine they foundbulunan that it's speedinghız up,
Aksine genişlemenin hızlandığını,
03:28
going fasterDaha hızlı and fasterDaha hızlı.
hızının gitgide arttığını buldular.
03:30
That's like tossingsavurma an appleelma upwardyukarı doğru
Bu tıpkı havaya attığınız bir elmanın
03:32
and it goesgider up fasterDaha hızlı and fasterDaha hızlı.
gitgide hızlanarak yükselmesi gibi bir şey.
03:34
Now if you saw an appleelma do that,
Eğer bir elmanın bunu yaptığını görseniz,
03:36
you'dşimdi etsen want to know why.
neden olduğunu bilmek istersiniz.
03:38
What's pushingitme on it?
Bunu ittiren şey ne?
03:40
SimilarlyBenzer şekilde, the astronomers'astronomlar resultsSonuçlar
Benzer bir şekilde, astronomların bu buluşu
03:42
are surelyelbette well-deservingiyi hak of the NobelNobel PrizeÖdülü,
Nobel ödülünü şüphesiz gayet iyi bir şekilde hak ediyordu
03:44
but they raisedkalkık an analogousbenzer questionsoru.
ama buradan benzer bir soru çıkardılar.
03:47
What forcekuvvet is drivingsürme all galaxiesgalaksiler
Tüm bu galaksileri
03:51
to rushacele away from everyher other
sürekli artan bir hızla
03:53
at an ever-quickeningHiç hızlanması speedhız?
birbirinden uzaklaştıran kuvvet neydi?
03:56
Well the mostçoğu promisingumut verici answerCevap
Eh, bunun için en parlak cevap
03:59
comesgeliyor from an oldeski ideaFikir of Einstein'sEinstein'ın.
Einstein'ın eski bir fikrinden geliyor.
04:01
You see, we are all used to gravityyerçekimi
Görüyorsunuz ki, hepimiz kütleçekimin
04:04
beingolmak a forcekuvvet that does one thing,
tek bir şey yapan bir kuvvet olduğu fikrine alışkınız,
04:06
pullsçeker objectsnesneleri togetherbirlikte.
cisimleri birbirine çektiği fikrine.
04:09
But in Einstein'sEinstein'ın theoryteori of gravityyerçekimi,
Ama Einstein'ın kütleçekim teorisinde,
04:11
his generalgenel theoryteori of relativityizafiyet,
onun genel görelilik kuramında,
04:13
gravityyerçekimi can alsoAyrıca pushit things apartayrı.
kütleçekim cisimleri birbirinden uzklaştırabilir de.
04:15
How? Well accordinggöre to Einstein'sEinstein'ın mathmatematik,
Nasıl? Şöyle ki, Einstein'ın matematiğine göre
04:18
if spaceuzay is uniformlybirörnek filleddolu
eğer uzay düzgün dağılımlı olarak
04:21
with an invisiblegörünmez energyenerji,
görünmez bir enerji ile doluysa,
04:23
sortçeşit of like a uniformüniforma, invisiblegörünmez mistsis,
yani bir nevi homojen, görünmez bir pus gibi,
04:25
then the gravityyerçekimi generatedoluşturulan by that mistsis
öyleyse bu pus tarafından üretilen kütleçekim
04:28
would be repulsiveiğrenç,
itici olmalı,
04:31
repulsiveiğrenç gravityyerçekimi,
bu itici kütleçekim
04:33
whichhangi is just what we need to explainaçıklamak the observationsgözlemler.
tam da gözlemlerimizi açıklamak için ihtiyacımız olan şey.
04:35
Because the repulsiveiğrenç gravityyerçekimi
Çünkü uzaydaki görünmez bir enerjiye ait
04:38
of an invisiblegörünmez energyenerji in spaceuzay --
itici kütleçekim --
04:40
we now call it darkkaranlık energyenerji,
şimdilerde ona karanlık enerji diyoruz,
04:42
but I've madeyapılmış it smokeyAkıllı Bıdık whitebeyaz here so you can see it --
ama görebilesiniz diye burada onu beyaz bir pus haline getirdim --
04:44
its repulsiveiğrenç gravityyerçekimi
onun bu itici kütleçekimi
04:47
would causesebeb olmak eachher galaxygökada to pushit againstkarşısında everyher other,
her bir galaksinin birbirini itmesine sebep olarak,
04:49
drivingsürme expansiongenişleme to speedhız up,
genişlemenin hızlanmasını sağlardı,
04:51
not slowyavaş down.
yavaşlamasını değil.
04:53
And this explanationaçıklama
Ve bu açıklama
04:55
representstemsil great progressilerleme.
büyük bir yol katedildiğini gösteriyor.
04:57
But I promisedsöz verdim you a mysterygizem
Ama ben size burada birinci kısımda
04:59
here in partBölüm one.
bir gizem vadetmiştim.
05:02
Here it is.
O da şu.
05:04
When the astronomersastronomlar workedişlenmiş out
Astronomlar kozmik hızlanmayı açıklamak üzere
05:06
how much of this darkkaranlık energyenerji
uzayın ne kadarlık kısmının
05:08
mustşart be infusingbeslerken spaceuzay
bu karanlık enerjiyle dolu olması gerektiğini
05:11
to accounthesap for the cosmickozmik speedhız up,
hesapladıklarında
05:13
look at what they foundbulunan.
bulduklarına bir bakın.
05:15
This numbernumara is smallküçük.
Bu sayı çok küçük.
05:24
Expressedİfade in the relevantuygun unitbirim,
İlgili birimle ifade edildiğinde,
05:26
it is spectacularlyolağanüstü smallküçük.
inanılmaz derecede küçük.
05:28
And the mysterygizem is to explainaçıklamak this peculiartuhaf numbernumara.
Ve işte işin gizemli tarafı da bu tuhaf sayıyı açıklamak.
05:30
We want this numbernumara
Biz bu sayının
05:33
to emergeçıkmak from the lawsyasalar of physicsfizik,
fizik kanunlarından doğmasını isteriz,
05:35
but so faruzak no one has foundbulunan a way to do that.
ama şimdiye kadar bunun yolunu bulan kimse çıkmadı.
05:37
Now you mightbelki wondermerak etmek,
Şimdi şunu merak edebilirsiniz,
05:40
should you carebakım?
bunu umursamalı mıyız?
05:43
Maybe explainingaçıklayan this numbernumara
Belki bu sayıyı açıklamak
05:45
is just a technicalteknik issuekonu,
sadece teknik bir mesele,
05:47
a technicalteknik detaildetay of interestfaiz to expertsuzmanlar,
uzmanlardan başka hiç kimseyi
05:49
but of no relevanceilgi to anybodykimse elsebaşka.
ilgilendirmeyen teknik bir detay.
