English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDWomen 2015

Jane Fonda and Lily Tomlin: A hilarious celebration of lifelong female friendship

Jane Fonda i Lily Tomlin: Zabawne świętowanie wieloletniej kobiecej przyjaźni

Filmed:
2,776,869 views

Legendarny duet Jany Fonda i Lily Tomlin to wieloletnie przyjaciółki. Przyjemna, rozległa konwersacja, prowadzona przez Pat Mitchell. W trójkę dyskutują o długowieczności, feminizmie, różnicy pomiędzy przyjaźnią mężczyzn a kobiet, co to znaczy dobrze żyć i o przyszłości naszej planety w rękach kobiet. - Nie wiem, co zrobiłabym bez przyjaciółek - mówi Fonda. - Żyję, bo mam przyjaciółki.

- Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist. Full bio

- Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy. Full bio

Pat Mitchell: Rozmyślałam wiele
na temat przyjaźni kobiet.
00:12
PatPat MitchellMitchell: So I was thinkingmyślący
about femalePłeć żeńska friendshipprzyjaźni a lot,
Tak a propos, te dwie kobiety,
00:15
and by the way, these two womenkobiety,
mam zaszczyt powiedzieć,
00:18
I'm very honoredhonorowane to say,
są moimi przyjaciółkami od wielu lat.
00:19
have been my friendsprzyjaciele
for a very long time, too.
Jane Fonda: To prawda.
00:22
JaneJane FondaFonda: Yes we have.
PM: Wśród rzeczy, które czytam
na temat kobiecej przyjaźni
00:23
PMPM: And one of the things
that I readczytać about femalePłeć żeńska friendshipprzyjaźni
jest coś, co powiedział Cervantes.
00:27
is something that CervantesCervantes said.
"Można wiele powiedzieć o kimś,
00:28
He said, "You can tell
a lot about someonektoś,"
w tym przypadku kobiecie,
00:32
in this casewalizka a womankobieta,
po tym, jakich ma znajomych".
00:33
"by the companyfirma that she keepstrzyma."
Zacznijmy...
00:35
So let's startpoczątek with --
(Śmiech)
00:37
(LaughterŚmiech)
JF: No to wpadłyśmy.
00:40
JFJF: We're in bigduży troublekłopot.
Lily Tomlin: Podaj mi butelkę wody,
00:41
LilyLily TomlinTomlin: HandRęka me one of those watersfale,
jestem wysuszona.
00:43
I'm extremelyniezwykle drysuchy.
(Śmiech)
00:45
(LaughterŚmiech)
JF: Marnujesz nasz czas.
00:53
JFJF: You're takingnabierający up our time.
Mamy go niewiele.
00:55
We have a very limitedograniczony --
LT: Sam pobyt tutaj z nią mnie wykańcza.
00:56
LTLT: Just beingistota with her
sucksdo bani the life out of me.
(Śmiech)
00:59
(LaughterŚmiech)
JF: To jeszcze nic.
01:02
JFJF: You ain'tnie jest seenwidziany nothing yetjeszcze.
Przepraszam.
01:03
AnywayW każdym razie -- sorry.
PM: Powiedzcie mi,
czego szukacie w przyjaźni?
01:05
PMPM: So tell me, what do you
look for in a friendprzyjaciel?
LT: Szukam kogoś, kto ma poczucie humoru,
01:09
LTLT: I look for someonektoś
who has a sensesens of funzabawa,
kogoś z odwagą,
01:12
who'skto jest audaciouszuchwały,
bezpośredniego, z własnymi poglądami,
01:15
who'skto jest forthcomingnadchodzące, who has politicsPolityka,
kogoś, komu choć odrobinę
zależy na naszej planecie,
01:18
who has even a smallmały scrapskrawek
of passionpasja for the planetplaneta,
kto jest przyzwoity,
ma poczucie sprawiedliwości
01:23
someonektoś who'skto jest decentprzyzwoity,
has a sensesens of justicesprawiedliwość
i myśli, że jestem warta przyjaźni.
01:26
and who thinksmyśli I'm worthwhilewart.
(Śmiech)
01:28
(LaughterŚmiech)
(Brawa)
01:30
(ApplauseAplauz)
JF: Dziś rano myślałam,
01:34
JFJF: You know, I was thinkingmyślący this morningranek,
że nie wiem, co bym zrobiła
bez przyjaciółek.
01:36
I don't even know what I would do
withoutbez my womenkobiety friendsprzyjaciele.
"Mam przyjaciół, więc jestem".
01:39
I mean it's, "I have my friendsprzyjaciele,
thereforew związku z tym I am."
LT: (Śmiech)
01:42
LTLT: (LaughterŚmiech)
JF: Ale to prawda.
01:43
JFJF: No, it's trueprawdziwe.
Istnieję, bo mam przyjaciółki.
01:45
I exististnieć because I have
my womenkobiety friendsprzyjaciele. They --
Ty jesteś jedną z nich.
01:48
You're one of them.
Nie wiem, co myśleć o tobie, ale...
01:49
I don't know about you. But anywaytak czy inaczej --
(Śmiech)
01:51
(LaughterŚmiech)
One mnie wzmacniają, dają mi mądrość,
01:52
You know, they make me strongersilniejszy,
they make me smartermądrzejszy,
dzięki nim jestem odważniejsza.
01:55
they make me braverodważniejsi.
Dają mi znać,
gdy muszę zmienić kurs życia.
01:56
They tapkran me on the shoulderramię when I mightmoc
be in need of course-correctingKorekta toru.
I większość z nich jest
ode mnie o wiele młodsza.
02:01
And mostwiększość of them are
a good dealsprawa youngermniejszy than me, too.
LT: Dziękuję.
02:04
You know? I mean, it's nicemiły --
LTLT: Thank you.
(Śmiech)
02:06
(LaughterŚmiech)
JF: Ty też jesteś jedną z nich,
02:09
JFJF: No, I do, I includezawierać you in that,
because listen, you know --
miło jest mieć kogoś, z kim
można się bawić, czegoś nauczyć,
02:12
