English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2012

Brian Greene: Is our universe the only universe?

Brian Greene: Vũ trụ của chúng ta có phải là duy nhất?

Filmed
Views 3,629,669

Có thể có nhiều hơn một vũ trụ không? Trong bài diễn thuyết sinh động, đầy hình ảnh này, Brian Greene chỉ ra rằng những câu hỏi chưa có đáp án của vật lý (bắt nguồn từ một câu hỏi lớn: Điều gì đã gây ra vụ nổ Big Bang?) đã dẫn đến thuyết đa vũ trụ: vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong rất nhiều vũ trụ đang tồn tại trong hệ "đa vũ trụ".

- Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe. Full bio

A fewvài monthstháng agotrước
Vài tháng trước
00:15
the NobelGiải Nobel PrizeGiải thưởng in physicsvật lý
giải Nobel Vật Lý
00:17
was awardedTrao giải thưởng to two teamsđội of astronomersnhà thiên văn học
đã được trao cho hai nhóm nhà thiên văn học
00:19
for a discoverykhám phá that has been hailedca ngợi
vì một khám phá được xem là
00:21
as one of the mostphần lớn importantquan trọng
một trong những quan sát thiên văn
00:24
astronomicalthiên văn observationsquan sát ever.
quan trọng nhất trong lịch sử.
00:26
And todayhôm nay, after brieflyngắn gọn describingmiêu tả what they foundtìm,
Và hôm nay, sau khi tóm tắt lại những gì họ phát hiện ra,
00:28
I'm going to tell you about a highlycao controversialgây tranh cãi frameworkkhuôn khổ
tôi sẽ nói về một cách giải thích đầy tranh cãi
00:30
for explaininggiải thích theirhọ discoverykhám phá,
cho khám phá này,
00:33
namelycụ thể là the possibilitykhả năng
được gọi là khả năng
00:36
that way beyondvượt ra ngoài the EarthTrái đất,
mà ngoài trái đất,
00:38
the MilkySữa Way and other distantxa xôi galaxiesthiên hà,
dải Ngân Hà và các thiên hà xa xôi khác,
00:40
we mayTháng Năm find that our universevũ trụ
chúng ta có thể phát hiện rằng
00:43
is not the only universevũ trụ,
vũ trụ của chúng ta không phải là duy nhất,
00:45
but is insteadthay thế
mà chỉ là
00:47
partphần of a vastrộng lớn complexphức tạp of universesvũ trụ
một phần của một hệ thống vũ trụ rộng lớn
00:49
that we call the multiverseđa vũ trụ.
được gọi là đa vũ trụ.
00:51
Now the ideaý kiến of a multiverseđa vũ trụ is a strangekỳ lạ one.
Ý tưởng về đa vũ trụ khá kì lạ.
00:53
I mean, mostphần lớn of us were raisednâng lên to believe
Ý tôi là, đa số chúng ta đều tin rằng
00:56
that the wordtừ "universevũ trụ" meanscó nghĩa everything.
"vũ trụ" là tất cả.
00:58
And I say mostphần lớn of us with forethoughtmưu định trước,
Và tôi cố ý nói đa số chúng ta vì
01:01
as my four-year-oldbốn tuổi daughterCon gái has heardnghe me speaknói of these ideasý tưởng sincekể từ she was bornsinh ra.
con gái bốn tuổi của tôi đã nghe tôi nói về đa vũ trụ từ khi chào đời.
01:04
And last yearnăm I was holdinggiữ her
Và năm ngoái, khi tôi nắm tay bé
01:07
and I said, "SophiaSophia,
và nói "Sophia,
01:09
I love you more than anything in the universevũ trụ."
bố yêu con hơn tất cả mọi thứ trong vũ trụ"
01:11
And she turnedquay to me and said, "DaddyDaddy,
Và bé quay lại nói: "Bố à,
01:14
universevũ trụ or multiverseđa vũ trụ?"
vũ trụ hay đa vũ trụ?'
01:16
(LaughterTiếng cười)
(tiếng cười)
01:18
But barringcấm suchnhư là an anomalousbất thường upbringingnuôi dưỡng,
Nhưng nếu không được nuôi lớn theo cách kì lạ như vậy
01:21
it is strangekỳ lạ to imaginetưởng tượng
thì thật khó tưởng tượng đến
01:24
other realmscõi separatetách rời from ourscủa chúng tôi,
một nơi tách biệt với vũ trụ của chúng ta,
01:26
mostphần lớn with fundamentallyvề cơ bản differentkhác nhau featuresTính năng, đặc điểm,
với những đặc tính cơ bản khác,
01:28
that would rightlyđúng be calledgọi là universesvũ trụ of theirhọ ownsở hữu.
và cũng được gọi là "vũ trụ".
01:30
And yetchưa,
Và dù cho
01:33
speculativesuy đoán thoughTuy nhiên the ideaý kiến surelychắc chắn is,
ý tưởng này mang tính phỏng đoán cao,
01:35
I aimmục đích to convincethuyết phục you
mục đích của tôi vẫn là thuyết phục các bạn
01:37
that there's reasonlý do for takinglấy it seriouslynghiêm túc,
rằng có nguyên nhân để ta nghiêm túc suy nghĩ về nó,
01:39
as it just mightcó thể be right.
vì có lẽ nó là đúng.
01:41
I'm going to tell the storycâu chuyện of the multiverseđa vũ trụ in threesố ba partscác bộ phận.
Câu chuyện về đa vũ trụ có 3 phần.
01:43
In partphần one,
Trong phần 1,
01:46
I'm going to describemiêu tả those NobelGiải Nobel Prize-winningĐoạt giải resultscác kết quả
tôi sẽ mô tả những kết quả của khám phá đã đoạt giải Nobel,
01:48
and to highlightđiểm nổi bật a profoundthâm thúy mysteryhuyền bí
và nhấn mạnh một bí ẩn lớn
01:50
which those resultscác kết quả revealedtiết lộ.
mà những kết quả đó tiết lộ.
01:52
In partphần two,
Trong phần 2,
01:54
I'll offerphục vụ a solutiondung dịch to that mysteryhuyền bí.
tôi sẽ đưa ra giải pháp cho bí ẩn đó.
01:56
It's baseddựa trên on an approachtiếp cận calledgọi là stringchuỗi theorylý thuyết,
Nó dựa trên thuyết Dây,
01:58
and that's where the ideaý kiến of the multiverseđa vũ trụ
và đây là lúc ý tưởng về đa vũ trụ
02:00
will come into the storycâu chuyện.
bắt đầu xuất hiện trong câu chuyện.
02:02
FinallyCuối cùng, in partphần threesố ba,
Cuối cùng, trong phần 3,
02:04
I'm going to describemiêu tả a cosmologicalvũ trụ theorylý thuyết
tôi sẽ mô tả một thuyết về vũ trụ,
02:06
calledgọi là inflationlạm phát,
gọi là thuyết căng phồng,
02:08
which will pullkéo all the piecesmiếng of the storycâu chuyện togethercùng với nhau.
và tại đây những mảnh của câu chuyện sẽ trở nên liền lạc.
02:10
Okay, partphần one startsbắt đầu back in 1929
Được rồi. Phần 1 bắt đầu vào năm 1929
02:13
when the great astronomernhà thiên văn học EdwinEdwin HubbleHubble
khi nhà thiên văn học vĩ đại Edwin Hubble
02:17
realizedthực hiện that the distantxa xôi galaxiesthiên hà
nhận ra rằng những thiên hà ở xa
02:19
were all rushingchạy nhanh away from us,
đang chạy ra xa khỏi chúng ta,
02:22
establishingthiết lập that spacekhông gian itselfchinh no is stretchingkéo dài,
nghĩa là không gian đang nới rộng ra,
02:24
it's expandingmở rộng.
đang nở ra.
02:26
Now this was revolutionarycách mạng.
Đây là một bước ngoặt lớn vì
02:28
The prevailingThịnh hành wisdomsự khôn ngoan was that on the largestlớn nhất of scalesquy mô
Lúc bấy giờ, một suy nghĩ thịnh hành là
02:31
the universevũ trụ was statictĩnh.
vũ trụ là bất biến.
