English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2013

Jared Diamond: How societies can grow old better

Jared Diamond: Hoe samenlevigen beter oud kunnen worden

Filmed:
1,011,067 views

Er zit een ironie in de meest recente inspanningen om de menselijke levensduur te verlengen: oud zijn is geen pretje in een op jeugd georiënteerde samenleving. Oudere mensen kunnen geïsoleerd raken door gebrek aan zinvol werk en geldtekort. In deze intrigerende talk kijkt Jared Diamond naar hoe verschillende samenlevingen hun ouderen behandelen --soms beter, soms slechter -- en suggereert dat we allemaal voordeel kunnen hebben bij ervaring.

- Civilization scholar
Jared Diamond investigates why cultures prosper or decline -- and what we can learn by taking a broad look across many kinds of societies. Full bio

Om me een idee te geven hoeveel van jullie
00:12
To give me an ideaidee of how manyveel of you here
wat gaan hebben aan wat ik kom vertellen,
00:14
maymei find what I'm about to tell you
00:17
of practicalpraktisch valuewaarde,
zou ik jullie willen vragen je hand op te steken:
00:18
let me askvragen you please to raiseverhogen your handshanden:
wie is hier hetzij ouder dan 65
00:21
Who here is eithereen van beide over 65 yearsjaar oldoud
of hoopt ouder te worden dan 65
00:24
or hopeshoop to liveleven pastverleden ageleeftijd 65
of heeft ouders of grootouders die
00:28
or has parentsouders or grandparentsgrootouders who did liveleven
ouder werden dan 65?
00:31
or have livedleefden pastverleden 65,
Steek je hand op, alsjeblief.
(Gelach)
00:33
raiseverhogen your handshanden please. (LaughterGelach)
Jullie zijn de mensen
00:36
Okay. You are the people to whomwie my talk
die hier iets aan gaan hebben.
(Gelach)
00:38
will be of practicalpraktisch valuewaarde. (LaughterGelach)
De rest gaat aan mijn talk
00:40
The restrust uit of you
geen persoonlijk voordeel hebben,
00:42
won'tzal niet find my talk personallypersoonlijk relevantrelevant,
maar ik denk dat je het onderwerp
nog steeds fascinerend zal vinden.
00:44
but I think that you will still find the subjectonderwerpen
00:46
fascinatingfascinerend.
Ik ga het hebben over ouder worden
in traditionele samenlevingen.
00:47
I'm going to talk about growinggroeiend olderouder
00:49
in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Dit onderwerp beslaat slechts één hoofdstuk
00:51
This subjectonderwerpen constitutesvormt just one chapterhoofdstuk
in mijn laatste boek
00:54
of my latestlaatste bookboek, whichwelke comparesvergelijkt
dat traditionele, kleine,
tribale samenlevingen vergelijkt
00:57
traditionaltraditioneel, smallklein, tribaltribal societiessamenlevingen
met onze grote, moderne samenlevingen,
01:00
with our largegroot, modernmodern societiessamenlevingen,
met betrekking tot allerlei onderwerpen
01:02
with respecteerbied to manyveel topicstopics
zoals het opvoeden van kinderen,
01:04
suchzodanig as bringingbrengen up childrenkinderen,
ouder worden, gezondheid, omgaan met gevaar,
01:06
growinggroeiend olderouder, healthGezondheid, dealingomgang with dangerGevaar,
geschillen beslechten, religie
01:10
settlingafwikkeling disputesgeschillen, religiongodsdienst
en meer dan één taal spreken.
01:12
and speakingsprekend more than one languagetaal.
Tribale samenlevingen,
01:15
Those tribaltribal societiessamenlevingen, whichwelke constitutedvormde
-- en voor het grootste deel van de geschiedenis
waren er geen andere --
01:18
all humanmenselijk societiessamenlevingen for mostmeest of humanmenselijk historygeschiedenis,
zijn veel diverser dan onze moderne,
01:21
are farver more diverseverschillend than are our modernmodern,
recente, grote samenlevingen.
01:24
recentrecent, biggroot societiessamenlevingen.
Alle grote samenlevingen hebben regeringen.
01:26
All biggroot societiessamenlevingen that have governmentsoverheden,
De meeste mensen zijn er vreemden voor elkaar.
01:28
and where mostmeest people are strangersonbekenden to eachelk other,
Onvermijdelijk lijken ze op elkaar
01:31
are inevitablyonvermijdelijk similarsoortgelijk to eachelk other
en zijn anders dan tribale samenlevingen.
01:33
and differentverschillend from tribaltribal societiessamenlevingen.
Stammen vertegenwoordigen
duizenden natuurlijke experimenten
01:36
TribesStammen constitutevormen thousandsduizenden of naturalnatuurlijk experimentsexperimenten
over hoe een menselijke samenleving kan zijn.
01:39
in how to runrennen a humanmenselijk societymaatschappij.
Het zijn experimenten waar wijzelf
01:42
They constitutevormen experimentsexperimenten from whichwelke we ourselvesonszelf
iets uit kunnen leren.
01:45
maymei be ablein staat to learnleren.
Tribale samenlevingen moeten niet worden geminacht
01:47
TribalTribal societiessamenlevingen shouldn'tmoet niet be scornedgeminacht
als primitief en miserabel,
01:49
as primitiveprimitief and miserableellendig,
maar ook niet geromantiseerd
01:51
but alsoook they shouldn'tmoet niet be romanticizedgeromantiseerd
als gelukkig en vreedzaam.
01:53
as happygelukkig and peacefulvredig.
Als we tribale praktijken leren kennen,
01:55
When we learnleren of tribaltribal practicespraktijken,
kunnen sommige ons gruwelijk lijken,
01:58
some of them will horrifygruwelen us,
maar er zijn er andere die we,
01:59
but there are other tribaltribal practicespraktijken whichwelke,
als we erover horen,
02:02
when we hearhoren about them,
kunnen bewonderen, benijden
02:03
we maymei admirebewonderen and envyafgunst
en ons afvragen
02:05
and wonderwonder whetherof we could adoptadopteren those practicespraktijken
of we ze niet zouden kunnen overnemen.
02:07
ourselvesonszelf.
