English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDLagos Ideas Search

Stephanie Busari: How fake news does real harm

Стефани Бусари: Хуурамч мэдээлэл хэрхэн бодит хохирол учруулдаг вэ?

Filmed
Views 1,086,946

2014 оны 4 сарын 14-нд Боко Харам алан хядагчдын бүлэглэл Нигерийн Чибок тосгоноос 200 гаруй охидыг хулгайлсан. Дэлхий даяар уг гэмт хэрэгтэй #BringBackOurGirls уриалгаар тэмцсэн боловч Нигери улсад засгийн газрын гишүүд гэмт хэргийг хуурмаг гэж зарлан, охидыг олох үйл явцад саад учруулсан. Сэтгүүлч Стефани Бусари илтгэлдээ хуурмаг мэдээний хор уршиг болон бидний юу хийж болох талаар Чибок тосгоны үйл явдлаас жишээ болгож ярьсан байна.

- Journalist
Stephanie Busari is a journalist and editor at CNN International Digital. Full bio

Би та нарт нэг охины тухай түүх ярьж өгье.
00:13
I want to tell you a story about a girl.
Гэхдээ түүний жинхэнэ нэрийг
хэлж чадахгүй тул
00:16
But I can't tell you her real name.
00:19
So let's just call her Hadiza.
түүнийг Хадиза гэе л дээ.
Хадиза 20 настай,
00:21
Hadiza is 20.
ичимхий,
00:23
She's shy,
гэхдээ тэр үнэхээр
үзэсгэлэнтэй инээмсэглэдэг.
00:24
but she has a beautiful smile
that lights up her face.
Гэвч тэр хүнд өвчинтэй
тэмцэн амьдардаг.
00:28
But she's in constant pain.
Бас тэр насан туршдаа үүндээ эм уух байх.
00:32
And she will likely be on medication
for the rest of her life.
Та хэд яагаад гэдгийг мэдмээр байна уу?
00:37
Do you want to know why?
Хадиза бол Чибок тосгоны охин
бөгөөд
00:39
Hadiza is a Chibok girl,
2014 оны 4 сарын 14-нд тэрээр
00:42
and on April 14, 2014, she was kidnapped
Боко Харам бүлэглэлийн
хүмүүст хулгайлагдсан.
00:46
by Boko Haram terrorists.
00:48
She managed to escape, though,
Гэсэн хэдий ч тэр охидыг авч явж байсан
ачааны машинаас
00:51
by jumping off the truck
that was carrying the girls.
үсэрч зугтаж чадсан.
Гэвч тэр унахдаа хоёр хөлөө
хоёуланг нь хугалж,
00:54
But when she landed,
she broke both her legs,
гэдсээрээ мөлхсөөр
бургасанд нуугдсан.
00:57
and she had to crawl on her tummy
to hide in the bushes.
Боко Харамын бүлэглэлийнхэн араас нь
ирнэ гэж үнэхээр их айсан гэж тэр хэлсэн.
01:00
She told me she was terrified
that Boko Haram would come back for her.
Тэр нэг өдөр ачааны машинаас үсэрч
зугтсан 57 охины нэг байсан.
01:05
She was one of 57 girls who would escape
by jumping off trucks that day.
Энэ түүх зүй ёсоор дэлхий дахинд
01:10
This story, quite rightly, caused ripples
анхаарлын давалгаа үүсгэсэн.
01:12
around the world.
01:14
People like Michelle Obama,
Malala and others
Мишель Обама, Малала болон
бусад хүмүүс
эсэргүүцэл илэрхийлж
дуу хоолойгоо хүргэсэн.
01:17
lent their voices in protest,
Мөн энэ үед Лондонд
амьдарч байсан намайг
01:19
and at about the same time --
I was living in London at the time --
анх удаа Нигери улсын
зохион байгуулсан
01:23
I was sent from London to Abuja
to cover the World Economic Forum
Дэлхийн эдийн засгийн форумд
Лондонгоос Абуджа руу явуулсан.
01:27
that Nigeria was hosting
for the first time.
Гэвч биднийг тэнд очиход
хот даяараа нэг л түүхийг ярьцгааж байсан.
01:30
But when we arrived, it was clear
that there was only one story in town.
Бид засгийн газарт ихээхэн
шахалт үзүүлсэн.
01:35
We put the government under pressure.
01:37
We asked tough questions
about what they were doing
Тэднээс охидыг буцааж авчрахаар
ямар арга хэмжээ авч байгаа талаар
шаардан асуусан.
01:40
to bring these girls back.
01:42
Understandably,
Мэдээж тэд бидний асуултуудыг
01:44
they weren't too happy
with our line of questioning,
тийм ч их баяртай хүлээж аваагүй.
Бид “хоёрдагч мэдээлэл”
авсан гээд гэх үү дээ.
01:46
and let's just say we received
our fair share of "alternative facts."
(Инээд)
01:50
(Laughter)