02:34
But even so,
Nhưng ngay cả khi đó,
02:36
there was one thing that everyonetất cả mọi người was certainchắc chắn of:
có một điều mọi người đều chắc chắn:
02:38
The expansionsự bành trướng mustphải be slowinglàm chậm lại down.
tốc độ nở rộng của vũ trụ đang giảm dần.
02:41
That, much as the gravitationaltrọng lực pullkéo of the EarthTrái đất
Điều này cũng giống như lực hút của Trái Đất
02:44
slowschậm the ascentđi lên of an appletáo tossedném upwardlên trên,
làm quả táo được ném thẳng lên chuyển động chậm lại,
02:47
the gravitationaltrọng lực pullkéo
lực hút của
02:50
of eachmỗi galaxyThiên hà on everymỗi other
mỗi thiên hà lên thiên hà khác
02:52
mustphải be slowinglàm chậm lại
lẽ ra phải làm chậm
02:54
the expansionsự bành trướng of spacekhông gian.
sự nở rộng của không gian.
02:56
Now let's fast-forwardnhanh về phía trước to the 1990s
Bây giờ ta sẽ tua nhanh đến những năm 1990
02:58
when those two teamsđội of astronomersnhà thiên văn học
khi hai nhóm nhà thiên văn học
03:01
I mentionedđề cập at the outsetngay từ đầu
tôi đã nói đến
03:03
were inspiredcảm hứng by this reasoninglý luận
lấy cảm hứng từ suy nghĩ này
03:05
to measuređo the ratetỷ lệ
để đo tốc độ
03:07
at which the expansionsự bành trướng has been slowinglàm chậm lại.
chậm dần của sự giãn nở.
03:09
And they did this
Và họ đã đo đạc
03:11
by painstakingpainstaking observationsquan sát
bằng cách quan sát tỉ mỉ
03:13
of numerousnhiều distantxa xôi galaxiesthiên hà,
rất nhiều những thiên hà ở xa,
03:15
allowingcho phép them to chartđồ thị
từ đó họ lập bảng số liệu
03:17
how the expansionsự bành trướng ratetỷ lệ has changedđã thay đổi over time.
cho thấy tốc độ của sự giãn nở thay đổi như thế nào.
03:19
Here'sĐây là the surprisesự ngạc nhiên:
Đây là điều bất ngờ:
03:22
They foundtìm that the expansionsự bành trướng is not slowinglàm chậm lại down.
Họ thấy rằng sự giãn nở không hề chậm lại.
03:25
InsteadThay vào đó they foundtìm that it's speedingđẩy nhanh tiến độ up,
Thay vào đó họ thấy rằng nó đang giãn nở
03:28
going fasternhanh hơn and fasternhanh hơn.
ngày một nhanh hơn.
03:30
That's like tossingném an appletáo upwardlên trên
Cũng như khi ta tung một trái táo lên cao
03:32
and it goesđi up fasternhanh hơn and fasternhanh hơn.
và nó bay lên ngày càng nhanh vậy.
03:34
Now if you saw an appletáo do that,
Vậy nếu bạn thấy một quả táo như vậy
03:36
you'dbạn muốn want to know why.
bạn sẽ muốn biết tại sao.
03:38
What's pushingđẩy on it?
Cái gì đang đẩy nó lên?
03:40
SimilarlyTương tự như vậy, the astronomers'nhà thiên văn học' resultscác kết quả
Cũng giống như vậy, kết quả đo đạc
03:42
are surelychắc chắn well-deservingtốt xứng đáng of the NobelGiải Nobel PrizeGiải thưởng,
rất xứng đáng được nhận giải Nobel,
03:44
but they raisednâng lên an analogoustương tự questioncâu hỏi.
nhưng nó lại đưa ra một câu hỏi tương tự.
03:47
What forcelực lượng is drivingđiều khiển all galaxiesthiên hà
Lực nào đã đẩy những thiên hà
03:51
to rushvội vã away from everymỗi other
ra xa nhau
03:53
at an ever-quickeningbao giờ hết-nhịp speedtốc độ?
với tốc độ luôn tăng dần?
03:56
Well the mostphần lớn promisinghứa hẹn answercâu trả lời
Và câu trả lời hứa hẹn nhất
03:59
comesđến from an old ideaý kiến of Einstein'sCủa Einstein.
đến từ một ý tưởng cũ của Einstein.
04:01
You see, we are all used to gravitynghiêm trọng
Ta thấy rằng, chúng ta đều quen nghĩ rằng
04:04
beingđang a forcelực lượng that does one thing,
trọng lục là lực
04:06
pullskéo objectscác đối tượng togethercùng với nhau.
kéo mọi vật lại với nhau.
04:09
But in Einstein'sCủa Einstein theorylý thuyết of gravitynghiêm trọng,
Nhưng trong giả thuyết về trọng lực của Einstein,
04:11
his generalchung theorylý thuyết of relativitytương đối,
thuyết tương đối của ông
04:13
gravitynghiêm trọng can alsocũng thế pushđẩy things apartxa nhau.
trọng lực cũng có thể đẩy các vật ra xa nhau.
04:15
How? Well accordingtheo to Einstein'sCủa Einstein mathmôn Toán,
Như thế nào?
Theo tính toán của Einstein,
04:18
if spacekhông gian is uniformlythống nhất filledđầy
nếu trong không gian,
04:21
with an invisiblevô hình energynăng lượng,
năng lượng phân bố đều,
04:23
sortsắp xếp of like a uniformđồng phục, invisiblevô hình mistsương mù,
như một làn sương mỏng, đều,
04:25
then the gravitynghiêm trọng generatedtạo ra by that mistsương mù
thì trọng lực làn sương đó tạo ra
04:28
would be repulsiveghê tởm,
sẽ là lực đẩy,
04:31
repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng,
trọng lực đẩy,
04:33
which is just what we need to explaingiải thích the observationsquan sát.
đó cũng là cái chúng ta cần để giải thích những quan sát trên.
04:35
Because the repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng
Vì trọng lực đẩy
04:38
of an invisiblevô hình energynăng lượng in spacekhông gian --
của năng lượng vô hình trong không gian --
04:40
we now call it darktối energynăng lượng,
được gọi là năng lượng đen,
04:42
but I've madethực hiện it smokeySmokey whitetrắng here so you can see it --
nhưng ở đây tôi vẽ nó trắng như khói để các bạn thấy được --
04:44
its repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng
trọng lực đẩy của nó
04:47
would causenguyên nhân eachmỗi galaxyThiên hà to pushđẩy againstchống lại everymỗi other,
sẽ đẩy các thiên hà ra xa nhau,
04:49
drivingđiều khiển expansionsự bành trướng to speedtốc độ up,
làm cho sự giãn nở nhanh hơn,
04:51
not slowchậm down.
chứ không chậm lại.
04:53
And this explanationgiải trình
Và cách giải thích này đưa đến
04:55
representsđại diện great progresstiến độ.
một bước tiến triển lớn.
04:57
But I promisedhứa hẹn you a mysteryhuyền bí
Nhưng tôi đã nói về một bí ẩn
04:59
here in partphần one.
trong phần 1 này.
05:02
Here it is.
Và bí ẩn đây.
05:04
When the astronomersnhà thiên văn học workedđã làm việc out
Khi các nhà thiên văn học tính xem
05:06
how much of this darktối energynăng lượng
bao nhiêu năng lượng đen
05:08
mustphải be infusinginfusing spacekhông gian
trong không gian
05:11
to accounttài khoản for the cosmicvũ trụ speedtốc độ up,
đang làm cho vũ trụ tăng tốc độ,
05:13
look at what they foundtìm.
hãy xem những gì họ tìm ra.
05:15
This numbercon số is smallnhỏ bé.
Con số này nhỏ.
05:24
ExpressedBày tỏ in the relevantliên quan, thích hợp unitđơn vị,
Khi so với những đơn vị liên quan,
05:26
it is spectacularlyngoạn mục smallnhỏ bé.
con số này là rất nhỏ.
