English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDWomen 2015

Jane Fonda and Lily Tomlin: A hilarious celebration of lifelong female friendship

Jane Fonda en Lily Tomlin: Een hilarische viering van een levenslange vrouwenvriendschap

Filmed
Views 2,369,286

Het legendarische duo Jane Fonda en Lily Tomlin zijn al tientallen jaren vriendinnen. In een eerlijke, gevoelige en brede conversatie gepresenteerd door Pat Mitchell, discussiëren de drie dames over ouderdom, feminisme, de verschillen tussen mannen- en vrouwenvriendschappen. Maar ook over wat het betekent om een goed leven te leiden en de rol van vrouwen voor de toekomst van onze planeet. "Ik weet niet wat ik zonder mijn vriendinnen zou moeten," zegt Fonda. "Ik besta omdat ik vriendinnen heb."

- Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist. Full bio

- Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy. Full bio

Pat Mitchell: Ik heb veel nagedacht
over vriendschap tussen vrouwen.
00:12
PatPat MitchellMitchell: So I was thinkinghet denken
about femalevrouw friendshipvriendschap a lot,
Trouwens, ik voel me vereerd
00:15
and by the way, these two womenvrouw,
want deze twee vrouwen
00:18
I'm very honoredgeëerd to say,
zijn al heel lang mijn vriendinnen.
00:19
have been my friendsvrienden
for a very long time, too.
Jane Fonda: Ja, dat zijn we.
00:22
JaneJane FondaFonda: Yes we have.
00:23
PMPM: And one of the things
that I readlezen about femalevrouw friendshipvriendschap
PM: Ik heb eens iets gelezen
over vriendschap tussen vrouwen,
iets dat Cervantes heeft gezegd.
00:27
is something that CervantesCervantes said.
Hij zei: "Je kunt veel over
iemand te weten komen,"
00:28
He said, "You can tell
a lot about someoneiemand,"
in dit geval een vrouw,
00:32
in this casegeval a womanvrouw,
"door het gezelschap
waar ze zich in bevindt."
00:33
"by the companybedrijf that she keepshoudt."
Dus laten we beginnen met--
00:35
So let's startbegin with --
00:37
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: We zitten in de problemen.
00:40
JFJF: We're in biggroot troublemoeite.
Lily Tomlin: Geef me even een glas water,
00:41
LilyLily TomlinTomlin: HandHand me one of those waterswateren,
ik sta behoorlijk droog.
00:43
I'm extremelyuiterst drydroog.
(Gelach)
00:45
(LaughterGelach)
JF: Je verspilt onze tijd.
00:53
JFJF: You're takingnemen up our time.
We hebben beperkte --
00:55
We have a very limitedbeperkt --
LT: 'Bij haar zijn' alleen al,
zuigt al het leven uit me.
00:56
LTLT: Just beingwezen with her
suckszuigt the life out of me.
00:59
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: Je hebt nog niets gezien.
01:02
JFJF: You ain'tis niet seengezien nothing yetnog.
Sorry.
01:03
AnywayHoe dan ook -- sorry.
PM: Vertel eens,
wat zoek je in een vriendin?
01:05
PMPM: So tell me, what do you
look for in a friendvriend?
LT: Ik hou van iemand
waar je blij van wordt,
01:09
LTLT: I look for someoneiemand
who has a sensezin of funpret,
iemand met pit,
01:12
who'swie is audaciousaudacious,
die dicht bij je staat, met tact optreedt,
01:15
who'swie is forthcomingkomende, who has politicspolitiek,
die ook maar een klein beetje passie
heeft voor onze planeet,
01:18
who has even a smallklein scrapvodje
of passionpassie for the planetplaneet,
iemand die fatsoenlijk is,
rechtsgevoel heeft
01:23
someoneiemand who'swie is decentfatsoenlijk,
has a sensezin of justicegerechtigheid
en die denkt dat ik de moeite waard ben.
01:26
and who thinksdenkt I'm worthwhilede moeite waard.
01:28
(LaughterGelach)
(Gelach)
(Applaus)
01:30
(ApplauseApplaus)
JF: Ik dacht vanmorgen
01:34
JFJF: You know, I was thinkinghet denken this morningochtend-,
dat ik niet eens weet wat ik zou moeten
zonder mijn vriendinnen.
01:36
I don't even know what I would do
withoutzonder my womenvrouw friendsvrienden.
Ik bedoel: "Ik heb vriendinnen,
dus ik besta."
01:39
I mean it's, "I have my friendsvrienden,
thereforedaarom I am."
LT: (Gelach)
01:42
LTLT: (LaughterGelach)
JF: Nee, dat is waar.
01:43
JFJF: No, it's truewaar.
Ik besta omdat ik vriendinnen heb.
01:45
I existbestaan because I have
my womenvrouw friendsvrienden. They --
Jij bent er één van.
01:48
You're one of them.
Geen idee of dat ook voor jou geldt.
01:49
I don't know about you. But anywayin ieder geval --
01:51
(LaughterGelach)
(Gelach)
Ze maken me sterker,
ze maken me slimmer,
01:52
You know, they make me strongersterker,
they make me smarterslimmer,
ze maken me moediger.
01:55
they make me bravermoediger.
Ze tikken me op de schouder
als ik gecorrigeerd moet worden.
01:56
They tapkraan me on the shoulderschouder when I mightmacht
be in need of course-correctingcursus-corrigeren.
En de meesten zijn ook nog eens
een stuk jonger dan ik.
02:01
And mostmeest of them are
a good dealtransactie youngerjonger than me, too.
Weet je? Het is leuk hoor --
LT: Dank je wel.
02:04
You know? I mean, it's niceleuk --
LTLT: Thank you.
02:06
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: Daar hoor jij ook bij
want het is goed
02:09
JFJF: No, I do, I includeomvatten you in that,
because listen, you know --
om nog iemand te hebben
waar je lol mee hebt en van wie je leert
