English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write comments in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDxExeter

Deeyah Khan: What we don't know about Europe's Muslim kids

Deeyah Khan: Çfarë nuk dimë mbi fëmijët muslimane të Evropës

Filmed:
1,357,050 views

Si fëmija e një mamaje afgane dhe një babai pakistan e rritur në Norvegji, Deeyah Khan e di mirë si është të jesh një i ri i bllokuar midis komunitetit dhe shtetit tënd. Në këtë fjalim emocionues dhe të fuqishëm regjisorja nxjerr në pah izolimin dhe refuzimin e ndjerë nga shumë fëmijë musliman të rritur në Perëndim-- dhe pasojat vdekjeprurese të mos përkrahjes së të rinjëve tanë përpara se ata të bien në duart e grupeve ekstremiste.

- Filmmaker
Deeyah Khan is working to create intercultural dialogue and understanding by confronting the world's most complex and controversial topics. Full bio

When I was a child,
I knew I had superpowers.
Kur unë isha femijë,
dija që kisha superfuqi.
00:13
That's right.
Është e vertet.
00:18
(Laughter)
(Të qeshura)
00:20
I thought I was absolutely amazing
because I could understand
Mendoja se isha e mrekullueshme
sepse mund te kuptoja
00:21
and relate to the feelings
of brown people,
dhe të identifikohesha me ndjenjat
e njerëzve bojëkaf,
00:25
like my grandfather,
a conservative Muslim guy.
si gjyshi im, nje musliman konservator.
00:27
And also, I could understand
my Afghan mother, my Pakistani father,
Gjithashtu, mund te kuptoja nënën time
afgane, dhe baban tim pakistan,
00:31
not so religious
but laid-back, fairly liberal.
jo shumë fetar por të qetë, mjaft liberal.
00:36
And of course, I could understand
Dhe sigurisht, mund te kuptoja
00:40
and relate to the feelings
of white people.
dhe të lidhem me ndjenjat e te bardhëve.
00:42
The white Norwegians of my country.
Norvegjezet e bardhë te shtetit tim.
00:44
You know, white, brown, whatever --
E keni parasysh;
te bardhë, bojekaf, cilido--
00:47
I loved them all.
Unë i doja të gjithë ata.
00:50
I understood them all,
Unë i kuptoja te gjithë.
00:51
even if they didn't always
understand each other,
edhe pse ata shpesh nuk kuptoheshin
me njëri tjetrin;
00:53
they were all my people.
ata ishin te gjithë njerëzit e mi.
00:55
My father, though,
was always really worried.
Nga ana tjetër, babai im ishte
gjithmonë në merak.
00:57
He kept saying that
even with the best education,
Vazhdonte të më thoshte se edhe
me arsimin më të mirë,
01:00
I was not going to get a fair shake.
nuk do trajtohesha drejtesisht.
01:03
I would still face discrimination,
according to him.
Sipas tij, do vazhdoja të përballesha
me diskriminime.
01:07
And that the only way
to be accepted by white people
Dhe e vetmja mënyrë për t'u pranur
nga të bardhët
01:10
would be to become famous.
do të ishte të bëhesha e famshme.
01:13
Now, mind you, he had this conversation
with me when I was seven years old.
Tani, ai e beri kete bisedë
me mua kur unë isha vetëm shtatë vjeçe.
01:15
So while I'm seven years old, he said,
Pra kur isha shtatë vjeçe, ai më thotë,
01:20
"Look, so it's either got to be sports,
or it's got to be music."
"Vendos të hysh në sport ose muzikë".
01:23
He didn't know anything about sports --
bless him -- so it was music.
Ai nuk dinte shumë nga sportet--
i bekuar qoftë--kështu ra për muzikën.
01:26
So when I was seven years old,
he gathered all my toys, all my dolls,
Kështu, kur isha shtatë vjeçe, mblodhi
gjithë lodrat e kukullat e mia,
01:31
and he threw them all away.
dhe i hodhi poshtë.
01:35
In exchange he gave me
a crappy little Casio keyboard and --
Në këmbim ai më dha nje tastierë
të vogël Casio dhe--
01:38
(Laughter)
(Të qeshura)
01:42
Yeah. And singing lessons.
Po. Dhe kurse për kanto.
01:43
And he forced me, basically, to practice
for hours and hours every single day.
Dhe më detyroi, me pak fjalë,
të praktikoja për orë të tëra çdo ditë.
01:45
Very quickly, he also had me performing
for larger and larger audiences,
Shumë shpejt, bëri të shfaqesha
për publik gjithmonë më të madh
01:50
and bizarrely, I became
almost a kind of poster child
dhe çuditërisht, u bëra gati
një lloj si femijë reklamë
01:54
for Norwegian multiculturalism.
për multikulturalizmin norvegjez.
01:58
I felt very proud, of course.
U ndjeva shumë krenare, sigurisht.
02:00
Because even the newspapers at this point
Sepse edhe gazetat tani
02:02
were starting to write
nice things about brown people,
fillonin të shkruanin mirë
per njerezit bojekaf,
02:05
so I could feel
that my superpower was growing.
prandaj ndieja që
superfuqia ime po rritej.
02:08
So when I was 12 years old,
walking home from school,
Kur isha 12 vjeçe,
duke u kthyer në shtëpi nga shkolla,
02:12
I took a little detour
bëra një devijim të vogël
02:15
because I wanted to buy
my favorite sweets called "salty feet."
sepse doja të blija ëmbëlsirat
e preferuara, quhen "këmbë të kripura".
02:17
I know they sound kind of awful,
E di tingullon pak keq,
02:20
but I absolutely love them.
po mua më pëlqejnë shumë ato.
02:23
They're basically these little
salty licorice bits in the shape of feet.
Ato ishin disa copa të vogla
jamballi në formë këmbe.
02:25
And now that I say it out loud,