05:28
And the mysteryhuyền bí is to explaingiải thích this peculiarkỳ dị numbercon số.
Và bí ẩn là làm sao giải thích con số đặc biệt này.
05:30
We want this numbercon số
Ta muốn con số này
05:33
to emergehiện ra from the lawspháp luật of physicsvật lý,
xuất hiện từ một định luật vật lí,
05:35
but so farxa no one has foundtìm a way to do that.
nhưng đến nay chưa ai làm được điều đó.
05:37
Now you mightcó thể wonderngạc nhiên,
Bây giờ bạn có thể nghĩ,
05:40
should you carequan tâm?
tôi có nên quan tâm chăng?
05:43
Maybe explaininggiải thích this numbercon số
Có lẽ giải thích thêm về điều này
05:45
is just a technicalkỹ thuật issuevấn đề,
chỉ là một vấn đề kĩ thuật,
05:47
a technicalkỹ thuật detailchi tiết of interestquan tâm to expertsCác chuyên gia,
một chi tiết kĩ thuật thú vị với các chuyên gia
05:49
but of no relevancesự liên quan to anybodybất kỳ ai elsekhác.
nhưng không liên quan gì đến ai khác.
05:52
Well it surelychắc chắn is a technicalkỹ thuật detailchi tiết,
Ừ, nó đúng là một chi tiết kĩ thuật,
05:54
but some detailschi tiết really mattervấn đề.
nhưng một vài chi tiết có liên quan.
05:57
Some detailschi tiết providecung cấp
Vài chi tiết mở ra cánh cửa
05:59
windowscác cửa sổ into unchartedthám hiểm realmscõi of realitythực tế,
đi vào thực tế chưa hề được khám phá,
06:01
and this peculiarkỳ dị numbercon số mayTháng Năm be doing just that,
và con số đặc biệt này có thể,
06:03
as the only approachtiếp cận that's so farxa madethực hiện headwayđi tới to explaingiải thích it
(đây là con đường duy nhất hiện nay để giải thích),
06:06
invokesinvokes the possibilitykhả năng of other universesvũ trụ --
khơi lên khả năng về những vũ trụ khác --
06:09
an ideaý kiến that naturallymột cách tự nhiên emergesxuất hiện from stringchuỗi theorylý thuyết,
một ý tưởng xuất hiện từ thuyết Dây,
06:12
which takes me to partphần two: stringchuỗi theorylý thuyết.
điều này đưa tôi đến phần 2.
06:15
So holdgiữ the mysteryhuyền bí of the darktối energynăng lượng
Vậy, giữ lại những suy nghĩ
06:18
in the back of your mindlí trí
về năng lượng đen,
06:22
as I now go on to tell you
vì bây giờ tôi sẽ nói đến
06:24
threesố ba keyChìa khóa things about stringchuỗi theorylý thuyết.
3 điều cơ bản của thuyết Dây.
06:26
First off, what is it?
Đầu tiên, thuyết Dây là gì?
06:29
Well it's an approachtiếp cận to realizenhận ra Einstein'sCủa Einstein dreammơ tưởng
Nó là một cách tiếp cận ước mơ của Einstein
06:31
of a unifiedthống nhât theorylý thuyết of physicsvật lý,
về một thuyết vật lý,
06:34
a singleĐộc thân overarchingoverarching frameworkkhuôn khổ
một khuôn mẫu duy nhất
06:37
that would be ablecó thể to describemiêu tả
có thể mô tả
06:39
all the forceslực lượng at work in the universevũ trụ.
tất cả các lực trong vũ trụ.
06:41
And the centralTrung tâm ideaý kiến of stringchuỗi theorylý thuyết
Ý tưởng trung tâm của thuyết Dây
06:43
is quitekhá straightforwardđơn giản.
khá là đơn giản.
06:45
It saysnói that if you examinekiểm tra
Nó nói rằng nếu ta xem xét
06:47
any piececái of mattervấn đề ever more finelymịn,
một vật chất bất kì,
06:49
at first you'llbạn sẽ find moleculesphân tử
đầu tiên ta sẽ tìm thấy các phân tử,
06:51
and then you'llbạn sẽ find atomsnguyên tử and subatomichạt hạ nguyên tử particlescác hạt.
và rồi ta tìm thấy nguyên tử và những hạt nhỏ hơn.
06:53
But the theorylý thuyết saysnói that if you could probethăm dò smallernhỏ hơn,
Nhưng thuyết này cho rằng nếu ta có thể thăm dò ở mức độ
06:56
much smallernhỏ hơn than we can with existinghiện tại technologyCông nghệ,
nhỏ hơn rất nhiều so với ngày nay,
06:58
you'dbạn muốn find something elsekhác insidephía trong these particlescác hạt --
ta sẽ tìm thấy một thứ khác trong những hạt này --
07:01
a little tinynhỏ bé vibratingrung filamentFilament of energynăng lượng,
một sợi tơ năng lượng nhỏ đang dao động,
07:04
a little tinynhỏ bé vibratingrung stringchuỗi.
một sợi dây tí hon đang dao động.
07:07
And just like the stringsdây on a violinđàn vi ô lông,
Và cũng giống như dây đàn violin,
07:10
they can vibratebaùo rung in differentkhác nhau patternsmẫu
chúng có thể dao động theo nhiều kiểu khác nhau,
07:12
producingsản xuất differentkhác nhau musicalâm nhạc notesghi chú.
tạo nên những nốt nhạc khác nhau.
07:14
These little fundamentalcăn bản stringsdây,
Những sợi cơ bản này,
07:16
when they vibratebaùo rung in differentkhác nhau patternsmẫu,
chúng dao động theo những kiểu khác nhau,
07:18
they producesản xuất differentkhác nhau kindscác loại of particlescác hạt --
tạo nên những loại hạt khác nhau --
07:20
so electronsđiện tử, quarksquark, neutrinosneutrino, photonsphoton,
vì vậy electron, quark, nơtrino, photon,
07:22
all other particlescác hạt
và tất cả những hạt khác
07:24
would be unitedthống nhất into a singleĐộc thân frameworkkhuôn khổ,
có thể được đặt vào một khuôn mẫu duy nhất,
07:26
as they would all arisenảy sinh from vibratingrung stringsdây.
vì chúng đều được tạo thành từ những sợi dây dao động.
07:28
It's a compellinghấp dẫn picturehình ảnh,
Đây là 1 bức tranh hấp dẫn,
07:31
a kindloại of cosmicvũ trụ symphonynhạc giao hưởng,
một bản giao hưởng vũ trụ,
07:34
where all the richnesssự giàu có
nơi mà tất cả sự phong phú
07:36
that we see in the worldthế giới around us
ta thấy trong thế giới xung quanh
07:38
emergesxuất hiện from the musicÂm nhạc
xuất hiện từ âm nhạc
07:40
that these little, tinynhỏ bé stringsdây can playchơi.
mà những sợi dây tí hon có thể tạo nên.
07:42
But there's a costGiá cả
Nhưng có một cái giá
07:45
to this elegantthanh lịch unificationthống nhất đất nước,
cho sự hợp nhất này,
07:47
because yearsnăm of researchnghiên cứu
vì nhiều năm nghiên cứu
07:49
have shownđược hiển thị that the mathmôn Toán of stringchuỗi theorylý thuyết doesn't quitekhá work.
đã cho thấy rằng thuyết Dây không đúng về mặt toán học.
07:51
It has internalbên trong inconsistenciesmâu thuẫn,
Nó có nhiều mâu thuẫn,
07:54
unlesstrừ khi we allowcho phép
trừ khi ta chấp nhận
07:56
for something whollyhoàn toàn unfamiliarkhông quen --
một thứ hoàn toàn xa lạ --
07:58
extrathêm dimensionskích thước of spacekhông gian.
những chiều khác của không gian.
08:01
That is, we all know about the usualthường lệ threesố ba dimensionskích thước of spacekhông gian.
Chúng ta đều biết về không gian ba chiều.
08:04
And you can think about those
Và ta nghĩ đến
08:07
as heightChiều cao, widthchiều rộng and depthchiều sâu.
chiều cao, chiều rộng và chiều sâu.