it's nicemiły to have somebodyktoś still around
to playgrać with and learnuczyć się from
kiedy zbliżasz się do końca.
02:15
when you're gettinguzyskiwanie towardw kierunku the endkoniec.
Ja już się zbliżam, będę tam przed tobą.
02:17
I'm approachingzbliża się --
I'll be there soonerwcześniej than you.
LT: Fajnie, że starzejesz się
razem ze mną.
02:19
LTLT: No, I'm gladzadowolony to have you
parallelrównolegle agingstarzenie się alongsideobok me.
(Śmiech)
02:22
(LaughterŚmiech)
JF: Pokazuję ci, jak.
02:24
JFJF: I'm showingseans you the way.
(Śmiech)
02:26
(LaughterŚmiech)
LT: Zawsze tak robiłaś.
02:27
LTLT: Well, you are and you have.
PM: W miarę starzenia,
02:29
PMPM: Well, as we growrosnąć olderstarsze,
na różnych etapach życia,
02:30
and as we go throughprzez
differentróżne kindsrodzaje of life'sŻycia journeysPodróże,
co utrzymuje przyjaźń?
02:33
what do you do to keep
your friendshipsprzyjaźnie vitalistotny and aliveżywy?
LT: Trzeba używać wielu...
02:38
LTLT: Well you have to use a lot of --
JF: Ona nie zaprasza mnie zbyt często.
02:39
JFJF: She doesn't inviteZapraszam me over much,
I'll tell you that.
LT: Muszę korzystać
z portali społecznościowych...
02:42
LTLT: I have to use a lot of socialspołeczny mediagłoska bezdźwięczna --
02:44
You be quietcichy now. And so --
Siedź cicho.
(Śmiech)
02:46
(LaughterŚmiech)
LT: Przeglądam e-maile, SMS-y,
02:48
LTLT: And I look throughprzez my emailse-maile,
I look throughprzez my textsteksty
szukając tych napisanych przez przyjaciół,
02:51
to find my friendsprzyjaciele,
02:52
so I can answerodpowiedź them
as quicklyszybko as possiblemożliwy,
żeby jak najszybciej odpowiedzieć,
bo wiem, że potrzebują moich rad.
02:54
because I know they need my counselrada.
(Śmiech)
02:57
(LaughterŚmiech)
Potrzebują wsparcia,
03:00
They need my supportwsparcie,
bo większość z nich
to pisarze, aktywiści, aktorzy,
03:01
because mostwiększość of my friendsprzyjaciele
are writerspisarze, or activistsaktywiści, or actorsaktorzy,
a ty jesteś tym wszystkim na raz...
03:04
and you're all threetrzy ...
03:05
and a long stringstrunowy
of other descriptiveopisowe phrasesZwroty,
i wieloma innymi rzeczami,
Chcę dotrzeć do ciebie jak najszybciej,
03:09
and I want to get to you
as soonwkrótce as possiblemożliwy,
żebyś wiedziała, że jestem przy tobie.
03:13
I want you to know that I'm there for you.
JF: Wysyłasz emotikony?
03:15
JFJF: Do you do emojisemojis?
LT: No ...
JF: Nie?
03:17
LTLT: Oh ...
JFJF: No?
LT: To żenujące.
JF: Ja je naprawdę lubię.
03:19
LTLT: That's embarrassingżenujące.
JFJF: I'm really into emojisemojis.
LT: Ja nie, ja używam słów.
03:21
LTLT: No, I spellzaklęcie out my --
Używam słów szczęścia i gratulacji,
03:23
I spellzaklęcie out my wordssłowa of happinessszczęście
and congratulationsGratulacje,
i smutku.
03:27
and sadnesssmutek.
JF: Rzeczywiście używasz.
03:29
JFJF: You spellzaklęcie it right out --
LT: Przeliteruję każdą literę.
03:30
LTLT: I spellzaklęcie it, everykażdy letterlist.
03:32
(LaughterŚmiech)
(Śmiech)
JF: Taka z ciebie purystka.
03:33
JFJF: SuchTakie a puristpurysta.
03:35
You know, as I've gottenzdobyć olderstarsze,
Im bardziej się starzeję,
tym bardziej rozumiem wagę przyjaźni.
03:37
I've understoodzrozumiany more
the importanceznaczenie of friendshipsprzyjaźnie,
Bardzo się staram spotykać,
03:40
and so, I really make an effortwysiłek
nie odkładać rzeczy na potem.
03:42
to reachdosięgnąć out and make playgrać datesdaty --
not let too much time go by.
Dużo czytam,
03:46
I readczytać a lot
Lily o tym wie,
03:48
so, as LilyLily knowswie all too well,
ulubione książki podsyłam przyjaciołom.
03:50
my booksksiążki that I like,
I sendwysłać to my friendsprzyjaciele.
LT: Jak się dowiedziałyśmy,
że będziemy tutaj,
03:52
LTLT: When we knewwiedziałem we would be here todaydzisiaj
03:54
you sentwysłane me a lot of booksksiążki
about womenkobiety, femalePłeć żeńska friendshipsprzyjaźnie,
wysłałaś mi dużo książek
na temat kobiet i ich przyjaźni.
03:56
and I was so surprisedzaskoczony
to see how manywiele booksksiążki,
Zdziwiło mnie, jak wiele książek,
jak wiele badań dokonano.
04:00
how much researchBadania
has been doneGotowe recentlyostatnio --
JF: I doceniłaś to?
LT: Tak.
04:02
JFJF: And were you gratefulwdzięczny?
LTLT: I was gratefulwdzięczny.
(Śmiech)
04:05
(LaughterŚmiech)
PM: I...
04:10
PMPM: And --
LT: Poczekaj, to naprawdę ważne,
bo to kolejny przykład tego,
04:11
LTLT: Wait, no, it's really importantważny
because this is anotherinne exampleprzykład
jak pomijano kobiety,
odsuwano na margines.
04:14
of how womenkobiety are overlookedpomijane,
put asidena bok, marginalizedna marginesie.
Niewiele badań dotyczyło kobiet,
04:18
There's been very little
researchBadania doneGotowe on us,
nawet gdy zgłaszałyśmy się na ochotnika.
04:21
even thoughchociaż we volunteeredzgłosić się na ochotnika lots of timesczasy.