Тэр үед нөлөө бүхий Нигеричүүд
01:53
Influential Nigerians
were telling us at the time
биднийг цайлган байна,
01:56
that we were naïve,
Нигерийн улс төрийн нөхцөл байдлыг
ойлгохгүй байна гэсэн.
01:58
we didn't understand
the political situation in Nigeria.
Мөн тэд бидэнд
02:02
But they also told us
Чибок тосгоны охидын түүхийг
02:05
that the story of the Chibok girls
хуурамч гэж хэлсэн.
02:07
was a hoax.
Харамсалтай нь, хэргийг хуурамч
гэдэг мэдээлэл газар авч,
02:10
Sadly, this hoax narrative has persisted,
02:12
and there are still people
in Nigeria today
өнөөдөр ч Нигерит
Чибок тосгоны охидыг хэзээ ч
02:15
who believe that the Chibok girls
were never kidnapped.
хулгайлагдаагүй гэдэгт
итгэдэг хүмүүс бий.
Би энэ хүмүүстэй ярилцаж явсан.
02:18
Yet I was talking to people like these --
Уй гашууд автсан эцэг эхчүүд
02:22
devastated parents,
Боко Харам бүлэглэлийнхэн охидыг нь
хулгайлах тэр өдөр
02:24
who told us that on the day
Boko Haram kidnapped their daughters,
Самбисагийн ой руу охидыг авч явж буй
02:28
they ran into the Sambisa Forest
after the trucks carrying their daughters.
ачааны машины хойноос гүйсэн
тухайгаа надад ярьсан.
Тэд мачет илдээр зэвсэглэсэн байсан боловч
Боко Харам бүлэглэлийхэн
02:32
They were armed with machetes,
but they were forced to turn back
02:36
because Boko Haram had guns.
буугаар зэвсэглэсэн учир
буцахаас өөр аргагүйд хүрсэн.
02:39
For two years, inevitably,
the news agenda moved on,
Хоёр жилийн дотор
хэвлэлийн анхаарал
өөр тийш чиглэж,
02:43
and for two years,
бид Чибок тосгоны охидын
талаар бараг сонсоогүй.
02:44
we didn't hear much
about the Chibok girls.
Бүгд тэднийг үхсэн гэж бодсон.
02:47
Everyone presumed they were dead.
Гэвч өнгөрсөн жилийн 4 сард
02:50
But in April last year,
надад энэ бичлэгийг олох завшаан олдсон.
02:52
I was able to obtain this video.
Энэ бол амьд байгаа охидын
02:55
This is a still from the video
02:56
that Boko Haram filmed as a proof of life,
нотолгоо болгож Боко Харамын хийсэн,
миний олж авсан бичлэгийн дүрс.
03:00
and through a source,
I obtained this video.
Гэвч бичлэгийг ил болгохоос өмнө
03:04
But before I could publish it,
би Нигерийн зүүн хойд руу аялж,
бичлэгийг бодит эсэхийг шалган,
03:05
I had to travel
to the northeast of Nigeria
эцэг эхүүдтэй уулзах хэрэгтэй байлаа.
03:08
to talk to the parents, to verify it.
03:11
I didn't have to wait
too long for confirmation.
Надад удаан хүлээх шаардлага гарсангүй.
Бичлэг үзсэн ээжүүдийн нэг нь
03:15
One of the mothers,
when she watched the video, told me
компьютерийн дэлгэц рүү орж
03:18
that if she could have reached
into the laptop
охиноо дэлгэцэн дотроос гаргаж авч
03:21
and pulled our her child from the laptop,
болдогсон бол гэж хэлсэн.
03:25
she would have done so.
Та бүхний дунд суугаа над шиг
эцэг эх болсон хүмүүст
03:28
For those of you who are parents,
like myself, in the audience,
тэр эхийн мэдэрсэн шаналлыг
03:31
you can only imagine the anguish
төсөөлөхөд бэрх биз ээ.
03:34
that that mother felt.
Энэ бичлэг Боко Харам бүлэглэлтэй хийх
хэлэлцээрийг эхлүүлсэн билээ.
03:37
This video would go on to kick-start
negotiation talks with Boko Haram.
Нигери улсын сенатын гишүүн
надад энэ бичлэгийн улмаас
03:44
And a Nigerian senator told me
that because of this video
улс төрчид энэ хэлэлцээрийг эхлүүлсэн,
03:48
they entered into those talks,
учир нь Чибок тосгоны охидыг
аль дээр нас барсан гэж бодсон гэв.
03:50
because they had long presumed
that the Chibok girls were dead.
Өнгөрсөн жилийн 10 сард хорин нэгэн
охиныг сулласан.
03:54
Twenty-one girls were freed
in October last year.
Харамсалтай нь, 200 гаруй охид
өнөөг хүртэл ор сураггүй байна.
03:59
Sadly, nearly 200 of them
still remain missing.
Энэ бүх хугацаанд би