08:09
But stringchuỗi theorylý thuyết saysnói that, on fantasticallyTuyệt vời smallnhỏ bé scalesquy mô,
Nhưng thuyết Dây cho rằng, trên một tỉ lệ vô cùng nhỏ,
08:12
there are additionalbổ sung dimensionskích thước
còn có những chiều khác
08:15
crumpledngã to a tinynhỏ bé sizekích thước so smallnhỏ bé
với kích thước siêu nhỏ
08:17
that we have not detectedphát hiện them.
đến nỗi ta không phát hiện được.
08:19
But even thoughTuy nhiên the dimensionskích thước are hiddenẩn,
Nhưng ngay cả khi đó,
08:21
they would have an impactva chạm on things that we can observequan sát
chúng vẫn ảnh hưởng đến những thứ ta có thể thấy,
08:23
because the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước
vì hình dạng của những chiều đó
08:26
constrainsbuộc how the stringsdây can vibratebaùo rung.
hạn chế cách dao động của những sợi dây.
08:29
And in stringchuỗi theorylý thuyết,
Và trong thuyết dây này,
08:32
vibrationrung động determinesquyết định everything.
sự dao động quyết định tất cả.
08:34
So particlehạt masseskhối lượng, the strengthsthế mạnh of forceslực lượng,
Vậy khối lượng của hạt, độ lớn của lực,
08:37
and mostphần lớn importantlyquan trọng, the amountsố lượng of darktối energynăng lượng
và quan trọng nhất, lượng năng lượng đen
08:39
would be determinedxác định
sẽ được quyết định
08:42
by the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước.
bởi hình dạng của các chiều không gian trên.
08:44
So if we knewbiết the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước,
Vậy nếu ta biết được hình dạng của những chiều này,
08:46
we should be ablecó thể to calculatetính toán these featuresTính năng, đặc điểm,
ta sẽ có thể tính được những đặc tính trên,
08:49
calculatetính toán the amountsố lượng of darktối energynăng lượng.
và tính được lượng không gian đen.
08:52
The challengethử thách
Thử thách ở đây
08:55
is we don't know
là chúng ta không biết
08:57
the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước.
hình dạng của những chiều không gian này.
08:59
All we have
Tất cả những gì ta có
09:02
is a listdanh sách of candidateứng cử viên shapeshình dạng
là danh sách những hình dạng
09:04
allowedđược cho phép by the mathmôn Toán.
mà toán học cho phép.
09:06
Now when these ideasý tưởng were first developedđã phát triển,
Khi những ý tưởng trên ra đời,
09:09
there were only about fivesố năm differentkhác nhau candidateứng cử viên shapeshình dạng,
chỉ có 5 hình dạng khác nhau được đưa ra,
09:11
so you can imaginetưởng tượng
nên bạn có thể nghĩ đến
09:13
analyzingphân tích them one-by-onebởi một
phân tích từng dạng một,
09:15
to determinemục đích if any yieldnăng suất
để xem nếu có hình dạng nào
09:17
the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm we observequan sát.
tạo nên những tính chất vật lý ta quan sát được.
09:19
But over time the listdanh sách grewlớn lên
Nhưng danh sách dài dần theo thời gian
09:21
as researchersCác nhà nghiên cứu foundtìm other candidateứng cử viên shapeshình dạng.
khi các nhà nghiên cứu tìm ra các dạng có thể khác.
09:23
From fivesố năm, the numbercon số grewlớn lên into the hundredshàng trăm and then the thousandshàng nghìn --
Từ 5, con số đã tăng lên đến hàng trăm rồi hàng ngàn --
09:25
A largelớn, but still manageablequản lý, collectionbộ sưu tập to analyzephân tích,
con số lớn, nhưng vẫn có thể phân tích được,
09:28
sincekể từ after all,
vì dù gì thì
09:31
graduatetốt nghiệp studentssinh viên need something to do.
học sinh cao học vẫn cần có việc để làm.
09:33
But then the listdanh sách continuedtiếp tục to growlớn lên
Nhưng rồi danh sách tiếp tục dài ra
09:36
into the millionshàng triệu and the billionshàng tỷ, untilcho đến todayhôm nay.
đến hàng triệu rồi hàng tỉ như ngày nay.
09:38
The listdanh sách of candidateứng cử viên shapeshình dạng
Danh sách các hình dạng
09:41
has soaredtăng vọt to about 10 to the 500.
đã tăng khoảng đến khoảng 10 mũ 500.
09:43
So, what to do?
Vậy ta phải làm gì?
09:48
Well some researchersCác nhà nghiên cứu lostmất đi hearttim,
Một số nhà nghiên cứu mất niềm tin,
09:51
concludingkết luận that was so manynhiều candidateứng cử viên shapeshình dạng for the extrathêm dimensionskích thước,
kết luận rằng có quá nhiều hình dạng có thể của các chiều không gian,
09:54
eachmỗi givingtặng risetăng lên to differentkhác nhau physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm,
mỗi hình dạng đưa đến những tính chất vật lý khác nhau,
09:57
stringchuỗi theorylý thuyết would never make
thuyết dây sẽ không bao giờ
10:00
definitivedứt khoát, testabletestable predictionsdự đoán.
có những dự đoán chính xác, thực nghiệm được.
10:02
But othersKhác turnedquay this issuevấn đề on its headcái đầu,
Nhưng những người khác lật ngược vấn đề,
10:04
takinglấy us to the possibilitykhả năng of a multiverseđa vũ trụ.
đưa ra khả năng tồn tại đa vũ trụ.
10:08
Here'sĐây là the ideaý kiến.
Ý tưởng là đây.
10:10
Maybe eachmỗi of these shapeshình dạng is on an equalcông bằng footingchân with everymỗi other.
Có lẽ tất cả các hình dạng đều bình đẳng.
10:12
EachMỗi is as realthực as everymỗi other,
Tất cả đều tồn tại
10:15
in the sensegiác quan
trong quan niệm rằng
10:17
that there are manynhiều universesvũ trụ,
có nhiều vũ trụ,
10:19
eachmỗi with a differentkhác nhau shapehình dạng, for the extrathêm dimensionskích thước.
mỗi vũ trụ có một hình dạng khác nhau.
10:21
And this radicalcăn bản proposalđề nghị
Và đề nghị này
10:24
has a profoundthâm thúy impactva chạm on this mysteryhuyền bí:
có ảnh hưởng lớn đến bí ẩn của chúng ta:
10:26
the amountsố lượng of darktối energynăng lượng revealedtiết lộ by the NobelGiải Nobel Prize-winningĐoạt giải resultscác kết quả.
lượng năng lượng đen tìm ra từ những kết quả đạt giải Nobel.
10:29
Because you see,
Vì ta thấy rằng,
10:32
if there are other universesvũ trụ,
nếu tồn tại những vũ trụ khác,
10:34
and if those universesvũ trụ
và nếu mỗi vũ trụ
10:37
eachmỗi have, say, a differentkhác nhau shapehình dạng for the extrathêm dimensionskích thước,
có một hình dạng riêng cho những chiều không gian khác,
10:39
then the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm of eachmỗi universevũ trụ will be differentkhác nhau,
thì tính chất vật lí của mỗi vũ trụ sẽ khác nhau,
10:43
and in particularcụ thể,
và đặc biệt,
10:45
the amountsố lượng of darktối energynăng lượng in eachmỗi universevũ trụ
lượng năng lượng đen trong mỗi vũ trụ
10:47
will be differentkhác nhau.
sẽ khác nhau.
10:49
Which meanscó nghĩa that the mysteryhuyền bí
Điều này có nghĩa là bí ẩn
10:51
of explaininggiải thích the amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã now measuredđã đo
về lượng năng lượng đen đo đạc được
10:53
would take on a whollyhoàn toàn differentkhác nhau charactertính cách.
sẽ được giải thích theo cách hoàn toàn khác.