02:12
it's niceleuk to have somebodyiemand still around
to playspelen with and learnleren from
als het einde nabij komt.
02:15
when you're gettingkrijgen towardin de richting van the endeinde.
Ik ben er bijna --
Ik zal er eerder zijn dan jij.
02:17
I'm approachingnaderen --
I'll be there soonereerder than you.
LT: Nee, ik ben blij
dat we samen parallel oud worden.
02:19
LTLT: No, I'm gladblij to have you
parallelparallel agingveroudering alongsideNaast me.
02:22
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: Ik laat je zien hoe het moet.
02:24
JFJF: I'm showingtonen you the way.
(Gelach)
02:26
(LaughterGelach)
LT: Dat heb je altijd al gedaan.
02:27
LTLT: Well, you are and you have.
PM: Naarmate we ouder worden,
02:29
PMPM: Well, as we growgroeien olderouder,
02:30
and as we go throughdoor
differentverschillend kindssoorten of life'shet leven journeysreizen,
en we door verschillende fasen
van het leven gaan,
02:33
what do you do to keep
your friendshipsvriendschappen vitalvitaal and alivelevend?
wat doe je dan om je vriendschap
levendig te houden?
LT: Je moet vaak --
02:38
LTLT: Well you have to use a lot of --
JF: Ze nodigt me haast nooit uit,
dat kan ik je wel vertellen.
02:39
JFJF: She doesn't invitenodig uit me over much,
I'll tell you that.
LT: Ik zit vaak op social media --
02:42
LTLT: I have to use a lot of socialsociaal mediamedia --
Wees jij nou even rustig.
02:44
You be quietrustig now. And so --
(Gelach)
02:46
(LaughterGelach)
LT: Ik zoek naar vrienden
tussen m'n emails
02:48
LTLT: And I look throughdoor my emailse-mails,
I look throughdoor my textsteksten
en m'n sms-berichtjes,
02:51
to find my friendsvrienden,
zodat ik ze zo snel mogelijk
antwoord kan geven,
02:52
so I can answerantwoord them
as quicklysnel as possiblemogelijk,
02:54
because I know they need my counselraad.
want ik weet dat ze
mijn raad nodig hebben.
(Gelach)
02:57
(LaughterGelach)
Ze hebben mijn steun nodig,
03:00
They need my supportondersteuning,
want bijna al mijn vrienden
zijn schrijvers, activisten, of acteurs
03:01
because mostmeest of my friendsvrienden
are writersschrijvers, or activistsactivisten, or actorsacteurs,
en jij bent alle drie ...
03:04
and you're all threedrie ...
en daar kan ik nog veel meer
beschrijvingen aan toevoegen.
03:05
and a long stringdraad
of other descriptivebeschrijvende phraseszinnen,
Ik wil je zo snel mogelijk bereiken,
03:09
and I want to get to you
as soonspoedig as possiblemogelijk,
ik wil dat je weet
dat ik er altijd voor je ben.
03:13
I want you to know that I'm there for you.
JF: Gebruik je emoji's?
03:15
JFJF: Do you do emojisemojis?
LT: Oh ...
JF: Nee?
03:17
LTLT: Oh ...
JFJF: No?
LT: Dat is gênant.
JF: Ik vind ze geweldig.
03:19
LTLT: That's embarrassingpijnlijk.
JFJF: I'm really into emojisemojis.
LT: Nee, ik spel mijn --
03:21
LTLT: No, I spellspell out my --
Ik spel mijn woorden van geluk
en felicitaties,
03:23
I spellspell out my wordstekst of happinessgeluk
and congratulationshartelijk gefeliciteerd,
en verdrietige woorden.
03:27
and sadnessdroefheid.
JF: Jij spelt woorden --
03:29
JFJF: You spellspell it right out --
LT: Ik spel ze, elke letter.
03:30
LTLT: I spellspell it, everyelk letterbrief.
03:32
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: Zo'n taalpurist.
03:33
JFJF: SuchDergelijke a puristPurist.
Weet je, naarmate ik ouder word,
03:35
You know, as I've gottengekregen olderouder,
begrijp ik het belang
van vriendschappen veel beter,
03:37
I've understoodbegrijpelijk more
the importancebelang of friendshipsvriendschappen,
dus doe ik erg mijn best
03:40
and so, I really make an effortinspanning
om met mijn vriendinnen af te spreken,
en geen tijd verloren te laten gaan.
03:42
to reachberijk out and make playspelen datesdatums --
not let too much time go by.
Ik lees veel
03:46
I readlezen a lot
en zoals Lily maar al te goed weet,
03:48
so, as LilyLily knowsweet all too well,
stuur ik de goede boeken
naar mijn vrienden.
03:50
my booksboeken that I like,
I sendsturen to my friendsvrienden.
LT: Vanaf dat we wisten
dat we hier vandaag zouden zijn,
03:52
LTLT: When we knewwist we would be here todayvandaag
03:54
you sentverzonden me a lot of booksboeken
about womenvrouw, femalevrouw friendshipsvriendschappen,
stuurde je me veel boeken
over vrouwen, vriendschappen,
03:56
and I was so surprisedverwonderd
to see how manyveel booksboeken,
en ik was zo verrast om te zien
hoeveel boeken --
hoeveel onderzoek
er recentelijk gedaan is.
04:00
how much researchOnderzoek
has been donegedaan recentlykort geleden --
JF: En was je me dankbaar?
LT: Ik was je dankbaar.
04:02
JFJF: And were you gratefuldankbaar?
LTLT: I was gratefuldankbaar.
04:05
(LaughterGelach)
(Gelach)
PM: En --
04:10
PMPM: And --
LT: Wacht even,
dit is echt een belangrijk voorbeeld
04:11
LTLT: Wait, no, it's really importantbelangrijk
because this is anothereen ander examplevoorbeeld
van hoe vrouwen over het hoofd gezien,
en aan de zijlijn gezet worden.
04:14
of how womenvrouw are overlookedover het hoofd gezien,
put asideterzijde, marginalizedgemarginaliseerde.
Er is weinig onderzoek naar ons gedaan,
