English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write comments in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDWomen 2017

Lera Boroditsky: How language shapes the way we think

Лера Бородитски: Како јазикот влијае на нашето размислување

Filmed:
4,282,201 views

Во светот постојат околу 7.000 живи јазици и сите имаат различни гласови, зборови и структури. Но, дали тие влијаат на начинот на кој размислуваме? Лера Бородитски, когнитивен научник, ни дава примери почнувајќи од јазикот на Абориџините во Австарлија во кој се користат страните на светот наместо зборовите „лево“ и „десно“, сè до многубројните зборови за „сино“ во рускиот јазик, што укажува дека одговорот е јасно и гласно „ДА“. „Убавината на јазичната разноврсност е тоа што таа ни ја открива генијалноста и флексибилноста на човечкиот ум,“ -вели Лера Бородитски. „Човечкиот ум има создадено не еден, туку 7000 когнитивни универзуми.“

- Cognitive scientist
Lera Boroditsky is trying to figure out how humans get so smart. Full bio

Ќе ви зборувам со употребата на јазикот
00:12
So, I'll be speaking to you
using language ...
зашто можам.
00:16
because I can.
Ова е таа магична способност
што ние луѓето ја поседуваме.
00:17
This is one these magical abilities
that we humans have.
Можеме да си пренесуваме
навистина сложени мисли.
00:21
We can transmit really complicated
thoughts to one another.
Во моментов произведувам звуци со устата
00:25
So what I'm doing right now is,
I'm making sounds with my mouth
додека вдишувам.
00:29
as I'm exhaling.
Правам тонови, издишувам,
00:30
I'm making tones and hisses and puffs,
и сето тоа прави вибраци во воздухот.
00:32
and those are creating
air vibrations in the air.
Тие вибрации патуваат до вас,
00:35
Those air vibrations are traveling to you,
удираат на вашите тапанчиња,
00:38
they're hitting your eardrums,
и тогаш мозокот ги регистрира
00:40
and then your brain takes
those vibrations from your eardrums
и ги претвора во мисли.
00:44
and transforms them into thoughts.
Се надевам,
00:48
I hope.
(Смеа)
00:49
(Laughter)
Се надевам дека е така.
00:50
I hope that's happening.
Поради оваа способност, ние луѓето
сме способни да пренесуваме идеи
00:51
So because of this ability,
we humans are able to transmit our ideas
далеку низ просторот и времето.
00:56
across vast reaches of space and time.
Можеме да пренесуваме знаење
од еден на друг ум.
00:58
We're able to transmit
knowledge across minds.
Можам да ставам една бизарна
идеја во вашиот ум сега.
01:03
I can put a bizarre new idea
in your mind right now.
Можам да кажам,
01:06
I could say,
„Замислете медуза како
танцува во библиотека
01:08
"Imagine a jellyfish waltzing in a library
додека размислува за квантна механика“.
01:11
while thinking about quantum mechanics."
(Смеа)
01:13
(Laughter)
Ако досега сè одело релативно
добро во вашиот живот,
01:15
Now, if everything has gone
relatively well in your life so far,
сигурно не сте помислиле на тоа.
01:18
you probably haven't had
that thought before.
(Смеа)
01:20
(Laughter)
Но јас ве натерав да помислите
01:21
But now I've just made you think it,
на тоа преку јазикот.
01:23
through language.
Се разбира, нема само еден јазик,
01:24
Now of course, there isn't just
one language in the world,
постојат околу 7.000 јазици во светот.
01:27
there are about 7,000 languages
spoken around the world.
И сите тие се разликуваат
на различни начини.
01:30
And all the languages differ
from one another in all kinds of ways.
Некои јазици имаат различни гласови,
01:33
Some languages have different sounds,
различни зборови,
01:36
they have different vocabularies,
и различни структури-
01:38
and they also have different structures --
ова е важно - различни структури.
01:40
very importantly, different structures.
Се поставува прашањето:
01:42
That begs the question:
Дали нашиот јазик
ги обликува нашите мисли?
01:44
Does the language we speak
shape the way we think?
Прашањето е дамнешно.
01:46
Now, this is an ancient question.
Луѓето отсекогаш расправале за тоа.
01:48
People have been speculating
about this question forever.