10:55
In this contextbối cảnh,
Trong hoàn cảnh này,
10:58
the lawspháp luật of physicsvật lý can't explaingiải thích one numbercon số for the darktối energynăng lượng
định luật vật lý không thể giải thích một con số năng lượng đen
11:00
because there isn't just one numbercon số,
vì không chỉ có 1 con số,
11:03
there are manynhiều numberssố.
mà có rất nhiều con số tồn tại.
11:06
Which meanscó nghĩa
Nghĩa là
11:08
we have been askinghỏi the wrongsai rồi questioncâu hỏi.
chúng ta đã đặt ra một câu hỏi sai.
11:10
It's that the right questioncâu hỏi to askhỏi is,
Câu hỏi đúng được đặt ra là,
11:13
why do we humanscon người find ourselveschúng ta in a universevũ trụ
vì sao con người chúng ta lại ở trong 1 vũ trụ
11:15
with a particularcụ thể amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã measuredđã đo
có lượng năng lượng đen ta đã đo đạc được.
11:18
insteadthay thế of any of the other possibilitieskhả năng
mà không phải là bất kì
11:21
that are out there?
một vũ trụ nào khác?
11:24
And that's a questioncâu hỏi on which we can make headwayđi tới.
Và chúng ta có thể trả lời câu hỏi này ngay.
11:26
Because those universesvũ trụ
Vì trong những vũ trụ
11:29
that have much more darktối energynăng lượng than ourscủa chúng tôi,
có nhiều năng lượng đen hơn vũ trụ của chúng ta,
11:31
wheneverbất cứ khi nào mattervấn đề triescố gắng to clumpclump into galaxiesthiên hà,
mỗi khi vật chất muốn kết hợp lại thành thiên hà,
11:33
the repulsiveghê tởm pushđẩy of the darktối energynăng lượng is so strongmạnh
thì lực đẩy của năng lượng đen mạnh đến nỗi
11:36
that it blowsthổi the clumpclump apartxa nhau
nó thổi bay mọi thứ
11:39
and galaxiesthiên hà don't formhình thức.
và thiên hà không được hình thành.
11:41
And in those universesvũ trụ that have much lessít hơn darktối energynăng lượng,
Và trong những vũ trụ có ít năng lượng đen hơn,
11:43
well they collapsesự sụp đổ back on themselvesbản thân họ so quicklyMau
chúng tự sụp đổ quá nhanh
11:46
that, again, galaxiesthiên hà don't formhình thức.
và một lần nữa, thiên hà không hình thành.
11:48
And withoutkhông có galaxiesthiên hà, there are no starssao, no planetsnhững hành tinh
Và không có thiên hà thì không có những ngôi sao, không có những hành tinh
11:51
and no chancecơ hội
và không có khả năng
11:54
for our formhình thức of life
hình thành sự sống như chúng ta
11:56
to existhiện hữu in those other universesvũ trụ.
trong những vũ trụ khác.
11:58
So we find ourselveschúng ta in a universevũ trụ
Vậy ta thấy ta đang ở trong một vũ trụ
12:00
with the particularcụ thể amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã measuredđã đo
có lượng năng lượng đen đặc biệt mà ta đo được
12:02
simplyđơn giản because our universevũ trụ has conditionsđiều kiện
đơn giản là vì vũ trụ của chúng ta có điều kiện
12:05
hospitablehiếu khách to our formhình thức of life.
đủ để hình thành sự sống.
12:08
And that would be that.
Và thế đấy.
12:12
MysteryBí ẩn solvedđã được giải quyết,
Bí ẩn đã được giải mã,
12:14
multiverseđa vũ trụ foundtìm.
đa vũ trụ được tìm ra.
12:16
Now some find this explanationgiải trình unsatisfyingkhông làm vừa lòng.
Vài người thấy lời giải thích này không thoả đáng.
12:18
We're used to physicsvật lý
Chúng ta đã quen với loại vật lý
12:23
givingtặng us definitivedứt khoát explanationsgiải thích for the featuresTính năng, đặc điểm we observequan sát.
cho chúng ta những lời giải thích chắc chắn cho những gì ta quan sát được.
12:25
But the pointđiểm is,
Nhưng vấn đề là,
12:28
if the featuređặc tính you're observingquan sát
nếu những gì ta quan sát
12:30
can and does take on
ảnh hưởng đến
12:33
a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau valuesgiá trị
nhiều giá trị khác nhau
12:35
acrossbăng qua the widerrộng hơn landscapephong cảnh of realitythực tế,
trong vùng đất rộng lớn hơn của thực tế,
12:37
then thinkingSuy nghĩ one explanationgiải trình
thì suy nghĩ rằng có 1 lời giải thích
12:40
for a particularcụ thể valuegiá trị
cho 1 giá trị duy nhất
12:42
is simplyđơn giản misguidedsai lầm.
đơn giản là sai lầm.
12:44
An earlysớm examplethí dụ
Một ví dụ
12:47
comesđến from the great astronomernhà thiên văn học JohannesJohannes KeplerKepler
đến từ nhà thiên văn học vĩ đại Johannes Kepler,
12:49
who was obsessedbị ám ảnh with understandinghiểu biết
bị ám ảnh bới mong muốn hiểu được
12:52
a differentkhác nhau numbercon số --
một con số khác --
12:54
why the SunSun is 93 milliontriệu milesdặm away from the EarthTrái đất.
vì sao mặt trời cách trái đất 93 triệu dặm,
12:56
And he workedđã làm việc for decadesthập kỷ tryingcố gắng to explaingiải thích this numbercon số,
đã làm việc suốt mấy thập kỉ để giải thích con số này,
13:00
but he never succeededđã thành công, and we know why.
nhưng chưa bao giờ thành công, và chúng ta biết vì sao.
13:03
KeplerKepler was askinghỏi
Kepler đã đặt ra
13:06
the wrongsai rồi questioncâu hỏi.
một câu hỏi sai.
13:08
We now know that there are manynhiều planetsnhững hành tinh
Chúng ta biết rằng có nhiều hành tinh
13:10
at a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau distanceskhoảng cách from theirhọ hostchủ nhà starssao.
cách ngôi sao chúng quay quanh những khoảng cách khác nhau.
13:13
So hopinghi vọng that the lawspháp luật of physicsvật lý
Vậy nên mong rằng định luật vật lý
13:16
will explaingiải thích one particularcụ thể numbercon số, 93 milliontriệu milesdặm,
có thể giải thích 1 con số này, 93 triệu dặm,
13:19
well that is simplyđơn giản wrongheadedwrongheaded.
đơn giản là sai lầm.
13:22
InsteadThay vào đó the right questioncâu hỏi to askhỏi is,
Thay vào đó, câu hỏi đúng đắn là
13:25
why do we humanscon người find ourselveschúng ta on a planethành tinh
vì sao con người chúng ta tồn tại trên hành tinh
13:27
at this particularcụ thể distancekhoảng cách,
cách mặt trời khoảng cách này,
13:30
insteadthay thế of any of the other possibilitieskhả năng?
chứ không phải ở một khoảng cách nào khác?
13:32
And again, that's a questioncâu hỏi we can answercâu trả lời.
Và 1 lần nữa, ta có thể trả lời câu hỏi này.
13:35
Those planetsnhững hành tinh which are much closergần hơn to a starngôi sao like the SunSun
Những hành tinh gần mặt trời hơn
13:38
would be so hotnóng bức
quá nóng đến nỗi
13:41
that our formhình thức of life wouldn'tsẽ không existhiện hữu.
sự sống như chúng ta không thể tồn tại.
13:43
And those planetsnhững hành tinh that are much fartherxa hơn away from the starngôi sao,
Và những hành tinh xa mặt trời hơn
13:45
well they're so coldlạnh
quá lạnh đến nỗi
13:48
that, again, our formhình thức of life would not take holdgiữ.
sự sống không thể tồn tại.
13:50
So we find ourselveschúng ta
Vậy chúng ta thấy mình
13:52
on a planethành tinh at this particularcụ thể distancekhoảng cách
sống trên 1 hành tinh với khoảng cách như vậy
13:54
simplyđơn giản because it yieldssản lượng conditionsđiều kiện
đơn giản vì nó tạo điều kiện
13:56
vitalquan trọng to our formhình thức of life.
quan trọng để hình thành sự sống.