04:18
There's been very little
researchOnderzoek donegedaan on us,
ook al wilden we er graag aan meedoen.
04:21
even thoughhoewel we volunteeredvrijwilliger lots of timestijden.
JF: Dat kun je wel stellen.
04:23
JFJF: That's for sure.
04:24
(LaughterGelach)
(Gelach)
LT: Hier word je blij van,
en jullie vinden dit allemaal interessant.
04:26
LTLT: This is really excitingopwindend,
and you all will be interestedgeïnteresseerd in this.
Uit onderzoek van de medische
faculteit van Harvard blijkt
04:30
The HarvardHarvard MedicalMedische SchoolSchool studystudie has showngetoond
04:32
that womenvrouw who have
closedichtbij femalevrouw friendshipsvriendschappen
dat vrouwen met hechte vriendinnen
minder aanleg hebben om lichamelijke
beperkingen te ontwikkelen
04:37
are lessminder likelywaarschijnlijk to developontwikkelen impairmentsbijzondere waardeverminderingen --
04:40
physicalfysiek impairmentsbijzondere waardeverminderingen as they ageleeftijd,
als ze ouder worden,
en meer kans maken
op een vitaal, blij leven.
04:42
and they are likelywaarschijnlijk to be seengezien
to be livingleven much more vitalvitaal, excitingopwindend --
JF: En langere --
04:48
JFJF: And longerlanger --
LT: Plezierige levens.
04:49
LTLT: JoyfulBlije liveslevens.
JF: We leven vijf jaar langer
dan mannen.
04:50
JFJF: We liveleven fivevijf yearsjaar longerlanger than menmannen.
04:52
LTLT: I think I'd tradehandel the yearsjaar for joyvreugde.
LT: Ik heb de jaren ingeruild
voor plezier.
04:54
(LaughterGelach)
(Gelach)
LT: Maar het belangrijkste is
04:58
LTLT: But the mostmeest importantbelangrijk
partdeel is they foundgevonden --
dat de resultaten zo schokkend
en zo bepalend waren.
05:01
the resultsuitslagen were so excitingopwindend
and so conclusiveovertuigend --
De onderzoekers kwamen erachter
05:04
the researchersonderzoekers foundgevonden
dat het niet hebben van hechte vriendinnen
05:06
that not havingmet closedichtbij femalevrouw friendsvrienden
is detrimentalschadelijk to your healthGezondheid,
net zo schadelijk is voor je gezondheid
als roken en overgewicht.
05:12
as much as smokingroken or beingwezen overweightovergewicht.
JF: Er is ook nog iets anders.
05:15
JFJF: And there's something elseanders, too --
LT: Ik heb mijn zegje gedaan.
05:17
LTLT: I've said my partdeel, so ...
(Gelach)
05:18
(LaughterGelach)
JF: Luister ook even naar mij,
want ik wil hier nog iets aan toevoegen.
05:19
JFJF: OK, well, listen to my partdeel,
because there's an additionalextra thing.
Want jarenlang, decennia lang,
05:23
Because they only --
for yearsjaar, decadestientallen jaren --
hebben ze alleen mannen onderzocht
om stress beter leren te begrijpen.
05:25
they only researchedonderzocht menmannen when they
were tryingproberen to understandbegrijpen stressspanning,
Pas heel recentelijk is onderzocht
wat stress met vrouwen doet,
05:30
only very recentlykort geleden have they researchedonderzocht
what happensgebeurt to womenvrouw when we're stressedbenadrukt,
en het blijkt dat
als wij vrouwen stress ervaren
05:34
and it turnsbochten out
that when we're stressedbenadrukt -- womenvrouw,
ons lichaam overspoeld wordt
met oxytocine.
05:38
our bodieslichamen get floodedoverstroomd by oxytocinoxytocine.
Dat is een feel-good, kalmerend,
stress-verminderend hormoon.
05:42
WhichDie is a feel-goodfeel good, calmingkalmerend,
stress-reducingvermindering van stress hormonehormoon.
Die toename zie je ook
als we met onze vriendinnen zijn.
05:45
WhichDie is alsoook increasedtoegenomen
when we're with our womenvrouw friendsvrienden.
En ik denk dat dat één van de redenen is
waarom we langer leven.
05:50
And I do think that's one reasonreden
why we liveleven longerlanger.
Ik heb zo'n medelijden met mannen
want dit hebben zij niet.
05:54
And I feel so badslecht for menmannen
because they don't have that.
05:56
TestosteroneTestosteron in menmannen
diminishesvermindert the effectsbijwerkingen of oxytocinoxytocine.
Testosteron vermindert het effect
van oxytocine bij mannen.
LT: Toen jij, ik
en Dolly '9 to 5' maakten...
06:01
LTLT: Well, when you and I
and DollyDolly madegemaakt "9 to 5" ...
JF: Oh.
06:04
JFJF: Oh --
LT: We lachten zo ontzettend veel.
06:05
LTLT: We laughedlachte, we did,
we laughedlachte so much,
We vonden dat we zoveel gemeen hadden
terwijl we zo verschillend zijn.
06:07
we foundgevonden we had so much in commongemeenschappelijk
and we're so differentverschillend.
06:10
Here she is, like HollywoodHollywood royaltyroyalty 's,
Dit is onze Hollywoodkoningin,
ik ben die lastige uit Detroit,
06:12
I'm like a toughtaai kidkind from DetroitDetroit,
Dolly is een kind uit het Zuiden,
uit een arm dorp in Tennessee,
06:14
[Dolly'sDolly's] a SouthernZuidelijke kidkind
from a poorarm townstad- in TennesseeTennessee,
en we hadden als vrouwen zoveel gemeen,
06:18
and we foundgevonden we were so in syncsynchroniseren as womenvrouw,
we lachten zoveel,
06:22
and we mustmoet have --
we hebben zeker tien jaar
aan onze levensverwachting toegevoegd.
06:23
we laughedlachte -- we mustmoet have addedtoegevoegd
at leastminst a decadedecennium ontonaar our lifespanslevensduur.
JF: We sloegen