05:52
Well it surelyelbette is a technicalteknik detaildetay,
Eh, tabii ki bu teknik bir detay,
05:54
but some detailsayrıntılar really mattermadde.
ama bazı detaylar gerçekten önemlidir.
05:57
Some detailsayrıntılar providesağlamak
Bazı detaylar gerçekliğin
05:59
windowspencereler into unchartedmeçhul realmskrallıkları of realitygerçeklik,
henüz keşfedilememiş alemlerine bir pencere açar,
06:01
and this peculiartuhaf numbernumara mayMayıs ayı be doing just that,
ve bu tuhaf sayı tam da bunu yapıyor olabilir,
06:03
as the only approachyaklaşım that's so faruzak madeyapılmış headwayilerleme to explainaçıklamak it
zira bunu açıklamak üzere gelişme kaydedebilen tek yaklaşım
06:06
invokesçağırır the possibilityolasılık of other universesevrenler --
başka evrenlerin varlığı ihtimalini devreye sokuyor --
06:09
an ideaFikir that naturallydoğal olarak emergesortaya from stringsicim theoryteori,
sicim teorisinden doğal olarak ortaya çıkan bir fikir,
06:12
whichhangi takes me to partBölüm two: stringsicim theoryteori.
ki bu fikir beni ikinci kısma getiriyor: sicim teorisi.
06:15
So holdambar the mysterygizem of the darkkaranlık energyenerji
Öyleyse siz karanlık enerjinin gizemini
06:18
in the back of your mindus
aklınızın bir köşesinde tutarken,
06:22
as I now go on to tell you
bu arada ben devam edip sizlere
06:24
threeüç keyanahtar things about stringsicim theoryteori.
sicim teorisinin üç kilit noktasından bahsedeyim.
06:26
First off, what is it?
Her şeyden önce, sicim teorisi nedir?
06:29
Well it's an approachyaklaşım to realizegerçekleştirmek Einstein'sEinstein'ın dreamrüya
Einstein'ın hayali olan bir birleştirilmiş fizik teorisini,
06:31
of a unifiedbirleşik theoryteori of physicsfizik,
evrende geçerli olan tüm kuvvetleri
06:34
a singletek overarchingkapsamlı frameworkiskelet
açıklayabilen tek ve kapsayıcı
06:37
that would be ableyapabilmek to describetanımlamak
bir çerçeveyi gerçeğe dönüştürmek için
06:39
all the forcesgüçler at work in the universeEvren.
oluşturulan bir yaklaşım.
06:41
And the centralmerkezi ideaFikir of stringsicim theoryteori
Sicim teorisinin merkezindeki fikir
06:43
is quiteoldukça straightforwardbasit.
aslında gayet açık.
06:45
It saysdiyor that if you examineincelemek
Diyor ki, maddenin herhangi bir parçasını
06:47
any pieceparça of mattermadde ever more finelyince,
çok küçük boyutta incelerseniz,
06:49
at first you'llEğer olacak find moleculesmoleküller
öncelikle moleküllere rastlar
06:51
and then you'llEğer olacak find atomsatomları and subatomicAtom altı particlesparçacıklar.
sonra da atomları ve atom altı parçacıkları bulursunuz.
06:53
But the theoryteori saysdiyor that if you could probeincelemek, bulmak smallerdaha küçük,
Ama teoriye göre daha da ince detaya girerseniz,
06:56
much smallerdaha küçük than we can with existingmevcut technologyteknoloji,
şu anki teknolojiyle yapabileceğimizden daha küçük boyutta,
06:58
you'dşimdi etsen find something elsebaşka insideiçeride these particlesparçacıklar --
bu parçacıkların içinde farklı bir şey bulursunuz --
07:01
a little tinyminik vibratingTitreşimli filamentfilaman of energyenerji,
titreşen küçük enerji iplikçikleri,
07:04
a little tinyminik vibratingTitreşimli stringsicim.
küçücük titreyen sicimler.
07:07
And just like the stringsdizeleri on a violinkeman,
Ve tıpkı bir kemanın telleri gibi,
07:10
they can vibratetitreşim in differentfarklı patternsdesenler
farklı motiflerle titreşerek
07:12
producingüreten differentfarklı musicalmüzikal notesnotlar.
farklı müzikal notalar üretebilirler.
07:14
These little fundamentaltemel stringsdizeleri,
Bu küçük temel sicimler,
07:16
when they vibratetitreşim in differentfarklı patternsdesenler,
farklı motiflerle titreştiklerinde
07:18
they produceüretmek differentfarklı kindsçeşit of particlesparçacıklar --
farklı çeşitlerde parçacıklar üretirler --
07:20
so electronselektronlar, quarkskuarklar, neutrinosNötrinoları, photonsfotonlar,
işte elektronlar, kuarklar, nötrinolar, fotonlar,
07:22
all other particlesparçacıklar
ve diğer tüm parçacıklar
07:24
would be unitedbirleşmiş into a singletek frameworkiskelet,
titreşen sicimlerden ortaya çıktığına göre
07:26
as they would all ariseortaya from vibratingTitreşimli stringsdizeleri.
hepsi tek bir çerçeve içinde birleştirilmiş oluyor.
07:28
It's a compellingzorlayıcı pictureresim,
Bu çok cezbedici bir tablo,
07:31
a kindtür of cosmickozmik symphonySenfoni,
bir nevi kozmik senfoni gibi,
07:34
where all the richnesszenginlik
dünyada etrafımızda
07:36
that we see in the worldDünya around us
gördüğümüz tüm zenginliğin
07:38
emergesortaya from the musicmüzik
bu küçücük tellerin çalabildiği
07:40
that these little, tinyminik stringsdizeleri can playoyun.
müzikten ortaya çıkmış olması.
07:42
But there's a costmaliyet
Ama bu zarif birleştirmenin
07:45
to this elegantzarif unificationbirleşme,
bir bedeli var,
07:47
because yearsyıl of researchAraştırma
çünkü yıllar süren araştırmalar
07:49
have showngösterilen that the mathmatematik of stringsicim theoryteori doesn't quiteoldukça work.
sicim teorisinin matematiğinin pek iyi sonuç vermediğini gösterdi
07:51
It has internal inconsistenciestutarsızlıklar,
ve şayet çok alışılmadık bir şeye
07:54
unlessolmadıkça we allowizin vermek
izin vermediğimiz müddetçe
07:56
for something whollytamamen unfamiliaryabancı --
kendi içinde tutarsızlıkları oluyor --
07:58
extraekstra dimensionsboyutlar of spaceuzay.
o da uzaya ekstra boyutlar eklemek.
08:01
That is, we all know about the usualolağan threeüç dimensionsboyutlar of spaceuzay.
Şöyle ki, hepimiz uzayın olağan üç boyutunu biliyoruz.