04:03
I must confess that I have not been
a dispassionate observer
хөндлөнгөөс ажиглагч хийгээгүй.
04:07
covering this story.
Би охидыг олж болох
алдагдсан тэр боломжуудыг
04:09
I am furious when I think
about the wasted opportunities
бодохоор уур хүрэх шиг болдог.
04:14
to rescue these girls.
Эцэг эхүүдийн хэлснийг
бодохоор уур минь хүрдэг.
04:15
I am furious when I think about
what the parents have told me,
Хэрэв тэд баян, эрх мэдэлтэй хүмүүсийн
охид байсан бол
04:19
that if these were daughters
of the rich and the powerful,
аль эрт олдчих байсан.
04:22
they would have been found much earlier.
Би энэхүү мэдээлэл
хуурамч хэмээх
04:26
And I am furious
худал гүтгэлэг үүссэнээр
04:28
that the hoax narrative,
асуудлыг даамжруулсан гэж
гүн итгэж байна.
04:30
I firmly believe,
04:32
caused a delay;
Тэднийг олоход саад болсон
шалтгааны нэг энэ байсан.
04:34
it was part of the reason
for the delay in their return.
Худал хуурмаг мэдээллийн аюулыг
энэ явдал харуулж байна.
04:38
This illustrates to me
the deadly danger of fake news.
Бид тэгвэл юу хийж чадах вэ?
04:43
So what can we do about it?
Ухаантай хүмүүс олон бий.
04:45
There are some very smart people,
Google болон Facebook-ийн
мундаг инженерүүд
04:47
smart engineers at Google and Facebook,
04:50
who are trying to use technology
to stop the spread of fake news.
технологийн тусламжтай хуурамч мэдээг
тархахаас сэргийлж байна.
Гэвч үүний цаана бид бүгд,
та болон би,
04:55
But beyond that, I think
everybody here -- you and I --
бид бүгд өөрсдийн гэсэн
үүргийг гүйцэтгэж чадна.
05:00
we have a role to play in that.
Бид бол мэдээг тараадаг хүмүүс.
05:02
We are the ones who share the content.
Бид үйл явдлыг цахимаар
дэлгэрүүлдэг хүмүүс.
05:04
We are the ones who share
the stories online.
Өнөө цагт бид бүгд нийтлэлчид,
05:07
In this day and age, we're all publishers,
бидэнд бас хариуцлага гэж бий.
05:10
and we have responsibility.
Сэтгүүлчийн хувьд би ажлаа хийхдээ
05:13
In my job as a journalist,
мэдээллээ шалгана,
дахин шалгана.
05:15
I check, I verify.
Би зөн совиндоо итгэдэг боловч
би өөрөөсөө асуудаг.
05:17
I trust my gut, but I ask tough questions.
Энэ хүн надаа яагаад
энэ явдлыг ярьж байна?
05:21
Why is this person telling me this story?
Энэ мэдээллийг өгснөөр
тэдэнд ямар ашигтай вэ?
05:24
What do they have to gain
by sharing this information?
Тэдэнд далд санаа байна уу?
05:28
Do they have a hidden agenda?
Бид цахим орчинд олж авдаг
мэдээлэлдээ
05:30
I really believe that we must all start
to ask tougher questions
маш өндөр босго тогтоож,
дахин нягтлах шаардлагатай
05:36
of information that we discover online.
гэж би боддог.
Бидний зарим нь
мэдээ хуваалцахаасаа өмнө
05:41
Research shows that some of us
don't even read beyond headlines
ядаж гарчигийг нь бүрэн уншдаггүй
гэсэн судалгаа гарчээ.
05:47
before we share stories.
Энд тэгж байсан хүн байна уу?
05:49
Who here has done that?
Би тэгж байснаа санаж байна.
05:51
I know I have.
Хэрэв бид олсон мэдээллээ
05:54
But what if
өнгөцхөн харахаа боливол яах бол?
05:57
we stopped taking information
that we discover at face value?
Бид түгээж буй мэдээллийнхээ
үр дагавар,
06:02
What if we stop to think
about the consequence
хүчийрхийлэл, харгислал
тархах боломжийг
06:05
of the information that we pass on
чухалд тооцохоо боливол яах бол?
06:08
and its potential to incite
violence or hatred?
Бид ер нь хуваалцаж буй мэдээнийхээ
06:12
What if we stop to think
about the real-life consequences
бодит амьдрал дээрх үр дагаварыг
мартвал яах вэ?
06:17
of the information that we share?
Анхаарал тавьсанд баярлалаа.
06:20
Thank you very much for listening.
(Алга ташилт)
06:21
(Applause)
Translated by Enhjin Buyanjargal
Reviewed by Sundari Enkhtugs