I realize how terrible that sounds,
Dhe tani që e them me zë të lartë,
e kuptoj sa keq tingullon,
02:30
but be that as it may,
I absolutely love them.
sidoqoftë, unë i dua jashtë mase.
02:36
So on my way into the store,
Gjatë rrugës për në dyqan,
02:38
there was this grown white guy
in the doorway blocking my way.
ishte nje burrë i bardhë,
tek dera hyrëse që më bllokonte rrugën.
02:40
So I tried to walk around him,
and as I did that, he stopped me
Kështu provova të ecja rreth tij,
po sapo lëviza ai më ndaloi
02:45
and he was staring at me,
dhe më nguli sytë,
02:51
and he spit in my face, and he said,
dhe më pështyti në fytyrë, dhe më tha,
02:54
"Get out of my way
"Zhduku nga rruga ime
02:56
you little black bitch,
you little Paki bitch,
ti bushter e zezë,
ti bushtër e vogël pakistane,
02:57
go back home where you came from."
shko nga ku ke ardhur".
03:00
I was absolutely horrified.
Unë isha tmerrësisht e tmerruar.
03:03
I was staring at him.
Ia kisha ngulur sytë.
03:06
I was too afraid
to wipe the spit off my face,
Isha shume e frikësuar
të fshija pështymën nga fytyra,
03:08
even as it was mixing with my tears.
edhe pse po trazohej me lotët e mi.
03:11
I remember looking around,
hoping that any minute now,
Më kujtohet që shikoja rreth e rrotull,
duke shpresuar në çdo çast tani
03:14
a grown-up is going to come
and make this guy stop.
një i rritur do të vinte
dhe do të ndalonte këtë burrë.
03:17
But instead, people kept hurrying past me
and pretended not to see me.
Përkundrazi, njerëzit vazhdonin të ecnin
pas meje dhe pretendonin që s'më shikonin.
03:21
I was very confused
because I was thinking, well,
Isha shumë e hutuar, sepse mendoja:
03:26
"My white people, come on!
Where are they? What's going on?
"Njerëzit e mi të bardhë, ejani!
Ku janë ata? Çfarë po ndodh?
03:30
How come they're not
coming and rescuing me?
Si mundet të mos vijnë të më shpëtojnë?"
03:33
So, needless to say,
I didn't buy the sweets.
E panevojshme për t'u thënë,
ëmbëlsirat nuk i bleva.
03:36
I just ran home as fast as I could.
Vrapova drejt shtëpisë me sa pata fuqi.
03:39
Things were still OK, though, I thought.
Gjërat ishin akoma në rregull,
megjithatë, mendova.
03:42
As time went on,
the more successful I became,
Me kalimin e kohës, dhe sa më shumë
bëhesha e suksesshme.
03:44
I eventually started also
attracting harassment from brown people.
filluan të më ngacmonin bile
dhe njerezit bojekaf.
03:47
Some men in my parent's community
felt that it was unacceptable
Disa burra nga komuniteti i prindërve
mendonin se ishte e pa pranueshme
03:53
and dishonorable for a woman
to be involved in music
dhe jo e ndershme për një grua
të përfshihet në muzikë
03:56
and to be so present in the media.
dhe të jetë e pranishme nëpër media.
04:01
So very quickly, I was starting
to become attacked at my own concerts.
Shumë shpejt, nisa të sulmohesha
nëper koncertet e mia.
04:05
I remember one of the concerts,
I was onstage, I lean into the audience
Më kujtohet nje nga koncertet,
isha në skenë, u përkula drejt publikut
04:10
and the last thing I see
is a young brown face
dhe gjëja e fundit që pashë
ishte fytyra esmere e një të riut
04:15
and the next thing I know is some sort
of chemical is thrown in my eyes
dhe më pas mbaj mënd që një lloj kimikati
u vërvit në sytë e mi
04:19
and I remember I couldn't really see
and my eyes were watering
dhe më kujtohet që nuk mund të shikoja
dhe sytë më lotonin
04:23
but I kept singing anyway.
po megjithatë vazhdova të këndoja.
04:26
I was spit in the face in the streets
of Oslo, this time by brown men.
Isha pështyrë në fytyrë në rrugët e Oslos,
kësaj radhe nga aziatikë.
04:28
They even tried to kidnap me at one point.
Tentuan dhe të më rrëmbenin.
04:34
The death threats were endless.
Kercënimet për vdekje ishin të pafundme.
04:37
I remember one older bearded guy
stopped me in the street one time,
Kujtoj që një burrë mjekrosh i moshuar
më ndaloi në rrugë njëherë,
04:39
and he said, "The reason
I hate you so much
e më tha, "Arsyeja pse të urrej kaq shumë
04:42
is because you make our daughters think
është se i bën vajzat tona të mendojnë
04:45
they can do whatever they want."
se mund të bëjnë çfarë të duan."
04:47
A younger guy warned me to watch my back.
Një djal më i ri më paralajmëroi
të kisha kujdes.
04:50
He said music is un-Islamic
and the job of whores,
Ai tha që muzika është anti-islamike
dhe punë për bushtra,
04:53
and if you keep this up,
you are going to be raped
nese vazhdon, do të të përdhunojnë
04:56
and your stomach will be cut out so that
another whore like you will not be born.
stomaku jot do të të pritet
kështu që asnjë kurvë tjetër të lindi më.
04:59
Again, I was so confused.
Përsëri, isha e hutuar.
05:05
I couldn't understand what was going on.
Nuk mund të kuptoja çfarë po ndodhte.
05:07
My brown people now starting
to treat me like this -- how come?
Njerëzit e mi kafe fillonin
të më kërcënonin--si ndodhi?
05:09
Instead of bridging the worlds,
the two worlds,
Në vënd të bashkoheshin botë, dy botët,
05:13
I felt like I was falling
between my two worlds.
m'u duk sikur po bija
midis dy botëve të mia.
05:16
I suppose, for me, spit was kryptonite.
Besoj, se për mua,
pështyma ishte kriptonit.
