English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDWomen 2015

Jane Fonda and Lily Tomlin: A hilarious celebration of lifelong female friendship

Jane Fonda နှင့် Lily Tomlin: ရာသက်ပန် ခင်မင်ရင်းနှီးမှုကို ပျော်ရွှင်မြူးတူးစွာ ကျင်းပခြင်း။

Filmed:
2,829,260 views

အထင်ကရ နှစ်ယောက်အတွဲဖြစ်တဲ့ Jane Fonda နဲ့ Lily Tomlin တို့ဟာ ခင်မင်ရင်းနှီးကြတာ ဆယ်စုနှစ်တွေချီခဲ့ပါပြီ။ Pat Mitchell က အစီအစဉ်မှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်တဲ့ ပကတိအတိုင်း ကြင်နာဖွယ်ကောင်းပြီး ကျယ်ပြန့်တဲ့ ကဏ္ဍအမျိုးမျိုးပါဝင်တဲ့ စကားပြောဆိုခန်းမှာ သုံးယောက်သား အသက်ရှည်ခြင်း၊ အမျိုးသမီးဝါဒ၊ အမျိုးသားနဲ့ အမျိုးသမီးတို့အကြား ခင်မင်ရင်းနှီးမှုများ မတူပုံကိုဆွေးနွေးကြပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ကျန်းမာစွာ အသက်ရှင်နေထိုင်ရေးနဲ့ ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာရဲ့ အနာဂတ်ထဲက အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ကဏ္ကကိုပါ။ Fonda ပြောတာက " ကျွန်မရဲ့ အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေတွေသာ မရှိခဲ့ရင် ကျွန်မ ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့မလဲ ဆိုတာကို သိတောင် မသိနိုင်ပါဘူး။ ကျွန်မ ရပ်တည်နိုင်တာက အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေတွေရှိတဲ့ အတွက်ကြောင့်ပါ"တဲ့။

- Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist. Full bio

- Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy. Full bio

Pat Mitchell: So I was thinking
about female friendship a lot,
Pat Michell: အမျိုးသမီး ခင်မင်ရင်း
နှီးမှုအကြောင်း အများကြီး တွေးမိပြီး
00:12
and by the way, these two women,
စကားမစပ် ဒီအမျိုးသမီး နှစ်ယောက်အကြောင်း
00:15
I'm very honored to say,
ပြောရတာ အရမ်းဂုဏ်ယူမိတယ်
00:18
have been my friends
for a very long time, too.
ကျွန်တော်နဲ့လည်း မိတ်ဆွေဖြစ်တာကြာပါပြီ။
00:19
Jane Fonda: Yes we have.
Jane Fonda- ဟုတ်တယ်ရှင်။
00:22
PM: And one of the things
that I read about female friendship
PM: အမျိုးသမီး ခင်မင်ရင်းနှီးမှုအကြောင်း
တစ်ခု ဖတ်မိတာက
00:23
is something that Cervantes said.
Cervantes ပြောခဲ့တာကို သတိရစရာပါ။
00:27
He said, "You can tell
a lot about someone,"
သူက " လူတစ်ယောက်အကြောင်းကို
ဒီနေ့ကိစ္စထဲမှာလို အမျိုးသမီးဆိုပါစို့၊
00:28
in this case a woman,
သူ့အဖော်တွေကို ကြည့်ပြီး
00:32
"by the company that she keeps."
အများကြီးပြောနိုင်တယ်လို့
သူက ပြောကြားခဲ့ဘူးတယ်။
00:33
So let's start with --
ဒီတော့ စလိုက်ရအောင်
00:35
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
00:37
JF: We're in big trouble.
JF: ကျွန်မတို့ ဒုက္ခရောက်ပြီ။
00:40
Lily Tomlin: Hand me one of those waters,
LityTomlin: ရေလေး လှမ်းလိုက်ပါဦး၊
00:41
I'm extremely dry.
အာခေါင် အရမ်း ခြောက်တယ်။
00:43
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
00:45
JF: You're taking up our time.
JF: ရှင်က အချိန်ဆွဲနေတာပဲ။
00:53
We have a very limited --
အချိန်က အရမ်းနည်းတယ်နော်..
00:55
LT: Just being with her
sucks the life out of me.
LT: သူမနဲ့ရှိရတာ ကိုယ့်ဆီက
အသက်ကို စုတ်ယူနေတာ။
00:56
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
00:59
JF: You ain't seen nothing yet.
JF: ဘာမှ နားမလည်သေးပါလား။
01:02
Anyway -- sorry.
ကဲပါလေ တောင်းပန်ပါတယ်။
01:03
PM: So tell me, what do you
look for in a friend?
PM: ကဲ မိတ်ဆွေဆီမှာ ဘာကို ခင်ဗျား ရှာလဲ။
01:05
LT: I look for someone
who has a sense of fun,
LT: ပျော်ရွင်တဲ့စိတ် ရှိတဲ့သူ၊
01:09
who's audacious,
သတ္တိရှိတဲ့သူ၊
01:12
who's forthcoming, who has politics,
ဟက်ဟက်ပက်ပက် ရှိတဲ့သူ၊
နိုင်ငံရေးအမြင်ရှိတဲ့သူ၊
01:15
who has even a small scrap
of passion for the planet,
ကမ္ဘာဂြိုဟ်အတွက် ပြင်းပြစိတ်
နည်းနည်းလေးဖြစ်ဖြစ် ရှိတဲ့သူ၊
01:18
someone who's decent,
has a sense of justice
ရည်မွန်ပြီး တရာမျှတမှုရှိတဲ့သူ၊ ကိုယ့်ကို
01:23
and who thinks I'm worthwhile.
တန်ဖိုးရှိတယ်လို့ ထင်တဲ့သူကို ရှာတယ်။
01:26
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
01:28
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
01:30
JF: You know, I was thinking this morning,
JF: သိတယ်နော် ဒီမနက်က တွေးနေမိတာလေ၊
01:34
I don't even know what I would do
without my women friends.
အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေတွေ မရှိခဲ့ရင်
ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့မယ် မသိဘူး။
01:36
I mean it's, "I have my friends,
therefore I am."
ဆိုလိုတာက "မိတ်ဆွေတွေရှိလို့
ကျွန်မ ရှိနေတာ"
01:39
LT: (Laughter)
LT: (ရယ်သံများ)
01:42
JF: No, it's true.
JF: တကယ်အမှန်ပါ။
01:43
I exist because I have
my women friends. They --
ကျွန်မ ရပ်တည်နေတာ အမျိုးသမီး
မိတ်ဆွေတွေရှိလို့၊
01:45
You're one of them.
ရှင်က အဲဒီထဲက တစ်ယောက်လေ
01:48
I don't know about you. But anyway --
ရှင့်အကြောင်း မသိဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ...
01:49
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
01:51
You know, they make me stronger,
they make me smarter,
သိတဲ့အတိုင်း ကျွန်မကို ပို သန်မာအောင်၊
ပိုတော်အောင်၊
01:52
they make me braver.
ပိုသတ္တိရှိအောင် လုပ်ပေးကြတယ်။
01:55
They tap me on the shoulder when I might
be in need of course-correcting.
အမှားပြင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ချိန်မှာ
ပခုံးပုတ်ပေးကြတယ်။
01:56
And most of them are
a good deal younger than me, too.
အများစုဟာ ကျွန်မထက် အရမ်းလည်း ငယ်ကြတယ်။
02:01
You know? I mean, it's nice --
LT: Thank you.
သိတယ်မို့လား၊ ဆိုလိုတာက ၊ ကောင်းတယ်...
LT: ကျေးဇူးပါ။
02:04
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
02:06
JF: No, I do, I include you in that,
because listen, you know --
JF: တကယ်ပါ၊ အဲဒီထဲ ရှင်ပါတဲ့အကြောင်း၊
နားထောင်ပါ၊ သိပါတယ်
02:09
it's nice to have somebody still around
to play with and learn from
အဆုံးသတ်ဆီ သွားနေချိန်မှာ
အတူကစားဖို့နဲ့ ဒီကနေသင်ယူဖို့
02:12
when you're getting toward the end.
အနားမှာ တစ်ယောက်ယောက်ရှိတာ ကောင်းတယ်။
02:15
I'm approaching --
I'll be there sooner than you.
ကျွန်မက နီးနေပြီ၊ ရှင့်ထက် ပိုစောလိမ့်မယ်။
02:17
LT: No, I'm glad to have you
parallel aging alongside me.
LT: ရှင်နဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြိုင်တူ အိုမင်း
လာတာ ဝမ်းသာတယ်။
02:19
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
02:22
JF: I'm showing you the way.
JF: ရှင့်ကို ဒီလမ်း ပြနေတာလေ။
02:24
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
02:26
LT: Well, you are and you have.
LT: ဟုတ်ပါပြီ၊ ဟုတ်ပါပြီရှင်။
02:27
PM: Well, as we grow older,
PM: အင်း ကျွန်တော်တို့တွေ
02:29
and as we go through
different kinds of life's journeys,
အိုမင်းလာပြီး ဘဝခရီး မျိုးစုံကို
ဖြတ်သန်းလာရင်း
02:30
what do you do to keep
your friendships vital and alive?
ခင်ဗျားတို့ရဲ့ ခင်မင်ရင်းနှီးမှုကို
အရေးပါ ရှင်သန်ဖို့ ဘာလုပ်လဲဗျ။
02:33
LT: Well you have to use a lot of --
LT: အများကြီး အသုံးပြုဖို့လိုတာပေါ့
02:38
JF: She doesn't invite me over much,
I'll tell you that.
JF: သူက ကျွန်မကို အများကြီး မဖိတ်ဘူး၊
ဒါကို ပြောပြမယ်။
02:39
LT: I have to use a lot of social media --
LT: လူမှုရေး မီဒီယာတွ​ေ အများကြီး သုံးရတယ်