JF: Masz rację.
04:23
JFJF: That's for sure.
(Śmiech)
04:24
(LaughterŚmiech)
LT: To ekscytujące
i zainteresuje każdego z was.
04:26
LTLT: This is really excitingekscytujący,
and you all will be interestedzainteresowany in this.
Szkoła Medyczna Harvarda wykazała,
04:30
The HarvardHarvard MedicalMedyczne SchoolSzkoła studybadanie has shownpokazane
że kobiety, które mają
bliskie przyjaciółki,
04:32
that womenkobiety who have
closeblisko femalePłeć żeńska friendshipsprzyjaźnie
są mniej narażone na choroby fizyczne
04:37
are lessmniej likelyprawdopodobne to developrozwijać impairmentsodpisy aktualizacyjne --
związane z wiekiem
04:40
physicalfizyczny impairmentsodpisy aktualizacyjne as they agewiek,
i mają większą szansę
na lepsze, ciekawsze życie.
04:42
and they are likelyprawdopodobne to be seenwidziany
to be livingżycie much more vitalistotny, excitingekscytujący --
JF: I dłuższe.
04:48
JFJF: And longerdłużej --
LT: Szczęśliwsze.
04:49
LTLT: JoyfulRadosny liveszyje.
JF: Żyjemy pięć lat dłużej niż mężczyźni.
04:50
JFJF: We liverelacja na żywo fivepięć yearslat longerdłużej than menmężczyźni.
04:52
LTLT: I think I'd tradehandel the yearslat for joyradość.
LT: Zamieniłabym te lata na radość.
(Śmiech)
04:54
(LaughterŚmiech)
LT: Co najważniejsze,
04:58
LTLT: But the mostwiększość importantważny
partczęść is they founduznany --
a wyniki są ekscytujące i niezbite,
05:01
the resultswyniki were so excitingekscytujący
and so conclusiverozstrzygający --
naukowcy odkryli,
05:04
the researchersnaukowcy founduznany
że brak przyjaciółek szkodzi zdrowiu,
05:06
that not havingmający closeblisko femalePłeć żeńska friendsprzyjaciele
is detrimentalszkodliwy to your healthzdrowie,
tak jak palenie czy nadwaga.
05:12
as much as smokingpalenie or beingistota overweightnadwaga.
JF: I jeszcze jedno ..
05:15
JFJF: And there's something elsejeszcze, too --
LT: Ja już swoje powiedziałam...
05:17
LTLT: I've said my partczęść, so ...
05:18
(LaughterŚmiech)
(Śmiech)
JF: Posłuchaj, jest coś jeszcze.
05:19
JFJF: OK, well, listen to my partczęść,
because there's an additionaldodatkowe thing.
Od dziesiątek lat
05:23
Because they only --
for yearslat, decadesdziesiątki lat --
badano jedynie mężczyzn
pod wpływem stresu.
05:25
they only researchedzbadane menmężczyźni when they
were tryingpróbować to understandzrozumieć stressnaprężenie,
od niedawna badane są kobiety,
05:30
only very recentlyostatnio have they researchedzbadane
what happensdzieje się to womenkobiety when we're stressedpodkreślił,
wygląda na to,
05:34
and it turnsskręca out
that when we're stressedpodkreślił -- womenkobiety,
że podczas stresu
nasze ciało wypełnia oksytocyna.
05:38
our bodiesciała get floodedzalane by oxytocinoksytocyna.
Hormon poprawiający samopoczucie,
uspokajający i zmniejszający stres.
05:42
WhichCo is a feel-gooddobre samopoczucie, calminguspokojenie,
stress-reducingzmniejszenie stresu hormonehormon.
Jest go więcej, gdy spędzamy
czas z przyjaciółkami.
05:45
WhichCo is alsorównież increasedzwiększony
when we're with our womenkobiety friendsprzyjaciele.
Uważam, że to powód
dla którego żyjemy dłużej.
05:50
And I do think that's one reasonpowód
why we liverelacja na żywo longerdłużej.
I współczuję mężczyznom,
bo oni tego nie mają.
05:54
And I feel so badzły for menmężczyźni
because they don't have that.
Testosteron u mężczyzn
zmniejsza działanie oksytocyny.
05:56
TestosteroneTestosteronu in menmężczyźni
diminisheszmniejsza się the effectsruchomości of oxytocinoksytocyna.
LT: Gdy ty, ja i Dolly
nagrałyśmy "9 do 5" ...
06:01
LTLT: Well, when you and I
and DollyDolly madezrobiony "9 to 5" ...
JF: Oh...
06:04
JFJF: Oh --
LT: Uśmiałyśmy się,
06:05
LTLT: We laughedzaśmiał się, we did,
we laughedzaśmiał się so much,
odkryłyśmy ile mamy wspólnego
i jak wiele się różnimy.
06:07
we founduznany we had so much in commonpospolity
and we're so differentróżne.
Ona, królewna Hollywood.
06:10
Here she is, like HollywoodHollywood royaltylicencyjnych,
Ja, wytrzymały dzieciak z Detroit,
06:12
I'm like a toughtwardy kiddziecko from DetroitDetroit,
(Dolly) to dziecko z Południa,
z biednego miasta w Tennessee,
06:14
[Dolly'sDolly's] a SouthernPołudniowej kiddziecko
from a poorubogi townmiasto in TennesseeTennessee,
i odkryłyśmy, że jesteśmy
zsynchronizowane,
06:18
and we founduznany we were so in syncsynchronizacja as womenkobiety,
i śmiałyśmy się...
06:22
and we mustmusi have --
przedłużyłyśmy sobie życie
co najmniej o 10 lat.
06:23
we laughedzaśmiał się -- we mustmusi have addedw dodatku
at leastnajmniej a decadedekada ontona our lifespansdługość życia.
JF: Często krzyżowałyśmy nogi.
06:29
JFJF: I think -- we sure
crossedskrzyżowany our legsnogi a lot.
(Śmiech)
06:32
(LaughterŚmiech)
Jeśli wiesz, co mam na myśli.
06:34
If you know what I mean.
LT: Myślę, że wszyscy wiemy.