08:04
And you can think about those
Ve bunları düşünebiliyorsunuz;
08:07
as heightyükseklik, widthGenişlik and depthderinlik.
yükseklik, genişlik ve derinlik.
08:09
But stringsicim theoryteori saysdiyor that, on fantasticallyfantastik smallküçük scalesterazi,
Ama sicim teorisine göre inanılmaz küçük ölçeklerde,
08:12
there are additionalek dimensionsboyutlar
tespit edemediğimiz şekilde
08:15
crumpledburuşuk to a tinyminik sizeboyut so smallküçük
öylesine minikçe içine kıvrılmış
08:17
that we have not detectedtespit them.
ek birtakım boyutlar var.
08:19
But even thoughgerçi the dimensionsboyutlar are hiddengizli,
Ama boyutlar gizlenmiş olsa bile,
08:21
they would have an impactdarbe on things that we can observegözlemlemek
bizim gözlemleyebildiğimiz şeyler üzerine etkisi olacaktır,
08:23
because the shapeşekil of the extraekstra dimensionsboyutlar
çünkü bu ek boyutların biçimleri
08:26
constrainssınırlar how the stringsdizeleri can vibratetitreşim.
sicimlerin ne şekilde titreşeceğini sınırlıyor.
08:29
And in stringsicim theoryteori,
Ve sicim teorisinde,
08:32
vibrationtitreşim determinesbelirleyen everything.
titreşim her şeyi belirler.
08:34
So particleparçacık masseskitleler, the strengthsgüçlü of forcesgüçler,
Öyleyse parçacıkların kütleleri, kuvvetlerin direnci,
08:37
and mostçoğu importantlyönemlisi, the amounttutar of darkkaranlık energyenerji
ve en önemlisi, karanlık enerjinin miktarı
08:39
would be determinedbelirlenen
bu ekstra boyutların
08:42
by the shapeşekil of the extraekstra dimensionsboyutlar.
şekli tarafından belirlenecektir.
08:44
So if we knewbiliyordum the shapeşekil of the extraekstra dimensionsboyutlar,
O halde eğer bu ekstra boyutların şeklini bilebileseydik,
08:46
we should be ableyapabilmek to calculatehesaplamak these featuresÖzellikler,
bu özellikleri hesaplamamız mümkün olacaktı,
08:49
calculatehesaplamak the amounttutar of darkkaranlık energyenerji.
karanlık enerjinin miktarını hesaplayabilecektik.
08:52
The challengemeydan okuma
İşin zorluğu
08:55
is we don't know
bu ekstra boyutların
08:57
the shapeşekil of the extraekstra dimensionsboyutlar.
şekillerinin neye benzediğini bilmiyoruz.
08:59
All we have
Elimizdekiler
09:02
is a listliste of candidateaday shapesşekiller
matematiğin elverdiği ölçüde
09:04
allowedizin by the mathmatematik.
aday şekillerin bir listesi.
09:06
Now when these ideasfikirler were first developedgelişmiş,
Bu fikirler ilk geliştirilmeye başlandığında
09:09
there were only about fivebeş differentfarklı candidateaday shapesşekiller,
sadece beş farklı şekil adayımız vardı,
09:11
so you can imaginehayal etmek
dolayısıyla gözlemlediğimiz
09:13
analyzinganaliz them one-by-onetek tek
fiziksel özelliklerden çıkarsamak üzere
09:15
to determinebelirlemek if any yieldYol ver
onları birer birer inceleyebileceğinizi
09:17
the physicalfiziksel featuresÖzellikler we observegözlemlemek.
hayal edebilirdiniz.
09:19
But over time the listliste grewbüyüdü
Ama zamanla araştırmacılar
09:21
as researchersaraştırmacılar foundbulunan other candidateaday shapesşekiller.
başka adaylar buldukça liste genişledi.
09:23
From fivebeş, the numbernumara grewbüyüdü into the hundredsyüzlerce and then the thousandsbinlerce --
Sayı başta beşken, sonra yüzlerce ve daha sonra binlerce oldu --
09:25
A largegeniş, but still manageableyönetilebilir, collectionToplamak to analyzeçözümlemek,
Büyük, ama hala analiz etmek üzere toparlaması mümkün,
09:28
sincedan beri after all,
çünkü sonuçta
09:31
graduatemezun olmak studentsöğrencilerin need something to do.
yüksek lisans öğrencilerinin yapacak işe ihtiyacı var.
09:33
But then the listliste continueddevam etti to growbüyümek
Ama liste büyümeye devam etti milyonlarca
09:36
into the millionsmilyonlarca and the billionsmilyarlarca, untila kadar todaybugün.
ve bugüne kadar milyarlarca oldu.
09:38
The listliste of candidateaday shapesşekiller
Aday şekillerin listesi
09:41
has soaredyükseldi to about 10 to the 500.
10 üzeri 500'lere kadar fırladı.
09:43
So, what to do?
Öyleyse, ne yapacağız?
09:48
Well some researchersaraştırmacılar lostkayıp heartkalp,
Bazı araştırmacılar ümidini kaybetti,
09:51
concludingsonuç that was so manyçok candidateaday shapesşekiller for the extraekstra dimensionsboyutlar,
ek boyutların şekilleri için çok fazla aday olması ve bunların her birinin
09:54
eachher givingvererek riseyükselmek to differentfarklı physicalfiziksel featuresÖzellikler,
farklı fiziksel özelliklere yol açıyor olması sebebiyle
09:57
stringsicim theoryteori would never make
sicim teorisinin asla sınanabilir ve açıklayıcı
10:00
definitivekesin, testabletest edilebilir predictionstahminler.
tahminler yapamayacağı sonucuna vardılar.
10:02
But othersdiğerleri turneddönük this issuekonu on its headkafa,
Ama diğerleri konuya olağandışı bir boyut kazandırdı
10:04
takingalma us to the possibilityolasılık of a multiversemultiverse.
ve bizi çoklu evrenler olasılığına götürdüler.
10:08
Here'sİşte the ideaFikir.
Fikirleri şuydu.
10:10
Maybe eachher of these shapesşekiller is on an equaleşit footingayak with everyher other.
Belki de bu şekillerin her birinin eşit bir dayanağı var.
10:12
EachHer is as realgerçek as everyher other,
Her biri farklı ekstra boyutlara karşılık
10:15
in the senseduyu
farklı şekillere sahip
10:17
that there are manyçok universesevrenler,
pek çok evren olduğu düşünülürse,
10:19
eachher with a differentfarklı shapeşekil, for the extraekstra dimensionsboyutlar.
her bir şekil diğerleri kadar gerçek.