02:42
You be quiet now. And so --
ရှင် အခု တိတ်တိတ်နေပါ ။ ဒီတော့
02:44
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
02:46
LT: And I look through my emails,
I look through my texts
LT: ကိုယ့်မိတ်ဆွေတွေကို တွေ့ဖို့
အီးမေးလ်တွေ၊ စာသားတွေ
02:48
to find my friends,
လှန်လှောကြည့်တယ်။
02:51
so I can answer them
as quickly as possible,
သူတို့ဆီ အမြန်ဆုံး စာပြန်နိုင်အောင်ပေါ့။
02:52
because I know they need my counsel.
အကြောင်းက ကျွန်မရဲ့ အကြံဉာဏ်
သူတို့လိုတာ သိလို့ပါ။
02:54
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
02:57
They need my support,
သူတို့ ကျွန်မရဲ့အားပေးမှု
03:00
because most of my friends
are writers, or activists, or actors,
လိုတာက မိတ်ဆွေအများစုဟာ စာရေးဆရာ၊
လှုပ်ရှားသူ၊ သရုပ်ဆောင်တွေ
03:01
and you're all three ...
ဖြစ်တော့ ရှင်ကတော့
03:04
and a long string
of other descriptive phrases,
သုံးမျိုးစလုံး၊ အထူးဖေါ်ပြရမယ့် အခြား
စကားစုတွေတစ်သီကြီးနဲ့ ဆိုတာကြောင့်လေ။
03:05
and I want to get to you
as soon as possible,
ရှင့်ဆီကို အမြန်ဆုံး ရောက်ချင်ပါတယ်။
03:09
I want you to know that I'm there for you.
ကျွန်မ ရှင့်အတွက်ရှိတာ ရှင် သိစေချင်တယ်။
03:13
JF: Do you do emojis?
JF: အီမိုဂျိ သုံးလား။
03:15
LT: Oh ...
JF: No?
LT: အိုး...
JF: မသုံးဘူးလား။
03:17
LT: That's embarrassing.
JF: I'm really into emojis.
LT: ရှက်စရာကြီး။
JF: ကျွန်မတော့ အရမ်းစိတ်ပါတယ်။
03:19
LT: No, I spell out my --
LT: ဟင့်အင်း၊ ကျွန်မက..
03:21
I spell out my words of happiness
and congratulations,
ကျွန်မက..ပျော်ရွင်မှု၊ ချီးကျူးမှုတွေနဲ့
ဝမ်းနည်းမှုရဲ့ ကိုယ့်စာလုံးတွေကို
03:23
and sadness.
ရှင်းအောင်ပြောတယ်။
03:27
JF: You spell it right out --
JF: ဒါကို ရှင်းအောင်ပြောတယ်..
03:29
LT: I spell it, every letter.
LT: တစ်လုံးချင်း ထွက်ပြောတယ်။
03:30
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
03:32
JF: Such a purist.
JF: အဲလောက် ထုံးမီစံကျတာ
03:33
You know, as I've gotten older,
သိတဲ့အတိုင်း အသက်ကြီးလာပြီဆိုတော့
03:35
I've understood more
the importance of friendships,
ခင်မင်ရင်းနှီးမှုရဲ့ တန်ဖိုးကို
ပိုနားလည်လာပြီး
03:37
and so, I really make an effort
ဒါနဲ့ ကမ်းလှမ်းကာ အချိန်းအချက်လုပ်ဖို့
03:40
to reach out and make play dates --
not let too much time go by.
အချိန် သိပ်အကုန်မခံပဲ တကယ်ပဲ
အားထုတ်လုပ်ဆောင်တယ်။
03:42
I read a lot
စာအများကြီး ဖတ်တယ်။
03:46
so, as Lily knows all too well,
ဒီတော့ Lily ကောင်းကောင်း သိသလိုပဲ
03:48
my books that I like,
I send to my friends.
ကြိုက်တဲ့စာအုပ်တွေ မိတ်ဆွေကိုပို့ပေးတယ်။
03:50
LT: When we knew we would be here today
LT: သိခဲ့ကြလို့ ဒီနေ့ ဒီကိုရောက်တာလေ။
03:52
you sent me a lot of books
about women, female friendships,
အမျိုးသမီး၊ ခင်မင်ရင်းနှီးမှု အကြောင်း
စာအုပ်တွေ ပို့ပေးတယ်၊
03:54
and I was so surprised
to see how many books,
အံ့ဩမိတာက စာအုပ်တွေ၊ မကြာခင်က
03:56
how much research
has been done recently --
လုပ်ထားတဲ့ သုသေသနတွေ များတာကိုပါ။
04:00
JF: And were you grateful?
LT: I was grateful.
JF: ကျေးဇူးမတင်ဘူးမိလား။
LT: ကျေးဇူးတင်တာပေါ့။
04:02
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
04:05
PM: And --
PM: ပြီးတော့....
04:10
LT: Wait, no, it's really important
because this is another example
LT: နေဦး၊ အရေးကြီးတဲ့
အကြောင်းက အမျိုးသမီးတ​ွေ ဘယ်လို
04:11
of how women are overlooked,
put aside, marginalized.
လျစ်လျူရှုခံ၊ ဘေးဖယ်ခံ၊ ပထုတ်ခံရတယ်
ဆိုတာက နောက်ထပ် ဥပမာလေ။
04:14
There's been very little
research done on us,
အကြိမ်အများကြီး အကြံဉာဏ်ပေးခဲ့တာတောင်
ကျွန်မတို့အကြောင်း
04:18
even though we volunteered lots of times.
သုသေသနပြုချက်က အရမ်းကို နည်းပါးတယ်။
04:21
JF: That's for sure.
JF: ကျိန်းသေပါပဲရှင်။
04:23
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
04:24
LT: This is really exciting,
and you all will be interested in this.
LT: ဒါအရမ်း စိတ်လှုပ်ရှားဖို့ကောင်းတယ်၊
အားလုံး စိတ်ဝင်စားကြမှာပါ။
04:26
The Harvard Medical School study has shown
Harvard ဆေးကျောင်း လေ့လာမှုက ပြတာက
04:30
that women who have
close female friendships
ရင်းနှီးတဲ့ အမျိုးသမီး ခင်မင်မှုရှိတဲ့
အမျိုးသမီးတွေဟာ အဟန့်အတား
04:32
are less likely to develop impairments --
ဖြစ်နိုင်ခြေ ပိုနည်းပါးတယ်၊ အသက်ကြီးရင်
04:37
physical impairments as they age,
ဖြစ်တတ်တဲ့ ရုပ်ပိုင်းအဟန့်အထားတွေပေါ့၊
04:40
and they are likely to be seen
to be living much more vital, exciting --
သူတို့ကို အများကြီး ပိုရှင်သန်
တက်ကြွသူတွေအဖြစ် မြင်ရဖို့ရှိတယ်။
04:42
JF: And longer --
JF: ပြီး ပိုအသက်ရှည်တယ်၊
04:48
LT: Joyful lives.
LT: ပျော်စရာ ဘဝတွေပေါ့။
04:49
JF: We live five years longer than men.
JF: အမျိုးသားတွေထက် ငါးနှစ် ပိုရှည်တယ်။
04:50
LT: I think I'd trade the years for joy.
နှစ်တွေကို အပျော်အတွက် လဲချင်မယ်ထင်တယ်။
04:52
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
04:54
LT: But the most important
part is they found --
LT: ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးဆုံးအပိုင်းက
သူတို့တွေ့တဲ့
04:58
the results were so exciting
and so conclusive --
ရလဒ်တွေဟာ အရမ်း စိတ်လှုပ်ရှားစရာ
ကောင်းပြီး ခိုင်မာမှုရှိတာပါ။
05:01
the researchers found
သုသေသီတွေ တွေ့ရှိတာက
05:04
that not having close female friends
is detrimental to your health,
ရင်းနှီးတဲ့ အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေမရှိခြင်းဟာ
ဆေးလိပ်သောက်တာ ၊ အဝလွန်တာတို့လိုပဲ
05:06
as much as smoking or being overweight.
ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေတာပါ။
05:12
JF: And there's something else, too --
JF: နောက်ထပ်လည်း ရှိသေးတယ်..
05:15
LT: I've said my part, so ...
LT: ကျွန်မတော့ ပြောပြီးပြီ ..
05:17
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
05:18
JF: OK, well, listen to my part,
because there's an additional thing.