In de VS raken de meeste oude mensen uiteindelijk
02:10
MostDe meeste oldoud people in the U.S. endeinde up livingleven
gescheiden van hun kinderen
02:13
separatelyafzonderlijk from theirhun childrenkinderen
en van de meesten van hun vrienden
02:15
and from mostmeest of theirhun friendsvrienden
van hun jongere jaren.
02:17
of theirhun earliervroeger yearsjaar,
Ze leven vaak in aparte bejaardenhuizen,
02:18
and oftenvaak they liveleven in separatescheiden
retirementspensioneringen homeshuizen for the elderlyouderen,
terwijl in traditionele samenlevingen
02:22
whereasterwijl in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen,
oudere mensen vaak
02:24
olderouder people insteadin plaats daarvan liveleven out theirhun liveslevens
bij hun kinderen en andere familieleden wonen,
02:27
amongtussen theirhun childrenkinderen, theirhun other relativesfamilieleden,
alsook bij hun levenslange vrienden.
02:29
and theirhun lifelonglevenslang friendsvrienden.
Niettemin varieert de behandeling van ouderen
02:32
NeverthelessNiettemin, the treatmentbehandeling of the elderlyouderen
enorm tussen traditionele samenlevingen,
02:34
variesvarieert enormouslyenorm amongtussen traditionaltraditioneel societiessamenlevingen,
van veel slechter tot veel beter
02:37
from much worseerger to much better
dan in onze moderne samenlevingen.
02:39
than in our modernmodern societiessamenlevingen.
In het slechtste geval
ontdoen veel traditionele samenlevingen
02:42
At the worstslechtst extremeextreem, manyveel traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
zich van hun bejaarden
02:45
get ridbevrijden of theirhun elderlyouderen
op een van vier steeds meer directe manieren:
02:47
in one of fourvier increasinglyin toenemende mate directdirect waysmanieren:
door verwaarlozen van hun bejaarden,
02:50
by neglectingverwaarlozen theirhun elderlyouderen
hen voedsel of verzorging weigeren totdat ze sterven,
02:52
and not feedingvoeding or cleaningschoonmaak them untiltot they diedood gaan,
of door ze achter te laten als de groep wegtrekt
02:56
or by abandoningverlaten them when the groupgroep movesmoves,
of ouderen aan te zetten tot zelfmoord
02:59
or by encouragingbemoedigend olderouder people to commitplegen suicidezelfmoord,
of door ouderen te doden.
03:02
or by killingdoden olderouder people.
In welke tribale samenlevingen
03:05
In whichwelke tribaltribal societiessamenlevingen do childrenkinderen
verlaten of doden kinderen hun ouders?
03:07
abandonabandon or killdoden theirhun parentsouders?
Vooral onder twee condities.
03:10
It happensgebeurt mainlyhoofdzakelijk underonder two conditionsvoorwaarden.
De eerste is bij nomadische,
jager-verzamelaar gemeenschappen
03:13
One is in nomadicnomadisch, hunter-gatherHunter-verzamelen societiessamenlevingen
die vaak van kampplaats veranderen
03:16
that oftenvaak shiftverschuiving campkamp
en fysiek niet in staat zijn
03:18
and that are physicallyfysiek incapableonbekwaam
oude mensen die niet kunnen lopen,
te transporteren
03:20
of transportingvervoer oldoud people who can't walklopen
als de gezonde jongere mensen
03:23
when the able-bodiedvalide youngerjonger people alreadynu al
hun jonge kinderen
03:25
have to carrydragen theirhun youngjong childrenkinderen
en al hun bezittingen moeten meeslepen.
03:27
and all theirhun physicalfysiek possessionsbezittingen.
De tweede is in samenlevingen
03:30
The other conditionstaat is in societiessamenlevingen
die leven in marginale of wisselende omgevingen,
03:32
livingleven in marginalmarginaal or fluctuatingfluctuerende environmentsomgevingen,
zoals de poolstreken of woestijnen,
03:36
suchzodanig as the ArcticArctic or desertswoestijnen,
waar er periodieke voedseltekorten zijn,
03:38
where there are periodicperiodiek foodeten shortagestekorten,
en er af en toe gewoon niet genoeg voedsel is
03:41
and occasionallyaf en toe there just isn't enoughgenoeg foodeten
om iedereen in leven te houden.
03:43
to keep everyoneiedereen alivelevend.
Het voorradige voedsel moet worden gereserveerd
03:45
WhateverWat foodeten is availablebeschikbaar has to be reservedgereserveerd
voor gezonde volwassenen en kinderen.
03:47
for able-bodiedvalide adultsvolwassenen and for childrenkinderen.
Voor ons Amerikanen
is het een verschrikkelijk idee
03:52
To us AmericansAmerikanen, it soundsklanken horribleverschrikkelijk
je eigen zieke vrouw of man
03:55
to think of abandoningverlaten or killingdoden
of bejaarde moeder of vader,
03:57
your owneigen sickziek wifevrouw or husbandman
achter te laten of te doden.
03:59
or elderlyouderen mothermoeder or fathervader,
Maar welke andere keus hadden
die traditionele samenlevingen?
04:01
but what could those traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
04:05
do differentlyanders?
Ze hadden gewoon geen andere keuze
in deze wrede situatie.
04:07
They facegezicht a cruelwreed situationsituatie of no choicekeuze.
Hun oudere mensen hadden
het al moeten doen met hun eigen ouders,
04:10
TheirHun oldoud people had to do it to theirhun owneigen parentsouders,
en de oude mensen weten
04:13
and the oldoud people know
wat hen te wachten staat.
04:15
what now is going to happengebeuren to them.
Aan de andere kant van het spectrum
04:18
At the oppositetegenover extremeextreem
in de behandeling van ouderen,
de gelukkige kant,
04:20
in treatmentbehandeling of the elderlyouderen, the happygelukkig extremeextreem,
vind je de landbouwsamenlevingen
van Nieuw-Guinea
04:22
are the NewNieuw GuineaGuinee farminglandbouw societiessamenlevingen
waar ik de afgelopen vijftig jaar
veldwerk heb gedaan,
04:24
where I've been doing my fieldworkveldwerk
for the pastverleden 50 yearsjaar,
en de meeste andere sedentaire
traditionele samenlevingen in de wereld.
04:27
and mostmeest other sedentarysedentaire traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
04:31
around the worldwereld-.