10:21
And this radicalradikal proposalöneri
Ve bu radikal önermenin
10:24
has a profoundderin impactdarbe on this mysterygizem:
şu bahsettiğimiz gizem üzerinde inanılmaz bir etkisi var:
10:26
the amounttutar of darkkaranlık energyenerji revealedortaya by the NobelNobel Prize-winningÖdül-çekici resultsSonuçlar.
Nobel ödülü alan hesaplamanın ortaya çıkardığı karanlık enerji miktarı üzerinde.
10:29
Because you see,
Çünkü görüyorsunuz ki,
10:32
if there are other universesevrenler,
eğer başka evrenler varsa
10:34
and if those universesevrenler
ve bu evrenlerin her biri,
10:37
eachher have, say, a differentfarklı shapeşekil for the extraekstra dimensionsboyutlar,
diyelim ki ekstra boyutlarına karşılık farklı şekillere sahipse,
10:39
then the physicalfiziksel featuresÖzellikler of eachher universeEvren will be differentfarklı,
o zaman her evrenin fiziksel özellikleri birbirinden farklı olacaktır,
10:43
and in particularbelirli,
ve bilhassa,
10:45
the amounttutar of darkkaranlık energyenerji in eachher universeEvren
her bir evrende bulunan karanlık enerji miktarı da
10:47
will be differentfarklı.
farklı olacaktır.
10:49
WhichHangi meansanlamına geliyor that the mysterygizem
Bu da demek oluyor ki,
10:51
of explainingaçıklayan the amounttutar of darkkaranlık energyenerji we'vebiz ettik now measuredölçülü
ölçümünü yaptığımız karanlık enerji miktarını açıklamadaki gizem
10:53
would take on a whollytamamen differentfarklı characterkarakter.
tamamen farklı bir hale bürünüyor.
10:55
In this contextbağlam,
Bu bağlamda,
10:58
the lawsyasalar of physicsfizik can't explainaçıklamak one numbernumara for the darkkaranlık energyenerji
fiziğin kanunları karanlık enerji miktarını gösteren sayıyı açıklayamaz,
11:00
because there isn't just one numbernumara,
çünkü aslında tek bir sayı yok,
11:03
there are manyçok numberssayılar.
pek çok sayı var.
11:06
WhichHangi meansanlamına geliyor
Bu da demek oluyor ki
11:08
we have been askingsormak the wrongyanlış questionsoru.
aslında biz soruyu yanlış soruyoruz.
11:10
It's that the right questionsoru to asksormak is,
Sormamız gereken doğru soru şu,
11:13
why do we humansinsanlar find ourselveskendimizi in a universeEvren
biz insanlar kendimizi neden bu evrende,
11:15
with a particularbelirli amounttutar of darkkaranlık energyenerji we'vebiz ettik measuredölçülü
mümkün olan diğer onca ihtimalden birinde değil de tam da ölçtüğümüz miktarda
11:18
insteadyerine of any of the other possibilitiesolasılıklar
karanlık enerjiye sahip olan
11:21
that are out there?
bu evrende bulduk?
11:24
And that's a questionsoru on whichhangi we can make headwayilerleme.
Ve bu bize ilerleme kaydettirecek bir soru.
11:26
Because those universesevrenler
Çünkü bizimkinden çok daha fazla
11:29
that have much more darkkaranlık energyenerji than oursbizim,
karanlık enerjiye sahip olan evrenlerde,
11:31
wheneverher ne zaman mattermadde triesçalışır to clumpyığın into galaxiesgalaksiler,
maddeler ne zaman galaksi oluşturmaya kalksa,
11:33
the repulsiveiğrenç pushit of the darkkaranlık energyenerji is so stronggüçlü
ortamdaki karanlık enerjinin itme kuvveti öyle büyük olacak ki
11:36
that it blowsdarbeler the clumpyığın apartayrı
kümelenen maddelerin dağılmasına sebep olacak
11:39
and galaxiesgalaksiler don't formform.
ve galaksiler oluşmayacak.
11:41
And in those universesevrenler that have much lessaz darkkaranlık energyenerji,
Bizimkinden çok daha az karanlık enerjiye sahip olan evrenlerse,
11:43
well they collapseçöküş back on themselveskendilerini so quicklyhızlı bir şekilde
onlar da kendi içlerine çok hızlı bir biçimde çökecekler
11:46
that, again, galaxiesgalaksiler don't formform.
ve yine galaksiler oluşmayacak.
11:48
And withoutolmadan galaxiesgalaksiler, there are no starsyıldızlar, no planetsgezegenler
Ve galaksiler olmadan, yıldızlar olmaz, gezegenler olmaz,
11:51
and no chanceşans
haliyle de bizimki gibi
11:54
for our formform of life
yaşam formlarının
11:56
to existvar olmak in those other universesevrenler.
o diğer evrenlerde var olma şansı olmaz.
11:58
So we find ourselveskendimizi in a universeEvren
Yani biz kendimizi tam olarak
12:00
with the particularbelirli amounttutar of darkkaranlık energyenerji we'vebiz ettik measuredölçülü
ölçtüğümüz miktarda karanlık enerjiye sahip olan bir evrende bulduk,
12:02
simplybasitçe because our universeEvren has conditionskoşullar
çünkü bizimki gibi yaşam formlarına ev sahipliği yapabilecek
12:05
hospitablemisafirperver to our formform of life.
koşullara sahip olan evren bizimkiydi.
12:08
And that would be that.
İşte hepsi bu kadar.
12:12
MysteryGizem solvedçözülmüş,
Gizem çözüldü,
12:14
multiversemultiverse foundbulunan.
çoklu evrenler bulundu.
12:16
Now some find this explanationaçıklama unsatisfyingtatmin edici.
Ama bazıları bu açıklamayı tatmin edici bulmuyor.
12:18
We're used to physicsfizik
Bizler fiziğin
12:23
givingvererek us definitivekesin explanationsaçıklamalar for the featuresÖzellikler we observegözlemlemek.
gözlemlerimiz üzerine kesinlikli açıklamalar yapmasına alışkınız.
12:25
But the pointpuan is,
Ama mesele şu ki,
12:28
if the featureözellik you're observinggözleme
eğer gözlemini yaptığınız özellikler
12:30
can and does take on
daha geniş bir
12:33
a widegeniş varietyvaryete of differentfarklı valuesdeğerler
gerçeklik manzarası içinde,
12:35
acrosskarşısında the widerDaha geniş landscapepeyzaj of realitygerçeklik,
çok geniş çeşitlilikte değerler alabiliyorsa,
12:37
then thinkingdüşünme one explanationaçıklama
belirli bir sayısal değere karşılık
12:40
for a particularbelirli valuedeğer
tek bir açıklama olmasını beklemek
12:42
is simplybasitçe misguidedyanlış yola sapmış.
yanlış olacaktır.