JK: ကောင်းပြီ၊ ကျွန်မအပိုင်း နားထောင်ပါဦး၊
ထပ်ဖြည့်ပေးချင်တာ တစ်ခုရှိလို့ပါ။
05:19
Because they only --
for years, decades --
အကြောင်း ဒါတွေက
ဆယ်စုနှစ်တွေပဲ ရှိသေးလို့ပါ။
05:23
they only researched men when they
were trying to understand stress,
စိတ်ဖိစီးမှုကို နားလည်ဖို့ ကြိုးစားရင်း
အမျိုးသားတွေကိုပဲ သုသေသနပြုကြတယ်။
05:25
only very recently have they researched
what happens to women when we're stressed,
သိပ်မကြာခင်ကမှ စိတ်ဖိစီးမှုခံရတဲ့အခါ
အမျိုးသမီးတွေမှာဖြစ်တာကို လေ့လာတာပါ၊
05:30
and it turns out
that when we're stressed -- women,
တွေ့ရတာက ကျွန်မတို့ အမျိုးသီးတွေဟာ
စိတ်ဖိစီးမှုခံရတဲ့အခါ
05:34
our bodies get flooded by oxytocin.
ကိုယ်မှာ အောက်စီတိုစင်တွေနဲ့ ပြည့်လာပါတယ်။
05:38
Which is a feel-good, calming,
stress-reducing hormone.
ဒါက နေလို့ကောင်းပြီး ငြိမ်သက်ကာ
စိတ်ဖိစီးမှု လျော့စေတဲ့ ဟိုမုန်းပါ။
05:42
Which is also increased
when we're with our women friends.
ဒါက ကျွန်မတို့ရဲ့ အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေတွေနဲ့
အတူရှိချိန်မှာလည်း တိုးစေပါတယ်။
05:45
And I do think that's one reason
why we live longer.
ဒါဟာ ကျွန်မတို့တွေ ပိုအသက်ရှည်ခြင်းရဲ့
အကြောင်းတစ်ရပ်လို့ လုံးဝယုံတယ်။
05:50
And I feel so bad for men
because they don't have that.
ယောက်ျားတွေမှာ ဒါမရှိကြတဲ့အတွက်
စိတ်မကောင်းဖြစ်မိတယ်။
05:54
Testosterone in men
diminishes the effects of oxytocin.
ယောက်ျားတွေမှာရှိတဲ့ တဲစ်တိုစတီရုန်းက
အောက်စီတိုစင်ကို လျော့ပါးစေတယ်။
05:56
LT: Well, when you and I
and Dolly made "9 to 5" ...
LT: အင်း၊ ရှင်နဲ့ ကျွန်မ နဲ့ Dolly တို့
"9 to 5" ကားရိုက်တုန်းက
06:01
JF: Oh --
JF: အိုး...
06:04
LT: We laughed, we did,
we laughed so much,
LT: ကျွန်မတို့ ရယ်တာ၊
အရမ်းကို ရယ်ခဲ့တာလေ။
06:05
we found we had so much in common
and we're so different.
ကျွန်မတို့ဟာ အတော်များများတူပြီး
အတော့ကို ကွဲပြားတာလေ။
06:07
Here she is, like Hollywood royalty,
ဒီမှာ သူမက Hollywood တော်ဝင်လိုပဲ။
06:10
I'm like a tough kid from Detroit,
ကျွန်မကတော့ Detroit က လူရမ်းကားလေး လိုပေါ့
06:12
[Dolly's] a Southern kid
from a poor town in Tennessee,
Dolly ဟာ Tennessee ရဲ့ ဆင်းရဲ့တဲ့
မြို့လေးက တောင်ပိုင်းသူကလေးပါ။
06:14
and we found we were so in sync as women,
ကျွန်မတို့ဟာ မိန်းမသားတွေ အနေနဲ့
အရမ်းကို လိုက်ဖက်တာကို တွေ့ရှိပြီး
06:18
and we must have --
ရှိရမှာက....
06:22
we laughed -- we must have added
at least a decade onto our lifespans.
ရယ်ခဲ့တယ်၊ ကျွန်မတို့ရဲ့ အသက်ကိုကို
အနည်းဆုံး ဆယ်နှစ်လောက် တိုးပေးနိုင်ခဲ့တာ။
06:23
JF: I think -- we sure
crossed our legs a lot.
တင်ပျဉ်ချိတ် များများထိုင် ဖို့ကတော့
ကျိန်းသေတယ် ထင်တာပဲ။
06:29
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
06:32
If you know what I mean.
ဆိုလိုတာ ရှင်သိရင်ပေါ့။
06:34
LT: I think we all know what you mean.
ရှင်ဆိုလိုတာ အားလုံးသိတယ်လို့ ထင်ပါတယ်။
06:37
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
06:39
PM: You're adding decades
to our lives right now.
PM: အခု ခင်ဗျားတို့ အသက်ကို
ဆယ်ချီပြီး တိုးပေးနေပြီ။
06:41
So among the books that Jane
sent us both to read on female friendship
အမျိုးသမီး ခင်မင်မှုအကြောင်း ဖတ်ဖို့
နှစ်ယောက်လုံးကို Jane ပို့ခဲ့တဲ့ စာအုပ်တွေ
06:44
was one by a woman we admire greatly,
Sister Joan Chittister,
အနက်က တစ်အုပ်က ကျွန်တော်တို့ အရမ်းကို
လေးစားတဲ့ Sister Joan Chittister ပါ။
06:49
who said about female friendship
အမျိုးသမီး ခင်မင်မှုအကြောင်း သူမပြောတာက
06:53
that women friends
are not just a social act,
အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေတွေဟာ လူမှုရေး
လုပ်ရပ်သက်သက် မဟုတ်ပဲ
06:55
they're a spiritual act.
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ရပ်ပါ။
06:59
Do you think of your friends as spiritual?
မိတ်ဆွေတွေကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ
အဖြစ် ထင်လား။
07:01
Do they add something
spiritual to your lives?
ခင်ဗျားတို့ ဘဝကို စိတ်ပိုင်းအရ
တစ်ခုခု ဖြည့်ပေးလား။
07:03
LT: Spiritual -- I absolutely think that.
LT: စိတ်ပိုင်း... လုံးဝကို ထင်တာပေါ့။
07:06
Because -- especially people
you've known a long time,
အကြောင်းက အထူးသဖြင့် ကိုယ်အကြာကြီး
သိလာတဲ့ လူတွေပေါ့၊
07:10
people you've spent time with --
ကိုယ့်နဲ့ အချိန်ကုန်ဆုံးတဲ့ လူတွေ
07:13
I can see the spiritual
essence inside them,
သူတို့ကိုယ်တွင်းက စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ
အနှစ်သာရ၊ သိမ်မွေ့မှု၊
07:14
the tenderness, the vulnerability.
အားနွဲ့မှု ကိုမြင်နိုင်လို့ပါ။
07:17
There's actually kind of a love,
an element of love in the relationship.
ဆက်နွယ်မှုထဲက မေတ္တာရဲ့ အစိတ်အပိုင်း၊
ချစ်ခြင်းဆိုတာမျိုး တကယ်ရှိပါတယ်။
07:22
I just see deeply into your soul.
ရှင့်ရဲ့ စိတ်ရင်းကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း
မြင်ရတာလေ။
07:26
PM: Do you think that, Jane --
PM: Jane ရော၊ ဒီလိုထင်လား။
07:30
LT: But I have special powers.
LT: ကျွန်မမှာ အစွမ်းထူးတွေရှိတယ်
07:31
JF: Well, there's all kinds of friends.
JF: အင်း မိတ်ဆွေ မျိုးစုံရှိပါတယ်။
07:34
There's business friends,
and party friends,
လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မိတ်ဆွေတွေ၊
ပါတီက မိတ်ဆွေတွေပေါ့။
07:36
I've got a lot of those.
ဒါတွေ အကုန် ကျွန်မမှာရှိတယ်။
07:38
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
07:40
But the oxytocin-producing
friendships have ...
ဒါပေမဲ့ အောက်စီတိုစင် ထုတ်ပေးတဲ့
ခင်မင်ရင်းနှီးမှုတွေမှာ ....
07:42
They feel spiritual
because it's a heart opening, right?
သူတို့ကတော့ အထူးတလည်ခံစားရတယ်၊
ဘာလို့ဆို ဒါက ရင်ဖွင့်တာပဲမို့လား။
07:47
You know, we go deep. And --
သိတဲ့အတိုင်း နက်ရှိုင်းတယ်။ ပြီး..
07:51
I find that I shed tears a lot
with my intimate friends.
ကျွန်မရဲ့ မိတ်ဆွေ အရင်းအချာတွေနဲ့ မျက်ရည်
အများကြီး ကျခဲ့ဖူးတယ်လို့ ထင်တယ်။