05:20
So by the time I was 17 years old,
Kur isha 17 vjeçe,
05:24
the death threats were endless,
and the harassment was constant.
kërcënimet për vdekje ishin të pafunda,
dhe ngacmimet ishin të vazhdueshme.
05:26
It got so bad, at one point
my mother sat me down and said,
Shkoi shumë keq, deri sa mamaja ime
më uli dhe më tha,
05:29
"Look, we can no longer protect you,
we can no longer keep you safe,
"S'mundemi më të të mbrojmë,
nuk je e sigurt ketu,
05:32
so you're going to have to go."
duhet të largohesh prej këtej."
05:35
So I bought a one-way ticket to London,
I packed my suitcase and I left.
Bleva një biletë vetëm vajtje për Londër,
bëra valixhet dhe u largova.
05:37
My biggest heartbreak at that point
was that nobody said anything.
Zemërimi im më i madh në atë kohë
ishte që asnjeri nuk tha gjë.
05:44
I had a very public exit from Norway.
Pata një largim publik nga Norvegjia.
05:47
My brown people, my white people --
nobody said anything.
Njerzzit e mi kaf, njerëzit e bardhë--
asnjëri tha gjë.
05:51
Nobody said, "Hold on, this is wrong.
Asnjë tha, "Pritni, ky është gabim.
05:54
Support this girl, protect this girl,
because she is one of us."
Përkraheni këtë vajzë, mbrojeni
këtë vajzë, sepse është një prej nesh"
05:57
Nobody said that.
Asnjë nuk e tha këtë.
06:01
Instead, I felt like --
you know at the airport,
Përkundrazi, u ndjeva--
e keni parasysh në aeroport,
06:03
on the baggage carousel
you have these different suitcases
tek rripi i transportit të valixheve
janë ato valixhet
06:07
going around and around,
që shkojnë rreth e rrotull,
06:10
and there's always
that one suitcase left at the end,
dhe aty është gjithmonë
një valixhe e mbetur në fund,
06:11
the one that nobody wants,
the one that nobody comes to claim.
atë që asnjë nuk do,
atë që asnjeri nuk e kërkon.
06:13
I felt like that.
U ndieva kështu.
06:16
I'd never felt so alone.
I'd never felt so lost.
Kurrë nuk isha ndjerë aq e vetmuar.
Kur nuk isha ndjerë aq e humbur.
06:19
So, after coming to London,
I did eventually resume my music career.
Kështu pasi erdha në Londër,
vazhdova karrierën e muzikës.
06:24
Different place, but unfortunately
the same old story.
Vend i ndryshëm, po fatkeqësisht,
e njëjta histori.
06:29
I remember a message sent to me
saying that I was going to be killed
Më kujtohet një mesazh
që më kishin dërguar
06:32
and that rivers of blood
were going to flow
që thoshte se do të më vrisnin
dhe lumenj me gjak do të rridhnin
06:36
and that I was going to be raped
many times before I died.
dhe unë do të përdhunohesha
shumë herë para se të vdisja.
06:39
By this point, I have to say,
Në këtë pikë, dua të them,
06:43
I was actually getting used
to messages like this,
po mësohesha me mesazhe të tilla,
06:44
but what became different was that
now they started threatening my family.
por çfarë ndryshoi ishte që nisën të
kërcënonin familjen time.
06:47
So once again, I packed my suitcase,
I left music and I moved to the US.
Pra edhe njëherë, bëra valixhen,
lashë muzikën dhe shkova në SHBA.
06:52
I'd had enough.
Mjaft.
06:58
I didn't want to have anything
to do with this anymore.
Nuk doja të kisha të bëja më me këtë gjë.
06:59
And I was certainly not
going to be killed for something
Dhe sigurisht nuk do vdisja për diçka
07:02
that wasn't even my dream --
it was my father's choice.
që nuk ishte as ëndrra ime --
ishte zgjidhja e babait tim.
07:05
So I kind of got lost.
U ndieva pak e humbur.
07:10
I kind of fell apart.
U ndieva e shqyer.
07:13
But I decided that what I wanted to do
Po vendosa që çfarë unë doja të bëja
07:14
is spend the next
however many years of my life
ishte të kaloja vitet e ardhshme
të jetës time
07:17
supporting young people
duke mbështetur njerëzit e rinj
07:20
and to try to be there in some small way,
dhe të provoja të isha
afër tyre në disa mënyra,
07:22
whatever way that I could.
në çfarëdo lloj mënyre mundesha.
07:25
I started volunteering
for various organizations
Nisa vullnetarizmin për disa organizata
07:27
that were working
with young Muslims inside of Europe.
që punonin me muslimanët e rinj në Evropë.
07:30
And, to my surprise, what I found was
Dhe, për habi, çfarë zbulova ishte
07:36
so many of these young people
were suffering and struggling.
që shumë nga këta të rinj po vuanin
dhe po luftonin.
07:39
They were facing so many problems
with their families and their communities
Po përballeshin me shumë probleme me
familjet e komunitetet e tyre
07:44
who seemed to care more
about their honor and their reputation
që dukeshin të interesuar më
shumë për nderin dhe reputacionin
07:48
than the happiness
and the lives of their own kids.
se sa për lumturinë
dhe jetën e fëmijëve të tyre.
07:51
I started feeling like maybe I wasn't
so alone, maybe I wasn't so weird.
Nisa të ndihesha që nuk isha aq e vetmuar,
ndoshta nuk isha aq e çuditshme.
07:55
Maybe there are more
of my people out there.
Ndoshta ka shumë njerëz si unë në botë.
08:00
The thing is, what most people
don't understand
Problemi është, që pjesa më e madhe e
njerëzve nuk kuptojnë
08:03
is that there are so many of us
growing up in Europe
që ka shumë nga ne që jetojnë në Evropë.
08:05
who are not free to be ourselves.