Карло Велики, цар на светото
римско царство
01:51
Charlemagne, Holy Roman emperor, said,
рекол:„Да се знае втор јазик
е да се има втора душа“-
01:53
"To have a second language
is to have a second soul" --
силна изјава дека јазикот
ја обликува реалноста.
01:56
strong statement
that language crafts reality.
Но, од друга страна,
Јулија на Шекспир вели:
01:59
But on the other hand,
Shakespeare has Juliet say,
„Што е името?“
02:03
"What's in a name?
Розата наречена со друго
име исто мириса убаво.“
02:04
A rose by any other name
would smell as sweet."
Тоа можеби кажува дека јазикот
не ја обликува реалноста.
02:07
Well, that suggests that maybe
language doesn't craft reality.
Луѓето за ова расправале од памтивек.
02:10
These arguments have gone
back and forth for thousands of years.
До неодамна немавме податоци
02:15
But until recently,
there hasn't been any data
кои би потврдиле што е точно.
02:18
to help us decide either way.
Неодамна во мојата лабораторија и во други,
02:20
Recently, in my lab
and other labs around the world,
започнавме да истражуваме,
02:22
we've started doing research,
и имаме научни податоци
како одговор на прашањето.
02:24
and now we have actual scientific data
to weigh in on this question.
Ќе ви покажам неколку
од моите омилени примери.
02:28
So let me tell you about
some of my favorite examples.
Ќе започнам со примерот
на австралиските Абориџини
02:31
I'll start with an example
from an Aboriginal community in Australia
со кои имав можнсти да работам.
02:35
that I had the chance to work with.
Тоа е заедницата на Кук Тајор.
02:37
These are the Kuuk Thaayorre people.
Тие живеат во Порнпурав,
на крајниот запад на Кејп Јорк.
02:38
They live in Pormpuraaw
at the very west edge of Cape York.
Интересно е што кај нив
02:43
What's cool about Kuuk Thaayorre is,
не се употребуваат зборовите
„лево“ и „десно“,
02:45
in Kuuk Thaayorre, they don't use
words like "left" and "right,"
туку сè изразуваат со страните на светот:
02:48
and instead, everything
is in cardinal directions:
север, југ, исток и запад.
02:51
north, south, east and west.
Кога велам сè, навистина мислам сè.
02:53
And when I say everything,
I really mean everything.
На пример, ќе речат:
02:55
You would say something like,
„Имаш мравка на југо-западната нога.“
02:57
"Oh, there's an ant
on your southwest leg."
Или:„Стави ја чашата малку
према север, северо-запад.
03:01
Or, "Move your cup
to the north-northeast a little bit."
Всушност, „здраво“ на Кук Тајор се вели:
03:04
In fact, the way that you say "hello"
in Kuuk Thaayorre is you say,
„По кој пат одиш?
03:07
"Which way are you going?"
А одговорот би бил:
03:09
And the answer should be,
На север, северо-источно.
03:11
"North-northeast in the far distance.
А ти?“
03:12
How about you?"
Замислете во текот на денот
03:14
So imagine as you're walking
around your day,
на секој што ќе го поздравите
03:17
every person you greet,
да му кажувате во кој правец
се движите?
03:18
you have to report your heading direction.
(Смеа)
03:20
(Laughter)
Но, така брзо ќе се ориентирате, нели?
03:22
But that would actually get you
oriented pretty fast, right?
Зашто не ќе можете да поздравите некој
03:25
Because you literally
couldn't get past "hello,"
ако не знаете на која страна одите.
03:28
if you didn't know
which way you were going.
Луѓето кои зборуваат на овој начин,
добро се ориентираат.
03:31
In fact, people who speak languages
like this stay oriented really well.
Мноу подобро се ориентираат
отколку што мислевме.
03:35
They stay oriented better
than we used to think humans could.
Мислевме дека на луѓето
им е потешко од другите суштества
03:38
We used to think that humans
were worse than other creatures
поради некои биолошки оправдувања:
03:41
because of some biological excuse:
„Ние немаме магнети во
клуновите и крлушките.“
03:43
"Oh, we don't have magnets
in our beaks or in our scales."
Не. Ако вашата култура
ве научи да го правите тоа,
03:46
No; if your language and your culture
trains you to do it,
ќе можете да го правите.
03:49
actually, you can do it.
Има луѓе кои одлично се ориентираат.