07:54
Not because I'm sad but because
I'm so touched and inspired by them.
ဝမ်းနည်းလိုမဟုတ်ပဲ သူတို့ကြောင့်
အရမ်းခံစားမိ၊ စိတ်တက်ကြွမိလို့ပါ။
08:01
LT: And you know one of you
is going to go soon.
LT: ရှင်တို့ထဲက တစ်ယောက်
ခဏနေ သွားတော့မှာနော်။
08:06
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
08:09
PM: Well, two of us are sitting here,
Lily, which one are you talking about?
PM: အင်း နှစ်ယောက်စလုံး ဒီမှာ ထိုင်
နေကြတယ်၊ Lily ဘယ်သူ့ကိုပြောနေတာလဲ။
08:14
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
08:19
And I always think, when women
talk about their friendships,
အမြဲထင်မိတာက အမျိုးသမီးတွေ
သူတို့ရဲ့ ခင်မင်မှုတွေအကြောင်း
08:20
that men always look a little mystified.
ပြောရင် ယောက်ျားတွေဟာ အမြဲ နည်းနည်း
နဝေတိမ်တောင်ဖြစ်ပုံရတယ်။
08:23
What are the differences, in your opinion,
ခင်ဗျား အမြင်မှာ ယောက်ျားတွေ
ရင်းနှီးမှုနဲ့
08:26
between men friendships
and women friendships?
မိန်းမတွေ ရင်းနှီးမှုကြားက ကွာခြားချက်တွေ
က ဘာတွေလဲ။
08:29
JF: There's a lot of difference,
JF: ကွာခြားချက်က အများကြီးပါ။
08:32
and I think we have to have
a lot of empathy for men --
ယောက်ျားတွေကို အများကြီး
စာနာကြည့်ဖို့လိုတာပေါ့ ရှင်။
08:34
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
08:37
that they don't have what we have.
ကျွန်မတို့မှာရှိတာ သူတို့မှာ မရှိကြဘူးလေ။
08:38
Which I think may be why they die sooner.
ဒါကြောင့် သူတို့ စောစော သေကြတာလို့
ထင်တာပဲ။
08:43
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
08:45
I have a lot of compassion for men,
ယောက်ျားတွေကို အများကြီး ကရုဏာ သက်မိတယ်၊
08:47
because women, no kidding, we --
အကြောင်းက နောက်တာမဟုတ်ဘူးနော်
ကျွန်မတို့ မိန်းမတွေရဲ့...
08:49
women's relationships, our friendships
are full disclosure, we go deep.
အမျိုးသမီး ဆက်နွယ်မှု၊ ကျွန်မတို့ရဲ့
ခင်မင်ရင်းနှီးမှုဟာ နက်ရှိုင်း လို့ပါ။
08:53
They're revelatory.
ဒါတွေဟာ အမြင်သစ်ပေးနိုင်တယ်လေ။
08:59
We risk vulnerability --
this is something men don't do.
ကျွန်မတို့က အားနည်းချက်ကို စွန့်စားတယ်
..ဒါက ယောက်ျားတွေ မလုပ်ကြဘူးလေ။
09:01
I mean how many times
have I asked you, "Am I doing OK?"
ဆိုလိုတာက "ကျွန်မ အဆင်ပြေလား" လို့
ရှင့်ကို ဘယ်နှစ်ခါမေးဖူးလဲ။
09:06
"Did I really screw up there?"
"ကျွန်မက ပေါက်တိကပေါက်ချာ
ဖြစ်ခဲ့လား" လို့လေ။
09:09
PM: You're doing great.
PM: လုပ်တာ ကောင်းပါတယ် ဗျ။
09:11
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
09:13
JF: But I mean, we ask questions like that
JF: ဒါပေမဲ့ ဆိုလိုတာက ကျွန်မတို့
အမျိုးသမီး မိတ်ဆွေအကြောင်းလို
09:14
of our women friends,
မေးခွန်းတွေတော့ မေးပါတယ်။
09:17
and men don't.
ယောက်ျားတွေကတော့ မမေးဘူးလေ။
09:18
You know, people describe women's
relationships as face-to-face,
သိတဲ့အတိုင်း၊ လူတွေက အမျိုးသမီး
ဆက်ဆံရေးကို မျက်နှာချင်းဆိုင်လို့ ဆိုပြီး
09:20
whereas men's friendships
are more side-by-side.
ယောက်ျား ဆက်ဆံရေးကျတော့
ဘေးချင်းယှဉ် လို့ပြောကြတယ်။
09:24
LT: I mean most of the time
men don't want to reveal their emotions,
LT: ဆိုလိုတာက အချိန်အများစုမှာ
ယောကျားတွေဟာ ခံစားချက်တွေကို မလှစ်ဟချင်ပဲ
09:27
they want to bury deeper feelings.
ပိုနက်တဲ့ခံစားမှုတွေကို မျိုသိပ်တယ်
09:31
I mean, that's the general,
conventional thought.
ဆိုလိုတာက ဒါဟာ ယေဘုယျ၊ သမားရိုးကျ အတွေးပါ။
09:33
They would rather go off in their man cave
and watch a game or hit golf balls,
သူတို့ရဲ့ ယောက်ျားဂူထဲကိုသွားပြီး
ဂေါက်ရိုက်တာ၊ အားကစား
09:36
or talk about sports,
or hunting, or cars or have sex.
အကြောင်းပြောတာ၊ အမဲလိုက်တာ၊ ကားတွေနဲ့
လိင်ဆက်ဆံတာတွေ လုပ်ကြတယ်။
09:40
I mean, it's just the kind of --
it's a more manly behavior.
ဆိုလိုတာက ဒါက ယောက်ျား
ပိုဆန်တဲ့ အပြုအမူမျိုးပါ။
09:45
JF: You meant --
LT: They talk about sex.
JF: ရှင်ဆိုလိုတာက
LT: သူတို့ လိင်ကိစ္စပြောတာ။
09:48
I meant they might have sex
ဆိုလိုတာက သူတို့ရဲ ယောက်ျားဂူထဲ
09:51
if they could get somebody
in their man cave to --
တစ်ယောက်ယောက် ရောက်လာရင်
လိင်ဆက်ဆံလောက်တယ်လို့ပါ။
09:52
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
09:55
JF: You know something, though,
that I find very interesting --
အရမ်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်လို့
ကျွန်မထင်တဲ့ဟာ တစ်ခု ရှင်သိပေမယ့်
09:58
and again, psychologists didn't know this
until relatively recently --
ထပ်ပြောရရင် စိတ်ပညာရှင်တွေ
မကြာသေးခင်ကမှ သိတာက
10:01
is that men are born every bit
as relational as women are.
ယောက်ျားတွေဟာ မိန်းမတွေလိုပဲ မွေးချိန်မှာ
ဆက်နွယ်မှု ရှိနေကြတာပါ။
10:06
If you look at films
of newborn baby boys and girls,
ရုပ်ရှင်ထဲမှာ မွေးကင်းစ ယောက်ျားလေး၊
မိန်ကလေးတွေကို ကြည့်လိုက်ရင်
10:09
you'll see the baby boys
just like the girls,
ယောက်ျားပေါက်စလေးတွေဟာ
မိန်းကလေးတွေ လိုပဲလေ၊
10:13
gazing into their mother's eyes,
သူတို့အမေတွေရဲ့ မျက်လုံးတွေထဲ
ငေးကြည့်နေကြတာ။
10:15
you know, needing that relational
exchange of energy.
သိတဲ့အတိုင်း၊ စွမ်းအင်ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုကို
ဖလှယ်ချင်တာကို ပြနေတာလေ။
10:18
When the mother looks away,
they could see the dismay on the child,
မိခင်က မျက်နှာကိုလွှဲလိုက်တဲ့အခါ ကလေးရဲ့
တုန်လှုပ်မှုကို မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။
10:22
even the boy would cry.
ကောင်လေးက ငိုတောင်ငိုမယ်။
10:27
They need relationship.
သူတို့ဟာ ဆက်နွယ်မှုကို လိုအပ်ကြတယ်။
10:28
So the question is why,
as they grow older, does that change?
ဒီတော့ မေးခွန်းက သူတို့ကြီးလာတော့
ဘာလို့ပြောင်းသွားတာလဲ။
10:30
And the answer is patriarchal culture,
အဖြေကတော့ ယောက်ျားကြီးစိုးတဲ့
ယဉ်ကျေးမှုပါ။
10:34
which says to boys and young men
ကောင်လေးတွေနဲ့ လူရွယ်တွေကို
ဆက်နွယ်မှုကို လိုအပ်ခြင်း၊
10:37
that to be needing of relationship,