që nuk janë të lirë të jenë vetvetja.
08:09
We're not allowed to be who we are.
Nuk na lejohet të jemi kush jemi.
08:12
We are not free to marry
Nuk jemi të lirë të martohemi
08:15
or to be in relationships
with people that we choose.
ose të jemi në një marredhenie
me një njeri që zgjedhim vetë.
08:19
We can't even pick our own career.
Nuk mund të zgjedhim as karrierën tonë.
08:22
This is the norm in the Muslim
heartlands of Europe.
Kjo është normale në epiqëndrën
muslimane të Evropës.
08:24
Even in the freest societies
in the world, we're not free.
Edhe në shoqëritë më të lira në botë,
ne nuk jemi të lirë
08:27
Our lives, our dreams, our future
does not belong to us,
Jetët tona, ëndrrat tona,
e ardhmja jonë nuk na përket neve,
08:31
it belongs to our parents
and their community.
I përket prindërve tanë
dhe komunitetit tonë.
08:35
I found endless stories of young people
Zbulova historira të pafunda të të rinjsh
08:38
who are lost to all of us,
që janë të humbura te gjithë ne,
08:42
who are invisible to all of us
që janë të padukshme për të gjithë ne,
08:45
but who are suffering,
and they are suffering alone.
po që po vuajnë dhe po vuajnë vetëm.
08:47
Kids we are losing to forced marriages,
to honor-based violence and abuse.
Fëmijët që humbim në martesa të detyruara,
në dhunime dhe abuzime në emër të nderit.
08:51
Eventually, I realized after several
years of working with these young people,
Përfundimisht, kuptova pas vitesh
që punoja me këta të rinj,
08:57
that I will not be able to keep running.
që nuk do jem më në gjëndje
të vazhdoj të vrapoj.
09:01
I can't spend the rest of my life
being scared and hiding
Nuk mund të kaloj gjithë jetën time
e frikësuar dhe duke u fshehur
09:03
and that I'm actually
going to have to do something.
e që unë duhet të bej me të vërtet diçka.
09:07
And I also realized
that my silence, our silence,
Kuptova edhe që heshtja ime, heshtja jonë,
09:11
allows abuse like this to continue.
lejon dhunë si kjo të vazhdojë.
09:14
So I decided that I wanted to put
my childhood superpower to some use
Kështu vendosa që doja të përdorja
superfuqinë e fëmijërisë time
09:18
by trying to make people on the different
sides of these issues understand
për të bërë njerëzit e anëve të ndryshme
të kësaj çështje të kuptojnë
09:22
what it's like to be a young person stuck
between your family and your country.
çfarë është të jesh një i ri i bllokuar
midis familjes dhe shtetit.
09:27
So I started making films,
and I started telling these stories.
Kështu fillova të bëja filma,
dhe fillova të tregoja këto histori.
09:32
And I also wanted people to understand
the deadly consequences of us
Unë doja edhe që njerëzit të kuptojnë
pasojat vdekjeprurëse
09:36
not taking these problems seriously.
e mos marrjes seriozisht të problemeve.
09:41
So the first film I made was about Banaz.
Filmi i parë që bëra ishte mbi Banaz-in.
09:44
She was a 17-year-old
Kurdish girl in London.
Ajo ishte një 17-vjeçare kurde në Londër.
09:47
She was obedient, she did
whatever her parents wanted.
Ajo ishte vajzë e bindur,
bënte çfarë prindërit i thonin.
09:51
She tried to do everything right.
Provonte të bënte gjithçka drejt.
09:54
She married some guy
that her parents chose for her,
U martua me një djalë
që i zgjodhën prindërit,
09:57
even though he beat
and raped her constantly.
edhe pse ai e rrihte
dhe e përdhunonte vazhdimisht.
09:59
And when she tried to go
to her family for help, they said,
Dhe kur ajo provoi të shkonte tek familja
e saj për ndihmë, ata thanë,
10:03
"Well, you got to go back
and be a better wife."
"Duhet të kthehesh mbrapsht
dhe te bëhesh nuse më e mirë."
10:06
Because they didn't want
a divorced daughter on their hands
Sepse ata nuk donin
një vajzë të ndarë tek dera e tyre
10:09
because, of course, that would
bring dishonor on the family.
sepse, sigurisht, kjo do të sillte
turp në familje.
10:11
She was beaten so badly
her ears would bleed,
Ajo ishte qëlluar aq shumë
saqë nga veshët i dilte gjak,
10:15
and when she finally left
and she found a young man that she chose
dhe kur në fund u largua
dhe gjeti një djalë që ajo zgjodhi
10:19
and she fell in love with,
dhe ra në dashuri,
10:24
the community and the family found out
komuniteti dhe familja e zbuloi
10:26
and she disappeared.
dhe ajo u zhduk.
10:28
She was found three months later.
U gjet tre muaj më vonë.
10:30
She'd been stuffed into a suitcase
and buried underneath the house.
E futur në një valixhe
dhe e varrosur nën tokën e shtëpisë.
10:33
She had been strangled,
she had been beaten to death
E kishin mbytur,
e kishin qëlluar deri në vdekje
10:40
by three men, three cousins,
on the orders of her father and uncle.
nga tre burra, tre kusherinj,
me urdhërin e babait dhe xhaxhait.
10:44
The added tragedy of Banaz's story
Tragjedisë të Banaz i shtohet fakti
10:49
is that she had gone to the police
in England five times asking for help,
që ajo kish shkuar në polici
në Angli pese herë për ndihmë,
10:52
telling them that she was
going to be killed by her family.
duke i treguar se ajo do të vritej
nga familja e saj.
10:58
The police didn't believe her
so they didn't do anything.
Policia nuk e besoi atë