onze benen vaak over elkaar.
06:29
JFJF: I think -- we sure
crossedgekruiste our legsbenen a lot.
(Gelach)
06:32
(LaughterGelach)
Als je begrijpt wat ik bedoel.
06:34
If you know what I mean.
LT: We weten allemaal
waar je het over hebt.
06:37
LTLT: I think we all know what you mean.
(Gelach)
06:39
(LaughterGelach)
PM: Jullie voegen nu tientallen jaren
aan onze levens toe.
06:41
PMPM: You're addingtoe te voegen decadestientallen jaren
to our liveslevens right now.
Jane stuurde ons eens een boek
over vrouwenvriendschap,
06:44
So amongtussen the booksboeken that JaneJane
sentverzonden us bothbeide to readlezen on femalevrouw friendshipvriendschap
een boek van Sister Joan Chittister,
een vrouw die we erg bewonderen.
06:49
was one by a womanvrouw we admirebewonderen greatlyzeer,
SisterZuster JoanJoan ChittisterChittister,
Zij zei dat het hebben van vriendinnen
niet alleen iets sociaals is
06:53
who said about femalevrouw friendshipvriendschap
06:55
that womenvrouw friendsvrienden
are not just a socialsociaal acthandelen,
maar ook iets spiritueels.
06:59
they're a spiritualgeestelijk acthandelen.
Denk jij bij je vriendinnen
aan spiritualiteit?
07:01
Do you think of your friendsvrienden as spiritualgeestelijk?
Voegen ze iets spiritueels toe
aan je leven?
07:03
Do they addtoevoegen something
spiritualgeestelijk to your liveslevens?
LT: Bij vriendinnen
denk ik zeker aan spiritualiteit.
07:06
LTLT: SpiritualGeestelijke -- I absolutelyAbsoluut think that.
Vooral bij mensen die je
al heel lang kent,
07:10
Because -- especiallyvooral people
you've knownbekend a long time,
mensen met wie je tijd
hebt doorgebracht,
07:13
people you've spentdoorgebracht time with --
07:14
I can see the spiritualgeestelijk
essenceessence insidebinnen them,
ik kan de spirituele essentie in hen zien,
de fijngevoeligheid, de kwetsbaarheid.
07:17
the tendernesstederheid, the vulnerabilitykwetsbaarheid.
Er is een soort liefde,
een element van liefde in de relatie.
07:22
There's actuallywerkelijk kindsoort of a love,
an elementelement of love in the relationshipverhouding.
Ik kan gewoon heel diep in je ziel kijken.
07:26
I just see deeplydiep into your soulziel.
PM: Denk je dat Jane --
07:30
PMPM: Do you think that, JaneJane --
LT: Ik heb bijzondere krachten.
07:31
LTLT: But I have specialspeciaal powersbevoegdheden.
JF: Je hebt allerlei soorten vrienden.
07:34
JFJF: Well, there's all kindssoorten of friendsvrienden.
Je hebt zakelijke vrienden,
en feestvrienden,
07:36
There's businessbedrijf friendsvrienden,
and partyfeest friendsvrienden,
daar heb ik er heel veel van.
07:38
I've got a lot of those.
07:40
(LaughterGelach)
(Gelach)
Maar de vriendschappen
die oxytocine aanmaken...
07:42
But the oxytocin-producingoxytocine-producerende
friendshipsvriendschappen have ...
Die voelen spiritueel
want ze openen je hart, toch?
07:47
They feel spiritualgeestelijk
because it's a hearthart- openingopening, right?
Weet je, we gaan diep.
07:51
You know, we go deepdiep. And --
Ik vind dat ik veel tranen laat
bij mijn intieme vriendinnen.
07:54
I find that I shedschuur tearstranen a lot
with my intimateintieme friendsvrienden.
Niet omdat ik verdrietig ben
maar ze raken me en ze inspireren me.
08:01
Not because I'm sadverdrietig but because
I'm so touchedaangeraakt and inspiredgeinspireerd by them.
LT: En je weet dat er één snel zal gaan.
08:06
LTLT: And you know one of you
is going to go soonspoedig.
(Gelach)
08:09
(LaughterGelach)
PM: Twee daarvan zitten hier,
over welke heb je het?
08:14
PMPM: Well, two of us are sittingzittend here,
LilyLily, whichwelke one are you talkingpratend about?
(Gelach)
08:19
(LaughterGelach)
Ik vind altijd dat als vrouwen
het over hun vriendinnen hebben,
08:20
And I always think, when womenvrouw
talk about theirhun friendshipsvriendschappen,
mannen daar een beetje
van in de war raken.
08:23
that menmannen always look a little mystifiedgemystificeerd.
Wat zijn volgens jullie de verschillen
tussen mannen- en vrouwenvriendschappen?
08:26
What are the differencesverschillen, in your opinionmening,
08:29
betweentussen menmannen friendshipsvriendschappen
and womenvrouw friendshipsvriendschappen?
JF: Er zijn veel verschillen,
08:32
JFJF: There's a lot of differenceverschil,
en ik vind dat we veel empathie
voor mannen moeten hebben.
08:34
and I think we have to have
a lot of empathyempathie for menmannen --
(Gelach)
08:37
(LaughterGelach)
Omdat ze niet hebben wat wij hebben.
08:38
that they don't have what we have.
Ik denk dat ze daarom eerder doodgaan.
08:43
WhichDie I think maymei be why they diedood gaan soonereerder.
(Gelach)
08:45
(LaughterGelach)
Ik voel veel compassie voor mannen,
08:47
I have a lot of compassionmededogen for menmannen,
want vrouwen, even zonder gekheid--
08:49
because womenvrouw, no kiddingkidding, we --
Er bestaat totale openheid
in onze relaties, we gaan diep.
08:53
women'svrouwen relationshipsrelaties, our friendshipsvriendschappen
are fullvol disclosureopenbaarmaking, we go deepdiep.
Ze zijn allesonthullend.
08:59
They're revelatoryOpenbaring.
We riskeren kwetsbaarheid, dit is iets
wat mannen niet zullen doen.
09:01