06:37
LTLT: I think we all know what you mean.
(Śmiech)
06:39
(LaughterŚmiech)
PM: Dodajesz nam dziesiątki lat.
06:41
PMPM: You're addingdodawanie decadesdziesiątki lat
to our liveszyje right now.
Wśród książek od Jane
06:44
So amongpośród the booksksiążki that JaneJane
sentwysłane us bothobie to readczytać on femalePłeć żeńska friendshipprzyjaźni
była jedna Siostry Joan Chttister,
bardzo przez nas podziwianej ,
06:49
was one by a womankobieta we admirepodziwiać greatlybardzo,
SisterSiostra JoanJoan ChittisterChittister,
która powiedziała o kobiecej przyjaźni,
06:53
who said about femalePłeć żeńska friendshipprzyjaźni
że to nie tylko akt towarzyski
06:55
that womenkobiety friendsprzyjaciele
are not just a socialspołeczny actdziałać,
ale akt duchowy.
06:59
they're a spiritualduchowy actdziałać.
Uważasz swoje przyjaciółki za uduchowione?
07:01
Do you think of your friendsprzyjaciele as spiritualduchowy?
Czy dodają coś duchowego do naszego życia?
07:03
Do they addDodaj something
spiritualduchowy to your liveszyje?
LT: Jak najbardziej.
07:06
LTLT: SpiritualDuchowe -- I absolutelyabsolutnie think that.
Przede wszystkim u ludzi,
których długo znamy,
07:10
Because -- especiallyszczególnie people
you've knownznany a long time,
z którymi spędziliśmy czas,
07:13
people you've spentwydany time with --
zauważam duchową istotę,
07:14
I can see the spiritualduchowy
essenceistota insidewewnątrz them,
delikatność, wrażliwość.
07:17
the tendernessczułość, the vulnerabilitywrażliwość.
To pewien rodzaj miłości,
element miłości w związku.
07:22
There's actuallytak właściwie kinduprzejmy of a love,
an elementelement of love in the relationshipzwiązek.
Zaglądam ci głęboko w duszę.
07:26
I just see deeplygłęboko into your souldusza.
PM: Też tak uważasz, Jane...
07:30
PMPM: Do you think that, JaneJane --
LT: Mam te nadzwyczajne moce.
07:31
LTLT: But I have specialspecjalny powersuprawnienie.
JF: Są różne rodzaje przyjaźni.
07:34
JFJF: Well, there's all kindsrodzaje of friendsprzyjaciele.
Przyjaciele z pracy,
przyjaciele do imprezowania,
07:36
There's businessbiznes friendsprzyjaciele,
and partyprzyjęcie friendsprzyjaciele,
Tych mam wiele.
07:38
I've got a lot of those.
(Śmiech)
07:40
(LaughterŚmiech)
Ale te przyjaźnie,
produkujące oksytocynę...
07:42
But the oxytocin-producingprodukcji oksytocyny
friendshipsprzyjaźnie have ...
Są duchowe, bo otwierają serce, prawda?
07:47
They feel spiritualduchowy
because it's a heartserce openingotwarcie, right?
Sięgamy głęboko...
07:51
You know, we go deepgłęboki. And --
Często wylewam łzy
z bliskimi przyjaciółmi.
07:54
I find that I shedszopa tearsłzy a lot
with my intimateintymne friendsprzyjaciele.
Nie dlatego, że jestem smutna
ale dlatego, że mnie inspirują.
08:01
Not because I'm sadsmutny but because
I'm so touchedwzruszony and inspirednatchniony by them.
LT: I wiesz, że jedno
z was niedługo odejdzie.
08:06
LTLT: And you know one of you
is going to go soonwkrótce.
(Śmiech)
08:09
(LaughterŚmiech)
PM: Obie tu siedzimy,
Lily, o której mówisz?
08:14
PMPM: Well, two of us are sittingposiedzenie here,
LilyLily, whichktóry one are you talkingmówić about?
(Śmiech)
08:19
(LaughterŚmiech)
Myślę, że gdy kobiety
rozmawiają o przyjaźni,
08:20
And I always think, when womenkobiety
talk about theirich friendshipsprzyjaźnie,
mężczyźni są trochę zadziwieni.
08:23
that menmężczyźni always look a little mystifiedtajemnic.
Jakie twoim zdaniem są różnice,
08:26
What are the differencesróżnice, in your opinionopinia,
pomiędzy przyjaźnią mężczyzn, a kobiet ?
08:29
betweenpomiędzy menmężczyźni friendshipsprzyjaźnie
and womenkobiety friendshipsprzyjaźnie?
JF: Różnica jest wielka,
08:32
JFJF: There's a lot of differenceróżnica,
i chyba trzeba mieć
wiele empatii dla mężczyzn...
08:34
and I think we have to have
a lot of empathyempatia for menmężczyźni --
(Śmiech)
08:37
(LaughterŚmiech)
że nie mają tego, co my mamy.
08:38
that they don't have what we have.
Może dlatego umierają szybciej.
08:43
WhichCo I think maymoże be why they dieumierać soonerwcześniej.
(Śmiech)
08:45
(LaughterŚmiech)
Bardzo współczuję mężczyznom,
08:47
I have a lot of compassionwspółczucie for menmężczyźni,
bo kobiety, bez żartów...
08:49
because womenkobiety, no kiddingżartuję, we --
kobiece związki, są pełne
ujawnienia, sięgamy głęboko.
08:53
women'skobiet relationshipsrelacje, our friendshipsprzyjaźnie
are fullpełny disclosureujawnienie, we go deepgłęboki.
Są odkrywcze.
08:59
They're revelatoryodkrywczym.
Wystawiamy się na ryzyko,
czego mężczyźni nie robią.
09:01
We riskryzyko vulnerabilitywrażliwość --
this is something menmężczyźni don't do.
Jak często pytałam, czy dobrze mi idzie?
09:06
I mean how manywiele timesczasy
have I askedspytał you, "Am I doing OK?"
"Czy aż tak nawaliłam?"
09:09
"Did I really screwwkręt up there?"