In deze samenlevingen
worden oudere mensen verzorgd.
04:33
In those societiessamenlevingen, olderouder people are caredverzorgd for.
Ze worden gevoed. Ze blijven waardevol.
04:36
They are fedgevoed. They remainblijven valuablewaardevol.
Ze blijven wonen in dezelfde hut
04:38
And they continuevoortzetten to liveleven in the samedezelfde huthut
of anders in een nabijgelegen hut
in de buurt van hun kinderen,
04:40
or elseanders in a nearbynabijgelegen huthut nearin de buurt theirhun childrenkinderen,
familieleden en vrienden voor het leven.
04:43
relativesfamilieleden and lifelonglevenslang friendsvrienden.
Er zijn twee soorten redenen voor deze variatie
04:47
There are two mainhoofd setssets of reasonsredenen for this variationvariatie
bij samenlevingen in hun behandeling
04:49
amongtussen societiessamenlevingen in theirhun treatmentbehandeling
van oude mensen.
04:52
of oldoud people.
De variatie is met name afhankelijk
04:53
The variationvariatie dependshangt af especiallyvooral
van het nut van oude mensen
04:55
on the usefulnessnut of oldoud people
en van de waarden van de maatschappij.
04:57
and on the society'svan de maatschappij valueswaarden.
Wat het nut betreft:
05:00
First, as regardsvriendelijke groeten usefulnessnut,
oudere mensen blijven nuttige diensten bewijzen.
05:02
olderouder people continuevoortzetten to performuitvoeren usefulnuttig servicesdiensten.
Een nut van oudere mensen
in traditionele samenlevingen
05:05
One use of olderouder people in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
is dat ze vaak nog steeds helpen
05:08
is that they oftenvaak are still effectiveeffectief
bij het produceren van voedsel.
05:10
at producingproducerende foodeten.
Een ander traditioneel nut van oudere mensen
05:12
AnotherEen ander traditionaltraditioneel usefulnessnut of olderouder people
is dat ze op hun kleinkinderen kunnen passen.
05:15
is that they are capablein staat of babysittingBabysit
05:18
theirhun grandchildrenkleinkinderen,
Daardoor kunnen ze hun eigen volwassen kinderen,
05:20
therebydaarbij freeingvrijmaken up theirhun owneigen adultvolwassen childrenkinderen,
de ouders van deze kleinkinderen,
05:23
the parentsouders of those grandchildrenkleinkinderen,
vrijmaken om te gaan jagen en voedsel
te verzamelen voor die kleinkinderen.
05:24
to go huntingjacht- and gatheringbijeenkomst
foodeten for the grandchildrenkleinkinderen.
Nog een andere traditionele waarde
van oudere mensen
05:28
Still anothereen ander traditionaltraditioneel valuewaarde of olderouder people
ligt in het maken
van werktuigen, wapens, manden,
05:30
is in makingmaking toolsgereedschap, weaponswapens, basketsmanden,
potten en textiel.
05:33
potspotten and textilestextiel.
In feite zijn zij daar meestal beter in.
05:35
In factfeit, they're usuallydoorgaans the people who are bestbeste at it.
Oudere mensen zijn vaak de leiders
05:38
OlderOudere people usuallydoorgaans are the leadersleiders
van traditionele samenlevingen,
05:41
of traditionaltraditioneel societiessamenlevingen,
hebben de meeste kennis over politiek,
05:43
and the people mostmeest knowledgeablegeïnformeerde about politicspolitiek,
geneeskunde, religie, liederen en dansen.
05:46
medicinegeneeskunde, religiongodsdienst, songssongs and dancesdansen.
Tot slot hebben oudere mensen
in traditionele samenlevingen
05:50
FinallyTot slot, olderouder people in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
een enorme betekenis
waar wij nooit zouden opkomen
05:53
have a hugereusachtig significancebetekenis that would never occurvoorkomen
in onze moderne, geletterde samenlevingen,
05:56
to us in our modernmodern, literateLiterate societiessamenlevingen,
waar onze bronnen van informatie
06:00
where our sourcesbronnen of informationinformatie are booksboeken
boeken en het internet zijn.
06:03
and the InternetInternet.
In tegenstelling daarmee zijn
in traditionele ongeletterde samenlevingen
06:04
In contrastcontrast, in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen withoutzonder writingschrift,
oudere mensen de databanken van informatie.
06:08
olderouder people are the repositoriesrepositories of informationinformatie.
Hun kennis kan het verschil uitmaken
06:11
It's theirhun knowledgekennis that spellsspreuken the differenceverschil
tussen overleven en dood voor hun hele samenleving
06:14
betweentussen survivaloverleving and deathdood for theirhun wholegeheel societymaatschappij
in tijden van crisis veroorzaakt
door zeldzame gebeurtenissen
06:18
in a time of crisiscrisis causedveroorzaakt by rarezeldzaam eventsevents
waarmee alleen de oudste mensen
06:21
for whichwelke only the oldestoudste people alivelevend
ervaring hebben.
06:23
have had experienceervaring.
Zo zijn oudere mensen
06:26
Those, then, are the waysmanieren in whichwelke olderouder people
van nut in traditionele samenlevingen.
06:28
are usefulnuttig in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Hun nut varieert en daardoor
06:31
TheirHun usefulnessnut variesvarieert and contributesdraagt ​​bij
is de maatschappelijke behandeling
06:34
to variationvariatie in the society'svan de maatschappij treatmentbehandeling
van ouderen ook zo gevarieerd.
06:36
of the elderlyouderen.
Andere redenen voor variatie
06:38
The other setreeks of reasonsredenen for variationvariatie
bij de behandeling van de ouderen
06:40
in the treatmentbehandeling of the elderlyouderen is
zijn de culturele waarden van de samenleving.
06:42
the society'svan de maatschappij culturalcultureel valueswaarden.
In Oost-Azië bijvoorbeeld
ligt er bijzondere nadruk
06:45
For examplevoorbeeld, there's particularbijzonder emphasisnadruk
op eerbied voor ouderen.
06:47
on respecteerbied for the elderlyouderen in EastEast AsiaAsia,
Dat is gekoppeld aan de leer van Confucius
06:50
associatedgeassocieerd with Confucius'Confucius doctrineleer
van respect voor de ouders,
wat neerkomt op gehoorzaamheid,
06:53
of filialkinderlijke pietyvroomheid, whichwelke meansmiddelen obediencegehoorzaamheid,
respect en steun voor bejaarde ouders.