to be emotional with someone is girly.
စိတ်လှုပ်ရှားခံစားမှုတို့လို အရာတွေဟာ
မိန်းကလေးဆန်မှုလို့ ထင်မြင်ကြတယ်။
10:40
That a real man doesn't ask
directions or express a need,
တကယ့် ယောက်ျားတွေဟာဟာ လမ်းညွန်ချက်
တောင်းတာ၊ လိုအပ်တာကို မေးတာ မလုပ်ဘူး။
10:45
they don't go to doctors if they feel bad.
နေထိုင်မကောင်းရင် ဆရာဝန်ဆီ မသွားဘူး။
10:51
They don't ask for help.
အကူအညီ မတောင်းဘူး။
10:53
There's a quote that I really like,
အရမ်းကြိုက်တဲ့ ကိုးကားချက် တစ်ခုက
10:55
"Men fear that becoming 'we'
will erase his 'I'."
"ယောက်ျားတွေကြောက်တာက "ငါတို့"
ဖြစ်လာမှုက သူ့ရဲ့ "ငါ"ကို ဖျက်ပစ်မှာကိုပါ။"
10:56
You know, his sense of self.
သိတဲ့အတိုင်း၊ သူရဲ့ အတ္တ သဘောလေ။
11:01
Whereas women's sense of self
has always been kind of porous.
မိန်းမတွေရဲ့ အတ္တသဘောကျတော့
အမြဲ စိမ့်ဝင်နိုင်မှုမျိုး ဖြစ်နေတယ်။
11:03
But our "we" is our saving grace,
ဒါပေမဲ့ "ငါတို့" ဆိုတာဟာ ကျွန်မတို့ရဲ့
ကျက်သရေ ဆယ်ခြင်းပါ။
11:07
it's what makes us strong.
ဒါက ကျွန်မတို့ကို သန်မာအောင် လုပ်ပေးတားပါ။
11:11
It's not that we're better than men,
ကျွန်မတို့ ယောက်ျားတွေထက် မသါပါဘူး။
11:14
we just don't have
our masculinity to prove.
ကျွန်မတို့ ဖိုသဘာဝကို သက်သေပြဖို့ မလိုဘူး။
11:15
LT: And, well --
LT: ပြီးတော့၊ အင်း...
11:18
JF: That's a Gloria Steinem quote.
JF: ဒါ Gloria Steinem ရဲ့ အဆိုပါ။
11:19
So we can express our humanity --
LT: I know who Gloria Steinem is.
ဒီတော့ လူသားဆန်မှုကို ဖော်ပြနိုင်တယ်။
LT: Gloria Steinem ကိုသိတယ်။
11:21
JF: I know you know who she is,
but I think it's a --
JF: သူမကို ရှင်သိတာ သိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ထင်တာက
11:24
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
11:27
No, but it's a great quote, I think.
ဒါတကယ့် အဆိုကြီးလို့ ထင်တယ်။
11:29
We're not better than men, we just
don't have our masculinity to prove.
ကျွန်မတို့ ယောက်ျားတွေထက် မသာပါဘူး။
သက်သေပြစရာ ဖိုသဘာဝ မရှိဘူး။
11:31
And that's really important.
ဒါက တကယ် အရေးကြီးပါတယ်။
11:35
LT: But men are
so inculcated in the culture
LT: ဒါပေမဲ့ ယောက်ျားတွေဟာ
ယောက်ျားကြီးစိုးမှုမှာ
11:36
to be comfortable in the patriarchy.
နေသာထိုင်သာရှိတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုထဲကို
အရမ်းကို ရိုက်သွင်းခံရတာလေ။
11:39
And we've got to make
something different happen.
ကျွန်မတို့က ဆန်းသစ်တာတစ်ခုခု
လုပ်ဖို့လိုတယ်လေ။
11:42
JF: Women's friendships
are like a renewable source of power.
JF: အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ချစ်ခင်ရင်းနှီးမှုဟာ
ထပ်ဆန်းသစ်နိုင်တဲ့ စွမ်းအင်နဲ့ ဆင်တူတယ်။
11:45
LT: Well, that's what's exciting
about this subject.
LT: ဒါက ဒီအကြောင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး
စိတ်လှုပ်ရှားစရာပါ။
11:49
It's because our friendships --
ကျွန်မတို့ရဲ့ ရင်းနှီးမှုကြောင့်
11:52
female friendships
are just a hop to our sisterhood,
မိန်းမချင်းရင်းနှီးမှုတွေဟာ ညီမရင်းချာ
ချစ်ကြည်မှု ခရီးတစ်ထောက် ​ဖြစ်ပြီး
11:53
and sisterhood can be
a very powerful force,
ညီမရင်းချာ ချစ်ကြည်မှုဟာ အရမ်း
အစွမ်းရှိတဲ့ အားအင်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်လေ။
11:58
to give the world --
ကမ္ဘာကြီးကို ပေးဖို့...
12:01
to make it what it should be --
ဖြစ်သင့်တဲ့ ကမ္ဘာကို ဖန်တီးဖို့လေ။
12:03
the things that humans desperately need.
လူသားတွေ အရူးအမူး လိုအပ်တာတွေပေါ့။
12:05
PM: It is why we're talking about it,
PM: ဒါကြောင့် ဒါကို ပြောနေကြတာပါ။
12:08
because women's friendships are,
အမျိုးသမီးတွေရဲ့ ရင်းနှီးမှုတွေဟာ
12:10
as you said, Jane,
Jan ပြောသလို ဆန်းသစ်လို့
12:12
a renewable source of power.
ရတဲ့ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်လို့ပါ။
12:13
So how do we use that power?
ဒီတော့ ဒါကို ဘယ်လို သုံးကြမလဲ။
12:15
JF: Well, women are the fastest growing
demographic in the world,
JF: အင်း၊ မိန်းမတွေဟာ ကမ္ဘာမှာ
အမြန်ဆုံး တိုးပွားနေတဲ့ လူဦးရေပါ၊
12:17
especially older women.
အထူးက သက်ကြီးမိန်းမတွေပါ။
12:21
And if we harness our power,
we can change the world.
ကျွန်မတို့ရဲ့ စွမ်းအားကို အသုံးချနိုင်ရင်
ကမ္ဘာကို ပြောင်းလဲနိုင်တာပေါ့။
12:22
And guess what? We need to.
ဘာလို့ ထင်လဲ။ လုပ်ဖို့လိုတာပါ။
12:26
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
12:28
And we need to do it soon.
စောစောကို လုပ်ဖို့လို့တာ။
12:30
And one of the things
that we need to do --
လုပ်ဖို့လိုတာ တစ်ခုက ဒါကို
12:31
and we can do it as women --
မိန်းမတွေအဖြစ်နဲ့ လုပ်နိုင်တယ်။
12:34
for one thing, we kind of set
the consumer standards.
တစ်ခုရှိတာက၊ သုံးစွဲသူ
စံနှုန်းတွေ ချမှတ်တာမျိုးပေါ့။
12:35
We need to consume less.
ကျွန်မတို့ လျှော့သုံးဖို့လိုတယ်။
12:38
We in the Western world
need to consume less
ကျွန်မတို့ အနောက်တိုင်းမှာ
လျှော့သုံးဖို့လိုတယ်။
12:41
and when we buy things, we need to
buy things that are made locally,
ပစ္စည်းတွေ ဝယ်တဲ့အခါ ဒေသတွင်း
လုပ်တဲ့ပစ္စည်းတွေ ဝယ်ဖို့လိုတယ်။
12:44
when we buy food, we need to buy food
that's grown locally.
အစားအစာဝယ်ရင် ဒေသတွင်း စိုက်တဲ့
အစားအစာကို ဝယ်ဖို့လိုတယ်။
12:47
We are the ones
that need to get off the grid.
ကျွန်မတို့ဟာ ကိုယ့်ဘာသာ လုံလောက်အောင်
လုပ်ဖို့ လိုသူတွေပါ။
12:50
We need to make ourselves
independent from fossil fuels.
ကျွန်မတို့ကိုယ်တိုင် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ
တွေကို မှီခိုရတာ ကင်းဖို့လိုတယ်။
12:53
And the fossil fuel companies --
ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ ကုမ္ပဏီတွေဖြစ်တဲ့...
12:59
the Exxons and the Shell Oils
and those bad guys --
Exxons နဲ့ Shell Oils နဲ့ ဒီလူဆိုးတွေဟာ...
13:01
cause they are --
သူတို့တွေက ကျွန်မတို့ကို
13:04
are going to tell us that we can't do it
without going back to the Stone Age.
