ABOUT THE SPEAKER
Brian Greene - Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe.

Why you should listen

Greene, a professor of physics and mathematics at Columbia University, has focused on unified theories for more than 25 years, and has written several best-selling and non-technical books on the subject including The Elegant Universe, a Pulitzer finalist, and The Fabric of the Cosmos — each of which has been adapted into a NOVA mini-series. His latest book, The Hidden Reality, explores the possibility that our universe is not the only universe.

Greene believes science must be brought to general audiences in new and compelling ways, such as his live stage odyssey, Icarus at the Edge of Time, with original orchestral score by Philip Glass, and the annual World Science Festival, which he co-founded in 2008 with journalist Tracy Day.

More profile about the speaker
Brian Greene | Speaker | TED.com
TED2012

Brian Greene: Is our universe the only universe?

Brian Greene: Vũ trụ của chúng ta có phải là duy nhất?

Filmed:
4,293,032 views

Có thể có nhiều hơn một vũ trụ không? Trong bài diễn thuyết sinh động, đầy hình ảnh này, Brian Greene chỉ ra rằng những câu hỏi chưa có đáp án của vật lý (bắt nguồn từ một câu hỏi lớn: Điều gì đã gây ra vụ nổ Big Bang?) đã dẫn đến thuyết đa vũ trụ: vũ trụ của chúng ta chỉ là một trong rất nhiều vũ trụ đang tồn tại trong hệ "đa vũ trụ".
- Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe. Full bio

Double-click the English transcript below to play the video.