kështu nuk bëri asgjë.
11:01
And the problem with this
Dhe problemi me këtë
11:05
is that not only are so many of our kids
facing these problems
është që jo vetëm janë shumë nga fëmijët
tanë që përballen me këto probleme
11:06
within their families
and within their families' communities,
brenda familjeve dhe brenda komuniteteve,
11:10
but they're also meeting misunderstandings
po ato përballohen me keqkuptime
11:13
and apathy in the countries
that they grow up in.
dhe apati ne vendet ku rriten.
11:18
When their own families betray them,
they look to the rest of us,
Kur familjet e tyre i tradhëtojnë,
ata shikojnë nga ne,
11:23
and when we don't understand,
dhe kur ne nuk kuptojmë,
11:28
we lose them.
ne i humbim ata.
11:30
So while I was making this film,
several people said to me,
Ndërsa po bëja filmin,
disa njerëz më thanë,
11:33
"Well, Deeyah, you know,
this is just their culture,
"Mirë, Deeya, ti e di,
kjo është kultura e tyre,
11:36
this is just what those people
do to their kids
kjo është çfarë këta njerëz
bëjnë me fëmijët e tyre
11:38
and we can't really interfere."
dhe ne nuk mund të ndërhyjmë."
11:41
I can assure you
being murdered is not my culture.
Unë ju siguroj që të vritesh
nuk është në kulturën time.
11:43
You know?
E dini?
11:48
And surely people who look like me,
Dhe sigurisht njerëzit që janë si unë,
11:49
young women who come
from backgrounds like me,
gra të reja që vijnë
nga të kaluara si imja,
11:51
should be subject to the same rights,
the same protections
duhet të kenë të njëjta të drejta,
të njëjta mbrojtje
11:53
as anybody else in our country, why not?
si çdo njeri tjetër në këtë shtet, pse jo?
11:57
So, for my next film,
I wanted to try and understand
Kështu, për filmin e ardhshëm,
doja të provoja të kuptoja
12:02
why some of our young
Muslim kids in Europe
si disa muslimanë të rinj në Evropë
12:07
are drawn to extremism and violence.
janë tërhequr nga ekstremizmi dhe dhuna.
12:10
But with that topic,
Po me këtë çështje,
12:12
I also recognized that I was going
to have to face my worst fear:
mësova që unë isha duke u përballur
me frikën time më të madhe:
12:14
the brown men with beards.
burrat musliman me mjekër.
12:19
The same men, or similar men,
Të njëjta burra, o të ngjashëm,
12:22
to the ones that have hounded me
for most of my life.
me ata që më lënduan për pjesën
më të madhe të jetës time.
12:25
Men that I've been afraid of
most of my life.
Burra që i kisha pasur frikë
tërë jetën time.
12:29
Men that I've also deeply disliked,
Burra që unë i urreja thellë,
12:32
for many, many years.
për shumë, shumë vite.
12:35
So I spent the next two years
interviewing convicted terrorists,
Kështu kalova dy vitet e ardhshme duke
intervistuar terroristë të dënuar,
12:37
jihadis and former extremists.
xhihadistë dhe ish ekstremistë.
12:41
What I already knew,
what was very obvious already,
Çfarë unë dija,
ishte shumë e qartë tashmë,
12:43
was that religion, politics,
Europe's colonial baggage,
ishte që feja, politika,
e kaluara kolonialiste e Evropës,
12:47
also Western foreign policy
failures of recent years,
dhe dështimet e politikës të jashtme
të të viteve të kaluara,
12:52
were all a part of the picture.
ishin të gjitha pjesë e kuadrit.
12:56
But what I was more interested
in finding out was what are the human,
Por çfarë më interesonte më shumë
për të zbuluar ishte kush janë njerëzit,
12:58
what are the personal reasons
kush janë arsyet personale
13:01
why some of our young people
are susceptible to groups like this.
pse disa nga të rinjtë janë të
prekshëm nga grupe si këto.
13:03
And what really surprised me
was that I found wounded human beings.
Dhe çfarë më surprizoi ishte që gjeta
njerëz të lënduar.
13:09
Instead of the monsters
that I was looking for,
Në vend të përbindëshave që po kërkoja,
13:15
that I was hoping to find --
që doja të gjeja--
13:18
quite frankly because
it would have been very satisfying --
sinqerisht sepse do të kishte qënë
shumë e kënaqshme--
13:19
I found broken people.
gjeta njerëz të vuajtur.
13:22
Just like Banaz,
Si Banaz-i,
13:25
I found that these young men
were torn apart
zbulova që këta djem të rinj ishin shqyer
13:27
from trying to bridge the gaps
duke provuar të bashkonin boshllëqet
13:30
between their families
and the countries that they were born in.
midis familjeve të tyre
dhe vendit ku ata kishin lindur.
13:32
And what I also learned
is that extremist groups, terrorist groups
Dhe çfarë mësova tjetër është
që grupet ekstremiste, terroristët
13:37
are taking advantage
of these feelings of our young people
përfitonin nga ndjenjat e
këtyre të rinjëve
13:41
and channeling that -- cynically --
channeling that toward violence.
dhe i kanalizonin këtë drejt dhunës.
13:44
"Come to us," they say.
"Eja tek ne", thonë ata.
13:48
"Reject both sides,
your family and your country
"Refuzo të dy anët,
familjen tënde dhe shtetin tënd
13:50
because they reject you.
sepse ata ty të refuzojnë.
13:53
For your family, their honor
is more important than you
Për familjen tënde, nderi saj
është më i rëndësishëm se ty
13:54
and for your country,
dhe për shtetin tënd,
13:57
a real Norwegian, Brit or a French person
will always be white and never you."