13:58
And when it comesđến to planetsnhững hành tinh and theirhọ distanceskhoảng cách,
Và khi nói về các hành tinh và khoảng cách giữa chúng
14:01
this clearlythông suốt is the right kindloại of reasoninglý luận.
thì đây rõ ràng là lí do đúng đắn.
14:04
The pointđiểm is,
Vấn đề là,
14:08
when it comesđến to universesvũ trụ and the darktối energynăng lượng that they containchứa,
khi nói đến vũ trụ và năng lượng đen chứa trong vũ trụ,
14:10
it mayTháng Năm alsocũng thế be the right kindloại of reasoninglý luận.
thì đây cũng có thể là lí do đúng đắn.
14:13
One keyChìa khóa differenceSự khác biệt, of coursekhóa học,
Điểm khác biệt mấu chốt, dĩ nhiên là
14:17
is we know that there are other planetsnhững hành tinh out there,
chúng ta biết có những hành tinh khác ngoài kia,
14:20
but so farxa I've only speculatedsuy đoán on the possibilitykhả năng
nhưng đến nay tôi vẫn chỉ mới phỏng đoán
14:22
that there mightcó thể be other universesvũ trụ.
về khả năng tồn tại những hành tinh khác.
14:25
So to pullkéo it all togethercùng với nhau,
Vậy, để ghép tất cả lại với nhau,
14:27
we need a mechanismcơ chế
ta cần một cơ chế
14:29
that can actuallythực ra generatetạo ra other universesvũ trụ.
để tạo ra những vũ trụ khác.
14:31
And that takes me to my finalsau cùng partphần, partphần threesố ba.
Và điều này đưa tôi đến phần cuối cùng, phần 3.
14:34
Because suchnhư là a mechanismcơ chế has been foundtìm
Vì một cơ chế như vậy đã được tìm ra
14:37
by cosmologistsCosmologists tryingcố gắng to understandhiểu không the BigLớn BangBang.
bởi những nhà vũ trụ học cố tìm hiểu vụ nổ Big Bang.
14:40
You see, when we speaknói of the BigLớn BangBang,
Các bạn thấy đấy, khi nói đến BIg Bang,
14:43
we oftenthường xuyên have an imagehình ảnh
chúng ta thường nghĩ đến hình ảnh
14:45
of a kindloại of cosmicvũ trụ explosionปัก แทน เลือก ปัก
một vụ nổ vũ trụ
14:47
that createdtạo our universevũ trụ
đã tạo nên vũ trụ của chúng ta
14:49
and setbộ spacekhông gian rushingchạy nhanh outwardra nước ngoài.
và làm cho không gian giãn nở.
14:51
But there's a little secretbí mật.
Nhưng có một bí mật nho nhỏ.
14:54
The BigLớn BangBang leaves out something prettyđẹp importantquan trọng,
Thuyết Big Bang bỏ sót một điều quan trọng,
14:56
the BangBang.
nguyên nhân vụ nổ.
14:59
It tellsnói us how the universevũ trụ evolvedphát triển after the BangBang,
Nó cho ta biết vũ trụ phát triển thế nào sau vụ nổ,
15:01
but givesđưa ra us no insightcái nhìn sâu sắc
nhưng không cho ta cái nhìn
15:04
into what would have poweredđược cung cấp the BangBang itselfchinh no.
về nguyên nhân dẫn đến vụ nổ Big Bang.
15:06
And this gaplỗ hổng was finallycuối cùng filledđầy
Và khoảng trống này cuối cùng đã được lấp đầy
15:10
by an enhancedtăng cường versionphiên bản of the BigLớn BangBang theorylý thuyết.
bới một phiên bản nâng cao của thuyết Big Bang.
15:12
It's calledgọi là inflationarylạm phát cosmologyvũ trụ học,
Nó được gọi là vũ trụ căng phồng,
15:14
which identifiedxác định a particularcụ thể kindloại of fuelnhiên liệu
nó xác định một loại nhiên liệu riêng biệt
15:17
that would naturallymột cách tự nhiên generatetạo ra
có thể tạo ra
15:21
an outwardra nước ngoài rushvội vã of spacekhông gian.
chuyển động nhanh ra ngoài của không gian.
15:23
The fuelnhiên liệu is baseddựa trên on something calledgọi là a quantumlượng tử fieldcánh đồng,
Nhiên liệu đó dựa trên một thứ gọi là trường lượng tử.
15:25
but the only detailchi tiết that mattersvấn đề for us
Nhưng điều duy nhất liên quan đến chúng ta
15:28
is that this fuelnhiên liệu proveschứng minh to be so efficienthiệu quả
là nhiên liệu này có hiệu quả cao
15:31
that it's virtuallyhầu như impossibleKhông thể nào
đến nỗi gần như không thể
15:34
to use it all up,
sử dụng nó hết được.
15:36
which meanscó nghĩa in the inflationarylạm phát theorylý thuyết,
Nghĩa là trong thuyết căng phồng,
15:38
the BigLớn BangBang givingtặng risetăng lên to our universevũ trụ
vụ nổ Big Bang tạo nên vũ trụ chúng ta
15:40
is likelycó khả năng not a one-timemột thời gian eventbiến cố.
không phải chỉ xảy ra một lần.
15:43
InsteadThay vào đó the fuelnhiên liệu not only generatedtạo ra our BigLớn BangBang,
Mà nguồn nhiên liệu đã tạo ra Big Bang
15:46
but it would alsocũng thế generatetạo ra countlessvô số other BigLớn BangsTiếng nổ,
còn tạo ra vô số những vụ nổ Big Bang khác,
15:49
eachmỗi givingtặng risetăng lên to its ownsở hữu separatetách rời universevũ trụ
mỗi vụ nổ tạo ra 1 vũ trụ riêng,
15:55
with our universevũ trụ becomingtrở thành but one bubblebong bóng
và vũ trụ của chúng ta chỉ còn là 1 bong bóng
15:58
in a grandlớn cosmicvũ trụ bubblebong bóng bathtắm of universesvũ trụ.
trong 1 bồn tắm lớn đầy những bong bóng vũ trụ.
16:00
And now, when we meldMeld this with stringchuỗi theorylý thuyết,
Và bây giờ, khi ta kết hợp điều này với thuyết Dây,
16:03
here'sđây là the picturehình ảnh we're led to.
đây là bức tranh chúng ta có được.
16:05
EachMỗi of these universesvũ trụ has extrathêm dimensionskích thước.
Mỗi vũ trụ có những chiều không gian khác.
16:07
The extrathêm dimensionskích thước take on a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau shapeshình dạng.
Và những chiều không gian khác có hình dạng rất phong phú.
16:09
The differentkhác nhau shapeshình dạng yieldnăng suất differentkhác nhau physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm.
Những hình dạng khác nhau dẫn đến những tính chất vật lí khác nhau.
16:12
And we find ourselveschúng ta in one universevũ trụ insteadthay thế of anotherkhác
Và ta thấy ta đang ở vũ trụ này chứ không phải vũ trụ khác
16:15
simplyđơn giản because it's only in our universevũ trụ
đơn giản vì chỉ vũ trụ của chúng ta
16:18
that the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm, like the amountsố lượng of darktối energynăng lượng,
mới có những tính chất vật lý, như là lượng năng lượng đen,
16:21
are right for our formhình thức of life to take holdgiữ.
phù hợp để hình thành sự sống như chúng ta.
16:24
And this is the compellinghấp dẫn but highlycao controversialgây tranh cãi picturehình ảnh
Đây là một bức tranh hấp dẫn nhưng gây nhiều tranh cãi
16:28
of the widerrộng hơn cosmosvũ trụ
về một khoảng không rộng lớn hơn,
16:31
that cutting-edgecắt-cạnh observationquan sát and theorylý thuyết
mà quan sát và giả thuyết tiên tiến
16:33
have now led us to seriouslynghiêm túc considerxem xét.
đã khiến ta phải nghiêm túc cân nhắc về nó.