00:15
A fewvài monthstháng agotrước
0
0
2000
Vài tháng trước
00:17
the NobelGiải Nobel PrizeGiải thưởng in physicsvật lý
1
2000
2000
giải Nobel Vật Lý
00:19
was awardedTrao giải thưởng to two teamsđội of astronomersnhà thiên văn học
2
4000
2000
đã được trao cho hai nhóm nhà thiên văn học
00:21
for a discoverykhám phá that has been hailedca ngợi
3
6000
3000
vì một khám phá được xem là
00:24
as one of the mostphần lớn importantquan trọng
4
9000
2000
một trong những quan sát thiên văn
00:26
astronomicalthiên văn observationsquan sát ever.
5
11000
2000
quan trọng nhất trong lịch sử.
00:28
And todayhôm nay, after brieflyngắn gọn describingmiêu tả what they foundtìm,
6
13000
2000
Và hôm nay, sau khi tóm tắt lại những gì họ phát hiện ra,
00:30
I'm going to tell you about a highlycao controversialgây tranh cãi frameworkkhuôn khổ
7
15000
3000
tôi sẽ nói về một cách giải thích đầy tranh cãi
00:33
for explaininggiải thích theirhọ discoverykhám phá,
8
18000
3000
cho khám phá này,
00:36
namelycụ thể là the possibilitykhả năng
9
21000
2000
được gọi là khả năng
00:38
that way beyondvượt ra ngoài the EarthTrái đất,
10
23000
2000
mà ngoài trái đất,
00:40
the MilkySữa Way and other distantxa xôi galaxiesthiên hà,
11
25000
3000
dải Ngân Hà và các thiên hà xa xôi khác,
00:43
we mayTháng Năm find that our universevũ trụ
12
28000
2000
chúng ta có thể phát hiện rằng
00:45
is not the only universevũ trụ,
13
30000
2000
vũ trụ của chúng ta không phải là duy nhất,
00:47
but is insteadthay thế
14
32000
2000
mà chỉ là
00:49
partphần of a vastrộng lớn complexphức tạp of universesvũ trụ
15
34000
2000
một phần của một hệ thống vũ trụ rộng lớn
00:51
that we call the multiverseđa vũ trụ.
16
36000
2000
được gọi là đa vũ trụ.
00:53
Now the ideaý kiến of a multiverseđa vũ trụ is a strangekỳ lạ one.
17
38000
3000
Ý tưởng về đa vũ trụ khá kì lạ.
00:56
I mean, mostphần lớn of us were raisednâng lên to believe
18
41000
2000
Ý tôi là, đa số chúng ta đều tin rằng
00:58
that the wordtừ "universevũ trụ" meanscó nghĩa everything.
19
43000
3000
"vũ trụ" là tất cả.
01:01
And I say mostphần lớn of us with forethoughtmưu định trước,
20
46000
3000
Và tôi cố ý nói đa số chúng ta vì
01:04
as my four-year-oldbốn tuổi daughterCon gái has heardnghe me speaknói of these ideasý tưởng sincekể từ she was bornsinh ra.
21
49000
3000
con gái bốn tuổi của tôi đã nghe tôi nói về đa vũ trụ từ khi chào đời.
01:07
And last yearnăm I was holdinggiữ her
22
52000
2000
Và năm ngoái, khi tôi nắm tay bé
01:09
and I said, "SophiaSophia,
23
54000
2000
và nói "Sophia,
01:11
I love you more than anything in the universevũ trụ."
24
56000
3000
bố yêu con hơn tất cả mọi thứ trong vũ trụ"
01:14
And she turnedquay to me and said, "DaddyDaddy,
25
59000
2000
Và bé quay lại nói: "Bố à,
01:16
universevũ trụ or multiverseđa vũ trụ?"
26
61000
2000
vũ trụ hay đa vũ trụ?'
01:18
(LaughterTiếng cười)
27
63000
3000
(tiếng cười)
01:21
But barringcấm suchnhư là an anomalousbất thường upbringingnuôi dưỡng,
28
66000
3000
Nhưng nếu không được nuôi lớn theo cách kì lạ như vậy
01:24
it is strangekỳ lạ to imaginetưởng tượng
29
69000
2000
thì thật khó tưởng tượng đến
01:26
other realmscõi separatetách rời from ourscủa chúng tôi,
30
71000
2000
một nơi tách biệt với vũ trụ của chúng ta,
01:28
mostphần lớn with fundamentallyvề cơ bản differentkhác nhau featuresTính năng, đặc điểm,
31
73000
2000
với những đặc tính cơ bản khác,
01:30
that would rightlyđúng be calledgọi là universesvũ trụ of theirhọ ownsở hữu.
32
75000
3000
và cũng được gọi là "vũ trụ".
01:33
And yetchưa,
33
78000
2000
Và dù cho
01:35
speculativesuy đoán thoughTuy nhiên the ideaý kiến surelychắc chắn is,
34
80000
2000
ý tưởng này mang tính phỏng đoán cao,
01:37
I aimmục đích to convincethuyết phục you
35
82000
2000
mục đích của tôi vẫn là thuyết phục các bạn
01:39
that there's reasonlý do for takinglấy it seriouslynghiêm túc,
36
84000
2000
rằng có nguyên nhân để ta nghiêm túc suy nghĩ về nó,
01:41
as it just mightcó thể be right.
37
86000
2000
vì có lẽ nó là đúng.
01:43
I'm going to tell the storycâu chuyện of the multiverseđa vũ trụ in threesố ba partscác bộ phận.
38
88000
3000
Câu chuyện về đa vũ trụ có 3 phần.
01:46
In partphần one,
39
91000
2000
Trong phần 1,
01:48
I'm going to describemiêu tả those NobelGiải Nobel Prize-winningĐoạt giải resultscác kết quả
40
93000
2000
tôi sẽ mô tả những kết quả của khám phá đã đoạt giải Nobel,
01:50
and to highlightđiểm nổi bật a profoundthâm thúy mysteryhuyền bí
41
95000
2000
và nhấn mạnh một bí ẩn lớn
01:52
which those resultscác kết quả revealedtiết lộ.
42
97000
2000
mà những kết quả đó tiết lộ.
01:54
In partphần two,
43
99000
2000
Trong phần 2,
01:56
I'll offerphục vụ a solutiondung dịch to that mysteryhuyền bí.
44
101000
2000
tôi sẽ đưa ra giải pháp cho bí ẩn đó.
01:58
It's baseddựa trên on an approachtiếp cận calledgọi là stringchuỗi theorylý thuyết,
45
103000
2000
Nó dựa trên thuyết Dây,
02:00
and that's where the ideaý kiến of the multiverseđa vũ trụ
46
105000
2000
và đây là lúc ý tưởng về đa vũ trụ
02:02
will come into the storycâu chuyện.
47
107000
2000
bắt đầu xuất hiện trong câu chuyện.
02:04
FinallyCuối cùng, in partphần threesố ba,
48
109000
2000
Cuối cùng, trong phần 3,
02:06
I'm going to describemiêu tả a cosmologicalvũ trụ theorylý thuyết
49
111000
2000
tôi sẽ mô tả một thuyết về vũ trụ,
02:08
calledgọi là inflationlạm phát,
50
113000
2000
gọi là thuyết căng phồng,
02:10
which will pullkéo all the piecesmiếng of the storycâu chuyện togethercùng với nhau.
51
115000
3000
và tại đây những mảnh của câu chuyện sẽ trở nên liền lạc.
02:13
Okay, partphần one startsbắt đầu back in 1929
52
118000
4000
Được rồi. Phần 1 bắt đầu vào năm 1929
02:17
when the great astronomernhà thiên văn học EdwinEdwin HubbleHubble
53
122000
2000
khi nhà thiên văn học vĩ đại Edwin Hubble
02:19
realizedthực hiện that the distantxa xôi galaxiesthiên hà
54
124000
3000
nhận ra rằng những thiên hà ở xa
02:22
were all rushingchạy nhanh away from us,
55
127000
2000
đang chạy ra xa khỏi chúng ta,
02:24
establishingthiết lập that spacekhông gian itselfchinh no is stretchingkéo dài,
56
129000
2000
nghĩa là không gian đang nới rộng ra,
02:26
it's expandingmở rộng.
57
131000
2000
đang nở ra.
02:28
Now this was revolutionarycách mạng.
58
133000
3000
Đây là một bước ngoặt lớn vì
02:31
The prevailingThịnh hành wisdomsự khôn ngoan was that on the largestlớn nhất of scalesquy mô
59
136000
3000
Lúc bấy giờ, một suy nghĩ thịnh hành là
02:34
the universevũ trụ was statictĩnh.
60
139000
2000
vũ trụ là bất biến.
02:36
But even so,
61
141000
2000
Nhưng ngay cả khi đó,
02:38
there was one thing that everyonetất cả mọi người was certainchắc chắn of:
62
143000
3000
có một điều mọi người đều chắc chắn:
02:41
The expansionsự bành trướng mustphải be slowinglàm chậm lại down.
63
146000
3000
tốc độ nở rộng của vũ trụ đang giảm dần.
02:44
That, much as the gravitationaltrọng lực pullkéo of the EarthTrái đất
64
149000
3000
Điều này cũng giống như lực hút của Trái Đất
02:47
slowschậm the ascentđi lên of an appletáo tossedném upwardlên trên,
65
152000
3000
làm quả táo được ném thẳng lên chuyển động chậm lại,
02:50
the gravitationaltrọng lực pullkéo
66
155000
2000
lực hút của
02:52
of eachmỗi galaxyThiên hà on everymỗi other
67
157000
2000
mỗi thiên hà lên thiên hà khác
02:54
mustphải be slowinglàm chậm lại
68
159000
2000
lẽ ra phải làm chậm
02:56
the expansionsự bành trướng of spacekhông gian.
69
161000
2000
sự nở rộng của không gian.
02:58
Now let's fast-forwardnhanh về phía trước to the 1990s
70
163000
3000
Bây giờ ta sẽ tua nhanh đến những năm 1990
03:01
when those two teamsđội of astronomersnhà thiên văn học
71
166000
2000
khi hai nhóm nhà thiên văn học
03:03
I mentionedđề cập at the outsetngay từ đầu
72
168000
2000
tôi đã nói đến
03:05
were inspiredcảm hứng by this reasoninglý luận
73
170000
2000
lấy cảm hứng từ suy nghĩ này
03:07
to measuređo the ratetỷ lệ
74
172000
2000
để đo tốc độ
03:09
at which the expansionsự bành trướng has been slowinglàm chậm lại.
75
174000
2000
chậm dần của sự giãn nở.
03:11
And they did this
76
176000
2000
Và họ đã đo đạc
03:13
by painstakingpainstaking observationsquan sát
77
178000
2000
bằng cách quan sát tỉ mỉ
03:15
of numerousnhiều distantxa xôi galaxiesthiên hà,
78
180000
2000
rất nhiều những thiên hà ở xa,
03:17
allowingcho phép them to chartđồ thị
79
182000
2000
từ đó họ lập bảng số liệu
03:19
how the expansionsự bành trướng ratetỷ lệ has changedđã thay đổi over time.
80
184000
3000
cho thấy tốc độ của sự giãn nở thay đổi như thế nào.