norvegjezi i vërtetë, anglezi ose francezi
do të jetë gjithmonë i bardhë por jo ti."
13:59
They're also promising our young people
the things that they crave:
Ata po i premtojnë të rinjve
gjërat që dëshirojnë:
14:06
significance, heroism,
a sense of belonging and purpose,
rëndësi, heroizëm,
një arsye për prani dhe qëllim,
14:09
a community that loves and accepts them.
një komunitet që i do dhe i pranon.
14:13
They make the powerless feel powerful.
Bëjnë të pafuqishmit
të ndihen të fuqishëm.
14:17
The invisible and the silent
are finally seen and heard.
Të padukshmit dhe të heshturit
më në fund dëgjohen.
14:20
This is what they're doing
for our young people.
Kjo është çfarë po i bëjnë të rinjëve.
14:27
Why are these groups doing this
for our young people and not us?
Pse këto grupe po e bëjnë këtë
për të rinjtë tanë dhe jo ne?
14:29
The thing is,
E vërteta është,
14:34
I'm not trying to justify
nuk dua të justifikoj
14:36
or excuse any of the violence.
ose të fal asnjë lloj dhune.
14:39
What I am trying to say
is that we have to understand
Çfarë dua të them është
që ne duhet të kuptojmë
14:43
why some of our young people
are attracted to this.
Pse disa nga të rinjtë joshen nga kjo.
14:47
I would like to also show you, actually --
Do doja t'ju tregoja, faktikisht--
14:51
these are childhood photos
of some of the guys in the film.
këto janë foto fëmijërie
të disa prej burrave të filmit.
14:54
What really struck me
is that so many of them --
Çfarë më pengon më shumë
është që shumë prej këtyre --
14:59
I never would have thought this --
nuk do kisha menduar kurrë--
15:02
but so many of them
have absent or abusive fathers.
po shumë prej këtyre kanë patur mungesë
babai ose një baba të dhunshëm.
15:04
And several of these young guys
Dhe disa nga këta të rinj
15:08
ended up finding caring
and compassionate father figures
përfunduan duke kërkuar dashuri
dhe mëshirën e figurës së babait
15:10
within these extremist groups.
brënda grupeve ekstremiste.
15:14
I also found men
brutalized by racist violence,
Gjeta edhe burra të brutalizuar
nga dhuna raciale,
15:17
but who found a way
to stop feeling like victims
po gjetën një mënyrë për të ndaluar
së ndjeri viktima
15:21
by becoming violent themselves.
duke u bërë të dhunshëm vet.
15:24
In fact, I found something,
to my horror, that I recognized.
Në fakt, zbulova diçka,
në tmerrin tim, që njojta.
15:25
I found the same feelings that I felt
as a 17-year-old as I fled from Norway.
Zbulova të njëjtat ndjenja që ndieja si
17 vjeçare kur u largova nga Norvegjia.
15:30
The same confusion, the same sorrow,
Të njejtën hutim, të njëjtën dhimbje,
15:38
the same feeling of being betrayed
dhe të njëjta ndjenja
të të qënit i tradhtuar
15:41
and not belonging to anyone.
dhe mos përkasjes te asnjë.
15:46
The same feeling of being lost
and torn between cultures.
E njëjta ndjenjë e të qënit e humbur
dhe e shqyer midis dy kulturave.
15:50
Having said that,
I did not choose destruction,
E thënë kjo, unë nuk zgjodha shkatërrimin,
15:54
I chose to pick up a camera
instead of a gun.
unë zgjodha të mbaja lart një kamera
në vend të një arme.
15:57
And the reason I did that
is because of my superpower.
Arsyeja pse e bëra këtë
është falë superfuqive të mia.
16:00
I could see that understanding
is the answer, instead of violence.
Unë mund të shikoja që të kuptuarit
është përgjigjja, në vend të dhunës.
16:03
Seeing human beings
Të shikosh qëniet njerëzore
16:08
with all their virtues and all their flaws
me gjithë virtytet e tyre
dhe gjithë të metat e tyre
16:10
instead of continuing the caricatures:
në vënd të vazhduarit karikaturen:
16:13
the us and them, the villains and victims.
ne dhe ata, horrët dhe viktimat.
16:15
I'd also finally
come to terms with the fact
Më në fund kuptova në fakt
16:18
that my two cultures
didn't have to be on a collision course
që dy kulturat nuk duhet të përplasen
16:20
but instead became a space
where I found my own voice.
po të bëhet një hapsirë
ku unë gjeta zërin tim.
16:24
I stopped feeling
like I had to pick a side,
Ndalova të ndihesha sikur
duhet të zgjidhja një anë,
16:27
but this took me many, many years.
po për këtë mu deshën shumë, shumë vite.
16:30
There are so many
of our young people today
Ka shumë nga të rinjtë tanë sot
16:33
who are struggling with these same issues,
që po luftojnë me të njëjtat çështje,
16:35
and they're struggling with this alone.
dhe po luftojnë me to vetëm.
16:37
And this leaves them open like wounds.
Dhe kjo lë hapur një plagë.
16:41
And for some, the worldview
of radical Islam
Dhe për disa, vizioni botëror
i radikalizmit islamik
16:44
becomes the infection
that festers in these open wounds.
bëhet një infeksion
që përhapet në atë plagë.
16:47
There's an African proverb that says,
Është një fjalë e urtë afrikane që thotë,
16:53
"If the young are not
initiated into the village,
"Nëse të rinjtë nuk janë
angazhuar në fshat,
16:57
they will burn it down
just to feel its warmth."
ata do të djegin atë vetëm për ngrohtësi."
17:01
I would like to ask --
Dua të pyes--
17:05
to Muslim parents and Muslim communities,
prindërve musliman
dhe komunitetit musliman,
17:07