16:35
One biglớn remainingcòn lại questioncâu hỏi, of coursekhóa học, is,
Một câu hỏi lớn còn lại dĩ nhiên là
16:39
could we ever confirmxác nhận
chúng ta có bao giờ xác nhận được
16:43
the existencesự tồn tại of other universesvũ trụ?
sự tồn tại của các vũ trụ khác không?
16:46
Well let me describemiêu tả
Nào, để tôi mô tả
16:49
one way that mightcó thể one day happenxảy ra.
1 cách mà điều này có thể xảy ra.
16:51
The inflationarylạm phát theorylý thuyết
Thuyết căng phồng
16:54
alreadyđã has strongmạnh observationalquan sát supportủng hộ.
đã có sự hỗ trợ vững chắc về mặt quan sát.
16:56
Because the theorylý thuyết predictsdự đoán
Bởi vì thuyết dự đoán
16:58
that the BigLớn BangBang would have been so intensecường độ cao
rằng Big Bang đã có cường độ cao
17:00
that as spacekhông gian rapidlynhanh chóng expandedmở rộng,
đến nỗi khi không gian nhanh chóng nở ra,
17:02
tinynhỏ bé quantumlượng tử jittersjitters from the microvi worldthế giới
lượng tử dao động trong thế giới vi mô
17:05
would have been stretchedkéo dài out to the macrovĩ mô worldthế giới,
đã vươn ra đến thế giới vĩ mô,
17:07
yieldingnăng suất a distinctiveđặc biệt fingerprintvân tay,
tạo ra một dấu vân tay riêng biệt,
17:10
a patternmẫu of slightlykhinh bỉ hotternóng hơn spotsđiểm and slightlykhinh bỉ colderlạnh hơn spotsđiểm,
một hình mẫu những điểm nóng hơn và lạnh hơn
17:13
acrossbăng qua spacekhông gian,
trong không gian,
17:15
which powerfulquyền lực telescopeskính thiên văn have now observedquan sát.
mà những kính viễn vọng mạnh nay đã có thể quan sát.
17:17
Going furtherthêm nữa, if there are other universesvũ trụ,
Xa hơn nữa, nếu tồn tại những vũ trụ khác,
17:20
the theorylý thuyết predictsdự đoán that everymỗi so oftenthường xuyên
thuyết này dự đoán rằng các vũ trụ
17:23
those universesvũ trụ can collideva chạm.
sẽ thường xuyên va vào nhau.
17:25
And if our universevũ trụ got hitđánh by anotherkhác,
Và nếu vũ trụ của chúng ta bị 1 vũ trụ khác va phải,
17:27
that collisionva chạm
cú va chạm đó
17:29
would generatetạo ra an additionalbổ sung subtletế nhị patternmẫu
có thể tạo ra sự khác nhau rất khó nhận biết
17:31
of temperaturenhiệt độ variationsbiến thể acrossbăng qua spacekhông gian
của nhiệt độ trong không gian
17:33
that we mightcó thể one day
mà 1 ngày nào đó
17:35
be ablecó thể to detectphát hiện.
ta sẽ phát hiện ra.
17:37
And so exotickỳ lạ as this picturehình ảnh is,
Và bức tranh kì lạ như vậy,
17:39
it mayTháng Năm one day be groundedcăn cứ
nhưng 1 ngày nó sẽ có căn cứ
17:42
in observationsquan sát,
dựa trên sự quan sát,
17:44
establishingthiết lập the existencesự tồn tại of other universesvũ trụ.
củng cố sự tồn tại của những vũ trụ khác.
17:46
I'll concludekết luận
Tôi sẽ kết luận
17:49
with a strikingnổi bật implicationngụ ý ở đây
với 1 dự đoán nổi bật
17:51
of all these ideasý tưởng
của những ý tưởng trên
17:54
for the very farxa futureTương lai.
về tương lai rất xa.
17:56
You see, we learnedđã học
Các bạn thấy đấy, ta đã biết rằng
17:58
that our universevũ trụ is not statictĩnh,
vũ trụ của chúng ta không bất biến,
18:00
that spacekhông gian is expandingmở rộng,
rằng không gian đang giãn nở,
18:02
that that expansionsự bành trướng is speedingđẩy nhanh tiến độ up
rằng sự giãn nở đang tăng tốc độ,
18:04
and that there mightcó thể be other universesvũ trụ
và rằng có thể tồn tại những vũ trụ khác,
18:06
all by carefullycẩn thận examiningcách kiểm tra
tất cả đều bằng cách cẩn thận xem xét
18:08
faintmờ nhạt pinpointspinpoints of starlightStarlight
những ánh sáng mờ nhạt từ các ngôi sao,
18:10
comingđang đến to us from distantxa xôi galaxiesthiên hà.
đến với chúng ta từ những thiên hà rất xa.
18:12
But because the expansionsự bành trướng is speedingđẩy nhanh tiến độ up,
Nhưng vì sự giãn nở đang tăng tốc,
18:15
in the very farxa futureTương lai,
trong tương lai rất xa,
18:18
those galaxiesthiên hà will rushvội vã away so farxa and so fastNhanh
những thiên hà đó sẽ chạy ra xa khỏi chúng ta
18:20
that we won'tsẽ không be ablecó thể to see them --
nhanh đến nỗi ta không thể thấy chúng --
18:23
not because of technologicaltínhór แทน użyciu แห่ง แทน แทน แทน ustaw limitationshạn chế,
không phải vì kĩ thuật bị giới hạn,
18:26
but because of the lawspháp luật of physicsvật lý.
mà vì định luật vật lý.
18:28
The lightánh sáng those galaxiesthiên hà emitphát ra,
Ánh sáng những thiên hà đó toả ra,
18:30
even travelingđi du lịch at the fastestnhanh nhất speedtốc độ, the speedtốc độ of lightánh sáng,
dù truyền nhanh hơn vận tốc ánh sáng đi nữa,
18:32
will not be ablecó thể to overcomevượt qua
vẫn không thể vượt qua
18:35
the ever-wideningbao giờ mở rộng gulfVịnh betweengiữa us.
khoảng cách ngày càng mở rộng giữa 2 thiên hà.
18:37
So astronomersnhà thiên văn học in the farxa futureTương lai
Vậy những nhà thiên văn học trong tương lai xa
18:40
looking out into deepsâu spacekhông gian
nhìn vào khoảng không sâu thẳm
18:42
will see nothing but an endlessbất tận stretchcăng ra
sẽ chỉ thấy sự tĩnh lặng
18:44
of statictĩnh, inkyđốm màu vết mực, blackđen stillnesstĩnh lặng.
đen ngòm, bất biến.
18:47
And they will concludekết luận
Và họ sẽ kết luận rằng
18:51
that the universevũ trụ is statictĩnh and unchangingkhông biến đổi
vũ trụ là ổn định, bất biến
18:53
and populateddân cư by a singleĐộc thân centralTrung tâm oasisốc đảo of mattervấn đề
và có những vùng vật chất riêng biệt
18:55
that they inhabitsống --
trú ngụ --
18:58
a picturehình ảnh of the cosmosvũ trụ
1 bức tranh vũ trụ
19:00
that we definitivelydứt khoát know to be wrongsai rồi.
mà ta biết chắc chắn là sai.
19:02
Now maybe those futureTương lai astronomersnhà thiên văn học will have recordsHồ sơ
Các nhà thiên văn học tương lai có thể có những ghi chép
19:05
handedbàn giao down from an earliersớm hơn erakỷ nguyên,
từ những thời trước đó,
19:08
like ourscủa chúng tôi,
như ghi chép của chúng ta,
19:10
attestingattesting to an expandingmở rộng cosmosvũ trụ
chứng thực 1 không gian đang giãn nở
19:12
teemingđầy ắp with galaxiesthiên hà.
đầy những thiên hà.
19:14
But would those futureTương lai astronomersnhà thiên văn học
Nhưng những nhà thiên văn tương lai ấy
19:16
believe suchnhư là ancientxưa knowledgehiểu biết?
có tin vào kiến thức từ thời xưa này không?