PM: Idzie ci świetnie.
09:11
PMPM: You're doing great.
(Śmiech)
09:13
(LaughterŚmiech)
JF: Chodzi mi o to,
że takie zadajemy pytania
09:14
JFJF: But I mean, we askzapytać questionspytania like that
naszym przyjaciółkom,
09:17
of our womenkobiety friendsprzyjaciele,
mężczyźni tego nie robią.
09:18
and menmężczyźni don't.
Ludzie opisują kobiece przyjaźnie
jako związki twarzą w twarz,
09:20
You know, people describeopisać women'skobiet
relationshipsrelacje as face-to-facetwarzą w twarz,
podczas gdy męskie
są bardziej obok siebie.
09:24
whereasnatomiast men'smęski friendshipsprzyjaźnie
are more side-by-sideside-by-side.
LT: W większości przypadków
mężczyźni nie chcą ujawnić emocji,
09:27
LTLT: I mean mostwiększość of the time
menmężczyźni don't want to revealodsłonić theirich emotionsemocje,
chcą pogrzebać uczucia głębiej.
09:31
they want to burypogrzebać deepergłębiej feelingsuczucia.
To ogólna, konwencjonalna myśl.
09:33
I mean, that's the generalgenerał,
conventionalstandardowy thought.
Oni raczej uciekną do męskiej jaskini
i obejrzą mecz bądź uderzą piłkę golfową,
09:36
They would ratherraczej go off in theirich man caveJaskinia
and watch a gamegra or hittrafienie golfgolf ballskulki,
porozmawiają o meczu, polowaniu,
autach albo uprawiają seks.
09:40
or talk about sportsSport,
or huntingpolowanie, or carssamochody or have sexseks.
To bardziej męskie zachowanie.
09:45
I mean, it's just the kinduprzejmy of --
it's a more manlymęski behaviorzachowanie.
JF: Masz na myśli...rozmawiają o seksie.
09:48
JFJF: You meantOznaczało --
LTLT: They talk about sexseks.
LT: Nie, mogą uprawiać seks,
09:51
I meantOznaczało they mightmoc have sexseks
jeśli wezmą ze sobą kogoś
do męskiej jaskini...
09:52
if they could get somebodyktoś
in theirich man caveJaskinia to --
(Laughter)
09:55
(LaughterŚmiech)
JF: Powiem ci coś, co uważam
za bardzo interesujące...
09:58
JFJF: You know something, thoughchociaż,
that I find very interestingciekawy --
psychologowie niedawno odkryli,
10:01
and again, psychologistspsychologowie didn't know this
untilaż do relativelystosunkowo recentlyostatnio --
że mężczyźni urodzili się
identyczni jak kobiety.
10:06
is that menmężczyźni are bornurodzony everykażdy bitkawałek
as relationalrelacyjnych as womenkobiety are.
Spójrz na filmy o nowo narodzonych
chłopcach i dziewczynkach,
10:09
If you look at filmsfilmy
of newbornnoworodka babydziecko boyschłopcy and girlsdziewczyny,
zauważysz, że chłopcy,
tak jak dziewczynki,
10:13
you'llTy będziesz see the babydziecko boyschłopcy
just like the girlsdziewczyny,
10:15
gazingpatrząc into theirich mother'smatki eyesoczy,
wpatrują się w oczy mamy,
potrzebują wymiany relacji.
10:18
you know, needingpotrzebujący that relationalrelacyjnych
exchangeWymieniać się of energyenergia.
Gdy matka ucieka wzrokiem,
dziecko się niepokoi,
10:22
When the mothermama lookswygląda away,
they could see the dismayprzerażenie on the childdziecko,
nawet chłopiec zapłacze.
10:27
even the boychłopak would crypłakać.
Dzieci potrzebują związku.
10:28
They need relationshipzwiązek.
Czemu to się zmienia, gdy dorastają?
10:30
So the questionpytanie is why,
as they growrosnąć olderstarsze, does that changezmiana?
Odpowiedzią jest patriarchalna kultura,
10:34
And the answerodpowiedź is patriarchalpatriarchalnych culturekultura,
co znaczy, że dla chłopców,
10:37
whichktóry saysmówi to boyschłopcy and youngmłody menmężczyźni
potrzeba związku, bycie
emocjonalnym jest dziewczęce.
10:40
that to be needingpotrzebujący of relationshipzwiązek,
to be emotionalemocjonalny with someonektoś is girlygirly.
Prawdziwy mężczyzna nie pyta
o pomoc ani nie okazuje potrzeby,
10:45
That a realreal man doesn't askzapytać
directionswskazówki or expresswyrazić a need,
oni nie idą do lekarza, gdy źle się czują.
10:51
they don't go to doctorslekarze if they feel badzły.
Nie proszę o pomoc.
10:53
They don't askzapytać for help.
Bardzo przeze mnie lubiany cytat,
10:55
There's a quotezacytować that I really like,
"Mężczyźni obawiają się,
że >>my<< zamaże jego >>ja<<".
10:56
"MenMężczyźni fearstrach that becomingtwarzowy 'we''my'
will erasewymazać his 'I''I'."
Jego samo-świadomość.
11:01
You know, his sensesens of selfsamego siebie.
Kobieca świadomość własnego ja
zawsze była jakby nieszczelna.
11:03
WhereasMając na uwadze women'skobiet sensesens of selfsamego siebie
has always been kinduprzejmy of porousporowaty.
Ale nasze "my" jest naszym jedynym atutem,
11:07
But our "we" is our savingoszczędność gracełaski,
to coś, co powoduje, że jesteśmy silne.
11:11
it's what makesczyni us strongsilny.
Nie jesteśmy lepsze od mężczyzn,
11:14
It's not that we're better than menmężczyźni,
po prostu nie mamy
do udowodnienia męskości.
11:15
we just don't have
our masculinitymęskości to proveokazać się.
LT: Cóż...
11:18
LTLT: And, well --