We riskrisico vulnerabilitykwetsbaarheid --
this is something menmannen don't do.
Ik bedoel, hoe vaak heb ik je gevraagd:
"Doe ik het goed?"
09:06
I mean how manyveel timestijden
have I askedgevraagd you, "Am I doing OK?"
"Heb ik dit verkloot?"
09:09
"Did I really screwschroef up there?"
PM: Je doet het heel goed.
09:11
PMPM: You're doing great.
(Gelach)
09:13
(LaughterGelach)
JF: Wat ik bedoel is dat we zulke vragen
aan onze vriendinnen stellen
09:14
JFJF: But I mean, we askvragen questionsvragen like that
09:17
of our womenvrouw friendsvrienden,
en dat doen mannen niet.
09:18
and menmannen don't.
Mensen omschrijven vrouwenvriendschap
als face-to-face,
09:20
You know, people describebeschrijven women'svrouwen
relationshipsrelaties as face-to-faceface-to-face,
terwijl je die van mannen
meer naast elkaar moet zien.
09:24
whereasterwijl men'sheren friendshipsvriendschappen
are more side-by-sidezij aan zij.
LT: Mannen willen vaak
hun emoties niet laten zien,
09:27
LTLT: I mean mostmeest of the time
menmannen don't want to revealonthullen theirhun emotionsemoties,
ze willen de diepere gevoelens wegstoppen.
09:31
they want to burybegraven deeperdiepere feelingsgevoelens.
Ik bedoel over het algemeen genomen.
09:33
I mean, that's the generalalgemeen,
conventionalconventioneel thought.
Ze verdwijnen liever naar de 'mancave'
om voetbal te kijken,
09:36
They would ratherliever go off in theirhun man cavegrot
and watch a gamespel or hitraken golfgolf ballsballen,
of ze praten liever over sport,
over auto's, of ze hebben seks.
09:40
or talk about sportssport-,
or huntingjacht-, or carsauto's or have sexseks.
Daar denk je aan bij mannelijk gedrag.
09:45
I mean, it's just the kindsoort of --
it's a more manlymannelijk behaviorgedrag.
JF: Je bedoelde --
LT: Ze praten over seks.
09:48
JFJF: You meantbedoelde --
LTLT: They talk about sexseks.
Ik bedoel dat ze misschien seks hebben
09:51
I meantbedoelde they mightmacht have sexseks
09:52
if they could get somebodyiemand
in theirhun man cavegrot to --
als ze iemand
naar die mancave kunnen krijgen.
09:55
(LaughterGelach)
(Gelach)
JF: Weet je wat ik nogal interessant vind?
09:58
JFJF: You know something, thoughhoewel,
that I find very interestinginteressant --
Nogmaals, psychologen wisten dit
tot voor kort nog niet.
10:01
and again, psychologistspsychologen didn't know this
untiltot relativelynaar verhouding recentlykort geleden --
Pasgeboren jongetjes en meisjes zijn
relationeel gezien gelijk.
10:06
is that menmannen are borngeboren everyelk bitbeetje
as relationalrelationele as womenvrouw are.
Als je films ziet van pasgeboren
jongens en meisjes,
10:09
If you look at filmsfilms
of newbornpasgeboren babybaby boysjongens and girlsmeisjes,
gedragen de jongens zich
precies zoals de meisjes,
10:13
you'llje zult see the babybaby boysjongens
just like the girlsmeisjes,
ze staren in moeders ogen,
10:15
gazingstaren into theirhun mother'smoeder eyesogen,
ze hebben die relationele
energie-uitwisseling nodig.
10:18
you know, needinghoeven that relationalrelationele
exchangeuitwisseling of energyenergie.
Als de moeder wegkijkt,
zie je de ontsteltenis bij het kind,
10:22
When the mothermoeder lookslooks away,
they could see the dismayontzetting on the childkind,
zelfs het jongetje gaat huilen.
10:27
even the boyjongen would cryhuilen.
10:28
They need relationshipverhouding.
Ze hebben een relatie nodig.
De vraag is waarom dit verandert
naarmate ze ouder worden.
10:30
So the questionvraag is why,
as they growgroeien olderouder, does that changeverandering?
Het antwoord hierop
is de patriarchale cultuur,
10:34
And the answerantwoord is patriarchalpatriarchale culturecultuur,
die jongens en jonge mannen leert
dat het verlangen naar een relatie,
10:37
whichwelke sayszegt to boysjongens and youngjong menmannen
10:40
that to be needinghoeven of relationshipverhouding,
to be emotionalemotioneel with someoneiemand is girlygirly.
het tonen van je emoties aan iemand,
meisjesachtig is.
Een echte man vraagt niet
naar de weg en uit geen behoeftes.
10:45
That a realecht man doesn't askvragen
directionsroutebeschrijving or expressuitdrukken a need,
Ze gaan niet naar de dokter
als ze zich niet lekker voelen.
10:51
they don't go to doctorsartsen if they feel badslecht.
10:53
They don't askvragen for help.
Ze vragen niet om hulp.
Ik ken een heel goede quote:
10:55
There's a quotecitaat that I really like,
'Mannen zijn bang dat 'wij' worden
het verliezen van zijn 'ik' betekent'.
10:56
"MenMannen fearangst that becomingworden 'we''wij'
will erasewissen his 'I''Ik'."
Zijn gevoel van eigenwaarde.
11:01
You know, his sensezin of selfzelf.
Terwijl de eigenwaarde van vrouwen
altijd al poreuzer is geweest.
11:03
WhereasOverwegende dat women'svrouwen sensezin of selfzelf
has always been kindsoort of porousporeus.
Maar ons 'wij' is onze redding,
11:07
But our "we" is our savingbesparing graceGrace,
dat is wat ons sterk maakt.
11:11
it's what makesmerken us strongsterk.
Het is niet zo
dat we beter zijn dan mannen,
11:14
It's not that we're better than menmannen,
we hoeven alleen
onze mannelijkheid niet te bewijzen.
11:15
we just don't have