will you love and care for your children
i doni ju fëmijët tuaj
17:10
without forcing them
to meet your expectations?
pa i detyruar ata
të përmbushin shpresat tuaja?
17:12
Can you choose them instead of your honor?
Mund të zgjidhni ata në vënd të nderit?
17:15
Can you understand
why they're so angry and alienated
Mund të kuptoni pse ata janë kaq
të inatosur dhe të tjetërsuar
17:18
when you put your honor
before their happiness?
kur ju vini nderin tuaj
para lumturisë së tyre?
17:21
Can you try to be a friend to your child
Mundeni ju të bëheni miq me fëmijët tuaj
17:24
so that they can trust you
që ata të besojnë tek ju
17:27
and want to share with you
their experiences,
dhe të ndajnë me ju përvojat e tyre,
17:28
rather than having
to seek it somewhere else?
më tepër se t'i kërkojnë
në vënde të tjera?
17:31
And to our young people
tempted by extremism,
Dhe për të rinjtë tanë të joshur
nga ekstremismi,
17:34
can you acknowledge
that your rage is fueled by pain?
A mundeni të kuptoni që inati juaj është
i ushqyer nga vuajtja?
17:38
Will you find the strength
to resist those cynical old men
A do gjeni forcën të kundërshtoni
ata burra pleq cinik
17:43
who want to use your blood
for their own profits?
që duan të përdorin gjakun
tuaj për interesat e tyre?
17:47
Can you find a way to live?
Mund të gjeni një mënyrë për të jetuar?
17:51
Can you see that the sweetest revenge
Mund të shikoni që hakmarrja më e ëmbël
17:53
is for you to live
a happy, full and free life?
është për ju lumturia, dhe jeta e lirë?
17:56
A life defined by you and nobody else.
Një jetë e përcaktuar
nga ju dhe asnjë tjetër.
17:59
Why do you want to become
just another dead Muslim kid?
Pse do të bëhesh një tjetër fëmijë
musliman i vdekur?
18:02
And for the rest of us, when will we start
listening to our young people?
Dhe për të tërë ne, kur do nisim
të dëgjojmë fëmijët tanë?
18:07
How can we support them
Si mund t'i përkrahim
18:12
in redirecting their pain
into something more constructive?
të drejtojmë dhimbjen
e tyre drejt diçka më konstrutive?
18:13
They think we don't like them.
Ata mendojnë që
ne si pëlqejmë.
18:18
They think we don't care
what happens to them.
Ata mendojnë që ne nuk
na intereson çfarë i ndodh.
18:20
They think we don't accept them.
Ata mendojnë se ne nuk i pranojmë.
18:23
Can we find a way
to make them feel differently?
Mund të gjëjmë një mënyrë
për t'i bërë të ndihen ndryshe?
18:24
What will it take for us
to see them and notice them
Çfarë do na kushtonte
t'i shikonim dhe të kujdeseshim për ata
18:29
before they become either the victims
or the perpetrators of violence?
para se ata të shndërohen në viktima
ose në kryesine e dhunës?
18:32
Can we make ourselves care about them
and consider them to be our own?
Mund të bëhemi më të kujdeshëm për ta
dhe t'i konsiderojmë si prej nesh?
18:37
And not just be outraged when the victims
of violence look like ourselves?
Dhe mos të ndihemi të shqetsuar kur
viktimat e dhunës të na ngjajnë?
18:40
Can we find a way to reject hatred
and heal the divisions between us?
E gjejmë dot një mënyrë për të refuzuar
urrejtjen e të afrojmë ndarjen midis nesh?
18:45
The thing is we cannot afford
to give up on each other or on our kids,
Fakti është që s'mund të përballojmë
të mohojmë veten dhe fëmijët tanë,
18:50
even if they've given up on us.
edhe nëse ata na kanë mohuar ne.
18:54
We are all in this together.
Ne jemi të gjithë bashkë këtu.
18:56
And in the long term, revenge and violence
will not work against extremists.
Me kalimin e kohës, hakmarrja dhe dhuna
nuk do funksionojnë kundër ekstremistëve.
18:59
Terrorists want us
to huddle in our houses in fear,
Terroristët duan që ne të kemi frikë
në shtëpitë tona,
19:05
closing our doors and our hearts.
të mbyllim dyert dhe zemrën tonë.
19:09
They want us to tear open
more wounds in our societies
Ata duan që ne të hapim më shumë plagë
në shoqërinë tonë
19:11
so that they can use them
to spread their infection more widely.
kështu ata mund ti përdorin për të
shpërndarë infeksionin e tyre sa më shumë.
19:15
They want us to become like them:
Ata duan që ne të bëhemi si ta:
19:18
intolerant, hateful and cruel.
intolerant, urrejtës dhe mizorë.
19:21
The day after the Paris attacks,
Një ditë pas sulmit të Parisit,
19:26
a friend of mine
sent this photo of her daughter.
një mikja ime më dërgoi fotografinë e
vajzës së saj.
19:28
This is a white girl and an Arab girl.
Kjo është një vajzë e bardhë
dhe një vajzë arabe.
19:32
They're best friends.
Ato janë shoqe të ngushta.
19:35
This image is the kryptonite
for extremists.
Kjo fotografi është kriptoniti
për ekstremistët.
19:37
These two little girls
with their superpowers
Këto dy vajza të vogla
me superfuqitë e tyre
19:43
are showing the way forward
tregojnë rrugën që duhet të ndjekim
19:46
towards a society
that we need to build together,
drejt një shoqërie
që ne duhet të ndërtojmë së bashku,
19:47
a society that includes and supports,
një shoqëri që mban dhe mbështet,
19:52
rather than rejects our kids.
më shumë se të refuzojë fëmijët tanë.
19:56
Thank you for listening.
Ju falemnderit që më dëgjuat.
19:59
(Applause)
(Duartrokitje)
20:01
Translated by ada mahiti
Reviewed by Helena Bedalli