JF: To cytat Glorii Steinem,
pozwala wyrazić nasze człowieczeństwo.
11:19
JFJF: That's a GloriaGloria SteinemSteinem quotezacytować.
11:21
So we can expresswyrazić our humanityludzkość --
LTLT: I know who GloriaGloria SteinemSteinem is.
LT: Wiek, kto to jest Gloria Steinem.
11:24
JFJF: I know you know who she is,
but I think it's a --
JF: Wiem, że wiesz.
(Śmiech)
11:27
(LaughterŚmiech)
Myślę, że to piękny cytat.
11:29
No, but it's a great quotezacytować, I think.
Nie jesteśmy lepsze od mężczyzn,
tylko nie mamy męskości do udowodnienia.
11:31
We're not better than menmężczyźni, we just
don't have our masculinitymęskości to proveokazać się.
I to jest bardzo ważne.
11:35
And that's really importantważny.
LT: Kultura wpaja mężczyznom,
11:36
LTLT: But menmężczyźni are
so inculcatedwpajane in the culturekultura
że mają czuć się
komfortowo w patriarchacie.
11:39
to be comfortablewygodny in the patriarchyPatriarchat.
Wprowadzenie zmian zależy od nas.
11:42
And we'vemamy got to make
something differentróżne happenzdarzyć.
JF: Kobieca przyjaźń to
odnawialne źródło energii.
11:45
JFJF: Women'sDla kobiet friendshipsprzyjaźnie
are like a renewableodnawialny sourceźródło of powermoc.
LT: Dlatego ten temat jest ekscytujący.
11:49
LTLT: Well, that's what's excitingekscytujący
about this subjectPrzedmiot.
Ponieważ nasza przyjaźń,
11:52
It's because our friendshipsprzyjaźnie --
kobieca przyjaźń to skok
w kobiecą solidarność,
11:53
femalePłeć żeńska friendshipsprzyjaźnie
are just a hopChmiel to our sisterhoodStowarzyszenie wędrujących,
a kobieca solidarność
może być potężną siłą,
11:58
and sisterhoodStowarzyszenie wędrujących can be
a very powerfulpotężny forcesiła,
by dać światu...
12:01
to give the worldświat --
zmienić go, jak należy.
12:03
to make it what it should be --
jakiego ludzie koniecznie potrzebują.
12:05
the things that humansludzie desperatelybeznadziejnie need.
PM: Dlatego o tym rozmawiamy,
12:08
PMPM: It is why we're talkingmówić about it,
ponieważ kobiece przyjaźnie,
12:10
because women'skobiet friendshipsprzyjaźnie are,
są tak, jak mówisz, Jane,
12:12
as you said, JaneJane,
odnawialnym źródłem energii.
12:13
a renewableodnawialny sourceźródło of powermoc.
Jak wykorzystujemy tę energię?
12:15
So how do we use that powermoc?
JF: Kobiet robi się coraz więcej,
12:17
JFJF: Well, womenkobiety are the fastestnajszybszy growingrozwój
demographicdemograficzny in the worldświat,
głównie starszych kobiet.
12:21
especiallyszczególnie olderstarsze womenkobiety.
I jeśli zaprzęgniemy naszą siłę,
możemy zmienić świat.
12:22
And if we harnessuprząż our powermoc,
we can changezmiana the worldświat.
I wiesz, co? Musimy to zrobić.
12:26
And guessodgadnąć what? We need to.
(Brawa)
12:28
(ApplauseAplauz)
I musimy się pospieszyć.
12:30
And we need to do it soonwkrótce.
Jedną z rzeczy, którą musimy zrobić,
12:31
And one of the things
that we need to do --
i możemy, będąc kobietami,
12:34
and we can do it as womenkobiety --
to ustalić standardy konsumenta.
12:35
for one thing, we kinduprzejmy of setzestaw
the consumerkonsument standardsstandardy.
Musimy konsumować mniej.
12:38
We need to consumekonsumować lessmniej.
My, w świecie Zachodu,
musimy konsumować mniej,
12:41
We in the WesternWestern worldświat
need to consumekonsumować lessmniej
powinniśmy kupować produkty lokalne,
12:44
and when we buykupować things, we need to
buykupować things that are madezrobiony locallylokalnie,
kupować lokalne jedzenie.
12:47
when we buykupować foodjedzenie, we need to buykupować foodjedzenie
that's growndorosły locallylokalnie.
To my powinniśmy się odłączyć
od sieci energetycznych.
12:50
We are the oneste
that need to get off the gridkrata.
Musimy się uniezależnić
od paliwa kopalnego.
12:53
We need to make ourselvesmy sami
independentniezależny from fossilskamieniałość fuelspaliwa.
I spółek paliwowych...
12:59
And the fossilskamieniałość fuelpaliwo companiesfirmy --
Exxons, Shell Oils i inne ciemne typy,
13:01
the ExxonsExxons and the ShellPowłoki OilsOleje
and those badzły guys --
13:04
causeprzyczyna they are --
będą nam wmawiać, że się nie da,
13:05
are going to tell us that we can't do it
withoutbez going back to the StoneKamień AgeWiek.
chyba żeby się cofnąć
do epoki kamienia łupanego.
Że nie ma alternatywnych rozwiązań,
13:09
You know, that the alternativesalternatywy
just aren'tnie są quitecałkiem there yetjeszcze,
to nieprawda.
13:12
and that's not trueprawdziwe.
Są państwa na świecie
13:14
There are countrieskraje in the worldświat right now
używające głównie odnawialnych
źródeł energii i radzą sobie.
13:16
that are livingżycie mostlyprzeważnie on renewableodnawialny
energyenergia and doing just fine.
Wmawia się nam, że jeśli odstąpimy
od paliwa kopalnego,
13:19
And they tell us that if we do
weanoduczać ourselvesmy sami from fossilskamieniałość fuelpaliwo