03:22
Here'sĐây là the surprisesự ngạc nhiên:
81
187000
3000
Đây là điều bất ngờ:
03:25
They foundtìm that the expansionsự bành trướng is not slowinglàm chậm lại down.
82
190000
3000
Họ thấy rằng sự giãn nở không hề chậm lại.
03:28
InsteadThay vào đó they foundtìm that it's speedingđẩy nhanh tiến độ up,
83
193000
2000
Thay vào đó họ thấy rằng nó đang giãn nở
03:30
going fasternhanh hơn and fasternhanh hơn.
84
195000
2000
ngày một nhanh hơn.
03:32
That's like tossingném an appletáo upwardlên trên
85
197000
2000
Cũng như khi ta tung một trái táo lên cao
03:34
and it goesđi up fasternhanh hơn and fasternhanh hơn.
86
199000
2000
và nó bay lên ngày càng nhanh vậy.
03:36
Now if you saw an appletáo do that,
87
201000
2000
Vậy nếu bạn thấy một quả táo như vậy
03:38
you'dbạn muốn want to know why.
88
203000
2000
bạn sẽ muốn biết tại sao.
03:40
What's pushingđẩy on it?
89
205000
2000
Cái gì đang đẩy nó lên?
03:42
SimilarlyTương tự như vậy, the astronomers'nhà thiên văn học' resultscác kết quả
90
207000
2000
Cũng giống như vậy, kết quả đo đạc
03:44
are surelychắc chắn well-deservingtốt xứng đáng of the NobelGiải Nobel PrizeGiải thưởng,
91
209000
3000
rất xứng đáng được nhận giải Nobel,
03:47
but they raisednâng lên an analogoustương tự questioncâu hỏi.
92
212000
4000
nhưng nó lại đưa ra một câu hỏi tương tự.
03:51
What forcelực lượng is drivingđiều khiển all galaxiesthiên hà
93
216000
2000
Lực nào đã đẩy những thiên hà
03:53
to rushvội vã away from everymỗi other
94
218000
3000
ra xa nhau
03:56
at an ever-quickeningbao giờ hết-nhịp speedtốc độ?
95
221000
3000
với tốc độ luôn tăng dần?
03:59
Well the mostphần lớn promisinghứa hẹn answercâu trả lời
96
224000
2000
Và câu trả lời hứa hẹn nhất
04:01
comesđến from an old ideaý kiến of Einstein'sCủa Einstein.
97
226000
3000
đến từ một ý tưởng cũ của Einstein.
04:04
You see, we are all used to gravitynghiêm trọng
98
229000
2000
Ta thấy rằng, chúng ta đều quen nghĩ rằng
04:06
beingđang a forcelực lượng that does one thing,
99
231000
3000
trọng lục là lực
04:09
pullskéo objectscác đối tượng togethercùng với nhau.
100
234000
2000
kéo mọi vật lại với nhau.
04:11
But in Einstein'sCủa Einstein theorylý thuyết of gravitynghiêm trọng,
101
236000
2000
Nhưng trong giả thuyết về trọng lực của Einstein,
04:13
his generalchung theorylý thuyết of relativitytương đối,
102
238000
2000
thuyết tương đối của ông
04:15
gravitynghiêm trọng can alsocũng thế pushđẩy things apartxa nhau.
103
240000
3000
trọng lực cũng có thể đẩy các vật ra xa nhau.
04:18
How? Well accordingtheo to Einstein'sCủa Einstein mathmôn Toán,
104
243000
3000
Như thế nào?
Theo tính toán của Einstein,
04:21
if spacekhông gian is uniformlythống nhất filledđầy
105
246000
2000
nếu trong không gian,
04:23
with an invisiblevô hình energynăng lượng,
106
248000
2000
năng lượng phân bố đều,
04:25
sortsắp xếp of like a uniformđồng phục, invisiblevô hình mistsương mù,
107
250000
3000
như một làn sương mỏng, đều,
04:28
then the gravitynghiêm trọng generatedtạo ra by that mistsương mù
108
253000
3000
thì trọng lực làn sương đó tạo ra
04:31
would be repulsiveghê tởm,
109
256000
2000
sẽ là lực đẩy,
04:33
repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng,
110
258000
2000
trọng lực đẩy,
04:35
which is just what we need to explaingiải thích the observationsquan sát.
111
260000
3000
đó cũng là cái chúng ta cần để giải thích những quan sát trên.
04:38
Because the repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng
112
263000
2000
Vì trọng lực đẩy
04:40
of an invisiblevô hình energynăng lượng in spacekhông gian --
113
265000
2000
của năng lượng vô hình trong không gian --
04:42
we now call it darktối energynăng lượng,
114
267000
2000
được gọi là năng lượng đen,
04:44
but I've madethực hiện it smokeySmokey whitetrắng here so you can see it --
115
269000
3000
nhưng ở đây tôi vẽ nó trắng như khói để các bạn thấy được --
04:47
its repulsiveghê tởm gravitynghiêm trọng
116
272000
2000
trọng lực đẩy của nó
04:49
would causenguyên nhân eachmỗi galaxyThiên hà to pushđẩy againstchống lại everymỗi other,
117
274000
2000
sẽ đẩy các thiên hà ra xa nhau,
04:51
drivingđiều khiển expansionsự bành trướng to speedtốc độ up,
118
276000
2000
làm cho sự giãn nở nhanh hơn,
04:53
not slowchậm down.
119
278000
2000
chứ không chậm lại.
04:55
And this explanationgiải trình
120
280000
2000
Và cách giải thích này đưa đến
04:57
representsđại diện great progresstiến độ.
121
282000
2000
một bước tiến triển lớn.
04:59
But I promisedhứa hẹn you a mysteryhuyền bí
122
284000
3000
Nhưng tôi đã nói về một bí ẩn
05:02
here in partphần one.
123
287000
2000
trong phần 1 này.
05:04
Here it is.
124
289000
2000
Và bí ẩn đây.
05:06
When the astronomersnhà thiên văn học workedđã làm việc out
125
291000
2000
Khi các nhà thiên văn học tính xem
05:08
how much of this darktối energynăng lượng
126
293000
3000
bao nhiêu năng lượng đen
05:11
mustphải be infusinginfusing spacekhông gian
127
296000
2000
trong không gian
05:13
to accounttài khoản for the cosmicvũ trụ speedtốc độ up,
128
298000
2000
đang làm cho vũ trụ tăng tốc độ,
05:15
look at what they foundtìm.
129
300000
2000
hãy xem những gì họ tìm ra.
05:24
This numbercon số is smallnhỏ bé.
130
309000
2000
Con số này nhỏ.
05:26
ExpressedBày tỏ in the relevantliên quan, thích hợp unitđơn vị,
131
311000
2000
Khi so với những đơn vị liên quan,
05:28
it is spectacularlyngoạn mục smallnhỏ bé.
132
313000
2000
con số này là rất nhỏ.
05:30
And the mysteryhuyền bí is to explaingiải thích this peculiarkỳ dị numbercon số.
133
315000
3000
Và bí ẩn là làm sao giải thích con số đặc biệt này.
05:33
We want this numbercon số
134
318000
2000
Ta muốn con số này
05:35
to emergehiện ra from the lawspháp luật of physicsvật lý,
135
320000
2000
xuất hiện từ một định luật vật lí,
05:37
but so farxa no one has foundtìm a way to do that.
136
322000
3000
nhưng đến nay chưa ai làm được điều đó.
05:40
Now you mightcó thể wonderngạc nhiên,
137
325000
3000
Bây giờ bạn có thể nghĩ,
05:43
should you carequan tâm?
138
328000
2000
tôi có nên quan tâm chăng?
05:45
Maybe explaininggiải thích this numbercon số
139
330000
2000
Có lẽ giải thích thêm về điều này
05:47
is just a technicalkỹ thuật issuevấn đề,
140
332000
2000
chỉ là một vấn đề kĩ thuật,
05:49
a technicalkỹ thuật detailchi tiết of interestquan tâm to expertsCác chuyên gia,
141
334000
3000
một chi tiết kĩ thuật thú vị với các chuyên gia
05:52
but of no relevancesự liên quan to anybodybất kỳ ai elsekhác.
142
337000
2000
nhưng không liên quan gì đến ai khác.
05:54
Well it surelychắc chắn is a technicalkỹ thuật detailchi tiết,
143
339000
3000
Ừ, nó đúng là một chi tiết kĩ thuật,
05:57
but some detailschi tiết really mattervấn đề.
144
342000
2000
nhưng một vài chi tiết có liên quan.
05:59
Some detailschi tiết providecung cấp
145
344000
2000
Vài chi tiết mở ra cánh cửa
06:01
windowscác cửa sổ into unchartedthám hiểm realmscõi of realitythực tế,
146
346000
2000
đi vào thực tế chưa hề được khám phá,
06:03
and this peculiarkỳ dị numbercon số mayTháng Năm be doing just that,
147
348000
3000
và con số đặc biệt này có thể,
06:06
as the only approachtiếp cận that's so farxa madethực hiện headwayđi tới to explaingiải thích it
148
351000
3000
(đây là con đường duy nhất hiện nay để giải thích),
06:09
invokesinvokes the possibilitykhả năng of other universesvũ trụ --
149
354000
3000
khơi lên khả năng về những vũ trụ khác --
06:12
an ideaý kiến that naturallymột cách tự nhiên emergesxuất hiện from stringchuỗi theorylý thuyết,
150
357000
3000
một ý tưởng xuất hiện từ thuyết Dây,
06:15
which takes me to partphần two: stringchuỗi theorylý thuyết.
151
360000
3000
điều này đưa tôi đến phần 2.
06:18
So holdgiữ the mysteryhuyền bí of the darktối energynăng lượng
152
363000
4000
Vậy, giữ lại những suy nghĩ
06:22
in the back of your mindlí trí
153
367000
2000
về năng lượng đen,
06:24
as I now go on to tell you
154
369000
2000
vì bây giờ tôi sẽ nói đến
06:26
threesố ba keyChìa khóa things about stringchuỗi theorylý thuyết.
155
371000
3000
3 điều cơ bản của thuyết Dây.
06:29
First off, what is it?
156
374000
2000
Đầu tiên, thuyết Dây là gì?
06:31
Well it's an approachtiếp cận to realizenhận ra Einstein'sCủa Einstein dreammơ tưởng
157
376000
3000
Nó là một cách tiếp cận ước mơ của Einstein
06:34
of a unifiedthống nhât theorylý thuyết of physicsvật lý,
158
379000
3000
về một thuyết vật lý,
06:37
a singleĐộc thân overarchingoverarching frameworkkhuôn khổ
159
382000
2000
một khuôn mẫu duy nhất
06:39
that would be ablecó thể to describemiêu tả
160
384000