12:44
An earlyerken exampleörnek
Eski bir örnek de
12:47
comesgeliyor from the great astronomerastronom JohannesJohannes KeplerKepler
bambaşka bir sayıyı anlamak adına
12:49
who was obsessedkafayı takmış with understandinganlayış
saplantılı uğraşlar vermiş büyük astronom
12:52
a differentfarklı numbernumara --
Johannes Kepler'den geliyor --
12:54
why the SunGüneş is 93 millionmilyon milesmil away from the EarthDünya.
neden Güneş, Dünya'dan 93 milyon mil uzakta.
12:56
And he workedişlenmiş for decadeson yıllar tryingçalışıyor to explainaçıklamak this numbernumara,
O bu sayıyı açıklamak için on yıllar boyunca çalıştı,
13:00
but he never succeededbaşarılı, and we know why.
ama asla başaramadı, ve neden başaramadığını biz biliyoruz.
13:03
KeplerKepler was askingsormak
Kepler aslında
13:06
the wrongyanlış questionsoru.
yanlış soruyu soruyordu.
13:08
We now know that there are manyçok planetsgezegenler
Artık, kendi yıldızından farklı uzaklıklarda bulunan
13:10
at a widegeniş varietyvaryete of differentfarklı distancesmesafeler from theironların hostevsahibi starsyıldızlar.
pek çok gezegen olduğunu biliyoruz.
13:13
So hopingumut that the lawsyasalar of physicsfizik
Dolayısıyla fizik kanunlarının
13:16
will explainaçıklamak one particularbelirli numbernumara, 93 millionmilyon milesmil,
bu münferit sayıyı, yani 93 milyon mili açıklamasını ummak,
13:19
well that is simplybasitçe wrongheadedinatla.
bayağı yanlış bir yaklaşım.
13:22
InsteadBunun yerine the right questionsoru to asksormak is,
Onun yerine sorulacak doğru soru ise şu,
13:25
why do we humansinsanlar find ourselveskendimizi on a planetgezegen
biz insanlar, kendimizi neden onca başka ihtimal varken
13:27
at this particularbelirli distancemesafe,
tam da bu uzaklıkta bulunan
13:30
insteadyerine of any of the other possibilitiesolasılıklar?
bir gezegen üzerinde bulduk?
13:32
And again, that's a questionsoru we can answerCevap.
Ve işte yine, bizim cevap verebileceğimiz bir soru bu.
13:35
Those planetsgezegenler whichhangi are much closeryakın to a starstar like the SunGüneş
Güneş gibi bir yıldıza daha yakında bulunan gezegenler
13:38
would be so hotSıcak
çok sıcak olacak
13:41
that our formform of life wouldn'tolmaz existvar olmak.
ve bizim yaşam formumuz asla var olamayacaktır.
13:43
And those planetsgezegenler that are much fartherdaha uzağa away from the starstar,
Ve bu yıldızdan çok daha uzakta bulunan gezegenler ise
13:45
well they're so coldsoğuk
çok soğuk olacak
13:48
that, again, our formform of life would not take holdambar.
ve işte yine, bizim yaşam formumuz asla tutunamayacaktır.
13:50
So we find ourselveskendimizi
O yüzden kendimizi
13:52
on a planetgezegen at this particularbelirli distancemesafe
tam da bu uzaklıktaki bir gezegende buluyoruz
13:54
simplybasitçe because it yieldsverimleri conditionskoşullar
çünkü bizim yaşam formumuz için hayatî olan
13:56
vitalhayati to our formform of life.
koşulları sağlıyor.
13:58
And when it comesgeliyor to planetsgezegenler and theironların distancesmesafeler,
Konu gezegenlere ve uzaklıklarına geldiğinde,
14:01
this clearlyAçıkça is the right kindtür of reasoningmuhakeme.
bu açıkça doğru türden bir akıl yürütme.
14:04
The pointpuan is,
Mesele şu ki,
14:08
when it comesgeliyor to universesevrenler and the darkkaranlık energyenerji that they containiçermek,
konu evrenlere ve içerdikleri karanlık enerjiye geldiğinde,
14:10
it mayMayıs ayı alsoAyrıca be the right kindtür of reasoningmuhakeme.
bu akıl yürütme bunlar için de doğru olabilir.
14:13
One keyanahtar differencefark, of coursekurs,
Bir temel farklılık, elbette,
14:17
is we know that there are other planetsgezegenler out there,
bizler orada başka gezegenler olduğunu biliyoruz,
14:20
but so faruzak I've only speculatedileri sürüldü on the possibilityolasılık
oysa başka evrenler olabileceği fikri hakkında
14:22
that there mightbelki be other universesevrenler.
şimdiye kadar yaptığım şey ise sadece spekülasyon.
14:25
So to pullÇek it all togetherbirlikte,
Öyleyse parçaları bir araya getirdiğimizde,
14:27
we need a mechanismmekanizma
gerçekten başka evrenleri
14:29
that can actuallyaslında generateüretmek other universesevrenler.
meydana getirecek bir mekanizmaya ihtiyacımız var.
14:31
And that takes me to my finalnihai partBölüm, partBölüm threeüç.
Ve bu da beni son kısma, üçüncü kısma getiriyor.
14:34
Because suchböyle a mechanismmekanizma has been foundbulunan
Çünkü böyle bir mekanizma, "büyük patlama"yı
14:37
by cosmologistsoluştuğu tryingçalışıyor to understandanlama the BigBüyük BangPatlama.
anlamaya çalışan kozmologlar tarafından keşfedildi bile.
14:40
You see, when we speakkonuşmak of the BigBüyük BangPatlama,
Biliyorsunuz, büyük patlamadan bahsettiğimizde,
14:43
we oftensık sık have an imagegörüntü
genellikle aklımızda
14:45
of a kindtür of cosmickozmik explosionpatlama
evrenimizi yaratan ve
14:47
that createdoluşturulan our universeEvren
dışarı doğru büyümesini sağlayan
14:49
and setset spaceuzay rushingacele outwarddışa doğru.
bir çeşit kozmik patlama görüntüsü oluşur.
14:51
But there's a little secretgizli.
Ama burada küçük bir sır var.
14:54
The BigBüyük BangPatlama leavesyapraklar out something prettygüzel importantönemli,
Büyük Patlama çok önemli bir şeyi açıkta bırakıyor,
14:56
the BangPatlama.
"patlama" kısmını.
14:59
It tellsanlatır us how the universeEvren evolvedgelişti after the BangPatlama,
Bize evrenin patlamadan sonra nasıl evrildiğini açıklıyor,
15:01
but givesverir us no insightIçgörü
ama o patlamayı neyin tetiklediği
15:04
into what would have poweredenerjili the BangPatlama itselfkendisi.
hakkında en ufak bir fikir vermiyor.