cofniemy się do epoki kamiennej.
13:23
that we're going to be
back in the StoneKamień AgeWiek,
A tak naprawdę, jeśli zaczniemy
używać odnawialnych źródeł energii
13:25
and in factfakt, if we beginzaczynać
to use renewableodnawialny energyenergia,
i przestaniemy wiercić Arktykę...
13:30
and not drillwiercić in the ArcticArctic,
and not drillwiercić --
LT: O rany.
13:32
LTLT: Oh, boychłopak.
JF: I wiercić w piaskach Alberty...
13:33
JFJF: And not drillwiercić
in the AlbertaAlberta tartar sandspiaski --
Właśnie.
13:35
Right.
Da nam to
13:36
That we will be --
więcej demokracji, pracy i dobrobytu,
13:38
there will be more democracydemokracja
and more jobsOferty pracy and more well-beingdobre samopoczucie,
i to kobiety utorują drogę.
13:41
and it's womenkobiety that are
going to leadprowadzić the way.
LT: Może czas rozpocząć
trzecią falę ruchów feministycznych
13:43
LTLT: Maybe we have the momentumpęd
to startpoczątek a third-wavetrzeciej fali feministfeminista movementruch
z feministkami z całego świata,
13:48
with our sisterhoodStowarzyszenie wędrujących around the worldświat,
z kobietami, których nie widzimy,
których nigdy nie spotkamy,
13:50
with womenkobiety we don't see,
womenkobiety we maymoże never meetspotykać się,
ale połączymy się,
13:53
but we joinprzyłączyć się togetherRazem that way,
bo Arystoteles powiedział,
13:56
because --
13:57
AristotleArystoteles said --
że większość ludzi
13:59
mostwiększość people --
umarłaby bez męskiej przyjaźni.
14:01
people would dieumierać withoutbez malemęski friendshipsprzyjaźnie.
i słowo-klucz to "męski".
14:04
And the operativeoperacyjne wordsłowo here was "malemęski."
Oni uważali, że przyjaźń
powinna być pomiędzy równymi,
14:07
Because they thought that friendshipsprzyjaźnie
should be betweenpomiędzy equalsrówna się
a kobiety nie były uważane za równe...
14:10
and womenkobiety were not considereduważane equalrówny --
JF: Grecy nawet myśleli,
że nie mamy duszy.
14:12
JFJF: They didn't think
we had soulsdusze even, the GreeksGrecy.
LT: Właśnie. To pokazuje,
jak ograniczony był Arystoteles.
14:15
LTLT: No, exactlydokładnie. That showsprzedstawia you
just how limitedograniczony AristotleArystoteles was.
(Śmiech)
14:18
(LaughterŚmiech)
Poczekaj, jeszcze najlepsza część.
14:21
And wait, no, here'soto jest the bestNajlepiej partczęść.
Mężczyźni teraz potrzebują kobiet.
14:23
It's like, you know,
menmężczyźni do need womenkobiety now.
Cała planeta potrzebuje kobiet.
14:27
The planetplaneta needswymagania womenkobiety.
Konstytucja USA potrzebuje kobiet.
14:29
The US ConstitutionKonstytucja needswymagania womenkobiety.
Nas nawet nie ma w Konstytucji.
14:31
We are not even in the ConstitutionKonstytucja.
JF: Mówisz o Nowelizacji o Równości Praw.
14:34
JFJF: You're talkingmówić about
the EqualRówne RightsPrawa AmendmentZmiany.
LT: Zgadza się.
14:37
LTLT: Right.
Justice Ginsberg powiedział,
14:38
JusticeSprawiedliwości GinsbergGinsberg said something like --
że każda konstytucja napisana
po II Wojnie Światowej
14:43
everykażdy constitutionkonstytucja that's been writtenpisemny
sinceod the endkoniec of WorldŚwiat WarWojny IIII
zawiera postanowienia o równości kobiet,
14:47
includedw zestawie a provisionzaopatrzenie that madezrobiony womenkobiety
citizensobywatele of equalrówny staturewzrost,
ale nasza konstytucja nie.
14:52
but oursnasz does not.
Od tego można zacząć.
14:54
So that would be a good placemiejsce to startpoczątek.
Bardzo, bardzo delikatnie...
14:56
Very, very mildłagodny --
JF: Prawda.
14:58
JFJF: Right.
(Brawa)
14:59
(ApplauseAplauz)
Równość płci jest jak fala,
15:02
And genderpłeć equalityrówność, it's like a tidefala,
uniesie statki, nie tylko kobiety.
15:04
it would liftwinda all boatsłodzie, not just womenkobiety.
15:06
PMPM: NeedingKonieczności newNowy rolerola modelsmodele
on how to do that.
PM: Potrzeba nowych wzorów.
Jak być przyjaciółmi,
15:09
How to be friendsprzyjaciele,
jak inaczej myśleć o naszej sile,
15:10
how to think about our powermoc
in differentróżne wayssposoby,
jako konsumentów,
15:13
as consumerskonsumenci,
15:15
as citizensobywatele of the worldświat,
jako obywateli świata,
i dlatego Jane i Lily
15:16
and this is what makesczyni JaneJane and LilyLily
są modelami kobiecej przyjaźni
15:19
a rolerola modelModel of how
womenkobiety can be friendsprzyjaciele --
przez bardzo długi czas,
15:21
for a very long time,
choć czasami nie zgadzają się ze sobą.
15:23
and even if they occasionallysporadycznie disagreenie zgadzać się.
Dziękuję.
15:25
Thank you.
Dziękuję wam obu.
15:28
Thank you bothobie.
(Brawa)
15:29
(ApplauseAplauz)
JF: Dzięki.
15:30
JFJF: ThanksDzięki.
LT: Dziękuję.
15:35
LTLT: Thank you.
JF: Dziękuję.
15:36
JFJF: Thank you.
(Brawa)
15:38
(ApplauseAplauz)
Translated by Paulina Szafranska
Reviewed by Rysia Wand

