English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDYouth 2015

Jill Heinerth: The mysterious world of underwater caves

Jill Heinerth: Bota e mistershme e shpellave nenujore

Filmed
Views 1,488,514

Zhytesja e shpellave Jill Heinerth eksploron rrymat e ujrave te nendheshme qe rrjedhin ne planet. Duke punuar me biologet, klimatologet e arkeologet, Heinerth zbulon misteret e formave te jetes qe okupojne disa nga vendet me te largeta te planetit dhe ndihmon kerkuesit te shkycin historine e ndryshimit te klimes. Ne kete fjalim te shkurter, beni nje zhytje nen vale dhe eksploroni mrekullite e hapsirave nentokesore.

- Cave diver
Jill Heinerth explores underwater caves deep inside the earth. Full bio

Jam eksploruese nënujore
00:13
I'm an underwater explorer,
më specifikisht, zhytëse shpellash.
00:17
more specifically a cave diver.
Kur isha fëmijë doja të bëhesha astronaute,
00:21
I wanted to be an astronaut
when I was a little kid,
por e rritur në Kanada,
nuk e kisha ate mundesi.
00:23
but growing up in Canada as a young girl,
that wasn't really available to me.
00:29
But as it turns out,
we know a lot more about space
Por siq duket, ne dijmë shumë
më tepër për hapsirën
se sa për rrugët nënujore që vërshojnë
nëpër planetin tonë
00:33
than we do about the underground waterways
coursing through our planet,
që janë lëngu më jetësor i Mëmës Tokë.
00:37
the very lifeblood of Mother Earth.
Andaj vendosa të bëj dicka
që ishte akoma më madhështore.
00:41
So I decided to do something
that was even more remarkable.
Në vend që të eksploroja
hapsirën e jashtme
00:45
Instead of exploring outer space,
Doja të eksploroja mrekullitë
e hapsirës së brendshme.
00:47
I wanted to explore
the wonders of inner space.
Tani, shumë njerëz do t'ju thonë
00:51
Now, a lot of people will tell you
00:53
that cave diving is perhaps
one of the most dangerous endeavors.
se zhytja në shpella është ndoshta
një nga përpjekjet më të rrezikshme.
00:58
I mean, imagine yourself
here in this room,
Imagjinoni vetën këtu në këtë dhomë
sikur papritur po zhyteni në errësirë
01:01
if you were suddenly
plunged into blackness,
me punën e vetme që të gjeni daljen
01:04
with your only job to find the exit,
nganjëherë duke notuar nëpër
këto hapsira të mëdha
01:06
sometimes swimming
through these large spaces,
01:09
and at other times
crawling beneath the seats,
dhe nganjëherë duke u zvarritur
poshtë karrikeve
01:12
following a thin guideline,
duke ndjekur një udhëzues të hollë
thjesht duke pritur për ndihmë jetësore
për t'ju ofruar frymëmarrjen e rradhës.
01:15
just waiting for the life support
to provide your very next breath.
Eh pra, kjo është puna ime.
01:19
Well, that's my workplace.
Por ajo cka dua t'ju mësoj sot
01:22
But what I want to teach you today
është se bota jonë nuk është
një shkëmb i madh i ngurtë
01:24
is that our world
is not one big solid rock.
01:29
It's a whole lot more like a sponge.
është shumë më tepër si një sfungjer.
Unë mund të notoj nëpër shumë
hapsira të sfungjerit së Tokës sonë,
01:31
I can swim through a lot of the pores
in our earth's sponge,
por ku nuk mundem
01:35
but where I can't,
01:37
other life-forms and other materials
can make that journey without me.
forma të tjera të jetës si dhe materjale
të tjera mund ta bëjnë atë rrugëtim pa mua.
Zëri im është ai që do t'ju mësoje ju
01:42
And my voice is the one
that's going to teach you
për brendësinë e mëmës Tokë.
01:45
about the inside of Mother Earth.
Nuk kishte libër udhëzues
në dispozicion për mua
01:50
There was no guidebook available to me