15:06
And this gapboşluk was finallyen sonunda filleddolu
Ve bu boşluk sonunda
15:10
by an enhancedgelişmiş versionversiyon of the BigBüyük BangPatlama theoryteori.
Büyük Patlama Teorisi'nin geliştirilmiş bir sürümünde dolduruldu.
15:12
It's calleddenilen inflationaryenflasyonist cosmologykozmoloji,
Buna "şişme kozmolojisi" deniyor,
15:14
whichhangi identifiedtespit a particularbelirli kindtür of fuelyakıt
ve bu, uzayın dışarı doğru büyümesini
15:17
that would naturallydoğal olarak generateüretmek
doğal olarak sağlayacak
15:21
an outwarddışa doğru rushacele of spaceuzay.
bir çeşit yakıt betimliyor.
15:23
The fuelyakıt is basedmerkezli on something calleddenilen a quantumkuantum fieldalan,
Bu yakıt kuantum alanı denen bir şeye dayanıyor,
15:25
but the only detaildetay that mattershususlar for us
ama bizim için burada gerekli tek ayrıntı şu ki,
15:28
is that this fuelyakıt proveskanıtlıyor to be so efficientverimli
bu yakıt öylesine yüksek verimli ki,
15:31
that it's virtuallyfiilen impossibleimkansız
bunu kullanıp bitirmek
15:34
to use it all up,
hemen hemen imkansız.
15:36
whichhangi meansanlamına geliyor in the inflationaryenflasyonist theoryteori,
Dolayısıyla şişme kuramında,
15:38
the BigBüyük BangPatlama givingvererek riseyükselmek to our universeEvren
evrenimizi oluşturan büyük patlama
15:40
is likelymuhtemelen not a one-timeTek seferlik eventolay.
tek seferlik bir olay gibi görünmüyor.
15:43
InsteadBunun yerine the fuelyakıt not only generatedoluşturulan our BigBüyük BangPatlama,
Bu yakıt bizim büyük patlamamızı meydana getirmekle kalmadı,
15:46
but it would alsoAyrıca generateüretmek countlesssayısız other BigBüyük BangsPatlama,
ayrıca başka sayısız büyük patlamaları da oluşturdu
15:49
eachher givingvererek riseyükselmek to its ownkendi separateayrı universeEvren
ve bunların her biri kendi ayrı evreninin oluşmasına sebep olurken
15:55
with our universeEvren becomingolma but one bubblekabarcık
bizim evrenimiz sayısız evrenlerden oluşan
15:58
in a grandbüyük cosmickozmik bubblekabarcık bathbanyo of universesevrenler.
büyük kozmik köpük küveti içindeki tek bir köpük haline geldi.
16:00
And now, when we meldzihin birleştirme this with stringsicim theoryteori,
İşte şimdi bunu sicim teorisiyle birleştirdiğimizde,
16:03
here'sburada the pictureresim we're led to.
ortaya çıkan tablo bu şekilde.
16:05
EachHer of these universesevrenler has extraekstra dimensionsboyutlar.
Bu evrenlerin her birinin ekstra boyutları var.
16:07
The extraekstra dimensionsboyutlar take on a widegeniş varietyvaryete of differentfarklı shapesşekiller.
Bu ekstra boyutlar pek çok farklı şekillerde olabiliyor.
16:09
The differentfarklı shapesşekiller yieldYol ver differentfarklı physicalfiziksel featuresÖzellikler.
Bu değişik şekiller de farklı fiziksel özellikleri beraberinde getiriyor.
16:12
And we find ourselveskendimizi in one universeEvren insteadyerine of anotherbir diğeri
Ve biz kendimizi diğerleri yerine bu evrende buluyoruz,
16:15
simplybasitçe because it's only in our universeEvren
çünkü bizim yaşam biçimimizin tutunabilmesi için
16:18
that the physicalfiziksel featuresÖzellikler, like the amounttutar of darkkaranlık energyenerji,
uygun olan fiziksel özelliklere ve karanlık enerji miktarına
16:21
are right for our formform of life to take holdambar.
sahip olan tek evren bizim evrenimiz.
16:24
And this is the compellingzorlayıcı but highlybüyük ölçüde controversialtartışmalı pictureresim
Ve kozmos'un geniş plandaki bu tablosu cezbedici ama
16:28
of the widerDaha geniş cosmosEvren
oldukça da tartışmalı
16:31
that cutting-edgeson teknoloji observationgözlem and theoryteori
ve en gelişmiş gözlemlerimiz ve teorilerimiz
16:33
have now led us to seriouslycidden mi considerdüşünmek.
bizi bu tabloyu ciddi ciddi düşünmeye sevk ediyor.
16:35
One bigbüyük remainingkalan questionsoru, of coursekurs, is,
Geriye kalan bir büyük soru ise elbette şu,
16:39
could we ever confirmonaylamak
diğer evrenlerin varlığını
16:43
the existencevaroluş of other universesevrenler?
doğrulamamız hiç mümkün olabilecek mi?
16:46
Well let me describetanımlamak
İzin verin günün birinde
16:49
one way that mightbelki one day happenolmak.
bunun gerçekleşebileceğini açıklayayım.
16:51
The inflationaryenflasyonist theoryteori
Şişme kuramının
16:54
alreadyzaten has stronggüçlü observationalgözlemsel supportdestek.
şimdiden gözleme dayalı güçlü dayanakları var.
16:56
Because the theoryteori predictstahmin eder
Çünkü bu kuram, büyük patlamanın
16:58
that the BigBüyük BangPatlama would have been so intenseyoğun
o denli şiddetli olduğunu öngörüyor ki,
17:00
that as spaceuzay rapidlyhızla expandedgenişletilmiş,
uzay süratle genişledikçe
17:02
tinyminik quantumkuantum jitterssinirlilik from the micromikro worldDünya
mikro dünyadaki küçük kuantum titreşimlerinin
17:05
would have been stretchedgergin out to the macroMakro worldDünya,
makro dünyaya yayılarak
17:07
yieldingverimli a distinctiveayırıcı fingerprintparmak izi,
kendine özgü bir parmak izi gibi düşünülebilecek,
17:10
a patternmodel of slightlyhafifçe hotterdaha sıcak spotsnoktalar and slightlyhafifçe coldersoğuk spotsnoktalar,
uzayda nispeten sıcak ve soğuk noktalardan oluşan bir örüntü bırakacağını,
17:13
acrosskarşısında spaceuzay,
bunun da
17:15
whichhangi powerfulgüçlü telescopesteleskoplar have now observedgözlenen.
güçlü teleskoplar tarafından gözlemlenebileceğini öngörüyor.