▲Back to top

About the speaker:

Stephanie Busari - Journalist
Stephanie Busari is a journalist and editor at CNN International Digital.

Why you should listen

Stephanie Busari moved to Lagos from London in July 2016 to pioneer CNN's first digital and multimedia bureau. She also reports on-air in breaking news situations for CNN International.

In April 2016 Busari exclusively obtained the "proof of life" video that showed that the missing Chibok schoolgirls who were kidnapped in Nigeria in 2014 were still alive. She was also an instrumental member of the CNN team that won a Peabody Award in May 2015 for the network's coverage of the missing girls. Busari recently won a Gracie Award for her persistence in covering this story, and she's also a previous recipient of the Outstanding Woman in the Media Awards.

Busari is a passionate community activist who curated TEDxBrixton for three years before she left London. She founded TEDxBrixton in 2013 driven by a desire to bring disparate elements of her community together and to create a platform for those who wouldn't normally have one to share their ideas worth spreading.

A passionate and adept public speaker, Busari is regularly invited to share her insights and host panels. She has spoken at UN Women, Said Business School, Oxford, Africa Gathering among others.

Over a 15-year career, Busari has worked as a news reporter, entertainment and features writer, court reporter and columnist, and she has been published in many of the UK and international media's most influential outlets, such as the BBC and Daily Mirror.

During a six-month stint in Northern Ireland in 2003, Busari spent time in some of the worst affected areas of "The Troubles" and secured interviews with a crucifixion victim, government ministers and paramilitaries. While there, she also launched and edited an award-winning lifestyle column.

A native Yoruba speaker, Busari also speaks fluent French and is currently learning Hausa.  

More profile about the speaker
Stephanie Busari | Speaker | TED.com