English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDMED 2014

Rosie King: How autism freed me to be myself

Rosie King: အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာက ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် ရပ်တည်ဖို့ လွတ်ပေးလိုက်ပုံ။

Filmed
Views 2,264,918

"လူတွေဟာ တစ်မျိုးဖြစ်သွားမှာကို ကြောက်လွန်းလို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ တံဆိပ်တစ်ခုပါ သေတ္တာလေးထဲကို အရာတိုင်းကို ထည့်သွင်းဖို့ ကြိုးစားကြတယ်။"လို့ ဆိုသူကတော့ ရဲရင့်ပြီး မထီတရီနိုင်တဲ့ အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင် ၁၆ နှစ်သမီး Rosie King ပါ။ သူမသိချင်တာက ဘာကြောင့် လူတိုင်းဟာ ပုံမှန်ဖြစ်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အရမ်းစိတ်ပူကြတာလဲ။ သူမဟာ ကလေးတိုင်း၊ မိဘတိုင်း၊ ဆရာတိုင်းနဲ့ ထူးခြားမှုကို အောင်ပွဲခံလိုသူတိုင်းအတွက် ကျယ်လောင်ပြတ်သားတဲ့ နှိုးဆော်ချက်တရပ်ကို အသံပေးထားပါတယ်။ ဒါဟာဆိုရင် လူသား မတူကွဲပြားမျိုးစုံလင်မှုရဲ့ အလားအလာဆီ ဝဲပျံနေတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတစ်ခုပါ။

- Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?” Full bio

I haven't told many people this,
ခေါင်းထဲမှာ ရှိပေမဲ့ ဒါကို
00:12
but in my head, I've got
လူအများကြီးကို မပြောဖြစ်ဘူး။
00:14
thousands of secret worlds all going on
ကျွန်မမှာ တစ်ချိန်တည်းမှာ
ဆက်ဖြစ်နေတဲ့
00:16
all at the same time.
ထောင်ချီတဲ့ လျှို့ဝှက် ကမ္ဘာတွေရှိတယ်။
00:18
I am also autistic.
ကျွန်မဟာ အထီးကျန်
စိတ်ဝေဒနာရှင်လည်းဖြစ်ပါတယ်။
00:21
People tend to diagnose autism
လူတွေက အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာကို
တကယ့်
00:23
with really specific
check-box descriptions,
တိကျတဲ အမှတ်အသားပြ သရုပ်ဖော်
ချက်တွေနဲ့ ဖော်ထုတ်တတ်ကြတယ်။
00:25
but in reality, it's a whole
variation as to what we're like.
ဒါပေမဲ့ တကယ်က ကျွန်မတို့ဖြစ်တာရဲ့
လုံးဝမူကွဲတစ်ခုပါ။
00:28
For instance, my little brother,
ဥပမာ ကျွန်မမောင်လေး၊
00:31
he's very severely autistic.
ပြင်းထန်တဲ့ အထီးကျန်
စိတ်ဝေဒနာရှင်။
00:33
He's nonverbal. He can't talk at all.
နှုတ်ရေးမရသူ။ စကားလုံးဝ
မပြောတတ်သူပါ။
00:35
But I love to talk.
ဒါပေမဲ့ ကျွန်မက စကားပြောရတာ
ကြိုက်တယ်။
00:37
People often associate autism
လူတွေက မကြာခဏ အထီးကျန်
စိတ်ဝေဒနာကိုသချာင်္၊ သိပ္ပံတို့
00:40
with liking maths and
science and nothing else,
ကြိုက်ကလွဲပြီး အခြားဘာမှ
မကြိုက်တာနဲ့ တွဲတတ်ကြတယ်။
00:43
but I know so many autistic people
ဒါပေမဲ့ ဆန်းသစ်တီထွင်တာကို ကြိုက်တဲ့
00:46
who love being creative.
အထီးကျန် စိတ်ဝေနာရှင်
တော်တော်များများကို သိတယ်။
00:47
But that is a stereotype,
ဒါပေမဲ့ ဒါက သမားရိုးကျပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး
00:50
and the stereotypes of things
အကြောင်းအရာတွေရဲ့ သမားရိုးကျပုံစံဟာ
00:52
are often, if not always, wrong.
အမြဲမဟုတ်တောင် မကြာခဏတော့ မှားပါတယ်။
00:54
For instance, a lot of people
ဥပမာ လူအတော်များများက
00:57
think autism and think
"Rain Man" immediately.
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာကို "Rain Man"လို့
ချက်ချင်း တွေးမိကြတယ်။
01:00
That's the common belief,
လူတိုင်း ထင်မြင်ချက်က
01:04
that every single autistic
person is Dustin Hoffman,
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင်တိုင်းဟာ
Dustin Hoffman တဲ့။
01:06
and that's not true.
ဒါမမှန်ပါဘူး။
01:09
But that's not just with
autistic people, either.
ဒါပေမဲ့ ဒါက အထီးကျန်
စိတ်ဝေဒနာရှင်တွေပဲ မဟုတ်ဘူး၊
01:12
I've seen it with LGBTQ people,
LGBTQ လူတွေ၊ အမျိုးသမီးတွေ၊ POC တွေရောပါတာ
01:15
with women, with POC people.
ကျွန်မ မြင်ဖူးတယ်။
01:17
People are so afraid of variety
လူတွေဟာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ တံဆိပ်တစ်ခုနဲ့
01:19
that they try to fit everything
into a tiny little box
သေတ္တာလေးတစ်ခုထဲကို
အရာတိုင်း ကို ထည့်သွင်းဖို့
01:22
with really specific labels.
ကြိုးစားကြတာ
တစ်မျိုးဖြစ်မှာကို ကြောက်လွန်းတယ်။
01:25
This is something that actually
ဒါက လက်တွေ့ဘဝမှာ
01:27
happened to me in real life:
ကျွန်မ တကယ်ကို ကြုံခဲ့ရတဲ့ တစ်ခုပါ။
01:29
I googled "autistic people are ..."
"အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင်တွေ"လို့
ဂူဂဲလ်မှာ ရိုက်ရှာတော့
01:31
and it comes up with suggestions
သင်တို့ ရိုက်တော့မှာနဲ့ဆိုင်တဲ့
01:34
as to what you're going to type.
အကြံပေးချက်တွေ ပေါ်လာတယ်။
01:36
I googled "autistic people are ..."
"အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင်တွေ" လို့
01:38
and the top result was "demons."
ဂူဂဲလ်မှာရှာတော့ ထိပ်ဆုံး ရလဒ်က
"မကောင်းဆိုးဝါး"တွေ တဲ့။
01:40
That is the first thing that people think