kur vendosa të bëhesha përsoni i parë
që zhytet në ajsbergët e Antarktides.
01:53
when I decided to be the first person
to cave dive inside Antarctic icebergs.
01:59
In 2000, this was the largest
moving object on the planet.
Në 2000-tën, ky ishte objekti
më i madh lëvizës në planet.
Erdhi nga Ross Ice Shelf
02:04
It calved off the Ross Ice Shelf,
Kështu që ne shkuam atje për të studjuar
ekologjinë e skajeve të akullit
02:06
and we went down there
to explore ice edge ecology
dhe për të kërkuar
forma jetësore nën akull.
02:09
and search for life-forms beneath the ice.
Ne përdorim një teknologji
të quajtur rifrymëzues.
02:12
We use a technology called rebreathers.
Eshtë tejet e ngjajshme me teknologjinë
që përdoret për ecjet ne hapsire.
02:15
It's an awful lot like the same technology
that is used for space walks.
02:19
This technology enables us to go deeper
Kjo teknologji na mundëson
që të shkojmë më thellë
02:22
than we could've imagined
even 10 years ago.
se sa mund ta imagjinonim
edhe para 10 viteve.
Përdorim gazra ekzotike
02:25
We use exotic gases,
Dhe mund të bëjmë misione
nënujore të gjata 20 orë
02:27
and we can make missions
even up to 20 hours long underwater.
Punoj me biologë.
02:33
I work with biologists.
Na del se shpellat janë magazina
të formave jetësore të mrekullueshme,
02:35
It turns out that caves
are repositories of amazing life-forms,
02:39
species that we never knew existed before.
specie të cilat kurrë
nuk e kemi ditur se ekzistojnë.
Shumë nga këto forma jetësore
jetojnë në mënyra të pazakonta.
02:43
Many of these life-forms
live in unusual ways.
Nuk kanë ndonjë pigment dhe
as sy në shumicën e kohës
02:47
They have no pigment
and no eyes in many cases,
dhe këto kafshë janë
jashtëzakonisht jetëgjatë.
02:51
and these animals
are also extremely long-lived.
02:55
In fact, animals swimming
in these caves today
Në fakt, kafshët që sot notojnë
nëpër këto shpella
02:59
are identical in the fossil record
janë identike në të dhënat fosilore
03:01
that predates the extinction
of the dinosaurs.
që daton zhdukjen e dinosaurëve.
03:04
So imagine that: these are
like little swimming dinosaurs.
Andaj imagjinoni se këto janë
si dinosaurë të vegjël që notojnë.
Cfarë mund të na mësojnë
ato për evolucionin dhe mbijetesën?
03:08
What can they teach us
about evolution and survival?
Kur shikojmë tek një kafshë
shumëkëmbëshe si kjo që po noton
03:13
When we look at an animal
like this remipede swimming in the jar,
shohim se ka dhëmbë të gjatë me helm.
03:17
he has giant fangs with venom.
03:20
He can actually attack something
40 times his size and kill it.
Në fakt ai mund të sulmojë dicka 40 herë
më të madhe se masa e tij dhe ta mbyse.
Sikur të kishte madhësinë e një mace
03:24
If he were the size of a cat,
Ai do të ishte gjëja më e rrezikshme
në planetin tonë.
03:26
he'd be the most dangerous
thing on our planet.
Dhe këto kafshë jetojnë në vende
mrekullisht të bukura
03:29
And these animals live
in remarkably beautiful places,
03:33
and in some cases,
caves like this, that are very young,
dhe në disa raste, nëpër shpella
si këto që janë shumë të reja
03:37
yet the animals are ancient.
prapë kafshët janë antike.
03:39
How did they get there?
Si kanë mbërritur këto kafshë aty?
03:41
I also work with physicists,
Gjithashtu punoj edhe me fizikantë,
dhe shpesh herë janë të interesuar
në ndryshimin e klimës globale.
03:44
and they're interested oftentimes
in global climate change.
Ata mund të marrin gurë brenda shpellave
03:47
They can take rocks within the caves,
dhe t'i ndajnë që të shohin