03:51
There are humans around the world
who stay oriented really well.
За да разберете подобро
03:54
And just to get us in agreement
на кој начин е ова различно
од нашиот начин,
03:56
about how different this is
from the way we do it,
затворете ги очите за миг
03:58
I want you all to close
your eyes for a second
и покажете кон југо-исток.
04:02
and point southeast.
(Смеа)
04:04
(Laughter)
Мижете и покажете.
04:05
Keep your eyes closed. Point.
Сега отворете ги очите.
04:10
OK, so you can open your eyes.
Гледам покажувате таму, таму, таму...
04:12
I see you guys pointing there,
there, there, there, there ...
И јас не знам каде е.
04:16
I don't know which way it is myself --
(Смеа)
04:18
(Laughter)
Не помогнавте многу.
04:20
You have not been a lot of help.
(Смеа)
04:21
(Laughter)
Да речеме точноста не беше на високо ниво.
04:23
So let's just say the accuracy
in this room was not very high.
Ова е голема разлика во когнитивната
способност кај јазиците.
04:26
This is a big difference in cognitive
ability across languages, right?
Една група, посебна група како вас-
04:29
Where one group -- very
distinguished group like you guys --
не знаат кој пат кој е,
04:32
doesn't know which way is which,
но кај друга група,
04:34
but in another group,
ако прашам 5-годишно дете, ќе знае.
04:35
I could ask a five-year-old
and they would know.
(Смеа)
04:38
(Laughter)
Има значителна разлика во тоа
како луѓето размислуваат за времето.
04:39
There are also really big differences
in how people think about time.
Овде имам слики од дедо ми
на различна возраст.
04:42
So here I have pictures
of my grandfather at different ages.
Ако запрашам Англичанец
како го организира времето,
04:46
And if I ask an English speaker
to organize time,
ќе го направи на овој начин,
04:49
they might lay it out this way,
од лево на десно.
04:51
from left to right.
Ова има врска со правецот на пишување.
04:52
This has to do with writing direction.
Ако јазикот ви е арапски или хебрејски,
04:54
If you were a speaker of Hebrew or Arabic,
ќе го направите тоа во обратна насока,
04:56
you might do it going
in the opposite direction,
од десно на лево.
04:58
from right to left.
Но, како Кук Тајор,
05:01
But how would the Kuuk Thaayorre,
заедницата на Абориџини, го прави тоа?
05:03
this Aboriginal group I just
told you about, do it?
Тие немаат зборовите „лево“ и „десно“.
05:05
They don't use words
like "left" and "right."
Да појаснам.
05:07
Let me give you hint.
Кога седеа свртени кон југ,
го организираа
05:09
When we sat people facing south,
времето од лево на десно.
05:11
they organized time from left to right.
Кога седеа свртени кон север,
05:14
When we sat them facing north,
го организираа времето од десно на лево.
05:16
they organized time from right to left.
Кога беа свртени кон исток,
05:19
When we sat them facing east,
времето одеше кон телото.
05:21
time came towards the body.
Која е шемата?
05:23
What's the pattern?
Исток кон запад, така?
05:26
East to west, right?
За нив, времето не е врзано за телото,
05:27
So for them, time doesn't actually
get locked on the body at all,
туку за просторот.
05:31
it gets locked on the landscape.
Значи, ако сум свртена вака,
05:32
So for me, if I'm facing this way,
и времето оди натаму,
05:34
then time goes this way,
ако се свртам вака тогаш
и времето ќе оди натаму.
05:35
and if I'm facing this way,
then time goes this way.
Се вртам вака, времето оди натаму,
05:38
I'm facing this way, time goes this way --
себично од мене да ме следи времето
05:40
very egocentric of me to have
the direction of time chase me around
секој пат кога се вртам.
05:44
every time I turn my body.
За Кук Тајор времето
е врзано за просторот.
05:46
For the Kuuk Thaayorre,
time is locked on the landscape.
Сосема различен начин
на размислување за времето.
05:49
It's a dramatically different way
of thinking about time.
Еве уште еден умен, човечки трик.
05:52
Here's another really smart human trick.
05:54
Suppose I ask you
how many penguins are there.
Избројте ги пингвините на сликата.
05:56
Well, I bet I know how you'd solve
that problem if you solved it.