▲Back to top

About the speakers:

Jane Fonda - Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist.

Why you should listen

Jane Fonda is an actor, author, producer and activist supporting environmental issues, peace and female empowerment. She founded the Georgia Campaign for Adolescent Pregnancy Prevention, and established the Jane Fonda Center for Adolescent Reproductive Health at  Emory. She cofounded the Women’s Media Center, and sits on the board of V-Day, a global effort to stop violence against women and girls.

Fonda's remarkable screen and stage career includes two Best Actress Oscars, an Emmy, a Tony Award nomination and an Honorary Palme d’Or from the Cannes Film Festival. Offstage, she revolutionized the fitness industry in the 1980s with Jane Fonda’s Workout — the all-time top-grossing home video. She has written a best-selling memoir, My Life So Far, and Prime Time, a comprehensive guide to living life to the fullest.

More profile about the speaker
Jane Fonda | Speaker | TED.com
Lily Tomlin - Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy.

Why you should listen

Throughout her extraordinary career, Lily Tomlin has won seven Emmys; a Tony for her one-woman Broadway show, Appearing Nitely; a second Tony for Best Actress; a Drama Desk Award and an Outer Critics' Circle Award for her one-woman performance in Jane Wagner’s The Search for Signs of Intelligent Life in the Universe; a Grammy for her comedy album, This Is a Recording; and two Peabody Awards, the first for the ABC television special, Edith Ann’s Christmas: Just Say Noël, and the second for narrating and executive producing the HBO film, The Celluloid Closet. In 2003, she received the Mark Twain Prize for American Humor, and in December 2014 she was the recipient of the prestigious Kennedy Center Honors in Washington DC.

She made her film debut in Robert Altman's Nashville, and gave a generation-defining performance alongside Dolly Parton and Jane Fonda in the workplace revenge comedy 9 to 5.

More profile about the speaker
Lily Tomlin | Speaker | TED.com