2000
có thể mô tả
06:41
all the forceslực lượng at work in the universevũ trụ.
161
386000
2000
tất cả các lực trong vũ trụ.
06:43
And the centralTrung tâm ideaý kiến of stringchuỗi theorylý thuyết
162
388000
2000
Ý tưởng trung tâm của thuyết Dây
06:45
is quitekhá straightforwardđơn giản.
163
390000
2000
khá là đơn giản.
06:47
It saysnói that if you examinekiểm tra
164
392000
2000
Nó nói rằng nếu ta xem xét
06:49
any piececái of mattervấn đề ever more finelymịn,
165
394000
2000
một vật chất bất kì,
06:51
at first you'llbạn sẽ find moleculesphân tử
166
396000
2000
đầu tiên ta sẽ tìm thấy các phân tử,
06:53
and then you'llbạn sẽ find atomsnguyên tử and subatomichạt hạ nguyên tử particlescác hạt.
167
398000
3000
và rồi ta tìm thấy nguyên tử và những hạt nhỏ hơn.
06:56
But the theorylý thuyết saysnói that if you could probethăm dò smallernhỏ hơn,
168
401000
2000
Nhưng thuyết này cho rằng nếu ta có thể thăm dò ở mức độ
06:58
much smallernhỏ hơn than we can with existinghiện tại technologyCông nghệ,
169
403000
3000
nhỏ hơn rất nhiều so với ngày nay,
07:01
you'dbạn muốn find something elsekhác insidephía trong these particlescác hạt --
170
406000
3000
ta sẽ tìm thấy một thứ khác trong những hạt này --
07:04
a little tinynhỏ bé vibratingrung filamentFilament of energynăng lượng,
171
409000
3000
một sợi tơ năng lượng nhỏ đang dao động,
07:07
a little tinynhỏ bé vibratingrung stringchuỗi.
172
412000
3000
một sợi dây tí hon đang dao động.
07:10
And just like the stringsdây on a violinđàn vi ô lông,
173
415000
2000
Và cũng giống như dây đàn violin,
07:12
they can vibratebaùo rung in differentkhác nhau patternsmẫu
174
417000
2000
chúng có thể dao động theo nhiều kiểu khác nhau,
07:14
producingsản xuất differentkhác nhau musicalâm nhạc notesghi chú.
175
419000
2000
tạo nên những nốt nhạc khác nhau.
07:16
These little fundamentalcăn bản stringsdây,
176
421000
2000
Những sợi cơ bản này,
07:18
when they vibratebaùo rung in differentkhác nhau patternsmẫu,
177
423000
2000
chúng dao động theo những kiểu khác nhau,
07:20
they producesản xuất differentkhác nhau kindscác loại of particlescác hạt --
178
425000
2000
tạo nên những loại hạt khác nhau --
07:22
so electronsđiện tử, quarksquark, neutrinosneutrino, photonsphoton,
179
427000
2000
vì vậy electron, quark, nơtrino, photon,
07:24
all other particlescác hạt
180
429000
2000
và tất cả những hạt khác
07:26
would be unitedthống nhất into a singleĐộc thân frameworkkhuôn khổ,
181
431000
2000
có thể được đặt vào một khuôn mẫu duy nhất,
07:28
as they would all arisenảy sinh from vibratingrung stringsdây.
182
433000
3000
vì chúng đều được tạo thành từ những sợi dây dao động.
07:31
It's a compellinghấp dẫn picturehình ảnh,
183
436000
3000
Đây là 1 bức tranh hấp dẫn,
07:34
a kindloại of cosmicvũ trụ symphonynhạc giao hưởng,
184
439000
2000
một bản giao hưởng vũ trụ,
07:36
where all the richnesssự giàu có
185
441000
2000
nơi mà tất cả sự phong phú
07:38
that we see in the worldthế giới around us
186
443000
2000
ta thấy trong thế giới xung quanh
07:40
emergesxuất hiện from the musicÂm nhạc
187
445000
2000
xuất hiện từ âm nhạc
07:42
that these little, tinynhỏ bé stringsdây can playchơi.
188
447000
3000
mà những sợi dây tí hon có thể tạo nên.
07:45
But there's a costGiá cả
189
450000
2000
Nhưng có một cái giá
07:47
to this elegantthanh lịch unificationthống nhất đất nước,
190
452000
2000
cho sự hợp nhất này,
07:49
because yearsnăm of researchnghiên cứu
191
454000
2000
vì nhiều năm nghiên cứu
07:51
have shownđược hiển thị that the mathmôn Toán of stringchuỗi theorylý thuyết doesn't quitekhá work.
192
456000
3000
đã cho thấy rằng thuyết Dây không đúng về mặt toán học.
07:54
It has internalbên trong inconsistenciesmâu thuẫn,
193
459000
2000
Nó có nhiều mâu thuẫn,
07:56
unlesstrừ khi we allowcho phép
194
461000
2000
trừ khi ta chấp nhận
07:58
for something whollyhoàn toàn unfamiliarkhông quen --
195
463000
3000
một thứ hoàn toàn xa lạ --
08:01
extrathêm dimensionskích thước of spacekhông gian.
196
466000
3000
những chiều khác của không gian.
08:04
That is, we all know about the usualthường lệ threesố ba dimensionskích thước of spacekhông gian.
197
469000
3000
Chúng ta đều biết về không gian ba chiều.
08:07
And you can think about those
198
472000
2000
Và ta nghĩ đến
08:09
as heightChiều cao, widthchiều rộng and depthchiều sâu.
199
474000
3000
chiều cao, chiều rộng và chiều sâu.
08:12
But stringchuỗi theorylý thuyết saysnói that, on fantasticallyTuyệt vời smallnhỏ bé scalesquy mô,
200
477000
3000
Nhưng thuyết Dây cho rằng, trên một tỉ lệ vô cùng nhỏ,
08:15
there are additionalbổ sung dimensionskích thước
201
480000
2000
còn có những chiều khác
08:17
crumpledngã to a tinynhỏ bé sizekích thước so smallnhỏ bé
202
482000
2000
với kích thước siêu nhỏ
08:19
that we have not detectedphát hiện them.
203
484000
2000
đến nỗi ta không phát hiện được.
08:21
But even thoughTuy nhiên the dimensionskích thước are hiddenẩn,
204
486000
2000
Nhưng ngay cả khi đó,
08:23
they would have an impactva chạm on things that we can observequan sát
205
488000
3000
chúng vẫn ảnh hưởng đến những thứ ta có thể thấy,
08:26
because the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước
206
491000
3000
vì hình dạng của những chiều đó
08:29
constrainsbuộc how the stringsdây can vibratebaùo rung.
207
494000
3000
hạn chế cách dao động của những sợi dây.
08:32
And in stringchuỗi theorylý thuyết,
208
497000
2000
Và trong thuyết dây này,
08:34
vibrationrung động determinesquyết định everything.
209
499000
3000
sự dao động quyết định tất cả.
08:37
So particlehạt masseskhối lượng, the strengthsthế mạnh of forceslực lượng,
210
502000
2000
Vậy khối lượng của hạt, độ lớn của lực,
08:39
and mostphần lớn importantlyquan trọng, the amountsố lượng of darktối energynăng lượng
211
504000
3000
và quan trọng nhất, lượng năng lượng đen
08:42
would be determinedxác định
212
507000
2000
sẽ được quyết định
08:44
by the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước.
213
509000
2000
bởi hình dạng của các chiều không gian trên.
08:46
So if we knewbiết the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước,
214
511000
3000
Vậy nếu ta biết được hình dạng của những chiều này,
08:49
we should be ablecó thể to calculatetính toán these featuresTính năng, đặc điểm,
215
514000
3000
ta sẽ có thể tính được những đặc tính trên,
08:52
calculatetính toán the amountsố lượng of darktối energynăng lượng.
216
517000
3000
và tính được lượng không gian đen.
08:55
The challengethử thách
217
520000
2000
Thử thách ở đây
08:57
is we don't know
218
522000
2000
là chúng ta không biết
08:59
the shapehình dạng of the extrathêm dimensionskích thước.
219
524000
3000
hình dạng của những chiều không gian này.
09:02
All we have
220
527000
2000
Tất cả những gì ta có
09:04
is a listdanh sách of candidateứng cử viên shapeshình dạng
221
529000
2000
là danh sách những hình dạng
09:06
allowedđược cho phép by the mathmôn Toán.
222
531000
3000
mà toán học cho phép.
09:09
Now when these ideasý tưởng were first developedđã phát triển,
223
534000
2000
Khi những ý tưởng trên ra đời,
09:11
there were only about fivesố năm differentkhác nhau candidateứng cử viên shapeshình dạng,
224
536000
2000
chỉ có 5 hình dạng khác nhau được đưa ra,
09:13
so you can imaginetưởng tượng
225
538000
2000
nên bạn có thể nghĩ đến
09:15
analyzingphân tích them one-by-onebởi một
226
540000
2000
phân tích từng dạng một,
09:17
to determinemục đích if any yieldnăng suất
227
542000
2000
để xem nếu có hình dạng nào
09:19
the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm we observequan sát.
228
544000
2000
tạo nên những tính chất vật lý ta quan sát được.
09:21
But over time the listdanh sách grewlớn lên
229
546000
2000
Nhưng danh sách dài dần theo thời gian
09:23
as researchersCác nhà nghiên cứu foundtìm other candidateứng cử viên shapeshình dạng.
230
548000
2000
khi các nhà nghiên cứu tìm ra các dạng có thể khác.
09:25
From fivesố năm, the numbercon số grewlớn lên into the hundredshàng trăm and then the thousandshàng nghìn --
231
550000
3000
Từ 5, con số đã tăng lên đến hàng trăm rồi hàng ngàn --
09:28
A largelớn, but still manageablequản lý, collectionbộ sưu tập to analyzephân tích,
232
553000
3000
con số lớn, nhưng vẫn có thể phân tích được,
09:31
sincekể từ after all,
233
556000
2000
vì dù gì thì
09:33
graduatetốt nghiệp studentssinh viên need something to do.
234
558000
3000
học sinh cao học vẫn cần có việc để làm.
09:36
But then the listdanh sách continuedtiếp tục to growlớn lên
235
561000
2000