Знам дека ќе ја решите загатката.
06:00
You went, "One, two, three,
four, five, six, seven, eight."
Ќе почнете: 1,2,3,4,5,6,7,8.
Ќе ги изброите.
06:02
You counted them.
06:04
You named each one with a number,
Ги именувавте со броеви.
06:05
and the last number you said
was the number of penguins.
и последниот број е
бројот на пингвините.
06:08
This is a little trick
that you're taught to use as kids.
Овој трик го научивте како деца.
Ги учите броевите и учите
како да ги примените.
06:11
You learn the number list
and you learn how to apply it.
Мал, лингвистички трик.
06:14
A little linguistic trick.
Некои јазици го немаат ова
06:16
Well, some languages don't do this,
бидејќи немаат прецизни зборови за броеви.
06:18
because some languages
don't have exact number words.
Некои јазици немаат збор кој значи 7
06:22
They're languages that don't have
a word like "seven"
или збор кој значи 8.
06:24
or a word like "eight."
Луѓето кои ги зборуваат
тие јазици не бројат,
06:27
In fact, people who speak
these languages don't count,
и имаат проблеми со одредување
прецизни количини.
06:29
and they have trouble
keeping track of exact quantities.
Ако ви речам да го споите
број на пингвините
06:32
So, for example, if I ask you
to match this number of penguins
со истиот број на патки,
06:36
to the same number of ducks,
ќе го сторите тоа со броење.
06:38
you would be able to do that by counting.
Но луѓето кои ги немаат тие јазични
трикови, нема да го направат тоа.
06:41
But folks who don't have
that linguistic trait can't do that.
Јазиците се разликуваат и по
поделбата на спектарот на бои-
06:47
Languages also differ in how
they divide up the color spectrum --
визуелниот свет.
06:50
the visual world.
Некои јазици имаат многу зборови за бои,
06:52
Some languages have
lots of words for colors,
некои ги имаат само „светло“ и „темно“.
06:54
some have only a couple words,
"light" and "dark."
Јазиците се разликуваат по тоа
каде ја стваат границата меѓу боите.
06:56
And languages differ in where they put
boundaries between colors.
Во англискиот јазик има збор за „сино“
07:00
So, for example, in English,
there's a world for blue
кој ги покрива сите бои
кои ги гледата на екранот,
07:03
that covers all of the colors
that you can see on the screen,
но во рускиот јазик тоа не е еден збор.
07:06
but in Russian, there isn't a single word.
Рускиот јазик разликува
07:08
Instead, Russian speakers
have to differentiate
светло сино ( голубои)
07:11
between light blue, "goluboy,"
и темно сино ( синий).
07:12
and dark blue, "siniy."
Русите го имаат овој вид на искуство,
во јазикот,
07:15
So Russians have this lifetime
of experience of, in language,
да ги разликуваат овие две бои.
07:19
distinguishing these two colors.
Кога ги тестираме луѓето
да ги разликуваат овие бои
07:21
When we test people's ability
to perceptually discriminate these colors,
дознаваме дека Русите се побрзи
07:25
what we find is that
Russian speakers are faster
низ овие лингвистички граници.
07:27
across this linguistic boundary.
Можат побрзо да прават разлика
07:29
They're faster to be able
to tell the difference
меѓу темносина и светлосина.
07:31
between a light and dark blue.
Кога набљудувате човечки мозоци
кои посматраат бои -
07:33
And when you look at people's brains
as they're looking at colors --
бои кои се прелеваат
од посветли кон потемни -
07:36
say you have colors shifting slowly
from light to dark blue --
мозоците на луѓето кои користат различни
зборови за светла и темна нијанса
07:40
the brains of people who use
different words for light and dark blue
се изненадуваат при
промена на бојата од светла кон темна,
07:45
will give a surprised reaction
as the colors shift from light to dark,
како: „Леле, нешто се видоизмени,“
07:48
as if, "Ooh, something
has categorically changed,"
додека мозокот на Англичанец, на пример,
07:52
whereas the brains
of English speakers, for example,
кој не прави ваква категоризација,
07:54
that don't make
this categorical distinction,
не се изненадува,
07:56
don't give that surprise,
бидејќи ништо не се менува категориски.