ဒါဟာ အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာကို လူတွေ
01:43
when they think autism.
တွေးမိတဲ့အခါ ပထမဆုံး တွေးမိတာပါ။
01:45
They know.
သူတို့ သိတယ်။
01:47
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
01:49
One of the things I can do
because I'm autistic —
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင်ဖြစ်လို့
ကျွန်မလုပ်နိုင်တာတစ်ခုက
01:56
it's an ability rather than a disability —
ဒါဟာ မစွမ်းတာထက် စွမ်းတာဖြစ်ပြီး
01:59
is I've got a very, very vivid imagination.
သိပ်ကို ရှင်းလင်းတဲ့ စိတ်ကူးရှိတာပါ။
02:01
Let me explain it to you a bit.
ဒါကို နည်းနည်း ရှင်းပြပါရစေ။
02:05
It's like I'm walking in two
worlds most of the time.
အများစုမှာ ကမ္ဘာနှစ်ခုထဲ
လမ်းလျှောက်နေသလိုပါ။
02:06
There's the real world,
the world that we all share,
လက်တွေ့ကမ္ဘာရှိတယ်၊
ကျွန်မတို့အားလုံး မျှဝေတဲ့
02:09
and there's the world in my mind,
ကမ္ဘာနဲ့ စိတ်အတွေးထဲက ကမ္ဘာပါ။
02:11
and the world in my mind
is often so much more real
စိတ်အတွေးထဲက ကမ္ဘာက
တစ်ခါတစ်လေ လက်တွေ့ကမ္ဘာထက်
02:13
than the real world.
ပိုပြီး လက်တွေ့ကျတယ်။
02:16
Like, it's very easy for
me to let my mind loose
ဆိုပါစို့၊ ကိုယ့်စိတ်ကို လွတ်ပေးဖို့
ကျွန်မအတွက် အရမ်းလွယ်ပါတယ်၊
02:19
because I don't try and fit
myself into a tiny little box.
အကြောင်းက သေတ္တာလေးထဲ
ကိုယ့်ကို သွင်းဖို့ မကြိုးစားလို့ပါ။
02:22
That's one of the best
things about being autistic.
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာဖြစ်တာရဲ့
အကောင်းဆုံး တစ်ခုပါ။
02:25
You don't have the urge to do that.
ဒါလုပ်ဖို့ တိုက်တွန်းဖို့မလိုဘူး။
02:27
You find what you want to do,
ကိုယ်လုပ်ချင်တာကို ကိုယ်တွေ့တယ်။
02:29
you find a way to do it,
and you get on with it.
ဒါလုပ်ဖို့ နည်းလမ်းတစ်ခုတွေ့ပြီး
အဆင်ပြေတာပါ။
02:32
If I was trying to fit myself into a box,
ကိုယ့်ကိုယ်ကို သေတ္တာထဲ
ကြိုးစား သွင်းနေရင်
02:35
I wouldn't be here, I
wouldn't have achieved
ကျွန်မ ဒီမှာ ရှိမှာမဟုတ်ဘူး၊
ကျွန်မ အခု
02:37
half the things that I have now.
လုပ်ထားတာရဲ့ တစ်ဝက်ကို
ပြီးမြောက်မှာ မဟုတ်ဘူး။
02:39
There are problems, though.
ဒါပေမဲ့ ပြဿနာတွေ ရှိပါတယ်။
02:41
There are problems with being autistic,
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာဖြစ်တာရဲ့
ပြဿနာတွေရှိပြီး
02:43
and there are problems with
having too much imagination.
စိတ်ကူးတွေ များလွန်းတာနဲ့
ပြဿနာတွေရှိပါတယ်။
02:45
School can be a problem in general,
ယေဘုယျအနေနဲ့ ကျောင်းက ပြဿနာဖြစ်နိုင်တယ်၊
02:48
but having also to explain to a teacher
ဒါပေမဲ့ နေ့တဓူဝ သင်ခန်းစာက
02:50
on a daily basis
မတွေးတတ်အောင်
02:54
that their lesson is inexplicably dull
ပျင်းစရာကောင်းတာကို
ဆရာကို ရှင်းပြရခြင်းနဲ့
02:56
and you are secretly taking refuge
ကိုယ်က သင်ခန်းစာမှာမရှိပဲ
03:00
in a world inside your head in
which you are not in that lesson,
ခေါင်းအတွင်းက ကမ္ဘာထဲမှာ
တိတ်တဆိတ် ခိုလှုံနေတာဟာ
03:02
that adds to your list of problems.
ပြဿနာစာရင်းကို ထပ်ပေါင်းတာပါ။
03:06
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
03:10
Also, when my imagination takes hold,
နောက်ပြီး ကိုယ့်စိတ်ကူးက ဖမ်ယူထားတော့
03:12
my body takes on a life of its own.
ခန္ဓာက ၎င်းကိုယ်ပိုင် ဘဝကိုယူတယ်။
03:16
When something very exciting
happens in my inner world,
ကိုယ်တွင်း ကမ္ဘာမှာ အရမ်းစိတ်
လှုပ်ရှားစရာ တစ်ခုခုဖြစ်တဲ့အခါ
03:18
I've just got to run.
ပြေးလိုက်ရတယ်၊
03:21
I've got to rock backwards and forwards,
ရှေ့နောက် လှုပ်ယမ်းရတယ်၊
03:22
or sometimes scream.
ဒါမှမဟုတ် တစ်ခါတစ်လေ အော်ဟစ်တယ်။
03:24
This gives me so much energy,