17:17
Going furtherayrıca, if there are other universesevrenler,
Daha da ileri gidersek, eğer başka evrenler varsa,
17:20
the theoryteori predictstahmin eder that everyher so oftensık sık
bu kuram bu evrenlerin sıklıkla birbiriyle
17:23
those universesevrenler can collideçarpışmak.
çarpışabileceğini öngörüyor.
17:25
And if our universeEvren got hitvurmak by anotherbir diğeri,
Ve eğer bizim evrenimiz başka biriyle çarpışırsa,
17:27
that collisionçarpışma
bu çarpışma
17:29
would generateüretmek an additionalek subtleince patternmodel
ek olarak uzay boyunca sıcaklık değişikliklerinden
17:31
of temperaturesıcaklık variationsvaryasyonlar acrosskarşısında spaceuzay
oluşan hafif bir örüntü oluşturacaktır
17:33
that we mightbelki one day
ve bunu günün birinde
17:35
be ableyapabilmek to detectbelirlemek.
tespit etmemiz mümkün olabilir.
17:37
And so exoticegzotik as this pictureresim is,
Bu tablo bu denli egzotik olmasının yanında,
17:39
it mayMayıs ayı one day be groundedtopraklı
günün birinde gözlemlere de
17:42
in observationsgözlemler,
dayandırılarak,
17:44
establishingkurulması the existencevaroluş of other universesevrenler.
diğer evrenlerin varlığı ortaya konulabilir.
17:46
I'll concludesonuçlandırmak
Sonuç olarak
17:49
with a strikingdikkat çekici implicationdolaylı
tüm bu fikirlerden yola çıkarak
17:51
of all these ideasfikirler
çok uzak bir gelecek için
17:54
for the very faruzak futuregelecek.
çarpıcı bir çıkarım yapacağım.
17:56
You see, we learnedbilgili
Gördüğünüz gibi, evrenimizin
17:58
that our universeEvren is not staticstatik,
durağan olmadığını,
18:00
that spaceuzay is expandinggenişleyen,
uzayın genişlemekte olduğunu,
18:02
that that expansiongenişleme is speedinghız up
bu genişlemenin de giderek hızlandığını
18:04
and that there mightbelki be other universesevrenler
ve başka evrenler de olduğunu,
18:06
all by carefullydikkatlice examiningincelenmesi
hepsini uzak galaksilerden bize ulaşan
18:08
faintbaygın pinpointssaptar of starlightStarlight
yıldızların o noktasal zayıf ışıklarını
18:10
cominggelecek to us from distantuzak galaxiesgalaksiler.
dikkatlice irdeleyerek öğrendik.
18:12
But because the expansiongenişleme is speedinghız up,
Ama bu genişleme hızlandığı için,
18:15
in the very faruzak futuregelecek,
çok uzak bir gelecekte,
18:18
those galaxiesgalaksiler will rushacele away so faruzak and so fasthızlı
bu galaksiler çok hızlı bir şekilde iyice uzaklaşıyor olacak
18:20
that we won'talışkanlık be ableyapabilmek to see them --
ve artık onları göremeyeceğiz --
18:23
not because of technologicalteknolojik limitationssınırlamaları,
teknolojik sebeplerden dolayı değil ama
18:26
but because of the lawsyasalar of physicsfizik.
fizik kanunları sebebiyle.
18:28
The lightışık those galaxiesgalaksiler emityayarlar,
Bu galaksilerin yaydığı ışık
18:30
even travelingseyahat at the fastestEn hızlı speedhız, the speedhız of lightışık,
mümkün olan en yüksek hızda, ışık hızında seyretse bile
18:32
will not be ableyapabilmek to overcomeüstesinden gelmek
aramızdaki sürekli açılan bu mesafeyi
18:35
the ever-wideningsürekli genişleyen gulfkörfez betweenarasında us.
kat edemeyecek hale gelecek.
18:37
So astronomersastronomlar in the faruzak futuregelecek
Yani uzak gelecekteki astronomlar
18:40
looking out into deepderin spaceuzay
uzayın derinliklerine baktıklarında
18:42
will see nothing but an endlesssonsuz stretchUzatmak
durağan, zifiri bir kör karanlıktan oluşan sonsuz bir
18:44
of staticstatik, inkyInky, blacksiyah stillnessdurgunluk.
uzamdan başka bir şey görmeyecekler.
18:47
And they will concludesonuçlandırmak
Evrenin durağan ve değişmez olduğunu,
18:51
that the universeEvren is staticstatik and unchangingdeğişmeyen
kendilerine de evsahipliği yapan,
18:53
and populatednüfuslu by a singletek centralmerkezi oasisOasis of mattermadde
maddenin bu tekil ve merkezi vahası dışında bir yerleşim
18:55
that they inhabityaşamak --
olmadığı sonucuna varacaklar --
18:58
a pictureresim of the cosmosEvren
işte bu, kozmos'un tamamıyla
19:00
that we definitivelykesin olarak know to be wrongyanlış.
yanlış olduğunu bildiğimiz bir tablosu.
19:02
Now maybe those futuregelecek astronomersastronomlar will have recordskayıtlar
Ama belki de bu gelecekteki astronomların elinde
19:05
handedeli down from an earlierdaha erken eraçağ,
önceki dönemlerden kalma,
19:08
like oursbizim,
tıpkı bizimki gibi,
19:10
attestingtasdik to an expandinggenişleyen cosmosEvren
genişleyen galaksilerle dolu bir kozmos fikrini onaylayan
19:12
teemingiç içedir with galaxiesgalaksiler.
kayıtlar olacak.
19:14
But would those futuregelecek astronomersastronomlar
Ama acaba geleceğin astronomları
19:16
believe suchböyle ancienteski knowledgebilgi?
bu tarihî bilgilere inanacak mı?
19:18
Or would they believe
Yoksa o karanlık, durağan
19:21
in the blacksiyah, staticstatik emptyboş universeEvren
ve boş evrende yalnızca kendilerinin
19:23
that theironların ownkendi state-of-the-artTeknoloji harikası observationsgözlemler revealortaya çıkartmak?
o en gelişmiş gözlemlerinin sonuçlarına mı inanacaklar?
19:26
I suspectşüpheli the latterİkinci.
İkincisinin olacağından kuşkulanıyorum.
19:30
WhichHangi meansanlamına geliyor that we are livingyaşam
Bu da demek oluyor ki şu an
19:32
throughvasitasiyla a remarkablyoldukça privilegedayrıcalıklı eraçağ
inanılmaz derecede ayrıcalıklı çağlarda yaşıyoruz,
19:34
when certainbelli deepderin truthsgerçekler about the cosmosEvren
kozmos hakkında belli derin gerçekliklerin
19:37
are still withiniçinde reachulaşmak
halen insanların keşfetme arzusu tarafından
19:39
of the humaninsan spiritruh of explorationkeşif.
ulaşılabilir olduğu çağlardayız.