07:57
because nothing is categorically changing.
Јазикот има многу видови
на структурални чуда.
08:02
Languages have all kinds
of structural quirks.
Едно од моите омилени е ова.
08:04
This is one of my favorites.
Многу јазици имаат граматички родови;
08:05
Lots of languages have grammatical gender;
секоја именка се именува како
машки или женски род.
08:08
every noun gets assigned a gender,
often masculine or feminine.
Овие родови се разликуваат во јазиците.
08:13
And these genders differ across languages.
На пример, сонцето е женски род во
германски, но во шпанскиот е машки род,
08:15
So, for example, the sun is feminine
in German but masculine in Spanish,
со „месечина“ е обратно.
08:19
and the moon, the reverse.
Дали ова влијае како размислуваат луѓето?
08:21
Could this actually have any
consequence for how people think?
Дали Германците сметаат дека
сонцето изгледа поженствено?
08:25
Do German speakers think of the sun
as somehow more female-like,
а месечината помажествено?
08:29
and the moon somehow more male-like?
Испадна дека е така.
08:31
Actually, it turns out that's the case.
Ако замолите Германец или
Шпанец да опише мост,
08:33
So if you ask German and Spanish speakers
to, say, describe a bridge,
како овој овде -
08:39
like the one here --
„мост“ е женски род во германски,
08:40
"bridge" happens to be grammatically
feminine in German,
а во шпански е машки род.
08:43
grammatically masculine in Spanish --
Германец веројатно ќе рече
дека мостот е убав, елегантен,
08:46
German speakers are more likely
to say bridges are "beautiful," "elegant"
значи стереотипни зборови за жена.
08:50
and stereotypically feminine words.
За разлика, Шпанец би рекол
08:52
Whereas Spanish speakers
will be more likely to say
дека мостот е долг или силен,
08:55
they're "strong" or "long,"
- зборови типични за мажи.
08:56
these masculine words.
(Смеа)
09:00
(Laughter)
Јазиците се разликуваат и по тоа
како опишуваат настани.
09:03
Languages also differ in how
they describe events, right?
Земете за пример несреќен случај.
09:08
You take an event like this, an accident.
На англиски во ред е да
се каже „Тој ја скрши вазната.“
09:10
In English, it's fine to say,
"He broke the vase."
На шпански, на пример,
09:13
In a language like Spanish,
обично се вели: „Се скрши вазната“
09:16
you might be more likely
to say, "The vase broke,"
или „Вазната се скрши“.
09:19
or, "The vase broke itself."
Ако е несреќен случај,
тие не велат дека некој ја скршил.
09:21
If it's an accident, you wouldn't say
that someone did it.
На англиски, што е чудно, велиме:
09:24
In English, quite weirdly,
we can even say things like,
„Си ја скршив раката“.
09:28
"I broke my arm."
Во многу други јазици
09:29
Now, in lots of languages,
не би употребиле таква формулација
освен ако не сте лудак
09:31
you couldn't use that construction
unless you are a lunatic
кој пробува да си ја скрши раката
09:35
and you went out
looking to break your arm --
(Смеа)
09:37
(Laughter)
и притоа успее во тоа.
09:38
and you succeeded.
Ако е несреќен случај, употребувате
друга формулација.
09:39
If it was an accident,
you would use a different construction.
Ова има последици.
09:42
Now, this has consequences.
Луѓето кои зборуваат различни
јазици се фокусираат на различни работи,
09:44
So, people who speak different languages
will pay attention to different things,
во зависност од тоа што
бара јазикот од нив.
09:48
depending on what their language
usually requires them to do.
Истата незгода ја прикажавме
на Англичани и Шпанци,
09:52
So we show the same accident
to English speakers and Spanish speakers,
Англичаните паметат
кој го извршил дејството,
09:56
English speakers will remember who did it,
зашто јазикот бара да се рече:
„Тој го стори тоа, тој ја скрши вазната“.
10:00
because English requires you
to say, "He did it; he broke the vase."
Додека, пак, Шпанците помалку се склони
да запамтат кој го сторил тоа
10:03
Whereas Spanish speakers might be
less likely to remember who did it
ако е несреќен случај,
10:07
if it's an accident,
но повеќе паметат дека е случајна незгода.
10:08