ဒါက စွမ်းအင် အများကြီးပေးတယ်။
03:26
and I've got to have an
outlet for all that energy.
ဒီစွမ်းအင်အားလုံးအတွက်
ထွက်ပေါက်တစ်ခု ရှိဖို့လိုတာပေါ့။
03:28
But I've done that ever
since I was a child,
ဒါပေမဲ့ ဒါကို ကလေးဘဝကတည်းက လုပ်တာပါ၊
03:31
ever since I was a tiny little girl.
ပေါက်စန ကောင်မလေး အရွယ်ကတည်းကပါ။
03:33
And my parents thought it was
cute, so they didn't bring it up,
ကျွန်မ မိဘတွေက ဒါက ချစ်စရာလေး
ဆိုပြီး အမှုမထားခဲ့ပေမဲ့
03:35
but when I got into school,
ကျွန်မ ကျောင်းတက်တော့
03:38
they didn't really agree that it was cute.
ချစ်စရာကောင်းတယ်လို့ သဘောမတူကြဘူး။
03:39
It can be that people
don't want to be friends
ဖြစ်နိုင်တာက လူတွေဟာ
အက္ခရာသင်္ချာ သင်ခန်းစာမှာ
03:42
with the girl that starts
screaming in an algebra lesson.
ထအော်တဲ့ ကောင်မလေးနဲ့
မိတ်ဆွေ မဖြစ်ချင်တာပါ။
03:44
And this doesn't normally
happen in this day and age,
ဒါက ဒီနေ့နဲ့ ဒီခေတ်မှာ
ပုံမှန်ဖြစ်တာ မဟုတ်ပေမဲ့
03:47
but it can be that people don't want
to be friends with the autistic girl.
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာရှင် ကောင်မလေးနဲ့
မိတ်ဆွေမဖြစ်ချင်တာတော့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
03:51
It can be that people
don't want to associate
လူတွေက သာမန်လို့ တံဆိပ်တပ်ထားတဲ့
သေတ္တာထဲ ကိုယ့်ကိုယ်ကို
03:55
with anyone who won't
or can't fit themselves
မဝင်နိုင်တဲ့ (သို့) မသွင်းနိုင်တဲ့
တစ်ယောက်ယောက်နဲ့
03:58
into a box that's labeled normal.
မပေါင်းချင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
04:01
But that's fine with me,
ဒါပေမဲ့ ကျွန်မအတွက်တော့ ရပါတယ်။
04:04
because it sorts the wheat from the chaff,
အကြောင်းက ဖွဲကြမ်းထဲက
ဂျုံစေ့ ရွေးတာဖြစ်ပြီး
04:06
and I can find which people
are genuine and true
စစ်မှန်တဲ့လူတွေကို ရှာတွေ့နိုင်ကာ
04:08
and I can pick these people as my friends.
ဒီလူတွေကို မိတ်ဆွေတွေအဖြစ်
ရွေးပေါင်းလို့ ရလို့ပါ။
04:11
But if you think about it, what is normal?
ဒါပေမဲ့ ဒါကို တွေးမိရင် ပုံမှန်ဆိုတာ ဘာလဲ။
04:13
What does it mean?
ဒါက ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။
04:17
Imagine if that was the best
compliment you ever received.
ဒါဟာ ရဖူးတဲ့ အကောင်းဆုံး
ချီးကျူးမှုလို့ စိတ်ကူးကြည့်ပါ။
04:19
"Wow, you are really normal."
"အိုး မင်းဟာ တကယ့် ပုံမှန်ပေါ့။
04:21
(Laughter)
(ရယ်သံများ)
04:24
But compliments are,
ဒါပေမဲ့ ချီးကျူးမှုတွေကတော့
04:25
"you are extraordinary"
"မင်းဟာ ထူးဆန်းတယ်၊"
04:29
or "you step outside the box."
"မင်းဟာ သေတ္တာအပြင်ကို ထွက်လိုက်တယ်။"
04:30
It's "you're amazing."
ဒါက "မင်းဟာ အံ့သြစရာပေါ့။"
04:32
So if people want to be these things,
ဒီတော့ လူတွေ ဒါတွေဖြစ်ချင်ရင်
04:33
why are so many people
striving to be normal?
ဘာလို့ အတော်များများက ပုံမှန်ဖြစ်ဖို့
အားထုတ်နေတာလဲ။
04:35
Why are people pouring their
brilliant individual light into a mold?
ဘာလို့ လူတွေဟာ ကိုယ့်ရဲ့ တောက်ပတဲ့ ကိုယ်
ပိုင် အလင်းကို ပုံစံခွက်ထဲ လောင်းချနေတာလဲ။
04:38
People are so afraid of variety
that they try and force everyone,
လူတွေဟာ ပုံစံများမှုကို ကြောက်လွန်းလို့
လူတိုင်းကို ကြိုးစားပြီး အတင်းခိုင်းတယ်။
04:43
even people who don't want
to or can't, to become normal.
ပုံမှန်ဖြစ်လာဖို့ မလုပ်ချင်၊
မလုပ်နိုင်သူတွေကိုတောင်ပါ။
04:48
There are camps for LGBTQ people
LGBTQ တွေ၊ (သို့) အထီးကျန်
စိတ်ဝေဒနာရှင်တွေအတွက်
04:51
or autistic people to try and
make them this "normal,"
သူတို့ကို ပုံမှန် ကြိုးစား၊ လုပ်ခိုင်းဖို့
စခန်းတွေရှိတယ်။
04:54
and that's terrifying that people