our masculinitymannelijkheid to provebewijzen.
LT: En.
11:18
LTLT: And, well --
JF: De quote is van Gloria Steinem.
11:19
JFJF: That's a GloriaGloria SteinemSteinem quotecitaat.
Dus kunnen we onze menselijkheid uiten --
LT: Ik weet wie Gloria Steinem is.
11:21
So we can expressuitdrukken our humanityde mensheid --
LTLT: I know who GloriaGloria SteinemSteinem is.
11:24
JFJF: I know you know who she is,
but I think it's a --
JF: Dat weet ik, maar ik denk --
(Gelach)
11:27
(LaughterGelach)
Nee, ik vind het een geweldig citaat.
11:29
No, but it's a great quotecitaat, I think.
We zijn niet beter dan mannen,
11:31
We're not better than menmannen, we just
don't have our masculinitymannelijkheid to provebewijzen.
we hoeven alleen
onze mannelijkheid niet te bewijzen.
En dat is heel belangrijk.
11:35
And that's really importantbelangrijk.
LT: Maar het is mannen
in deze cultuur ingeprent
11:36
LTLT: But menmannen are
so inculcatedingeprent in the culturecultuur
om zich comfortabel te voelen
in het patriarchaat.
11:39
to be comfortablecomfortabel in the patriarchyPatriarchaat.
En we moeten ervoor zorgen
dat dat anders wordt.
11:42
And we'vewij hebben got to make
something differentverschillend happengebeuren.
JF: Vrouwenvriendschap is
een soort hernieuwbare bron van energie.
11:45
JFJF: Women'sVrouwen friendshipsvriendschappen
are like a renewablehernieuwbare sourcebron of powermacht.
LT: Dat is zo leuk
aan dit onderwerp.
11:49
LTLT: Well, that's what's excitingopwindend
about this subjectonderwerpen.
Want vriendschap tussen vrouwen
11:52
It's because our friendshipsvriendschappen --
11:53
femalevrouw friendshipsvriendschappen
are just a hophop to our sisterhoodSisterhood,
is maar een klein sprongetje
naar ons vrouwenverbond,
en een vrouwenverbond kan
een gigantische kracht zijn
11:58
and sisterhoodSisterhood can be
a very powerfulkrachtig forcedwingen,
om de wereld te maken
12:01
to give the worldwereld- --
12:03
to make it what it should be --
zoals die bedoeld is--
de dingen die mensen hard nodig hebben.
12:05
the things that humansmensen desperatelywanhopig need.
PM: Daarom praten we hierover,
12:08
PMPM: It is why we're talkingpratend about it,
want vriendschap tussen vrouwen is,
12:10
because women'svrouwen friendshipsvriendschappen are,
zoals je al zei, Jane,
12:12
as you said, JaneJane,
een hernieuwbare bron van energie.
12:13
a renewablehernieuwbare sourcebron of powermacht.
12:15
So how do we use that powermacht?
Hoe gebruiken we die energie?
JF: Vrouwen zijn de snelstgroeiende
demografische groep in de wereld,
12:17
JFJF: Well, womenvrouw are the fastestsnelst growinggroeiend
demographicdemografisch in the worldwereld-,
vooral oudere vrouwen.
12:21
especiallyvooral olderouder womenvrouw.
Als we onze energie gebruiken,
kunnen we de wereld veranderen.
12:22
And if we harnessharnas our powermacht,
we can changeverandering the worldwereld-.
Raad eens? Dat is nodig.
12:26
And guessraden what? We need to.
12:28
(ApplauseApplaus)
(Applaus)
En dat moeten we snel doen.
12:30
And we need to do it soonspoedig.
Iets wat we moeten doen --
12:31
And one of the things
that we need to do --
en dit kunnen wij als vrouwen--
12:34
and we can do it as womenvrouw --
12:35
for one thing, we kindsoort of setreeks
the consumerklant standardsstandaarden.
wij hebben de consumentenstandaarden
vastgesteld.
We moeten minder gaan consumeren.
12:38
We need to consumeconsumeren lessminder.
In de westerse wereld zouden
we minder moeten consumeren
12:41
We in the WesternWestern worldwereld-
need to consumeconsumeren lessminder
en als we dingen kopen,
moeten we lokale producten kopen.
12:44
and when we buykopen things, we need to
buykopen things that are madegemaakt locallyplaatselijk,
Als we voedsel kopen,
moet het lokaal gekweekt zijn.
12:47
when we buykopen foodeten, we need to buykopen foodeten
that's growngegroeid locallyplaatselijk.
Wij zijn degenen
die zonder stroom moeten kunnen.
12:50
We are the onesdegenen
that need to get off the gridrooster.
We moeten ervoor zorgen
12:53
We need to make ourselvesonszelf
independentonafhankelijk from fossilfossiel fuelsbrandstoffen.
dat we onafhankelijk worden
van fossiele brandstoffen.
En de fossiele brandstofbedrijven,
12:59
And the fossilfossiel fuelbrandstof companiesbedrijven --
de Exxons en de Shells,
die slechteriken,
13:01
the ExxonsExxons and the ShellShell OilsOliën
and those badslecht guys --
want dat zijn ze,
13:04
causeoorzaak they are --
zeggen dat dit niet kan zonder
terug te keren naar het stenen tijdperk,
13:05
are going to tell us that we can't do it
withoutzonder going back to the StoneStone AgeLeeftijd.
dat de alternatieven er nog niet zijn
13:09
You know, that the alternativesalternatieven
just aren'tzijn niet quiteheel there yetnog,
en dat is niet waar.
13:12
and that's not truewaar.
Er zijn op dit moment
landen in de wereld
13:14
There are countrieslanden in the worldwereld- right now
die grotendeels op duurzame energie leven
en dat gaat goed.
13:16
that are livingleven mostlymeestal on renewablehernieuwbare
energyenergie and doing just fine.
Ze zeggen dat als we het gebruik
van fossiele brandstoffen afbouwen