19:41
It appearsbelirir that it mayMayıs ayı not always be that way.
Görünüşe bakılırsa bu her zaman böyle olmayacak.
19:43
Because today'sbugünkü astronomersastronomlar,
Çünkü bugünün astronomları,
19:48
by turningdöndürme powerfulgüçlü telescopesteleskoplar to the skygökyüzü,
güçlü teleskoplarını gökyüzüne çevirerek,
19:50
have capturedyakalanan a handfulavuç of starklystarkly informativebilgilendirici photonsfotonlar --
bir avuç aydınlatıcı fotonu tüm çıplaklığıyla yakalayabildiler --
19:53
a kindtür of cosmickozmik telegramtelgraf
milyarlarca yıldır yolda olan
19:56
billionsmilyarlarca of yearsyıl in transittransit.
bir çeşit kozmik mesaj.
19:59
and the messagemesaj echoingyankılanan acrosskarşısında the agesyaşlar is clearaçık.
Ve çağlar boyunca yankılanan bu mesaj gayet açık.
20:01
SometimesBazen naturedoğa guardsMuhafızlar her secretssırlar
Doğa bazen sırlarını çözülmeyecek şekilde
20:05
with the unbreakableKırılmaz gripkavrama
fizik kanunları ile sıkıca sarar
20:08
of physicalfiziksel lawhukuk.
ve onları gizler.
20:10
SometimesBazen the truedoğru naturedoğa of realitygerçeklik beckonsçağırmaktadır
Bazen gerçekliğin asıl doğası ufkun hemen ötesinden
20:12
from just beyondötesinde the horizonufuk.
bizlere işaret verir.
20:16
Thank you very much.
Çok teşekkür ederim.
20:19
(ApplauseAlkış)
(Alkışlar)
20:21
ChrisChris AndersonAnderson: BrianBrian, thank you.
Chris Anderson: Brian, teşekkürler.
20:25
The rangemenzil of ideasfikirler you've just spokenkonuşulmuş about
Az önce bahsettiğin fikirlerin çeşitliliği
20:27
are dizzyingbaş döndürücü, exhilaratingheyecan verici, incredibleinanılmaz.
baş döndürücü, olağanüstü, harika.
20:29
How do you think
Tarihsel açıdan bakınca
20:32
of where cosmologykozmoloji is now,
kozmolojinin bulunduğu yeri
20:34
in a sortçeşit of historicaltarihi sideyan?
nasıl görüyorsun?
20:36
Are we in the middleorta of something unusualolağandışı historicallytarihsel in your opiniongörüş?
Sana göre şu an tarihsel olarak olağandışı bir şeylerin ortasında mıyız?
20:38
BGBG: Well it's hardzor to say.
BG: Yani aslında bunu söylemek zor.
20:41
When we learnöğrenmek that astronomersastronomlar of the faruzak futuregelecek
Uzak gelecekteki astronomların bu meseleyi çözebilecek
20:43
mayMayıs ayı not have enoughyeterli informationbilgi to figureşekil things out,
yeterince bilgiye sahip olamayacağını öğrendiğimizde,
20:46
the naturaldoğal questionsoru is, maybe we're alreadyzaten in that positionpozisyon
doğal olan soru şu ki, belki de zaten biz çoktan o duruma geldik
20:49
and certainbelli deepderin, criticalkritik featuresÖzellikler of the universeEvren
ve evrenin belli bir takım derin, kritik özellikleri
20:52
alreadyzaten have escapedkaçtı our abilitykabiliyet to understandanlama
kozmolojinin evrimi sebebiyle
20:55
because of how cosmologykozmoloji evolvesgeliştikçe.
anlayabilme yetimizden çoktan kaçtı.
20:58
So from that perspectiveperspektif,
Yani bu perspektifle,
21:00
maybe we will always be askingsormak questionssorular
belki de her zaman sorular soruyor olacağız
21:02
and never be ableyapabilmek to fullytamamen answerCevap them.
ve bunlara asla tam olarak cevap veremeyeceğiz.
21:04
On the other handel, we now can understandanlama
Öte yandan, şu an evrenin ne kadar yaşlı olduğunu
21:06
how oldeski the universeEvren is.
anlayabiliyoruz.
21:08
We can understandanlama
13.72 milyar yıl önce ortaya çıkan
21:10
how to understandanlama the dataveri from the microwavemikrodalga backgroundarka fon radiationradyasyon
kozmik mikrodalga arkaplan ışıması verilerini nasıl değerlendireceğimizi
21:12
that was setset down 13.72 billionmilyar yearsyıl agoönce --
anlayabiliyoruz.
21:15
and yethenüz, we can do calculationshesaplamalar todaybugün to predicttahmin how it will look
Böyle olunca, bugün ileride nasıl görüneceğini tahmin edecek hesaplamalar yapıyoruz
21:18
and it matchesmaçlar.
ve tutuyor.
21:20
HolyKutsal cowinek! That's just amazingşaşırtıcı.
Aman tanrım! Bu inanılmaz.
21:22
So on the one handel, it's just incredibleinanılmaz where we'vebiz ettik gottenkazanılmış,
Yani bir yandan, geldiğimiz yer gerçekten inanılmaz,
21:24
but who knowsbilir what sortçeşit of blocksbloklar we mayMayıs ayı find in the futuregelecek.
ama gelecekte ne gibi kayalara çarpacağımızı kim bilebilir.
21:27
CACA: You're going to be around for the nextSonraki fewaz daysgünler.
CA: Önümüzdeki birkaç gün buralarda olacaksın.
21:31
Maybe some of these conversationskonuşmaları can continuedevam et.
Belki bu diyalogların bir kısmı devam edebilir.
21:34
Thank you. Thank you, BrianBrian. (BGBG: My pleasureZevk.)
Teşekkürler, Sağol, Brian. (BG: Ben teşekkür ederim.)
21:36
(ApplauseAlkış)
(Alkışlar)
21:38
Translated by Kutay Erbayat
Reviewed by Ahmet Yükseltürk

▲Back to top

About the speaker:

Brian Greene - Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe.

Why you should listen

Greene, a professor of physics and mathematics at Columbia University, has focused on unified theories for more than 25 years, and has written several best-selling and non-technical books on the subject including The Elegant Universe, a Pulitzer finalist, and The Fabric of the Cosmos — each of which has been adapted into a NOVA mini-series. His latest book, The Hidden Reality, explores the possibility that our universe is not the only universe.

Greene believes science must be brought to general audiences in new and compelling ways, such as his live stage odyssey, Icarus at the Edge of Time, with original orchestral score by Philip Glass, and the annual World Science Festival, which he co-founded in 2008 with journalist Tracy Day.

More profile about the speaker
Brian Greene | Speaker | TED.com