would do that in this day and age.
ဒီနေ့၊ ဒီခေတ်မှာ ဒါကို လူတွေ
လုပ်ကြတာက လန့်စရာကြီးပါ။
04:58
All in all, I wouldn't trade my autism
and my imagination for the world.
ခြုံလိုက်ရင် ကျွန်မ အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာ
နဲ့ စိတ်ကူးကို ကမ္ဘာကြီးနဲ့တောင် မလဲဘူး။
05:02
Because I am autistic,
ကျွန်မက အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာဖြစ်လို့
05:07
I've presented documentaries to the BBC,
BBC ကို မှတ်တမ်းတင်ဆောင်းပါးတွေ တင်ထားတယ်။
05:09
I'm in the midst of writing a book,
စာအုပ်တစ်အုပ် ရေးလက်စပါ၊
05:12
I'm doing this — this is fantastic —
ဒါလုပ်နေတာက ဒါက ဆန်းကျယ်တယ်။
05:14
and one of the best
things that I've achieved,
ကျွန်မ စွမ်းဆောင်ခဲ့တာတွေထဲက
အကောင်းဆုံးတစ်ခုက
05:16
that I consider to have achieved,
ကျွန်မ စွမ်းဆောင်ပြီးမြောက်ဖို့ စဉ်းစားတာက
05:19
is I've found ways of communicating
ကျွန်မ မောင်လေး၊ ညီမလေးနဲ့
05:22
with my little brother and sister,
ဆက်သွယ်ခြင်း နည်းလမ်းတွေ
တွေ့ထားတာပါ။
05:24
who as I've said are nonverbal.
They can't speak.
စကားမပြောနိုင်ဘူးလို့ ပြောခဲ့တဲ့သူတွေပါ။
သူတို့ စကားမပြောနိုင်ပါဘူး။
05:26
And people would often write
off someone who's nonverbal,
မကြာခဏ လူတွေက စကားမပြောနိုင်
သူကို အရေးမထားတတ်ပေမဲ့
05:29
but that's silly, because
my little brother and sister
ဒါက ရူးမိုက်တာပါ၊ အကြောင်းက
ကျွန်မရဲ့ မောင်လေးနဲ့ ညီမလေးဟာ
05:32
are the best siblings that
you could ever hope for.
မျှော်လင့်နိုင်သလောက်တော့
အကောင်းဆုံး မောင်နှမတွေပါ။
05:35
They're just the best,
and I love them so much
အကေင်းဆုံးတွေပါပဲ၊ သူတို့ကို အရမ်းချစ်ပြီး
05:37
and I care about them
more than anything else.
အခြားအရာတွေထက် သူတို့ကို
ကျွန်မ ပိုဂရုပိုစိုက်ပါတယ်။
05:40
I'm going to leave you with one question:
သင်တို့ကို မေးခွန်းတစ်ခု ချန်ထားခဲ့ပါ့မယ်။
05:43
If we can't get inside the person's minds,
လူတစ်ဦးရဲ့ စိတ်တွေထဲ မဝင်နိုင်ရင် သူတို့ဟာ
05:46
no matter if they're autistic or not,
အထီးကျန် စိတ်ဝေဒနာ ဖြစ်ဖြစ်၊ မဖြစ်ဖြစ်
05:49
instead of punishing anything
that strays from normal,
သာမန်ကနေ ကွဲနေတဲ့ တစ်ခုခုကို
အပြစ်ပေးမယ့်အစား
05:51
why not celebrate uniqueness
တစ်ဦးဦးက သူတို့ရဲ့ စိတ်ကူးကို
05:54
and cheer every time someone
unleashes their imagination?
ပွင့်အန်တဲ့အခါတိုင်း ဘာဖြစ်လို့ ထူးခြားမှု
ကိုဂုဏ်ပြုပြီး အားမပေးကြတာလဲရှင်။
05:56
Thank you.
ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။
06:00
(Applause)
(လက်ခုပ်သံများ)
06:02
Translated by sann tint
Reviewed by Myo Aung

▲Back to top

About the speaker:

Rosie King - Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?”

Why you should listen
When she was nine years old, doctors confirmed Rosie King’s self-diagnosis of Asperger’s Syndrome. With two younger siblings severely affected by autism, Rosie had a burning desire to help make the world a more tolerant place for people with autism ever since she was a young girl. She found the opportunity to do so when her family was invited to do a local news segment on her mother’s children’s books, which featured Rosie’s illustrations. Her lack of inhibition made her a natural presenter, and she was asked to host BBC Newsround’s special program “My Autism and Me,” bringing her a much wider audience and an Emmy Kid’s Award. Rosie continues to raise awareness about autism, and is working towards her goal of becoming a professional actress and storyteller.
More profile about the speaker
Rosie King | Speaker | TED.com