ကျောက်ခေတ်ကို ပြန်မသွားရပဲနဲ့ ဒါကို
မလုပ်နိုင်ဘူးလို့ ပြောတော့မှာ မို့ပါ။
13:05
You know, that the alternatives
just aren't quite there yet,
သိတဲ့အတိုင်း အစားထိုးသုံးစရာက
ရှိမှမရှိသေးတာ ဆိုကြပါတယ်။
13:09
and that's not true.
ဒါ မမှန်ပါဘူး။
13:12
There are countries in the world right now
အကြိမ်ကြိမ် သုံးနိုင်နိုင်တဲ့ စွမ်းအင်ကို
13:14
that are living mostly on renewable
energy and doing just fine.
သုံးနေလို့ အဆင်ပြေနေတဲ့ နိုင်ငံတွေ
အများကြီး ကမ္ဘာပေါ်မှာ ရှိနေကြပါပြီ။
13:16
And they tell us that if we do
wean ourselves from fossil fuel
ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတွေသုံးမှုကို ဖြတ်မပစ်ရင်
ကျွန်မတို့တွေ
13:19
that we're going to be
back in the Stone Age,
ကျောက်ခေတ်ကို ပြန်ရောက်သွားလိမ့်မယ်တဲ့။
13:23
and in fact, if we begin
to use renewable energy,
တကယ်က အကြိမ်ကြိမ်သုံးနိုင်တဲ့
စွမ်းအင်ကို စသုံးလိုက်ရင်
13:25
and not drill in the Arctic,
and not drill --
အာတိတ်မှာရေနံမတူးရင်၊...ဘာမှမတူးရင်...
13:30
LT: Oh, boy.
LT: ဟာ၊
13:32
JF: And not drill
in the Alberta tar sands --
JF: Alberta မှာ ရေနံ ကတ္တရာတွေ မတူးရင်..။
13:33
Right.
ဟုတ်တယ်။
13:35
That we will be --
ဖြစ်လာမှာက...
13:36
there will be more democracy
and more jobs and more well-being,
ဒီမိုကရေစီ ပိုရမယ်၊ အလုပ်တွေပိုများမယ်၊
ပိုကျန်းမာ ချမ်းသာလာမယ်၊
13:38
and it's women that are
going to lead the way.
ပြီး အမျိုးသမီးတွေဟာ ဒီနည်းကို
ဦးဆောင်တော့မှာ။
13:41
LT: Maybe we have the momentum
to start a third-wave feminist movement
LT: ဖြစ်နိုင်တာက ကျွန်မတို့တွေဟာ ကမ္ဘာ
တစ်လွှားက ညီမရင်းချာ ချစ်ခင်သူတွေနဲ့အတူ
13:43
with our sisterhood around the world,
တတိယ အမျိုးသမီးဝါဒ
လှုပ်ရှားမှု အဟုန် ရှိလာနိုင်မှာပါ။
13:48
with women we don't see,
women we may never meet,
မမြင်ခဲ့ရတဲ့အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ဘယ်တော့မှ
မတွေ့နိုင်လောက်ပေမဲ့
13:50
but we join together that way,
ဒီနည်းနဲ့ ပူးပေါင်းနိုင်လာကြမှာပါ။
13:53
because --
အကြောင်းက
13:56
Aristotle said --
Aristotle ပြောခဲ့တာက
13:57
most people --
လူအများစုဟာ....
13:59
people would die without male friendships.
ယောက်ျား ခင်မင်ရင်းနှီးမှု မရှိရင်
လူတွေသေလိမ့်မယ်တဲ့။
14:01
And the operative word here was "male."
သော့ချက်စကားလုံးက "ယောက်ျား" ဆိုတာပါ။
14:04
Because they thought that friendships
should be between equals
အကြောင်းက ရင်းနှီးမှုဟာ တူညီမှုကြားမှာ
ဖြစ်သင့်တယ်လို့ ထင်ကာ
14:07
and women were not considered equal --
မိန်းမတွေကို အတူတူလို့ မစဉ်းစားကြလို့လေ။
14:10
JF: They didn't think
we had souls even, the Greeks.
ဂရိတွေက ကျွန်မတို့ကို အသက်ရှိတယ်
တောင် မထင်ခဲ့ဘူး။
14:12
LT: No, exactly. That shows you
just how limited Aristotle was.
တကယ်၊ အတိအကျပဲ။ ဒါက Aristotle ရဲ့
အမြင်ကျဉ်းမှုကို ပြနေတာလေ။
14:15
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
14:18
And wait, no, here's the best part.
နေဦး၊ အကောင်းဆုံး အပိုင်းကို ရောက်လာပြီ။
14:21
It's like, you know,
men do need women now.
သိတဲ့အတိုင်း ယောက်ျားတွေဟာ
မိန်းမတွေကို မလိုဘူး ဆိုတောင်၊
14:23
The planet needs women.
ကမ္ဘာကြီးက မိန်းမတွေကို လိုအပ်နေတယ်။
14:27
The US Constitution needs women.
US အခြေခံဥပဒေက မိန်းမတွေကို လိုအပ်တယ်။
14:29
We are not even in the Constitution.
ကျွန်မတို့ဟာ အခြေခံဥပဒေမှာတောင် မပါဘူး။
14:31
JF: You're talking about
the Equal Rights Amendment.
JF: ရှင်က တူညီတဲ အခွင့်အရေး
ပြင်ဆင်ချက်ကို ပြောနေတာပါ။
14:34
LT: Right.
LT: မှန်တာပေါ့။
14:37
Justice Ginsberg said something like --
တရားသူကြီး Ginsberg က ဒီလိုပြောခဲ့တယ်။
14:38
every constitution that's been written
since the end of World War II
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးမှာ ရေးသားခဲ့တဲ့
အခြေခံဥပဒေတိုင်းမှာ
14:43
included a provision that made women
citizens of equal stature,
အမျိုးသမီးအား တန်းတူရည်တူ နိုင်ငံသား
ဖြစ်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းချက်ပါပေမဲ့
14:47
but ours does not.
ကျုပ်တို့ဆီမှာတော့ မပါပါဘူး။
14:52
So that would be a good place to start.
ဒီတော့ ဒါက စဖို့ကောင်းတဲ့နေရာ ဖြစ်မယ်။
14:54
Very, very mild --
သိမ်သိမ် မွေ့မွေ့ပေါ့။
14:56
JF: Right.
JF: မှန်တာပေါ့။
14:58
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
14:59
And gender equality, it's like a tide,
လိင်ညီမျှမှု၊ ဒါက ဒီရေလိုပဲ။ လှေတွေ
15:02
it would lift all boats, not just women.
အားလုံးကို မတင်မှာ၊ မိန်းမတွေပဲမဟုတ်ဘူး
15:04
PM: Needing new role models
on how to do that.
PM: ဒါကို ဘယ်လိုလုပ်ရမယ် ဆိုတာ
စံပြုသူအသစ်တွေ လိုအပ်မယ်။
15:06
How to be friends,
ဘယ်လို မိတ်ဆွေတွေ ဖြစ်ဖို့၊
15:09
how to think about our power
in different ways,
နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ အစွမ်းတွေကို
ဘယ်လိုတွေးဖို့
15:10
as consumers,
စားသုံးသူတွေအနေနဲ့
15:13
as citizens of the world,
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံသားတွေ အဖြစ်နဲ့ပါ။
15:15
and this is what makes Jane and Lily
ဒါက အမျိုးသမီးတွေ ဘယ်လို
မိတ်ဆွေဖြစ်နိုင်တာကို
15:16
a role model of how
women can be friends --
Jane နဲ့ Lily တို့ ကနေပြီး
စံပြအတုယူစရာဖြစ်အောင်
15:19
for a very long time,
လုပ်ပြနေတာ ကြာပါပြီ။
15:21
and even if they occasionally disagree.
တစ်ခါတစ်လေ သူတို့တွေ သဘောထား
မကိုက်ညီတာတောင်မှပါ။
15:23
Thank you.
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
15:25
Thank you both.
နှစ်ယောက်စလုံး ကျေးဇူးပါ။
15:28
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
15:29
JF: Thanks.
JF: ကျေးဇူးပါ။
15:30
LT: Thank you.
LT: ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
15:35
JF: Thank you.
JF: ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
15:36
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
15:38
Translated by sann tint
Reviewed by Myo Aung