Nhưng rồi danh sách tiếp tục dài ra
09:38
into the millionshàng triệu and the billionshàng tỷ, untilcho đến todayhôm nay.
236
563000
3000
đến hàng triệu rồi hàng tỉ như ngày nay.
09:41
The listdanh sách of candidateứng cử viên shapeshình dạng
237
566000
2000
Danh sách các hình dạng
09:43
has soaredtăng vọt to about 10 to the 500.
238
568000
5000
đã tăng khoảng đến khoảng 10 mũ 500.
09:48
So, what to do?
239
573000
3000
Vậy ta phải làm gì?
09:51
Well some researchersCác nhà nghiên cứu lostmất đi hearttim,
240
576000
3000
Một số nhà nghiên cứu mất niềm tin,
09:54
concludingkết luận that was so manynhiều candidateứng cử viên shapeshình dạng for the extrathêm dimensionskích thước,
241
579000
3000
kết luận rằng có quá nhiều hình dạng có thể của các chiều không gian,
09:57
eachmỗi givingtặng risetăng lên to differentkhác nhau physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm,
242
582000
3000
mỗi hình dạng đưa đến những tính chất vật lý khác nhau,
10:00
stringchuỗi theorylý thuyết would never make
243
585000
2000
thuyết dây sẽ không bao giờ
10:02
definitivedứt khoát, testabletestable predictionsdự đoán.
244
587000
2000
có những dự đoán chính xác, thực nghiệm được.
10:04
But othersKhác turnedquay this issuevấn đề on its headcái đầu,
245
589000
4000
Nhưng những người khác lật ngược vấn đề,
10:08
takinglấy us to the possibilitykhả năng of a multiverseđa vũ trụ.
246
593000
2000
đưa ra khả năng tồn tại đa vũ trụ.
10:10
Here'sĐây là the ideaý kiến.
247
595000
2000
Ý tưởng là đây.
10:12
Maybe eachmỗi of these shapeshình dạng is on an equalcông bằng footingchân with everymỗi other.
248
597000
3000
Có lẽ tất cả các hình dạng đều bình đẳng.
10:15
EachMỗi is as realthực as everymỗi other,
249
600000
2000
Tất cả đều tồn tại
10:17
in the sensegiác quan
250
602000
2000
trong quan niệm rằng
10:19
that there are manynhiều universesvũ trụ,
251
604000
2000
có nhiều vũ trụ,
10:21
eachmỗi with a differentkhác nhau shapehình dạng, for the extrathêm dimensionskích thước.
252
606000
3000
mỗi vũ trụ có một hình dạng khác nhau.
10:24
And this radicalcăn bản proposalđề nghị
253
609000
2000
Và đề nghị này
10:26
has a profoundthâm thúy impactva chạm on this mysteryhuyền bí:
254
611000
3000
có ảnh hưởng lớn đến bí ẩn của chúng ta:
10:29
the amountsố lượng of darktối energynăng lượng revealedtiết lộ by the NobelGiải Nobel Prize-winningĐoạt giải resultscác kết quả.
255
614000
3000
lượng năng lượng đen tìm ra từ những kết quả đạt giải Nobel.
10:32
Because you see,
256
617000
2000
Vì ta thấy rằng,
10:34
if there are other universesvũ trụ,
257
619000
3000
nếu tồn tại những vũ trụ khác,
10:37
and if those universesvũ trụ
258
622000
2000
và nếu mỗi vũ trụ
10:39
eachmỗi have, say, a differentkhác nhau shapehình dạng for the extrathêm dimensionskích thước,
259
624000
4000
có một hình dạng riêng cho những chiều không gian khác,
10:43
then the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm of eachmỗi universevũ trụ will be differentkhác nhau,
260
628000
2000
thì tính chất vật lí của mỗi vũ trụ sẽ khác nhau,
10:45
and in particularcụ thể,
261
630000
2000
và đặc biệt,
10:47
the amountsố lượng of darktối energynăng lượng in eachmỗi universevũ trụ
262
632000
2000
lượng năng lượng đen trong mỗi vũ trụ
10:49
will be differentkhác nhau.
263
634000
2000
sẽ khác nhau.
10:51
Which meanscó nghĩa that the mysteryhuyền bí
264
636000
2000
Điều này có nghĩa là bí ẩn
10:53
of explaininggiải thích the amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã now measuredđã đo
265
638000
2000
về lượng năng lượng đen đo đạc được
10:55
would take on a whollyhoàn toàn differentkhác nhau charactertính cách.
266
640000
3000
sẽ được giải thích theo cách hoàn toàn khác.
10:58
In this contextbối cảnh,
267
643000
2000
Trong hoàn cảnh này,
11:00
the lawspháp luật of physicsvật lý can't explaingiải thích one numbercon số for the darktối energynăng lượng
268
645000
3000
định luật vật lý không thể giải thích một con số năng lượng đen
11:03
because there isn't just one numbercon số,
269
648000
3000
vì không chỉ có 1 con số,
11:06
there are manynhiều numberssố.
270
651000
2000
mà có rất nhiều con số tồn tại.
11:08
Which meanscó nghĩa
271
653000
2000
Nghĩa là
11:10
we have been askinghỏi the wrongsai rồi questioncâu hỏi.
272
655000
3000
chúng ta đã đặt ra một câu hỏi sai.
11:13
It's that the right questioncâu hỏi to askhỏi is,
273
658000
2000
Câu hỏi đúng được đặt ra là,
11:15
why do we humanscon người find ourselveschúng ta in a universevũ trụ
274
660000
3000
vì sao con người chúng ta lại ở trong 1 vũ trụ
11:18
with a particularcụ thể amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã measuredđã đo
275
663000
3000
có lượng năng lượng đen ta đã đo đạc được.
11:21
insteadthay thế of any of the other possibilitieskhả năng
276
666000
3000
mà không phải là bất kì
11:24
that are out there?
277
669000
2000
một vũ trụ nào khác?
11:26
And that's a questioncâu hỏi on which we can make headwayđi tới.
278
671000
3000
Và chúng ta có thể trả lời câu hỏi này ngay.
11:29
Because those universesvũ trụ
279
674000
2000
Vì trong những vũ trụ
11:31
that have much more darktối energynăng lượng than ourscủa chúng tôi,
280
676000
2000
có nhiều năng lượng đen hơn vũ trụ của chúng ta,
11:33
wheneverbất cứ khi nào mattervấn đề triescố gắng to clumpclump into galaxiesthiên hà,
281
678000
3000
mỗi khi vật chất muốn kết hợp lại thành thiên hà,
11:36
the repulsiveghê tởm pushđẩy of the darktối energynăng lượng is so strongmạnh
282
681000
3000
thì lực đẩy của năng lượng đen mạnh đến nỗi
11:39
that it blowsthổi the clumpclump apartxa nhau
283
684000
2000
nó thổi bay mọi thứ
11:41
and galaxiesthiên hà don't formhình thức.
284
686000
2000
và thiên hà không được hình thành.
11:43
And in those universesvũ trụ that have much lessít hơn darktối energynăng lượng,
285
688000
3000
Và trong những vũ trụ có ít năng lượng đen hơn,
11:46
well they collapsesự sụp đổ back on themselvesbản thân họ so quicklyMau
286
691000
2000
chúng tự sụp đổ quá nhanh
11:48
that, again, galaxiesthiên hà don't formhình thức.
287
693000
3000
và một lần nữa, thiên hà không hình thành.
11:51
And withoutkhông có galaxiesthiên hà, there are no starssao, no planetsnhững hành tinh
288
696000
3000
Và không có thiên hà thì không có những ngôi sao, không có những hành tinh
11:54
and no chancecơ hội
289
699000
2000
và không có khả năng
11:56
for our formhình thức of life
290
701000
2000
hình thành sự sống như chúng ta
11:58
to existhiện hữu in those other universesvũ trụ.
291
703000
2000
trong những vũ trụ khác.
12:00
So we find ourselveschúng ta in a universevũ trụ
292
705000
2000
Vậy ta thấy ta đang ở trong một vũ trụ
12:02
with the particularcụ thể amountsố lượng of darktối energynăng lượng we'vechúng tôi đã measuredđã đo
293
707000
3000
có lượng năng lượng đen đặc biệt mà ta đo được
12:05
simplyđơn giản because our universevũ trụ has conditionsđiều kiện
294
710000
3000
đơn giản là vì vũ trụ của chúng ta có điều kiện
12:08
hospitablehiếu khách to our formhình thức of life.
295
713000
4000
đủ để hình thành sự sống.
12:12
And that would be that.
296
717000
2000
Và thế đấy.
12:14
MysteryBí ẩn solvedđã được giải quyết,
297
719000
2000
Bí ẩn đã được giải mã,
12:16
multiverseđa vũ trụ foundtìm.
298
721000
2000
đa vũ trụ được tìm ra.
12:18
Now some find this explanationgiải trình unsatisfyingkhông làm vừa lòng.
299
723000
5000
Vài người thấy lời giải thích này không thoả đáng.
12:23
We're used to physicsvật lý
300
728000
2000
Chúng ta đã quen với loại vật lý
12:25
givingtặng us definitivedứt khoát explanationsgiải thích for the featuresTính năng, đặc điểm we observequan sát.
301
730000
3000
cho chúng ta những lời giải thích chắc chắn cho những gì ta quan sát được.
12:28
But the pointđiểm is,
302
733000
2000
Nhưng vấn đề là,
12:30
if the featuređặc tính you're observingquan sát
303
735000
3000
nếu những gì ta quan sát
12:33
can and does take on
304
738000
2000
ảnh hưởng đến
12:35
a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau valuesgiá trị
305
740000
2000
nhiều giá trị khác nhau
12:37
acrossbăng qua the widerrộng hơn landscapephong cảnh of realitythực tế,
306
742000
3000
trong vùng đất rộng lớn hơn của thực tế,
12:40
then thinkingSuy nghĩ one explanationgiải trình
307
745000
2000
thì suy nghĩ rằng có 1 lời giải thích
12:42
for a particularcụ thể valuegiá trị
308
747000
2000
cho 1 giá trị duy nhất
12:44
is simplyđơn giản misguidedsai lầm.
309
749000
3000
đơn giản là sai lầm.
12:47
An earlysớm examplethí dụ
310
752000
2000
Một ví dụ
12:49