shtresat brenda tyre
03:50
and they can slice them
and look at the layers within with rocks,
të ngjajshme me rrathët e drurit
03:53
much like the rings of a tree,
dhe mund të numerojnë prapa në histori
03:55
and they can count back in history
e të mësojnë për klimën në planetin tonë
gjatë periudhave të ndryshme kohore.
03:57
and learn about the climate on our planet
at very different times.
04:00
The red that you see in this photograph
E kuqja që shihni në këtë fotografi
në fakt është pluhur
nga shkretira e Saharas.
04:03
is actually dust from the Sahara Desert.
04:06
So it's been picked up by wind,
blown across the Atlantic Ocean.
Pra është bartur nga era,
përmes oqeanit Atlantik.
Në këtë rast, e ka sjelle shiu
në ishullin Abaco të Bahamas
04:10
It's rained down in this case
on the island of Abaco in the Bahamas.
Ka depërtuar në tokë
04:15
It soaks in through the ground
04:16
and deposits itself
in the rocks within these caves.
dhe eshte depozituar vetvetiu
në shkëmbinjtë e këtyre shpellave.
Kur shikojmë pas tek shtresat e këtyre
shkëmbinjëve, mund të gjejmë kohra
04:20
And when we look back in the layers
of these rocks, we can find times
kur klima ne tokë ishte
shumë shumë e thatë
04:24
when the climate
was very, very dry on earth,
kështu që mund të shkojmë
prapa në kohë për shumë mijra vite.
04:27
and we can go back
many hundreds of thousands of years.
04:32
Paleoclimatologists are also interested
Paleoklimatologjistet gjithashtu
janë të interesuar
04:34
in where the sea level stands were
at other times on earth.
se ku qëndronin nivelet detare
gjatë kohrave të tjera.
04:38
Here in Bermuda, my team and I embarked
Këtu në Bermuda,
ekipi im dhe unë kemi filluar
04:40
on the deepest manned dives
ever conducted in the region,
me zhytjet më të thella njerëzore
të kryera ndonjëherë në rajon
dhe jemi duke kërkuar vende
04:43
and we were looking for places
04:45
where the sea level
used to lap up against the shoreline,
ku niveli i detit ngrihej
kundër bregut të tij,
me qindra metra më poshtë
se nivelet e tanishme.
04:48
many hundreds of feet
below current levels.
Unë gjithashtu punoj edhe me
paleontologë dhe arkeologë.
04:52
I also get to work with paleontologists
and archaeologists.
Në vendet si Meksika, në Bahamas,
e madje edhe në Kubë
04:56
In places like Mexico,
in the Bahamas, and even in Cuba,
po kërkojmë mbetjet kulturore
dhe njerezore në shpella
05:00
we're looking at cultural remains
and also human remains in caves,
05:05
and they tell us a lot
dhe këto shpella na tregojnë shumë
05:06
about some of the earliest
inhabitants of these regions.
për disa prej banorëve
më të hershëm të këtyre rajoneve
Por projekti im më i preferuar
prej të gjithëve ishte 15 vite më parë
05:10
But my very favorite project of all
was over 15 years ago,
05:14
when I was a part of the team
that made the very first
kur isha pjesë e ekipit që bëri
05:16
accurate, three-dimensional map
of a subterranean surface.
hartën e parë të saktë, tri-dimensionale
të sipërfaqes nëntokësore.
Pajisja me të cilën po lëviz nëpër shpellë
05:20
This device that I'm
driving through the cave
në fakt po krijonte modelin tri-dimensional
ndërsa ne po e ngisnim atë.
05:22
was actually creating
a three-dimensional model as we drove it.
05:27
We also used ultra low frequency radio
Ne gjithashtu përdorëm
radio me frekuencë të ulët
05:29
to broadcast back to the surface
our exact position within the cave.
për të transmetuar në siperfaqe pozitat
tona të sakta brenda shpellës.
05:34
So I swam under houses and businesses