▲Back to top

About the speakers:

Jane Fonda - Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist.

Why you should listen

Jane Fonda is an actor, author, producer and activist supporting environmental issues, peace and female empowerment. She founded the Georgia Campaign for Adolescent Pregnancy Prevention, and established the Jane Fonda Center for Adolescent Reproductive Health at  Emory. She cofounded the Women’s Media Center, and sits on the board of V-Day, a global effort to stop violence against women and girls.

Fonda's remarkable screen and stage career includes two Best Actress Oscars, an Emmy, a Tony Award nomination and an Honorary Palme d’Or from the Cannes Film Festival. Offstage, she revolutionized the fitness industry in the 1980s with Jane Fonda’s Workout — the all-time top-grossing home video. She has written a best-selling memoir, My Life So Far, and Prime Time, a comprehensive guide to living life to the fullest.

More profile about the speaker
Jane Fonda | Speaker | TED.com
Lily Tomlin - Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy.

Why you should listen

Throughout her extraordinary career, Lily Tomlin has won seven Emmys; a Tony for her one-woman Broadway show, Appearing Nitely; a second Tony for Best Actress; a Drama Desk Award and an Outer Critics' Circle Award for her one-woman performance in Jane Wagner’s The Search for Signs of Intelligent Life in the Universe; a Grammy for her comedy album, This Is a Recording; and two Peabody Awards, the first for the ABC television special, Edith Ann’s Christmas: Just Say Noël, and the second for narrating and executive producing the HBO film, The Celluloid Closet. In 2003, she received the Mark Twain Prize for American Humor, and in December 2014 she was the recipient of the prestigious Kennedy Center Honors in Washington DC.

She made her film debut in Robert Altman's Nashville, and gave a generation-defining performance alongside Dolly Parton and Jane Fonda in the workplace revenge comedy 9 to 5.

More profile about the speaker
Lily Tomlin | Speaker | TED.com