comesđến from the great astronomernhà thiên văn học JohannesJohannes KeplerKepler
311
754000
3000
đến từ nhà thiên văn học vĩ đại Johannes Kepler,
12:52
who was obsessedbị ám ảnh with understandinghiểu biết
312
757000
2000
bị ám ảnh bới mong muốn hiểu được
12:54
a differentkhác nhau numbercon số --
313
759000
2000
một con số khác --
12:56
why the SunSun is 93 milliontriệu milesdặm away from the EarthTrái đất.
314
761000
4000
vì sao mặt trời cách trái đất 93 triệu dặm,
13:00
And he workedđã làm việc for decadesthập kỷ tryingcố gắng to explaingiải thích this numbercon số,
315
765000
3000
đã làm việc suốt mấy thập kỉ để giải thích con số này,
13:03
but he never succeededđã thành công, and we know why.
316
768000
3000
nhưng chưa bao giờ thành công, và chúng ta biết vì sao.
13:06
KeplerKepler was askinghỏi
317
771000
2000
Kepler đã đặt ra
13:08
the wrongsai rồi questioncâu hỏi.
318
773000
2000
một câu hỏi sai.
13:10
We now know that there are manynhiều planetsnhững hành tinh
319
775000
3000
Chúng ta biết rằng có nhiều hành tinh
13:13
at a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau distanceskhoảng cách from theirhọ hostchủ nhà starssao.
320
778000
3000
cách ngôi sao chúng quay quanh những khoảng cách khác nhau.
13:16
So hopinghi vọng that the lawspháp luật of physicsvật lý
321
781000
3000
Vậy nên mong rằng định luật vật lý
13:19
will explaingiải thích one particularcụ thể numbercon số, 93 milliontriệu milesdặm,
322
784000
3000
có thể giải thích 1 con số này, 93 triệu dặm,
13:22
well that is simplyđơn giản wrongheadedwrongheaded.
323
787000
3000
đơn giản là sai lầm.
13:25
InsteadThay vào đó the right questioncâu hỏi to askhỏi is,
324
790000
2000
Thay vào đó, câu hỏi đúng đắn là
13:27
why do we humanscon người find ourselveschúng ta on a planethành tinh
325
792000
3000
vì sao con người chúng ta tồn tại trên hành tinh
13:30
at this particularcụ thể distancekhoảng cách,
326
795000
2000
cách mặt trời khoảng cách này,
13:32
insteadthay thế of any of the other possibilitieskhả năng?
327
797000
3000
chứ không phải ở một khoảng cách nào khác?
13:35
And again, that's a questioncâu hỏi we can answercâu trả lời.
328
800000
3000
Và 1 lần nữa, ta có thể trả lời câu hỏi này.
13:38
Those planetsnhững hành tinh which are much closergần hơn to a starngôi sao like the SunSun
329
803000
3000
Những hành tinh gần mặt trời hơn
13:41
would be so hotnóng bức
330
806000
2000
quá nóng đến nỗi
13:43
that our formhình thức of life wouldn'tsẽ không existhiện hữu.
331
808000
2000
sự sống như chúng ta không thể tồn tại.
13:45
And those planetsnhững hành tinh that are much fartherxa hơn away from the starngôi sao,
332
810000
3000
Và những hành tinh xa mặt trời hơn
13:48
well they're so coldlạnh
333
813000
2000
quá lạnh đến nỗi
13:50
that, again, our formhình thức of life would not take holdgiữ.
334
815000
2000
sự sống không thể tồn tại.
13:52
So we find ourselveschúng ta
335
817000
2000
Vậy chúng ta thấy mình
13:54
on a planethành tinh at this particularcụ thể distancekhoảng cách
336
819000
2000
sống trên 1 hành tinh với khoảng cách như vậy
13:56
simplyđơn giản because it yieldssản lượng conditionsđiều kiện
337
821000
2000
đơn giản vì nó tạo điều kiện
13:58
vitalquan trọng to our formhình thức of life.
338
823000
3000
quan trọng để hình thành sự sống.
14:01
And when it comesđến to planetsnhững hành tinh and theirhọ distanceskhoảng cách,
339
826000
3000
Và khi nói về các hành tinh và khoảng cách giữa chúng
14:04
this clearlythông suốt is the right kindloại of reasoninglý luận.
340
829000
4000
thì đây rõ ràng là lí do đúng đắn.
14:08
The pointđiểm is,
341
833000
2000
Vấn đề là,
14:10
when it comesđến to universesvũ trụ and the darktối energynăng lượng that they containchứa,
342
835000
3000
khi nói đến vũ trụ và năng lượng đen chứa trong vũ trụ,
14:13
it mayTháng Năm alsocũng thế be the right kindloại of reasoninglý luận.
343
838000
4000
thì đây cũng có thể là lí do đúng đắn.
14:17
One keyChìa khóa differenceSự khác biệt, of coursekhóa học,
344
842000
3000
Điểm khác biệt mấu chốt, dĩ nhiên là
14:20
is we know that there are other planetsnhững hành tinh out there,
345
845000
2000
chúng ta biết có những hành tinh khác ngoài kia,
14:22
but so farxa I've only speculatedsuy đoán on the possibilitykhả năng
346
847000
3000
nhưng đến nay tôi vẫn chỉ mới phỏng đoán
14:25
that there mightcó thể be other universesvũ trụ.
347
850000
2000
về khả năng tồn tại những hành tinh khác.
14:27
So to pullkéo it all togethercùng với nhau,
348
852000
2000
Vậy, để ghép tất cả lại với nhau,
14:29
we need a mechanismcơ chế
349
854000
2000
ta cần một cơ chế
14:31
that can actuallythực ra generatetạo ra other universesvũ trụ.
350
856000
3000
để tạo ra những vũ trụ khác.
14:34
And that takes me to my finalsau cùng partphần, partphần threesố ba.
351
859000
3000
Và điều này đưa tôi đến phần cuối cùng, phần 3.
14:37
Because suchnhư là a mechanismcơ chế has been foundtìm
352
862000
3000
Vì một cơ chế như vậy đã được tìm ra
14:40
by cosmologistsCosmologists tryingcố gắng to understandhiểu không the BigLớn BangBang.
353
865000
3000
bởi những nhà vũ trụ học cố tìm hiểu vụ nổ Big Bang.
14:43
You see, when we speaknói of the BigLớn BangBang,
354
868000
2000
Các bạn thấy đấy, khi nói đến BIg Bang,
14:45
we oftenthường xuyên have an imagehình ảnh
355
870000
2000
chúng ta thường nghĩ đến hình ảnh
14:47
of a kindloại of cosmicvũ trụ explosionปัก แทน เลือก ปัก
356
872000
2000
một vụ nổ vũ trụ
14:49
that createdtạo our universevũ trụ
357
874000
2000
đã tạo nên vũ trụ của chúng ta
14:51
and setbộ spacekhông gian rushingchạy nhanh outwardra nước ngoài.
358
876000
3000
và làm cho không gian giãn nở.
14:54
But there's a little secretbí mật.
359
879000
2000
Nhưng có một bí mật nho nhỏ.
14:56
The BigLớn BangBang leaves out something prettyđẹp importantquan trọng,
360
881000
3000
Thuyết Big Bang bỏ sót một điều quan trọng,
14:59
the BangBang.
361
884000
2000
nguyên nhân vụ nổ.
15:01
It tellsnói us how the universevũ trụ evolvedphát triển after the BangBang,
362
886000
3000
Nó cho ta biết vũ trụ phát triển thế nào sau vụ nổ,
15:04
but givesđưa ra us no insightcái nhìn sâu sắc
363
889000
2000
nhưng không cho ta cái nhìn
15:06
into what would have poweredđược cung cấp the BangBang itselfchinh no.
364
891000
4000
về nguyên nhân dẫn đến vụ nổ Big Bang.
15:10
And this gaplỗ hổng was finallycuối cùng filledđầy
365
895000
2000
Và khoảng trống này cuối cùng đã được lấp đầy
15:12
by an enhancedtăng cường versionphiên bản of the BigLớn BangBang theorylý thuyết.
366
897000
2000
bới một phiên bản nâng cao của thuyết Big Bang.
15:14
It's calledgọi là inflationarylạm phát cosmologyvũ trụ học,
367
899000
3000
Nó được gọi là vũ trụ căng phồng,
15:17
which identifiedxác định a particularcụ thể kindloại of fuelnhiên liệu
368
902000
4000
nó xác định một loại nhiên liệu riêng biệt
15:21
that would naturallymột cách tự nhiên generatetạo ra
369
906000
2000
có thể tạo ra
15:23
an outwardra nước ngoài rushvội vã of spacekhông gian.
370
908000
2000
chuyển động nhanh ra ngoài của không gian.
15:25
The fuelnhiên liệu is baseddựa trên on something calledgọi là a quantumlượng tử fieldcánh đồng,
371
910000
3000
Nhiên liệu đó dựa trên một thứ gọi là trường lượng tử.
15:28
but the only detailchi tiết that mattersvấn đề for us
372
913000
3000
Nhưng điều duy nhất liên quan đến chúng ta
15:31
is that this fuelnhiên liệu proveschứng minh to be so efficienthiệu quả
373
916000
3000
là nhiên liệu này có hiệu quả cao
15:34
that it's virtuallyhầu như impossibleKhông thể nào
374
919000
2000
đến nỗi gần như không thể
15:36
to use it all up,
375
921000
2000
sử dụng nó hết được.
15:38
which meanscó nghĩa in the inflationarylạm phát theorylý thuyết,
376
923000
2000
Nghĩa là trong thuyết căng phồng,
15:40
the BigLớn BangBang givingtặng risetăng lên to our universevũ trụ
377
925000
3000
vụ nổ Big Bang tạo nên vũ trụ chúng ta
15:43
is likelycó khả năng not a one-timemột thời gian eventbiến cố.
378
928000
3000
không phải chỉ xảy ra một lần.
15:46
InsteadThay vào đó the fuelnhiên liệu not only generatedtạo ra our BigLớn BangBang,
379
931000
3000
Mà nguồn nhiên liệu đã tạo ra Big Bang
15:49
but it would alsocũng thế generatetạo ra countlessvô số other BigLớn BangsTiếng nổ,
380
934000
6000
còn tạo ra vô số những vụ nổ Big Bang khác,
15:55
eachmỗi givingtặng risetăng lên to its ownsở hữu separatetách rời universevũ trụ
381
940000
3000
mỗi vụ nổ tạo ra 1 vũ trụ riêng,
15:58
with our universevũ trụ becomingtrở thành but one bubblebong bóng
382
943000
2000
và vũ trụ của chúng ta chỉ còn là 1 bong bóng