13:19
And they tell us that if we do
weanspenen ourselvesonszelf from fossilfossiel fuelbrandstof
we weer in het stenen tijdperk
zullen belanden.
13:23
that we're going to be
back in the StoneStone AgeLeeftijd,
Als we in feite duurzame energie
gaan gebruiken
13:25
and in factfeit, if we beginbeginnen
to use renewablehernieuwbare energyenergie,
en niet op de Noordpool boren--
13:30
and not drillboren in the ArcticArctic,
and not drillboren --
LT: Nee toch.
13:32
LTLT: Oh, boyjongen.
JF: en niet in het teerzand
van Alberta boren--
13:33
JFJF: And not drillboren
in the AlbertaAlberta tartar sandszandkorrels --
13:35
Right.
toch --
13:36
That we will be --
dan zal er meer democratie,
meer banen en meer voldoening zijn
13:38
there will be more democracydemocratie
and more jobsjobs and more well-beingwelzijn,
en de vrouwen zullen
hierin vooroplopen.
13:41
and it's womenvrouw that are
going to leadlood the way.
LT: Misschien is dit het momentum
voor een derde feministische golfbeweging
13:43
LTLT: Maybe we have the momentumstuwkracht
to startbegin a third-wavederde golf feministfeminist movementbeweging
met ons vrouwenverbond
over de hele wereld,
13:48
with our sisterhoodSisterhood around the worldwereld-,
met vrouwen die we niet zien,
misschien nooit zullen ontmoeten,
13:50
with womenvrouw we don't see,
womenvrouw we maymei never meetontmoeten,
maar op die manier komen we samen,
13:53
but we jointoetreden togethersamen that way,
want Aristoteles zei al
13:56
because --
13:57
AristotleAristoteles said --
dat mensen zouden sterven
13:59
mostmeest people --
14:01
people would diedood gaan withoutzonder malemannetje friendshipsvriendschappen.
zonder mannelijke vrienden.
De nadruk ligt hier op 'mannelijk'.
14:04
And the operativeoperatieve wordwoord here was "malemannetje."
Want zij vonden dat vriendschap
tussen twee gelijken moest bestaan
14:07
Because they thought that friendshipsvriendschappen
should be betweentussen equalsis gelijk aan
en vrouwen werden niet als gelijke gezien.
14:10
and womenvrouw were not consideredbeschouwd equalGelijk --
JF: De Grieken dachten zelfs
dat we geen ziel hadden.
14:12
JFJF: They didn't think
we had soulszielen even, the GreeksGrieken.
14:15
LTLT: No, exactlyprecies. That showsshows you
just how limitedbeperkt AristotleAristoteles was.
LT: Precies, dat toont aan
hoe bekrompen Aristoteles was.
14:18
(LaughterGelach)
(Gelach)
Wacht, nu komt het beste.
14:21
And wait, no, here'shier is the bestbeste partdeel.
Mannen hebben vrouwen nu nodig.
14:23
It's like, you know,
menmannen do need womenvrouw now.
De planeet heeft vrouwen nodig.
14:27
The planetplaneet needsbehoefte aan womenvrouw.
De grondwet van de VS heeft vrouwen nodig.
14:29
The US ConstitutionGrondwet needsbehoefte aan womenvrouw.
We staan niet eens in de grondwet.
14:31
We are not even in the ConstitutionGrondwet.
JF: Je hebt het
over het 'Equal Rights Amendment'
14:34
JFJF: You're talkingpratend about
the EqualGelijke RightsRechten AmendmentAmendement.
LT: Juist.
14:37
LTLT: Right.
Rechter Ginsberg zei:
14:38
JusticeJustitie GinsbergGinsberg said something like --
"In elke grondwet die is opgesteld
na het einde van de Tweede Wereldoorlog
14:43
everyelk constitutiongrondwet that's been writtengeschreven
sincesinds the endeinde of WorldWereld WarOorlog IIII
werd een wetsbepaling opgenomen voor
de gelijke status van vrouwelijke burgers,
14:47
includedingesloten a provisionvoorziening that madegemaakt womenvrouw
citizensburgers of equalGelijk staturegestalte,
maar niet in onze grondwet.
14:52
but oursDe onze does not.
Dat zou mooi zijn om mee te beginnen.
14:54
So that would be a good placeplaats to startbegin.
Op z'n zachtst gezegd.
14:56
Very, very mildmild --
JF: Juist.
14:58
JFJF: Right.
(Applaus)
14:59
(ApplauseApplaus)
En gendergelijkheid werkt als een stroming
15:02
And gendergeslacht equalitygelijkheid, it's like a tidetij,
die alle boten meeneemt,
niet alleen vrouwen.
15:04
it would liftlift all boatsboten, not just womenvrouw.
15:06
PMPM: NeedingNodig newnieuwe rolerol modelsmodellen
on how to do that.
PM: We hebben daarvoor
nieuwe rolmodellen nodig.
Hoe je vriendschap moet zien,
15:09
How to be friendsvrienden,
15:10
how to think about our powermacht
in differentverschillend waysmanieren,
hoe je op verschillende manieren
over energie denkt,
als consument,
15:13
as consumersconsumenten,
als wereldburger.
15:15
as citizensburgers of the worldwereld-,
15:16
and this is what makesmerken JaneJane and LilyLily
Daarom zijn Jane en Lily een rolmodel
voor vriendinnen --
15:19
a rolerol modelmodel- of how
womenvrouw can be friendsvrienden --
en al zo lang,
15:21
for a very long time,
ook al zijn ze het
niet altijd met elkaar eens.
15:23
and even if they occasionallyaf en toe disagreehet oneens zijn.
Dank jullie wel.
15:25
Thank you.
Jullie allebei bedankt.
15:28
Thank you bothbeide.
(Applaus)
15:29
(ApplauseApplaus)
JF: Dank je wel.
15:30
JFJF: ThanksBedankt.
LT: Dank je wel.
15:35
LTLT: Thank you.
JF: Dank je wel.
15:36
JFJF: Thank you.
(Applaus)
15:38
(ApplauseApplaus)
Translated by Desiree Kramer
Reviewed by Els De Keyser