06:57
respecteerbied and supportondersteuning for elderlyouderen parentsouders.
Culturele waarden die respect
voor oudere mensen benadrukken,
07:01
CulturalCulturele valueswaarden that emphasizebenadrukken
respecteerbied for olderouder people
contrasteren met de lage status
07:05
contrastcontrast with the lowlaag statusstaat of the elderlyouderen
van de ouderen in de VS.
07:08
in the U.S.
Oudere Amerikanen zijn sterk benadeeld
07:10
OlderOudere AmericansAmerikanen are at a biggroot disadvantagenadeel
op de arbeidsmarkt.
07:12
in jobbaan applicationstoepassingen.
Ze ondervinden grote nadelen in ziekenhuizen.
07:14
They're at a biggroot disadvantagenadeel in hospitalsziekenhuizen.
Onze ziekenhuizen hebben
een expliciet beleid
07:17
Our hospitalsziekenhuizen have an explicituitdrukkelijk policyhet beleid
van 'op leeftijd gebaseerde toekenning
van financiële middelen in de gezondheidszorg'.
07:20
calledriep age-basedgebaseerd op leeftijd allocationtoewijzing of healthcaregezondheidszorg resourcesmiddelen.
Die sinistere formulering betekent dat
07:25
That sinisterSinister expressionuitdrukking meansmiddelen that
als de ziekenhuismiddelen beperkt zijn,
07:27
if hospitalziekenhuis resourcesmiddelen are limitedbeperkt,
als er bijvoorbeeld slechts één donorhart
07:30
for examplevoorbeeld if only one donordonor hearthart-
beschikbaar is voor transplantatie,
07:32
becomeswordt availablebeschikbaar for transplanttransplantatie,
of als een chirurg slechts tijd heeft om
07:34
or if a surgeonchirurg has time to operatebedienen
een bepaald aantal patiënten te behandelen,
07:36
on only a certainzeker numberaantal of patientspatiënten,
Amerikaanse ziekenhuizen
een expliciet beleid hebben
07:38
AmericanAmerikaanse hospitalsziekenhuizen have an explicituitdrukkelijk policyhet beleid
om voorrang te geven aan jongere patiënten
07:41
of givinggeven preferencevoorkeur to youngerjonger patientspatiënten
over oudere patiënten
07:44
over olderouder patientspatiënten
op grond van het feit
dat jongere patiënten worden beschouwd
07:45
on the groundsterrein that youngerjonger patientspatiënten are consideredbeschouwd
als waardevoller voor de samenleving
07:48
more valuablewaardevol to societymaatschappij
omdat ze meer levensjaren voor de boeg hebben.
07:50
because they have more yearsjaar of life aheadverder of them,
Hoewel die jongere patiënten minder jaren
07:53
even thoughhoewel the youngerjonger patientspatiënten have fewerminder yearsjaar
waardevolle levenservaring achter zich hebben.
07:56
of valuablewaardevol life experienceervaring behindachter them.
Er zijn verschillende redenen
voor deze lage status van ouderen in de VS.
08:00
There are severalverscheidene reasonsredenen for this lowlaag statusstaat
08:02
of the elderlyouderen in the U.S.
In ons protestantse arbeidsethos
08:04
One is our ProtestantProtestantse work ethicethiek
dat een hoge waarde hecht aan werken,
08:07
whichwelke placesplaatsen highhoog valuewaarde on work,
worden oudere mensen die niet langer werken,
08:10
so olderouder people who are no longerlanger workingwerkend
niet gerespecteerd.
08:12
aren'tzijn niet respectedgerespecteerd.
Een andere reden is onze Amerikaanse nadruk
08:14
AnotherEen ander reasonreden is our AmericanAmerikaanse emphasisnadruk
op de deugden van zelfredzaamheid en onafhankelijkheid.
08:17
on the virtuesdeugden of self-reliancezelfredzaamheid and independenceonafhankelijkheid,
Daardoor kijken we instinctief
neer op oudere mensen
08:20
so we instinctivelyinstinctief look down on olderouder people
die niet langer zelfstandig
en onafhankelijk zijn.
08:23
who are no longerlanger self-reliantzelfstandig and independentonafhankelijk.
Nog een derde reden
is onze Amerikaanse jeugdcultus
08:27
Still a thirdderde reasonreden is our AmericanAmerikaanse cultcultus of youthjeugd,
zoals te zien in onze advertenties.
08:31
whichwelke showsshows up even in our advertisementsadvertenties.
Advertenties voor Coca-Cola
en bier tonen altijd
08:34
AdsAdvertenties for Coca-ColaCoca-Cola and beerbier always depictverbeelden
jonge glimlachende mensen,
08:37
smilingglimlachen youngjong people,
al drinken en kopen
zowel oude als jonge mensen
08:38
even thoughhoewel oldoud as well as youngjong people
Coca-Cola en bier.
08:40
buykopen and drinkdrinken Coca-ColaCoca-Cola and beerbier.
Wanneer heb je ooit
08:43
Just think, what's the last time you saw
een Coke- of bieradvertentie gezien
08:45
a CokeCokes or beerbier adadvertentie depictingBeeltenis smilingglimlachen people
met lachende mensen van 85?
Nooit.
08:47
85 yearsjaar oldoud? Never.
De enige Amerikaanse advertenties
08:50
InsteadIn plaats daarvan, the only AmericanAmerikaanse adsadvertenties
met zilverharige oudere mensen
08:52
featuringfeaturing white-hairedwit-haired oldoud people
zijn voor bejaardentehuizen
en pensioensparen.
08:54
are adsadvertenties for retirementpensioen homeshuizen and pensionpensioen planningplanning.
Wat is er veranderd in de status
08:58
Well, what has changedveranderd in the statusstaat
van de ouderen van vandaag
09:00
of the elderlyouderen todayvandaag
in vergelijking met hun status
in traditionele samenlevingen?
09:02
comparedvergeleken to theirhun statusstaat in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen?
Er zijn een paar veranderingen
in de goede richting,
09:05
There have been a fewweinig changesveranderingen for the better
maar meer veranderingen in de slechte.