16:00
in a grandlớn cosmicvũ trụ bubblebong bóng bathtắm of universesvũ trụ.
383
945000
3000
trong 1 bồn tắm lớn đầy những bong bóng vũ trụ.
16:03
And now, when we meldMeld this with stringchuỗi theorylý thuyết,
384
948000
2000
Và bây giờ, khi ta kết hợp điều này với thuyết Dây,
16:05
here'sđây là the picturehình ảnh we're led to.
385
950000
2000
đây là bức tranh chúng ta có được.
16:07
EachMỗi of these universesvũ trụ has extrathêm dimensionskích thước.
386
952000
2000
Mỗi vũ trụ có những chiều không gian khác.
16:09
The extrathêm dimensionskích thước take on a widerộng varietyđa dạng of differentkhác nhau shapeshình dạng.
387
954000
3000
Và những chiều không gian khác có hình dạng rất phong phú.
16:12
The differentkhác nhau shapeshình dạng yieldnăng suất differentkhác nhau physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm.
388
957000
3000
Những hình dạng khác nhau dẫn đến những tính chất vật lí khác nhau.
16:15
And we find ourselveschúng ta in one universevũ trụ insteadthay thế of anotherkhác
389
960000
3000
Và ta thấy ta đang ở vũ trụ này chứ không phải vũ trụ khác
16:18
simplyđơn giản because it's only in our universevũ trụ
390
963000
3000
đơn giản vì chỉ vũ trụ của chúng ta
16:21
that the physicalvật lý featuresTính năng, đặc điểm, like the amountsố lượng of darktối energynăng lượng,
391
966000
3000
mới có những tính chất vật lý, như là lượng năng lượng đen,
16:24
are right for our formhình thức of life to take holdgiữ.
392
969000
4000
phù hợp để hình thành sự sống như chúng ta.
16:28
And this is the compellinghấp dẫn but highlycao controversialgây tranh cãi picturehình ảnh
393
973000
3000
Đây là một bức tranh hấp dẫn nhưng gây nhiều tranh cãi
16:31
of the widerrộng hơn cosmosvũ trụ
394
976000
2000
về một khoảng không rộng lớn hơn,
16:33
that cutting-edgecắt-cạnh observationquan sát and theorylý thuyết
395
978000
2000
mà quan sát và giả thuyết tiên tiến
16:35
have now led us to seriouslynghiêm túc considerxem xét.
396
980000
4000
đã khiến ta phải nghiêm túc cân nhắc về nó.
16:39
One biglớn remainingcòn lại questioncâu hỏi, of coursekhóa học, is,
397
984000
4000
Một câu hỏi lớn còn lại dĩ nhiên là
16:43
could we ever confirmxác nhận
398
988000
3000
chúng ta có bao giờ xác nhận được
16:46
the existencesự tồn tại of other universesvũ trụ?
399
991000
3000
sự tồn tại của các vũ trụ khác không?
16:49
Well let me describemiêu tả
400
994000
2000
Nào, để tôi mô tả
16:51
one way that mightcó thể one day happenxảy ra.
401
996000
3000
1 cách mà điều này có thể xảy ra.
16:54
The inflationarylạm phát theorylý thuyết
402
999000
2000
Thuyết căng phồng
16:56
alreadyđã has strongmạnh observationalquan sát supportủng hộ.
403
1001000
2000
đã có sự hỗ trợ vững chắc về mặt quan sát.
16:58
Because the theorylý thuyết predictsdự đoán
404
1003000
2000
Bởi vì thuyết dự đoán
17:00
that the BigLớn BangBang would have been so intensecường độ cao
405
1005000
2000
rằng Big Bang đã có cường độ cao
17:02
that as spacekhông gian rapidlynhanh chóng expandedmở rộng,
406
1007000
3000
đến nỗi khi không gian nhanh chóng nở ra,
17:05
tinynhỏ bé quantumlượng tử jittersjitters from the microvi worldthế giới
407
1010000
2000
lượng tử dao động trong thế giới vi mô
17:07
would have been stretchedkéo dài out to the macrovĩ mô worldthế giới,
408
1012000
3000
đã vươn ra đến thế giới vĩ mô,
17:10
yieldingnăng suất a distinctiveđặc biệt fingerprintvân tay,
409
1015000
3000
tạo ra một dấu vân tay riêng biệt,
17:13
a patternmẫu of slightlykhinh bỉ hotternóng hơn spotsđiểm and slightlykhinh bỉ colderlạnh hơn spotsđiểm,
410
1018000
2000
một hình mẫu những điểm nóng hơn và lạnh hơn
17:15
acrossbăng qua spacekhông gian,
411
1020000
2000
trong không gian,
17:17
which powerfulquyền lực telescopeskính thiên văn have now observedquan sát.
412
1022000
3000
mà những kính viễn vọng mạnh nay đã có thể quan sát.
17:20
Going furtherthêm nữa, if there are other universesvũ trụ,
413
1025000
3000
Xa hơn nữa, nếu tồn tại những vũ trụ khác,
17:23
the theorylý thuyết predictsdự đoán that everymỗi so oftenthường xuyên
414
1028000
2000
thuyết này dự đoán rằng các vũ trụ
17:25
those universesvũ trụ can collideva chạm.
415
1030000
2000
sẽ thường xuyên va vào nhau.
17:27
And if our universevũ trụ got hitđánh by anotherkhác,
416
1032000
2000
Và nếu vũ trụ của chúng ta bị 1 vũ trụ khác va phải,
17:29
that collisionva chạm
417
1034000
2000
cú va chạm đó
17:31
would generatetạo ra an additionalbổ sung subtletế nhị patternmẫu
418
1036000
2000
có thể tạo ra sự khác nhau rất khó nhận biết
17:33
of temperaturenhiệt độ variationsbiến thể acrossbăng qua spacekhông gian
419
1038000
2000
của nhiệt độ trong không gian
17:35
that we mightcó thể one day
420
1040000
2000
mà 1 ngày nào đó
17:37
be ablecó thể to detectphát hiện.
421
1042000
2000
ta sẽ phát hiện ra.
17:39
And so exotickỳ lạ as this picturehình ảnh is,
422
1044000
3000
Và bức tranh kì lạ như vậy,
17:42
it mayTháng Năm one day be groundedcăn cứ
423
1047000
2000
nhưng 1 ngày nó sẽ có căn cứ
17:44
in observationsquan sát,
424
1049000
2000
dựa trên sự quan sát,
17:46
establishingthiết lập the existencesự tồn tại of other universesvũ trụ.
425
1051000
3000
củng cố sự tồn tại của những vũ trụ khác.
17:49
I'll concludekết luận
426
1054000
2000
Tôi sẽ kết luận
17:51
with a strikingnổi bật implicationngụ ý ở đây
427
1056000
3000
với 1 dự đoán nổi bật
17:54
of all these ideasý tưởng
428
1059000
2000
của những ý tưởng trên
17:56
for the very farxa futureTương lai.
429
1061000
2000
về tương lai rất xa.
17:58
You see, we learnedđã học
430
1063000
2000
Các bạn thấy đấy, ta đã biết rằng
18:00
that our universevũ trụ is not statictĩnh,
431
1065000
2000
vũ trụ của chúng ta không bất biến,
18:02
that spacekhông gian is expandingmở rộng,
432
1067000
2000
rằng không gian đang giãn nở,
18:04
that that expansionsự bành trướng is speedingđẩy nhanh tiến độ up
433
1069000
2000
rằng sự giãn nở đang tăng tốc độ,
18:06
and that there mightcó thể be other universesvũ trụ
434
1071000
2000
và rằng có thể tồn tại những vũ trụ khác,
18:08
all by carefullycẩn thận examiningcách kiểm tra
435
1073000
2000
tất cả đều bằng cách cẩn thận xem xét
18:10
faintmờ nhạt pinpointspinpoints of starlightStarlight
436
1075000
2000
những ánh sáng mờ nhạt từ các ngôi sao,
18:12
comingđang đến to us from distantxa xôi galaxiesthiên hà.
437
1077000
3000
đến với chúng ta từ những thiên hà rất xa.
18:15
But because the expansionsự bành trướng is speedingđẩy nhanh tiến độ up,
438
1080000
3000
Nhưng vì sự giãn nở đang tăng tốc,
18:18
in the very farxa futureTương lai,
439
1083000
2000
trong tương lai rất xa,
18:20
those galaxiesthiên hà will rushvội vã away so farxa and so fastNhanh
440
1085000
3000
những thiên hà đó sẽ chạy ra xa khỏi chúng ta
18:23
that we won'tsẽ không be ablecó thể to see them --
441
1088000
3000
nhanh đến nỗi ta không thể thấy chúng --
18:26
not because of technologicaltínhór แทน użyciu แห่ง แทน แทน แทน ustaw limitationshạn chế,
442
1091000
2000
không phải vì kĩ thuật bị giới hạn,
18:28
but because of the lawspháp luật of physicsvật lý.
443
1093000
2000
mà vì định luật vật lý.
18:30
The lightánh sáng those galaxiesthiên hà emitphát ra,
444
1095000
2000
Ánh sáng những thiên hà đó toả ra,
18:32
even travelingđi du lịch at the fastestnhanh nhất speedtốc độ, the speedtốc độ of lightánh sáng,
445
1097000
3000
dù truyền nhanh hơn vận tốc ánh sáng đi nữa,
18:35
will not be ablecó thể to overcomevượt qua
446
1100000
2000
vẫn không thể vượt qua
18:37
the ever-wideningbao giờ mở rộng gulfVịnh betweengiữa us.
447
1102000
3000
khoảng cách ngày càng mở rộng giữa 2 thiên hà.
18:40
So astronomersnhà thiên văn học in the farxa futureTương lai
448
1105000
2000
Vậy những nhà thiên văn học trong tương lai xa
18:42
looking out into deepsâu spacekhông gian
449
1107000
2000
nhìn vào khoảng không sâu thẳm
18:44
will see nothing but an endlessbất tận stretchcăng ra
450
1109000
3000
sẽ chỉ thấy sự tĩnh lặng
18:47
of statictĩnh, inkyđốm màu vết mực, blackđen stillnesstĩnh lặng.
451
1112000
4000
đen ngòm, bất biến.
18:51
And they will concludekết luận
452
1116000
2000
Và họ sẽ kết luận rằng
18:53
that the universevũ trụ is statictĩnh and unchangingkhông biến đổi
453
1118000
2000
vũ trụ là ổn định, bất biến
18:55
and populateddân cư by a singleĐộc thân centralTrung tâm oasisốc đảo of mattervấn đề
454
1120000
3000
và có những vùng vật chất riêng biệt
18:58
that they inhabitsống --
455
1123000
2000
trú ngụ --
19:00
a picturehình ảnh of the cosmosvũ trụ
456
1125000
2000
1 bức tranh vũ trụ
19:02