and bowling alleys and golf courses,
Andaj, kam notuar nën shtëpi,
biznese, dhe fusha golfi
madje edhe nën Sonny BBQ Restaurant
05:39
and even under a Sonny's BBQ Restaurant,
mjaft mbreselënëse,
dhe ajo cka kjo më mësoi
05:43
Pretty remarkable, and what that taught me
05:45
was that everything we do
on the surface of our earth
ishte se gjithcka që ne bëjmë
në sipërfaqën e tokës sonë
05:48
will be returned to us to drink.
do të na kthehet në ate qe pijme.
Uji i planetit tonë nuk është
vetem tek lumejtë, liqenet, dhe oqeanet
05:50
Our water planet is not just
rivers, lakes and oceans,
05:55
but it's this vast network of groundwater
that knits us all together.
por është ky rrjet i nënujrave që
na nderthurr të gjithëve së bashku.
është burim i përbashkët prej të cilit
ne të gjithë pijmë.
06:00
It's a shared resource
from which we all drink.
06:04
And when we can understand
our human connections with our groundwater
Kur ne t'i kuptojmë lidhjet njerëzore
me nënujin tonë
06:08
and all of our water resources
on this planet,
dhe me të gjitha burimet
ujore në këtë planet,
atëherë ne do të jemi
duke punuar ne problemin
06:11
then we'll be working on the problem
që me gjasë është çështja
më e rëndësishme e këtij shekulli.
06:12
that's probably the most important
issue of this century.
06:17
So I never got to be that astronaut
that I always wanted to be,
Kurrë nuk pata mundësinë të bëhem
astronaute sic kam dashur gjithmonë
06:20
but this mapping device,
designed by Dr. Bill Stone, will be.
por kjo pajisje hartuese e hartuar
nga Dr.Bill Stone, do të jetë.
Ne fakt, është shndërruar.
06:24
It's actually morphed.
06:25
It's now a self-swimming autonomous robot,
Tani është nje robot vetë-notues autonom,
06:28
artificially intelligent,
me inteligjence artificiale
dhe qellimi bazë i saj është që të shkoje
në hënën e Jupiterit Europa
06:30
and its ultimate goal
is to go to Jupiter's moon Europa
06:34
and explore oceans beneath
the frozen surface of that body.
dhe të eksploroje oqeanet ndër siperfaqen
e ngrirë të atij trupi.
06:39
And that's pretty amazing.
Dhe kjo është shumë e mahnitshme.
06:42
(Applause)
Translated by Marigona Morina
Reviewed by Helena Bedalli

▲Back to top

About the speaker:

Jill Heinerth - Cave diver
Jill Heinerth explores underwater caves deep inside the earth.

Why you should listen

More people have walked on the moon than have been to some of the places that Jill's exploration has taken her right here on the earth. From the most dangerous technical dives deep inside underwater caves, to searching for never-before-seen ecosystems inside giant Antarctic icebergs, to the lawless desert border area between Egypt and Libya while a civil war raged around her, Jill's curiosity and passion about our watery planet is the driving force in her life.

Jill’s accolades include induction into the Explorer's Club and the inaugural class of the Women Diver's Hall of Fame. She received the Wyland ICON Award, an honor she shares with several of her underwater heroes including Jacques Cousteau, Robert Ballard and Dr. Sylvia Earle. She was named a "Living Legend" by Sport Diver Magazine and selected as Scuba Diving Magazine's "Sea Hero of the Year 2012."

In recognition of her lifetime achievement, Jill was awarded the inaugural Sir Christopher Ondaatje Medal for Exploration. Established by the Royal Canadian Geographical Society in 2013, the medal recognizes singular achievements and the pursuit of excellence by an outstanding Canadian explorer.

More profile about the speaker
Jill Heinerth | Speaker | TED.com