but they're more likely to remember
that it was an accident.
Повеќе ја паметат намерата.
10:11
They're more likely
to remember the intention.
Двајца гледаат ист настан,
10:13
So, two people watch the same event,
очевидци се на ист прекршок,
10:16
witness the same crime,
но на крајот паметат различни
нешта за настанот.
10:18
but end up remembering
different things about that event.
Ова влијае врз сведочењата на очевидци.
10:22
This has implications, of course,
for eyewitness testimony.
Исто така влијае врз обвиненија и казни.
10:26
It also has implications
for blame and punishment.
Ако имате луѓе кои зборуваат англиски
10:28
So if you take English speakers
и ви покажам некој кој крши вазна,
10:30
and I just show you
someone breaking a vase,
и речам „Тој ја скрши“,
наместо „Се скрши вазната“,
10:32
and I say, "He broke the vase,"
as opposed to "The vase broke,"
дури и да сте виделе,
10:37
even though you can witness it yourself,
да ја видите снимката,
10:39
you can watch the video,
да го видите прекршокот со вазната,
10:40
you can watch the crime against the vase,
ќе казните некого повеќе,
10:44
you will punish someone more,
ќе обвините некого повеќе,
ако речам: „Тој ја скрши“,
10:45
you will blame someone more
if I just said, "He broke it,"
наместо, „Се скрши“.
10:48
as opposed to, "It broke."
Јазикот го формира нашето
мислење за настаните.
10:50
The language guides
our reasoning about events.
Ви дадов неколку примери,
10:55
Now, I've given you a few examples
како јазикот во голема мера
влијае врз нашето размислување
10:58
of how language can profoundly
shape the way we think,
и го прави тоа на повеќе начини.
11:02
and it does so in a variety of ways.
Јазикот има огромно влијание.
11:04
So language can have big effects,
Видовме како времето и просторот
11:06
like we saw with space and time,
луѓето ги подредуваат
11:08
where people can lay out space and time
на сосема различни начини едно од друго.
11:10
in completely different
coordinate frames from each other.
Јазкот има длабоко влијание-
11:14
Language can also have
really deep effects --
видовме кај броевите.
11:17
that's what we saw
with the case of number.
Да се брои на јазикот,
11:19
Having count words in your language,
да се има броеви
11:21
having number words,
значи да се има основа за математика.
11:22
opens up the whole world of mathematics.
Ако не броите, не можете да имате алгебра.
11:25
Of course, if you don't count,
you can't do algebra,
Не ќе можете да ги
направите работите
11:27
you can't do any of the things
11:29
that would be required
to build a room like this
што би биле потребни за
изградба на оваа просторија
11:32
or make this broadcast, right?
или за емитување на оваа програма, нели?
Зборовите за броевите
се отскочна даска
11:34
This little trick of number words
gives you a stepping stone
за нурнување во еден
нов когнитивен свет.
11:37
into a whole cognitive realm.
Јазикот може да има првично влијание
11:40
Language can also have
really early effects,
како што видовме со боите.
11:42
what we saw in the case of color.
Овие се едноставни,основни,
перцептивни одлуки.
11:46
These are really simple,
basic, perceptual decisions.
Цело време донесуваме илјадници одлуки
11:48
We make thousands of them all the time,
и сепак јазикот се вплеткува
11:51
and yet, language is getting in there
и се меша со овие мали перцептивни
одлуки кои ги донесуваме.
11:52
and fussing even with these tiny little
perceptual decisions that we make.
Јазикот има сеопфатно влијание.
11:58
Language can have really broad effects.
Примерот со родовите може да звучи лудо,
12:00
So the case of grammatical gender
may be a little silly,
но граматичкиот род
се однесува на сите именки.
12:03
but at the same time,
grammatical gender applies to all nouns.
Тоа значи дека јазикот влијае
како размислуваме
12:08
That means language can shape
how you're thinking
за сè што се именува како именка.
12:10
about anything that can be
named by a noun.
Има многу нешта.
12:14
That's a lot of stuff.
На крај ви дадов пример
како јазикот ги обликува нештата
12:16
And finally, I gave you an example