09:07
and more changesveranderingen for the worseerger.
Verbeteringen
09:10
BigGrote changesveranderingen for the better
houden in dat we vandaag
09:11
includeomvatten the factfeit that todayvandaag we enjoygenieten
veel langer leven,
09:13
much longerlanger liveslevens,
veel gezonder blijven in onze oude dag
09:15
much better healthGezondheid in our oldoud ageleeftijd,
en veel betere recreatieve
mogelijkheden hebben.
09:18
and much better recreationalontspannings- opportunitieskansen.
Nog een verbetering
09:21
AnotherEen ander changeverandering for the better is that we now have
zijn gespecialiseerde pensioenfaciliteiten
09:24
specializedgespecialiseerde retirementpensioen facilitiesuitrusting
en programma’s om te zorgen voor oude mensen.
09:26
and programsprogramma's to take carezorg of oldoud people.
Een verslechtering is de wrede werkelijkheid
09:30
ChangesWijzigingen for the worseerger beginbeginnen with the cruelwreed realityrealiteit
dat er nu meer oude mensen
en minder jonge mensen zijn
09:33
that we now have
09:34
more oldoud people and fewerminder youngjong people
dan ooit in het verleden.
09:37
than at any time in the pastverleden.
Dat betekent dat al die oude mensen
09:40
That meansmiddelen that all those oldoud people
een grotere belasting vormen
voor de weinige jonge mensen,
09:41
are more of a burdenlast on the fewweinig youngjong people,
en dat elke oudere
minder individuele waarde heeft.
09:44
and that eachelk oldoud personpersoon has lessminder individualindividu valuewaarde.
Nog een verslechtering
in de status van ouderen
09:48
AnotherEen ander biggroot changeverandering for the worseerger
in the statusstaat of the elderlyouderen
is het verbreken van sociale banden
met de leeftijd,
09:51
is the breakingbreken of socialsociaal tiesbanden with ageleeftijd,
omdat oudere mensen, hun kinderen,
09:54
because olderouder people, theirhun childrenkinderen,
en hun vrienden
09:56
and theirhun friendsvrienden,
meer en meer verhuizen
en weg van elkaar geraken,
09:57
all moveverhuizing and scatterScatter independentlyonafhankelijk of eachelk other
en wel meerdere malen tijdens hun leven.
10:00
manyveel timestijden duringgedurende theirhun liveslevens.
Wij Amerikanen verhuizen gemiddeld
10:02
We AmericansAmerikanen moveverhuizing on the averagegemiddelde
om de vijf jaar.
10:04
everyelk fivevijf yearsjaar.
Daarom zullen onze oudere mensen
in veel gevallen
10:06
HenceVandaar our olderouder people are likelywaarschijnlijk
uiteindelijk ver van hun kinderen
10:08
to endeinde up livingleven distantafgelegen from theirhun childrenkinderen
en jeugdvrienden wonen.
10:10
and the friendsvrienden of theirhun youthjeugd.
Een andere verslechtering
in de status van de ouderen
10:13
YetNog anothereen ander changeverandering for the worseerger
in the statusstaat of the elderlyouderen
is de oppensioenstelling
10:16
is formalformeel retirementpensioen from the workforcepersoneelsbestand,
met als gevolg verlies
van de vriendschappen op het werk
10:20
carryingvervoer with it a lossverlies of work friendshipsvriendschappen
en een verlies van het gevoel
van eigenwaarde door het werk.
10:23
and a lossverlies of the self-esteemgevoel van eigenwaarde associatedgeassocieerd with work.
Het ergste is misschien nog
10:27
PerhapsMisschien the biggestgrootste changeverandering for the worseerger
dat onze ouderen in feite
10:29
is that our elderlyouderen are objectivelyobjectief
minder nuttig zijn
dan in traditionele samenlevingen.
10:32
lessminder usefulnuttig than in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Wijdverbreide geletterdheid
betekent dat ze niet langer
10:36
WidespreadWijdverspreide literacygeletterdheid meansmiddelen that they are no longerlanger
nuttig zijn als databanken van kennis.
10:38
usefulnuttig as repositoriesrepositories of knowledgekennis.
Wanneer wij informatie willen,
10:41
When we want some informationinformatie,
zoeken we ze op in een boek
of googlen we
10:43
we look it up in a bookboek or we GoogleGoogle it
in plaats van het
aan een ouder iemand te vragen.
10:45
insteadin plaats daarvan of findingbevinding some oldoud personpersoon to askvragen.
Het trage tempo
van technologische veranderingen
10:49
The slowlangzaam pacetempo of technologicaltechnologisch changeverandering
in traditionele samenlevingen
10:51
in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
betekent dat wat iemand er als kind leert
10:53
meansmiddelen that what someoneiemand learnsleert there as a childkind
nog steeds nuttig is als hij oud is,
10:56
is still usefulnuttig when that personpersoon is oldoud,
maar het snelle tempo
van technologische veranderingen vandaag
10:58
but the rapidsnel pacetempo of technologicaltechnologisch changeverandering todayvandaag
betekent dat wat we als kinderen leren
11:02
meansmiddelen that what we learnleren as childrenkinderen
60 jaar later niet langer nuttig is.
11:04
is no longerlanger usefulnuttig 60 yearsjaar laterlater.
En omgekeerd zijn ouderen niet onderlegd
11:07
And converselyomgekeerd, we olderouder people are not fluentvloeiend
in de technologieën die essentieel zijn
voor het overleven
11:09
in the technologiestechnologieën essentialessentieel for survivingoverlevende
in de moderne samenleving.
11:12
in modernmodern societymaatschappij.
Als 15-jarige
11:14
For examplevoorbeeld, as a 15-year-old-jaar oud,
was ik uitzonderlijk goed
in het vermenigvuldigen van getallen
11:16
I was consideredbeschouwd outstandinglyuitstekend
good at multiplyingvermenigvuldigen numbersgetallen
omdat ik de tafels van vermenigvuldiging
van buiten had geleerd,
11:20
because I had memorizedonthouden the multiplicationvermenigvuldiging tablestafels
het gebruik van logaritmen onder de knie had
11:23
and I know how to use logarithmslogaritmen
en goed was in het gebruik van de rekenliniaal.
11:25
and I'm quicksnel at manipulatingmanipuleren a slideglijbaan ruleregel.