19:18
Or would they believe
Hay họ sẽ tin vào
19:21
in the blackđen, statictĩnh emptytrống universevũ trụ
vũ trụ mênh mông trống rỗng bất biến
19:23
that theirhọ ownsở hữu state-of-the-arthiện đại nhất observationsquan sát revealtiết lộ?
mà quan sát dựa vào kĩ thuật tối tân của họ cho thấy?
19:26
I suspectnghi ngờ the latterloại thứ hai.
Tôi nghĩ trường hợp thứ 2 sẽ xảy ra.
19:30
Which meanscó nghĩa that we are livingsống
Điều này có nghĩa là chúng ta đang sống
19:32
throughxuyên qua a remarkablyđáng lưu ý privilegedcó đặc quyền erakỷ nguyên
trong 1 thời đại có đặc quyền,
19:34
when certainchắc chắn deepsâu truthssự thật about the cosmosvũ trụ
khi mà những sự thật sâu kín về vũ trụ
19:37
are still withinbên trong reachchạm tới
vẫn còn trong tầm tay
19:39
of the humanNhân loại spirittinh thần of explorationthăm dò.
của tinh thần khám phá của con người.
19:41
It appearsxuất hiện that it mayTháng Năm not always be that way.
Nhưng có vẻ như nó sẽ không như vậy mãi.
19:43
Because today'sngày nay astronomersnhà thiên văn học,
Vì các nhà thiên văn học ngày nay,
19:48
by turningquay powerfulquyền lực telescopeskính thiên văn to the skybầu trời,
bằng những kính thiên văn mạnh,
19:50
have capturedbị bắt a handfulsố ít of starklystarkly informativethông tin photonsphoton --
đã bắt được rất nhiều photon chứa đầy thông tin --
19:53
a kindloại of cosmicvũ trụ telegramđiện tín
một loại điện tín vũ trụ
19:56
billionshàng tỷ of yearsnăm in transitquá cảnh.
đã đi qua hàng tỉ năm.
19:59
and the messagethông điệp echoinglặp lại acrossbăng qua the ageslứa tuổi is cleartrong sáng.
Và thông điệp qua các thời kì đã rõ.
20:01
SometimesĐôi khi naturethiên nhiên guardsvệ sĩ her secretsbí mật
Thỉnh thoảng tạo hoá canh gác những bí mật của nó
20:05
with the unbreakableUnbreakable gripnắm chặt
với gọng kềm không thể phá vỡ
20:08
of physicalvật lý lawpháp luật.
của định luật vật lý.
20:10
SometimesĐôi khi the truethật naturethiên nhiên of realitythực tế beckonsvẫy gọi
Thỉnh thoảng bản chất của sự thật vẫy gọi
20:12
from just beyondvượt ra ngoài the horizonđường chân trời.
chỉ từ bên kia chân trời.
20:16
Thank you very much.
Cảm ơn các bạn rất nhiều.
20:19
(ApplauseVỗ tay)
(tiếng vỗ tay)
20:21
ChrisChris AndersonAnderson: BrianBrian, thank you.
Chris Anderson: Cảm ơn Brian.
20:25
The rangephạm vi of ideasý tưởng you've just spokennói about
Một loạt những ý tưởng anh vừa nói đến
20:27
are dizzyingchóng mặt, exhilaratingexhilarating, incredibleđáng kinh ngạc.
thật gây choáng váng, phấn khởi, và không thể tưởng tượng được.
20:29
How do you think
Anh nghĩ khoa học vũ trụ
20:32
of where cosmologyvũ trụ học is now,
bây giờ đang ở đâu
20:34
in a sortsắp xếp of historicallịch sử sidebên?
trong lịch sử?
20:36
Are we in the middleở giữa of something unusualbất thường historicallylịch sử in your opinionquan điểm?
Theo anh chúng ta có đang ở giữa một giai đoạn bất thường trong lịch sử?
20:38
BGBG: Well it's hardcứng to say.
Brian: Nào, khó mà nói cho chính xác.
20:41
When we learnhọc hỏi that astronomersnhà thiên văn học of the farxa futureTương lai
Khi ta biết rằng những nhà thiên văn học trong tương lai xa
20:43
mayTháng Năm not have enoughđủ informationthông tin to figurenhân vật things out,
có lẽ sẽ không có đủ thông tin để khám phá mọi việc,
20:46
the naturaltự nhiên questioncâu hỏi is, maybe we're alreadyđã in that positionChức vụ
câu hỏi tự nhiên được đặt ra là, liệu chúng ta có đang như vậy,
20:49
and certainchắc chắn deepsâu, criticalchỉ trích featuresTính năng, đặc điểm of the universevũ trụ
nghĩa là một số tính chất quan trọng của vũ trụ
20:52
alreadyđã have escapedtrốn thoát our abilitycó khả năng to understandhiểu không
đã nằm ngoài khả năng hiểu biết của chúng ta
20:55
because of how cosmologyvũ trụ học evolvesphát triển.
vì cách mà vũ trụ phát triển?
20:58
So from that perspectivequan điểm,
Vậy từ góc nhìn đó,
21:00
maybe we will always be askinghỏi questionscâu hỏi
có lẽ chúng ta sẽ luôn đặt ra những câu hỏi
21:02
and never be ablecó thể to fullyđầy đủ answercâu trả lời them.
và không bao giờ giải đáp thấu đáo được.
21:04
On the other handtay, we now can understandhiểu không
Mặt khác, giờ đây chúng ta biết được
21:06
how old the universevũ trụ is.
vũ trụ già đến mức nào.
21:08
We can understandhiểu không
Chúng ta biết làm thế nào
21:10
how to understandhiểu không the datadữ liệu from the microwavelò vi sóng backgroundlý lịch radiationsự bức xạ
để hiểu được thông tin đến từ sóng bức xạ nền
21:12
that was setbộ down 13.72 billiontỷ yearsnăm agotrước --
có từ 13.72 tỉ năm về trước --
21:15
and yetchưa, we can do calculationstính toán todayhôm nay to predicttiên đoán how it will look
và chúng ta có thể tính toán để xem nó sẽ như thế nào
21:18
and it matchestrận đấu.
và nó phù hợp.
21:20
HolyThánh cow! That's just amazingkinh ngạc.
Wow, thật là kì diệu.
21:22
So on the one handtay, it's just incredibleđáng kinh ngạc where we'vechúng tôi đã gottennhận,
Nên một mặt, thật khó tưởng tượng chúng ta đã đi xa đến thế nào,
21:24
but who knowsbiết what sortsắp xếp of blockskhối we mayTháng Năm find in the futureTương lai.
nhưng ai biết được chúng ta sẽ gặp phải những trở ngại gì trong tương lai.
21:27
CACA: You're going to be around for the nextkế tiếp fewvài daysngày.
Chris: Anh sẽ còn ở đây thêm vài ngày.
21:31
Maybe some of these conversationscuộc trò chuyện can continuetiếp tục.
Có lẽ những cuộc nói chuyện như thế này sẽ tiếp diễn.
21:34
Thank you. Thank you, BrianBrian. (BGBG: My pleasurevui lòng.)
Cảm ơn anh rất nhiều, Brian. (Brian: Rất vinh dự)
21:36
(ApplauseVỗ tay)
(vỗ tay)
21:38
Translated by Yen Nguyen
Reviewed by Nhon Tran

▲Back to top

About the speaker:

Brian Greene - Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe.

Why you should listen

Greene, a professor of physics and mathematics at Columbia University, has focused on unified theories for more than 25 years, and has written several best-selling and non-technical books on the subject including The Elegant Universe, a Pulitzer finalist, and The Fabric of the Cosmos — each of which has been adapted into a NOVA mini-series. His latest book, The Hidden Reality, explores the possibility that our universe is not the only universe.

Greene believes science must be brought to general audiences in new and compelling ways, such as his live stage odyssey, Icarus at the Edge of Time, with original orchestral score by Philip Glass, and the annual World Science Festival, which he co-founded in 2008 with journalist Tracy Day.

More profile about the speaker
Brian Greene | Speaker | TED.com