of how language can shape things
кои имаат лично значење за нас-
12:19
that have personal weight to us --
идеи како обвинување, казна и сведоштво.
12:21
ideas like blame and punishment
or eyewitness memory.
Овие се значајни нешта во нашиот живот.
12:23
These are important things
in our daily lives.
Убавината на лингвистичката
разноврсност е тоа што таа ни открива
12:28
Now, the beauty of linguistic diversity
is that it reveals to us
колку е генијален
и флексибилен човечкиот ум.
12:33
just how ingenious and how flexible
the human mind is.
Човечкиот ум открил не еден туку
7.000 когнитивни универзуми-
12:37
Human minds have invented
not one cognitive universe, but 7,000 --
има 7000 јазици кои
се зборуваат во светот.
12:42
there are 7,000 languages
spoken around the world.
И може да создадеме многу повеќе-
12:46
And we can create many more --
јазиците, се разбира, се живи,
12:47
languages, of course, are living things,
можеме да ги усовршуваме
и менуваме за сопствени потреби.
12:50
things that we can hone
and change to suit our needs.
Трагично е што губиме голем дел
од оваа лингвистичка разноврсност
12:55
The tragic thing is that we're losing
so much of this linguistic diversity
со тек на време.
12:59
all the time.
Губиме околу еден јазик неделно,
13:00
We're losing about one language a week,
а според некои проценки,
13:02
and by some estimates,
половина од јазиците во светот
ќе исчезнат во наредните 100 години.
13:03
half of the world's languages
will be gone in the next hundred years.
Уште полоша вест е дека токму сега
13:07
And the even worse news is that right now,
сè што знаеме за човечкиот
ум и мозокот, претежно
13:10
almost everything we know about
the human mind and human brain
се заснова на истражувања на американски
студенти кои зборуваат англиски
13:14
is based on studies of usually American
English-speaking undergraduates
на универзитетите.
13:19
at universities.
Тоа ги исклучува речиси сите луѓе, нели?
13:22
That excludes almost all humans. Right?
Она што знаеме за човечкиот ум
е прилично ограничено и пристрасно,
13:26
So what we know about the human mind
is actually incredibly narrow and biased,
и нашата наука мора да направи повеќе.
13:31
and our science has to do better.
13:37
I want to leave you
with this final thought.
Сакам да ве оставам
со оваа последна мисла.
Ви кажав како говорниците на
различни јазици размислуваат различно,
13:40
I've told you about how speakers
of different languages think differently,
но, не се работи за тоа како
другите размислуваат.
13:43
but of course, that's not about
how people elsewhere think.
13:47
It's about how you think.
Туку како вие размислувате.
Како јазикот кој го зборувате
го обликува вашето размислување.
13:48
It's how the language that you speak
shapes the way that you think.
13:53
And that gives you the opportunity to ask,
Тоа ви дава можност да се запрашате
„Зошто размислувам токму вака?“
13:55
"Why do I think the way that I do?"
13:57
"How could I think differently?"
„Како можам поинаку да размислувам?“
Исто така,
13:59
And also,
„Какви мисли сакам да создадам?„
14:01
"What thoughts do I wish to create?"
14:03
Thank you very much.
Ви благодарам!
14:05
(Applause)

▲Back to top

About the speaker:

Lera Boroditsky - Cognitive scientist
Lera Boroditsky is trying to figure out how humans get so smart.

Why you should listen

Lera Boroditsky is an associate professor of cognitive science at University of California San Diego and editor in chief of Frontiers in Cultural Psychology. She previously served on the faculty at MIT and at Stanford. Her research is on the relationships between mind, world and language (or how humans get so smart).

Boroditsky has been named one of 25 visionaries changing the world by the Utne Reader, and is also a Searle Scholar, a McDonnell scholar, recipient of an NSF Career award and an APA Distinguished Scientist lecturer. She once used the Indonesian exclusive "we" correctly before breakfast and was proud of herself about it all day.

More profile about the speaker
Lera Boroditsky | Speaker | TED.com