Vandaag zijn deze vaardigheden volkomen nutteloos
11:28
TodayVandaag, thoughhoewel, those skillsvaardigheden are utterlyvolkomen uselessnutteloos
omdat elke idioot
11:31
because any idiotidioot
nu getallen met acht cijfers ogenblikkelijk en precies
11:34
can now multiplyvermenigvuldigen eight-digitacht cijfers numbersgetallen
kan vermenigvuldigen met een zakrekenmachine.
11:36
accuratelynauwkeurig and instantlyogenblikkelijk with a pocketzak- calculatorrekenmachine.
Daarentegen ben ik op 75-jarige leeftijd
11:39
ConverselyOmgekeerd, I at ageleeftijd 75
incompetent in vaardigheden
11:41
am incompetentonbekwaam at skillsvaardigheden
die van essentieel belang zijn
voor het dagelijks leven.
11:44
essentialessentieel for everydayelke dag life.
De eerste tv van mijn familie in 1948
11:46
My family'sgezin first TVTV setreeks in 1948
had slechts drie knoppen
die ik snel onder de knie had:
11:49
had only threedrie knobsknoppen that I quicklysnel masteredonder de knie:
een aan-uitknop, een volumeknop,
11:52
an on-offaan / uit- switchschakelaar, a volumevolume knobknop,
en een kanaalkiezerknop.
11:55
and a channelkanaal selectorSelector knobknop.
Als ik vandaag thuis wat tv wil kijken,
11:57
TodayVandaag, just to watch a programprogramma
11:59
on the TVTV setreeks in my owneigen househuis,
moet ik overweg kunnen
met een afstandsbediening met 41 knoppen,
12:02
I have to operatebedienen a 41-button-knop TVTV remoteafgelegen
wat me van geen kanten lukt.
12:05
that utterlyvolkomen defeatsnederlagen me.
Ik moet mijn zonen van 25 jaar opbellen
12:07
I have to telephonetelefoon my 25-year-old-jaar oud sonszonen
en me telefonisch laten begeleiden
12:10
and askvragen them to talk me throughdoor it
om overweg te kunnen
met die ellendige 41 knoppen.
12:13
while I try to pushDuwen those wretchedellendige 41 buttonstoetsen.
Wat kunnen we doen om het leven
van ouderen in de VS te verbeteren
12:18
What can we do to improveverbeteren the liveslevens of the elderlyouderen
en beter gebruik maken van hun talenten?
12:20
in the U.S., and to make better use of theirhun valuewaarde?
Dat is een enorm probleem.
12:24
That's a hugereusachtig problemprobleem.
In mijn resterende vier minuten
12:26
In my remainingoverblijvende fourvier minutesnotulen todayvandaag,
kan ik slechts een paar suggesties aanreiken.
12:28
I can offeraanbod just a fewweinig suggestionsSuggesties.
Een talent van oudere mensen is
12:31
One valuewaarde of olderouder people is that they are
dat ze als grootouders
12:33
increasinglyin toenemende mate usefulnuttig as grandparentsgrootouders
kwalitatief hoogwaardige kinderoppas
kunnen aanbieden
12:36
for offeringoffer high-qualityhoge kwaliteit childcareKinderopvang
aan hun kleinkinderen,
als ze het willen doen.
12:38
to theirhun grandchildrenkleinkinderen, if they chooseKiezen to do it,
Zeker nu meer jonge vrouwen uit gaan werken
12:41
as more youngjong womenvrouw enterinvoeren the workforcepersoneelsbestand
en minder jonge ouders van beide geslachten
12:44
and as fewerminder youngjong parentsouders of eithereen van beide gendergeslacht
thuis blijven als fulltime verzorgers
van hun kinderen.
12:46
stayverblijf home as full-timefull time caretakersverzorgers of theirhun childrenkinderen.
In vergelijking met de gebruikelijke alternatieven
12:50
ComparedIn vergelijking to the usualgebruikelijk alternativesalternatieven
van betaalde babysitters en crèches,
12:52
of paidbetaald babysittersbabysitters and day carezorg centerscenters,
zijn grootouders superieure, gemotiveerde,
12:56
grandparentsgrootouders offeraanbod superiorbeter, motivatedgemotiveerd,
ervaren kinderoppassers.
12:59
experiencedervaren childkind carezorg.
Ze hebben al ervaring opgedaan
in het grootbrengen van hun eigen kinderen,
13:01
They'veZe hebben alreadynu al gainedopgedaan experienceervaring
from raisingverheffing theirhun owneigen childrenkinderen.
ze houden meestal van hun kleinkinderen,
13:05
They usuallydoorgaans love theirhun grandchildrenkleinkinderen,
en brengen graag tijd met hen door.
13:07
and are eagerenthousiast to spendbesteden time with them.
In tegenstelling tot andere verzorgers,
13:10
UnlikeIn tegenstelling tot other caregiversverzorgers,
laten grootouders hun baan niet staan
13:12
grandparentsgrootouders don't quitophouden theirhun jobbaan
omdat ze een andere baan
met hoger loon hebben gevonden
13:14
because they foundgevonden anothereen ander jobbaan with higherhoger paybetalen
om op een andere baby te passen.
13:17
looking after anothereen ander babybaby.
Een tweede talent van oudere mensen
heeft paradoxaal genoeg
13:20
A secondtweede valuewaarde of olderouder people is paradoxicallyparadoxaal genoeg
te maken met hun verlies van waarde
13:23
relatedverwant to theirhun lossverlies of valuewaarde
als gevolg van veranderende wereldomstandigheden
en technologie.
13:25
as a resultresultaat of changingveranderen worldwereld-
conditionsvoorwaarden and technologytechnologie.
Daardoor stijgen oudere mensen
13:30
At the samedezelfde time, olderouder people have gainedopgedaan
vandaag in waarde juist omwille
13:32
in valuewaarde todayvandaag preciselyprecies because
van hun unieke ervaring van levensomstandigheden
13:34
of theirhun uniqueuniek experienceervaring of livingleven conditionsvoorwaarden
die nu zeldzaam zijn geworden
13:37
that have now becomeworden rarezeldzaam
vanwege de snelle veranderingen,
maar die terug kunnen komen.
13:39
because of rapidsnel changeverandering, but that could come back.