▲Back to top

About the speakers:

Jane Fonda - Actor and activist
Jane Fonda has had three extraordinary careers (so far): Oscar-winning actor, fitness guru, impassioned activist.

Why you should listen

Jane Fonda is an actor, author, producer and activist supporting environmental issues, peace and female empowerment. She founded the Georgia Campaign for Adolescent Pregnancy Prevention, and established the Jane Fonda Center for Adolescent Reproductive Health at  Emory. She cofounded the Women’s Media Center, and sits on the board of V-Day, a global effort to stop violence against women and girls.

Fonda's remarkable screen and stage career includes two Best Actress Oscars, an Emmy, a Tony Award nomination and an Honorary Palme d’Or from the Cannes Film Festival. Offstage, she revolutionized the fitness industry in the 1980s with Jane Fonda’s Workout — the all-time top-grossing home video. She has written a best-selling memoir, My Life So Far, and Prime Time, a comprehensive guide to living life to the fullest.

More profile about the speaker
Jane Fonda | Speaker | TED.com
Lily Tomlin - Comedian and actor
Lily Tomlin has been honored by the Kennedy Center and awarded the Mark Twain Prize -- and she's still making vital, hilarious comedy.

Why you should listen

Throughout her extraordinary career, Lily Tomlin has won seven Emmys; a Tony for her one-woman Broadway show, Appearing Nitely; a second Tony for Best Actress; a Drama Desk Award and an Outer Critics' Circle Award for her one-woman performance in Jane Wagner’s The Search for Signs of Intelligent Life in the Universe; a Grammy for her comedy album, This Is a Recording; and two Peabody Awards, the first for the ABC television special, Edith Ann’s Christmas: Just Say Noël, and the second for narrating and executive producing the HBO film, The Celluloid Closet. In 2003, she received the Mark Twain Prize for American Humor, and in December 2014 she was the recipient of the prestigious Kennedy Center Honors in Washington DC.

She made her film debut in Robert Altman's Nashville, and gave a generation-defining performance alongside Dolly Parton and Jane Fonda in the workplace revenge comedy 9 to 5.

More profile about the speaker
Lily Tomlin | Speaker | TED.com