that we definitivelydứt khoát know to be wrongsai rồi.
457
1127000
3000
mà ta biết chắc chắn là sai.
19:05
Now maybe those futureTương lai astronomersnhà thiên văn học will have recordsHồ sơ
458
1130000
3000
Các nhà thiên văn học tương lai có thể có những ghi chép
19:08
handedbàn giao down from an earliersớm hơn erakỷ nguyên,
459
1133000
2000
từ những thời trước đó,
19:10
like ourscủa chúng tôi,
460
1135000
2000
như ghi chép của chúng ta,
19:12
attestingattesting to an expandingmở rộng cosmosvũ trụ
461
1137000
2000
chứng thực 1 không gian đang giãn nở
19:14
teemingđầy ắp with galaxiesthiên hà.
462
1139000
2000
đầy những thiên hà.
19:16
But would those futureTương lai astronomersnhà thiên văn học
463
1141000
2000
Nhưng những nhà thiên văn tương lai ấy
19:18
believe suchnhư là ancientxưa knowledgehiểu biết?
464
1143000
3000
có tin vào kiến thức từ thời xưa này không?
19:21
Or would they believe
465
1146000
2000
Hay họ sẽ tin vào
19:23
in the blackđen, statictĩnh emptytrống universevũ trụ
466
1148000
3000
vũ trụ mênh mông trống rỗng bất biến
19:26
that theirhọ ownsở hữu state-of-the-arthiện đại nhất observationsquan sát revealtiết lộ?
467
1151000
4000
mà quan sát dựa vào kĩ thuật tối tân của họ cho thấy?
19:30
I suspectnghi ngờ the latterloại thứ hai.
468
1155000
2000
Tôi nghĩ trường hợp thứ 2 sẽ xảy ra.
19:32
Which meanscó nghĩa that we are livingsống
469
1157000
2000
Điều này có nghĩa là chúng ta đang sống
19:34
throughxuyên qua a remarkablyđáng lưu ý privilegedcó đặc quyền erakỷ nguyên
470
1159000
3000
trong 1 thời đại có đặc quyền,
19:37
when certainchắc chắn deepsâu truthssự thật about the cosmosvũ trụ
471
1162000
2000
khi mà những sự thật sâu kín về vũ trụ
19:39
are still withinbên trong reachchạm tới
472
1164000
2000
vẫn còn trong tầm tay
19:41
of the humanNhân loại spirittinh thần of explorationthăm dò.
473
1166000
2000
của tinh thần khám phá của con người.
19:43
It appearsxuất hiện that it mayTháng Năm not always be that way.
474
1168000
5000
Nhưng có vẻ như nó sẽ không như vậy mãi.
19:48
Because today'sngày nay astronomersnhà thiên văn học,
475
1173000
2000
Vì các nhà thiên văn học ngày nay,
19:50
by turningquay powerfulquyền lực telescopeskính thiên văn to the skybầu trời,
476
1175000
3000
bằng những kính thiên văn mạnh,
19:53
have capturedbị bắt a handfulsố ít of starklystarkly informativethông tin photonsphoton --
477
1178000
3000
đã bắt được rất nhiều photon chứa đầy thông tin --
19:56
a kindloại of cosmicvũ trụ telegramđiện tín
478
1181000
3000
một loại điện tín vũ trụ
19:59
billionshàng tỷ of yearsnăm in transitquá cảnh.
479
1184000
2000
đã đi qua hàng tỉ năm.
20:01
and the messagethông điệp echoinglặp lại acrossbăng qua the ageslứa tuổi is cleartrong sáng.
480
1186000
4000
Và thông điệp qua các thời kì đã rõ.
20:05
SometimesĐôi khi naturethiên nhiên guardsvệ sĩ her secretsbí mật
481
1190000
3000
Thỉnh thoảng tạo hoá canh gác những bí mật của nó
20:08
with the unbreakableUnbreakable gripnắm chặt
482
1193000
2000
với gọng kềm không thể phá vỡ
20:10
of physicalvật lý lawpháp luật.
483
1195000
2000
của định luật vật lý.
20:12
SometimesĐôi khi the truethật naturethiên nhiên of realitythực tế beckonsvẫy gọi
484
1197000
4000
Thỉnh thoảng bản chất của sự thật vẫy gọi
20:16
from just beyondvượt ra ngoài the horizonđường chân trời.
485
1201000
3000
chỉ từ bên kia chân trời.
20:19
Thank you very much.
486
1204000
2000
Cảm ơn các bạn rất nhiều.
20:21
(ApplauseVỗ tay)
487
1206000
4000
(tiếng vỗ tay)
20:25
ChrisChris AndersonAnderson: BrianBrian, thank you.
488
1210000
2000
Chris Anderson: Cảm ơn Brian.
20:27
The rangephạm vi of ideasý tưởng you've just spokennói about
489
1212000
2000
Một loạt những ý tưởng anh vừa nói đến
20:29
are dizzyingchóng mặt, exhilaratingexhilarating, incredibleđáng kinh ngạc.
490
1214000
3000
thật gây choáng váng, phấn khởi, và không thể tưởng tượng được.
20:32
How do you think
491
1217000
2000
Anh nghĩ khoa học vũ trụ
20:34
of where cosmologyvũ trụ học is now,
492
1219000
2000
bây giờ đang ở đâu
20:36
in a sortsắp xếp of historicallịch sử sidebên?
493
1221000
2000
trong lịch sử?
20:38
Are we in the middleở giữa of something unusualbất thường historicallylịch sử in your opinionquan điểm?
494
1223000
3000
Theo anh chúng ta có đang ở giữa một giai đoạn bất thường trong lịch sử?
20:41
BGBG: Well it's hardcứng to say.
495
1226000
2000
Brian: Nào, khó mà nói cho chính xác.
20:43
When we learnhọc hỏi that astronomersnhà thiên văn học of the farxa futureTương lai
496
1228000
3000
Khi ta biết rằng những nhà thiên văn học trong tương lai xa
20:46
mayTháng Năm not have enoughđủ informationthông tin to figurenhân vật things out,
497
1231000
3000
có lẽ sẽ không có đủ thông tin để khám phá mọi việc,
20:49
the naturaltự nhiên questioncâu hỏi is, maybe we're alreadyđã in that positionChức vụ
498
1234000
3000
câu hỏi tự nhiên được đặt ra là, liệu chúng ta có đang như vậy,
20:52
and certainchắc chắn deepsâu, criticalchỉ trích featuresTính năng, đặc điểm of the universevũ trụ
499
1237000
3000
nghĩa là một số tính chất quan trọng của vũ trụ
20:55
alreadyđã have escapedtrốn thoát our abilitycó khả năng to understandhiểu không
500
1240000
3000
đã nằm ngoài khả năng hiểu biết của chúng ta
20:58
because of how cosmologyvũ trụ học evolvesphát triển.
501
1243000
2000
vì cách mà vũ trụ phát triển?
21:00
So from that perspectivequan điểm,
502
1245000
2000
Vậy từ góc nhìn đó,
21:02
maybe we will always be askinghỏi questionscâu hỏi
503
1247000
2000
có lẽ chúng ta sẽ luôn đặt ra những câu hỏi
21:04
and never be ablecó thể to fullyđầy đủ answercâu trả lời them.
504
1249000
2000
và không bao giờ giải đáp thấu đáo được.
21:06
On the other handtay, we now can understandhiểu không
505
1251000
2000
Mặt khác, giờ đây chúng ta biết được
21:08
how old the universevũ trụ is.
506
1253000
2000
vũ trụ già đến mức nào.
21:10
We can understandhiểu không
507
1255000
2000
Chúng ta biết làm thế nào
21:12
how to understandhiểu không the datadữ liệu from the microwavelò vi sóng backgroundlý lịch radiationsự bức xạ
508
1257000
3000
để hiểu được thông tin đến từ sóng bức xạ nền
21:15
that was setbộ down 13.72 billiontỷ yearsnăm agotrước --
509
1260000
3000
có từ 13.72 tỉ năm về trước --
21:18
and yetchưa, we can do calculationstính toán todayhôm nay to predicttiên đoán how it will look
510
1263000
2000
và chúng ta có thể tính toán để xem nó sẽ như thế nào
21:20
and it matchestrận đấu.
511
1265000
2000
và nó phù hợp.
21:22
HolyThánh cow! That's just amazingkinh ngạc.
512
1267000
2000
Wow, thật là kì diệu.
21:24
So on the one handtay, it's just incredibleđáng kinh ngạc where we'vechúng tôi đã gottennhận,
513
1269000
3000
Nên một mặt, thật khó tưởng tượng chúng ta đã đi xa đến thế nào,
21:27
but who knowsbiết what sortsắp xếp of blockskhối we mayTháng Năm find in the futureTương lai.
514
1272000
4000
nhưng ai biết được chúng ta sẽ gặp phải những trở ngại gì trong tương lai.
21:31
CACA: You're going to be around for the nextkế tiếp fewvài daysngày.
515
1276000
3000
Chris: Anh sẽ còn ở đây thêm vài ngày.
21:34
Maybe some of these conversationscuộc trò chuyện can continuetiếp tục.
516
1279000
2000
Có lẽ những cuộc nói chuyện như thế này sẽ tiếp diễn.
21:36
Thank you. Thank you, BrianBrian. (BGBG: My pleasurevui lòng.)
517
1281000
2000
Cảm ơn anh rất nhiều, Brian. (Brian: Rất vinh dự)
21:38
(ApplauseVỗ tay)
518
1283000
3000
(vỗ tay)
Translated by Yen Nguyen
Reviewed by Nhon Tran

▲Back to top

ABOUT THE SPEAKER
Brian Greene - Physicist
Brian Greene is perhaps the best-known proponent of superstring theory, the idea that minuscule strands of energy vibrating in a higher dimensional space-time create every particle and force in the universe.

Why you should listen

Greene, a professor of physics and mathematics at Columbia University, has focused on unified theories for more than 25 years, and has written several best-selling and non-technical books on the subject including The Elegant Universe, a Pulitzer finalist, and The Fabric of the Cosmos — each of which has been adapted into a NOVA mini-series. His latest book, The Hidden Reality, explores the possibility that our universe is not the only universe.

Greene believes science must be brought to general audiences in new and compelling ways, such as his live stage odyssey, Icarus at the Edge of Time, with original orchestral score by Philip Glass, and the annual World Science Festival, which he co-founded in 2008 with journalist Tracy Day.

More profile about the speaker
Brian Greene | Speaker | TED.com