Zo kunnen alleen Amerikanen van 70
13:42
For examplevoorbeeld, only AmericansAmerikanen now in theirhun 70s
of ouder zich vandaag herinneren
13:45
or olderouder todayvandaag can rememberonthouden
hoe het leven was
tijdens een grote depressie
13:47
the experienceervaring of livingleven throughdoor a great depressiondepressie,
of hoe het was om je tijdens een wereldoorlog
13:51
the experienceervaring of livingleven throughdoor a worldwereld- waroorlog,
zich handenwringend af te vragen
13:53
and agonizingpijnlijke whetherof or not
wat verschrikkelijker zou zijn:
13:56
droppingdropping atomicatomair bombsbommen would be more horribleverschrikkelijk
wel of geen atoombommen gooien.
13:59
than the likelywaarschijnlijk consequencesgevolgen
of not droppingdropping atomicatomair bombsbommen.
De meeste van onze huidige kiezers en politici
14:03
MostDe meeste of our currentactueel voterskiezers and politicianspolitici
hebben geen persoonlijke ervaring
met een van die dingen,
14:05
have no personalpersoonlijk experienceervaring of any of those things,
maar miljoenen oudere Amerikanen
hebben die wel.
14:08
but millionsmiljoenen of olderouder AmericansAmerikanen do.
Helaas kunnen al die verschrikkelijke
situaties zich opnieuw voordoen.
14:11
UnfortunatelyHelaas, all of those terribleverschrikkelijk situationssituaties
14:13
could come back.
Zelfs als ze niet terugkomen,
14:15
Even if they don't come back,
moeten we ze kunnen incalculeren
14:16
we have to be ablein staat to planplan for them
op basis van de ervaring van hoe het was.
14:18
on the basisbasis of the experienceervaring of what they were like.
Oudere mensen hebben die ervaring.
14:21
OlderOudere people have that experienceervaring.
Jongere mensen niet.
14:23
YoungerJongere people don't.
Het laatste talent van oudere mensen
14:25
The remainingoverblijvende valuewaarde of olderouder people
gaat over het besef
14:26
that I'll mentionnoemen involvesimpliceert recognizingherkennen that
dat hoewel er veel dingen zijn
die oudere mensen
14:29
while there are manyveel things that olderouder people
niet meer kunnen,
14:31
can no longerlanger do,
er andere dingen zijn die
14:33
there are other things that they can do
ze beter kunnen dan jongere mensen.
14:34
better than youngerjonger people.
Het is een uitdaging voor de samenleving
gebruik te maken van de dingen
14:37
A challengeuitdaging for societymaatschappij is
to make use of those things
die oudere mensen beter kunnen.
14:39
that olderouder people are better at doing.
Sommige vaardigheden
nemen natuurlijk af met de leeftijd.
14:42
Some abilitiescapaciteiten, of courseCursus, decreasekleiner worden with ageleeftijd.
Taken die fysieke kracht
en uithoudingsvermogen vereisen
14:45
Those includeomvatten abilitiescapaciteiten at taskstaken
14:48
requiringvereisen physicalfysiek strengthkracht and staminauithoudingsvermogen,
evenals ambitie, en de kracht
van nieuwe manieren van denken
14:51
ambitionambitie, and the powermacht of novelroman reasoningredenering
in een welomschreven situatie.
14:55
in a circumscribedafgebakend situationsituatie,
De structuur van DNA uitzoeken
14:57
suchzodanig as figuringuitzoeken out the structurestructuur of DNADNA,
wordt best overgelaten
aan wetenschappers onder de 30.
15:00
bestbeste left to scientistswetenschappers underonder the ageleeftijd of 30.
Daarentegen zijn er waardevolle kenmerken
15:03
ConverselyOmgekeerd, valuablewaardevol attributeskenmerken
die groter worden met de leeftijd: ervaring,
15:05
that increasetoename with ageleeftijd includeomvatten experienceervaring,
inzicht in mensen en menselijke relaties,
15:09
understandingbegrip of people and humanmenselijk relationshipsrelaties,
vermogen om andere mensen te helpen
15:12
abilityvermogen to help other people
zonder dat je eigen ego in de weg zit
15:14
withoutzonder your owneigen egoego gettingkrijgen in the way,
en interdisciplinair denken
over grote hoeveelheden gegevens,
15:16
and interdisciplinaryinterdisciplinaire thinkinghet denken about largegroot databasesdatabases,
zoals economie en vergelijkende geschiedenis,
15:20
suchzodanig as economicseconomie and comparativevergelijkende historygeschiedenis,
die worden best overgelaten
aan geleerden boven de 60.
15:23
bestbeste left to scholarsgeleerden over the ageleeftijd of 60.
Daarom zijn oudere mensen veel beter
dan jongere mensen
15:26
HenceVandaar olderouder people are
much better than youngerjonger people
in superviseren, beheren, adviseren,
15:28
at supervisingtoezicht op, administeringbeheren, advisingadviseren,
strategie-ontwikkeling, onderwijs, synthese,
15:32
strategizingstrategizing, teachingonderwijs, synthesizingsynthetiseren,
en het bedenken van lange-termijnplannen.
15:36
and devisingopstellen long-termlangetermijn plansplannen.
Ik ben dat zo vaak tegengekomen
15:39
I've seengezien this valuewaarde of olderouder people
bij zo veel van mijn vrienden
15:41
with so manyveel of my friendsvrienden in theirhun 60s,
van boven de 60, 70, 80 of 90,
15:43
70s, 80s and 90s,
die nog steeds actief zijn als fondsbeheerders,
15:45
who are still activeactief as investmentinvestering managersmanagers,
boeren, advocaten en artsen.
15:48
farmersboeren, lawyersadvocaten and doctorsartsen.
Kortom, veel traditionele samenlevingen
15:51
In shortkort, manyveel traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
maken beter gebruik van hun bejaarden
15:54
make better use of theirhun elderlyouderen
en geven hun bejaarden
een meer bevredigend leven
15:56
and give theirhun elderlyouderen more satisfyingvoldoen aan liveslevens
dan wij in onze moderne,
grote samenlevingen.
15:59
than we do in modernmodern, biggroot societiessamenlevingen.