▲Back to top

About the speaker:

Deeyah Khan - Filmmaker
Deeyah Khan is working to create intercultural dialogue and understanding by confronting the world's most complex and controversial topics.

Why you should listen

Deeyah Khan is an Emmy and Peabody award-winning documentary film director and founder of Fuuse, a media and arts company that puts women, people from minorities and third-culture kids at the heart of telling their own stories. In 2016, Khan became the first UNESCO Goodwill Ambassador for artistic freedom and creativity. She has received many honors for her work supporting freedom of expression, human rights and peace, including the Ossietzky Prize, the University of Oslo's Human Rights Award and the Peer Gynt Prize from the Parliament of Norway.

Born in Norway to immigrant parents of Pashtun and Punjabi ancestry, Khan's experience of living between different cultures, both the beauty and the challenges, shapes her artistic vision. Her 2012 multi-award winning documentary, Banaz: A Love Story, chronicles the life and death of Banaz Mahmod, a young British Kurdish woman murdered by her family in a so-called honor killing. Khan's second film, the Grierson and Bafta award-nominated Jihad, involved two years of interviews and filming with Islamic extremists, convicted terrorists and former jihadis. One of Fuuse's recent initiatives, born of Deeyah’s own experiences, is sister-hood, a digital magazine and series of live events spotlighting the voices of women of Muslim heritage. Khan has also produced a number of critically acclaimed albums, including Listen to the Banned, a compilation that brought together musicians from around the world who have been subject to persecution, 'censorship and imprisonment.

The focus of Khan's work and access to voices that are often overlooked and misunderstood has led to increasing demand as a speaker at international human rights events and platforms including the United Nations. She was described by The Times of London thus: "To say Deeyah Khan is an inspiration is an understatement. She is one of the bravest, most indomitable women … facing down bullies and extremists with intelligence and unflinching spirit."

(Photo: Geir Dokken)

More profile about the speaker
Deeyah Khan | Speaker | TED.com