Paradoxaal genoeg
16:02
ParadoxicallyParadoxaal genoeg nowadaysvandaag de dag,
nu er meer ouderen zijn dan ooit tevoren,
16:04
when we have more elderlyouderen people than ever before,
die gezonder leven
16:06
livingleven healthiergezonder liveslevens and with better medicalmedisch carezorg
en met betere medische zorg,
16:09
than ever before,
wordt ouderdom in sommige opzichten
16:11
oldoud ageleeftijd is in some respectsopzichten more miserableellendig
ellendiger dan ooit tevoren.
16:13
than ever before.
Het leven van ouderen wordt gezien
16:15
The liveslevens of the elderlyouderen are widelywijd recognizederkend
als een rampgebied
16:18
as constitutingvormen a disasterramp areaGebied
in de moderne Amerikaanse samenleving.
16:20
of modernmodern AmericanAmerikaanse societymaatschappij.
We kunnen het zeker beter doen
16:23
We can surelyzeker do better by learningaan het leren
door te leren uit het leven
16:25
from the liveslevens of the elderlyouderen
van ouderen in traditionele samenlevingen.
16:26
in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Maar wat geldt voor het leven
van ouderen in traditionele samenlevingen
16:28
But what's truewaar of the liveslevens of the elderlyouderen
16:30
in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
geldt ook voor vele andere eigenschappen
16:32
is truewaar of manyveel other featuresKenmerken
van traditionele samenlevingen.
16:34
of traditionaltraditioneel societiessamenlevingen as well.
Natuurlijk ben ik geen voorstander
van het opgeven
16:36
Of courseCursus, I'm not advocatingpleiten voor that we all give up
van landbouw en metalen werktuigen
16:39
agriculturelandbouw and metalmetaal toolsgereedschap
om terug te keren
naar een jagers-verzamelaarsbestaan.
16:41
and returnterugkeer to a hunter-gathererjager-verzamelaars lifestylelevensstijl.
In veel voor de hand liggende opzichten
16:44
There are manyveel obviousduidelijk respectsopzichten
is ons leven vandaag veel gelukkiger
16:45
in whichwelke our liveslevens todayvandaag are farver happiergelukkiger
dan in die kleine,
traditionele samenlevingen.
16:48
than those in smallklein, traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Om slechts een paar voorbeelden te noemen:
16:51
To mentionnoemen just a fewweinig examplesvoorbeelden,
we leven langer, zijn materieel veel rijker
16:53
our liveslevens are longerlanger, materiallymaterieel much richerrijker,
en minder geteisterd door geweld
16:56
and lessminder plaguedgeplaagd by violencegeweld
dan mensen in traditionele samenlevingen.
16:58
than are the liveslevens of people in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Maar we kunnen ook bewondering opbrengen
17:01
But there are alsoook things to be admiredbewonderd
voor mensen in traditionele samenlevingen.
17:04
about people in traditionaltraditioneel societiessamenlevingen,
En misschien kunnen we er wat van leren.
17:06
and perhapsmisschien to be learnedgeleerd from them.
Hun levens zijn meestal sociaal veel rijker
17:08
TheirHun liveslevens are usuallydoorgaans sociallymaatschappelijk much richerrijker
dan het onze,
17:11
than our liveslevens,
hoewel ze materieel armer zijn.
17:12
althoughhoewel materiallymaterieel poorerarmere.
Hun kinderen zijn zelfbewuster,
17:15
TheirHun childrenkinderen are more self-confidentzelfverzekerd,
onafhankelijker en meer sociaal onderlegd
17:18
more independentonafhankelijk, and more sociallymaatschappelijk skilledgeschoold
dan de onze.
17:20
than are our childrenkinderen.
Ze hebben een realistischer kijk
op gevaren dan wij.
17:23
They think more realisticallyrealistisch
about dangersgevaren than we do.
Ze sterven bijna nooit aan diabetes,
hart-en-vaatziekten,
17:26
They almostbijna never diedood gaan of diabetessuikerziekte, hearthart- diseaseziekte,
hersenbloeding,
en andere niet overdraagbare ziekten
17:30
strokeberoerte, and the other noncommunicablegieënvoordeuitwisselingvaninformatieenreacties diseasesziekten
die doodsoorzaken zullen zijn van bijna
17:33
that will be the causesoorzaken of deathdood of almostbijna
iedereen hier aanwezig.
17:36
all of us in this roomkamer todayvandaag.
Door onze moderne levensstijl
zijn we voorbeschikt voor deze ziekten,
17:39
FeaturesFuncties of the modernmodern lifestylelevensstijl
predisposepredisponeren us to those diseasesziekten,
terwijl de traditionele levensstijl
17:43
and featuresKenmerken of the traditionaltraditioneel lifestylelevensstijl
ons ertegen beschermt.
17:45
protectbeschermen us againsttegen them.
Dat zijn slechts enkele voorbeelden
van wat we kunnen leren
17:47
Those are just some examplesvoorbeelden of what we can learnleren
van traditionele samenlevingen.
17:50
from traditionaltraditioneel societiessamenlevingen.
Ik hoop dat je het net zo fascinerend vindt
17:52
I hopehoop that you will find it as fascinatingfascinerend
om te lezen over traditionele samenlevingen
17:54
to readlezen about traditionaltraditioneel societiessamenlevingen
als ik het vond om erin te leven.
17:56
as I foundgevonden it to liveleven in those societiessamenlevingen.
Bedankt.
17:59
Thank you.
(Applaus)
18:01
(ApplauseApplaus)
Translated by Rik Delaet
Reviewed by Els De Keyser

▲Back to top

About the speaker:

Jared Diamond - Civilization scholar
Jared Diamond investigates why cultures prosper or decline -- and what we can learn by taking a broad look across many kinds of societies.

Why you should listen

In his books Guns, Germs and Steel and Collapse (and the popular PBS and National Geographic documentaries they inspired), big-picture scholar Jared Diamond explores civilizations and why they all seem to fall. Now in his latest book, The World Until Yesterday, Diamond examines small, traditional, tribal societies -- and suggests that modern civilization is only our latest solution to survival.
 
Diamond’s background in evolutionary biology, geography and physiology informs his integrated vision of human history. He posits that success -- and failure -- depends on how well societies adapt to their changing environment.

More profile about the speaker
Jared Diamond | Speaker | TED.com