English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDMED 2014

Rosie King: How autism freed me to be myself

Rosie King: Tự kỉ để tôi được là chính mình

Filmed
Views 2,264,918

"Con người ta sợ sự đa dạng đến nỗi họ cố gắng đặt mọi thứ vào trong một chiếc hộp nhỏ và gắn vào đó một cái mác cụ thể", Rosie King, 16 tuổi, can đảm, thô lỗ và tự kỉ đã nói như thế. Cô muốn biết: Tại sao mọi người lại quá lo lắng về việc giữ cho mình bình thường? Cô giục giã mỗi một đứa trẻ, cha mẹ, giáo viên và mỗi một người nên quý trọng sự độc nhất vô nhị của từng cá thể. Đó là một minh chứng rất rõ ràng về tiềm năng đa dạng của con người.

- Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?” Full bio

Tôi chưa từng nói
với nhiều người về điều này
00:12
I haven'tđã không told manynhiều people this,
00:14
but in my headcái đầu, I've got
nhưng trong đầu mình,
tôi có hàng ngàn thế giới bí mật
đang diễn ra cùng 1 lúc.
00:16
thousandshàng nghìn of secretbí mật worldsthế giới all going on
00:18
all at the sametương tự time.
00:21
I am alsocũng thế autistictự kỷ.
Tôi còn bị tự kỉ nữa.
Người ta có khuynh hướng
chẩn đoán bệnh tự kỉ
00:23
People tendcó xu hướng to diagnosechẩn đoán autismtự kỷ
00:25
with really specificriêng
check-boxhộp kiểm descriptionsMô tả,
bằng bảng mô tả và
đánh dấu vào ô có sẵn
nhưng trong thực tế, điều đó
biến đổi tùy theo mỗi người
00:28
but in realitythực tế, it's a wholetoàn thể
variationbiến thể as to what we're like.
00:31
For instanceví dụ, my little brotherem trai,
Ví dụ, em trai tôi,
00:33
he's very severelynghiêm trọng autistictự kỷ.
nó bị tự kỉ nặng.
Nó không nói. Không thể nói gì.
00:35
He's nonverbalnonverbal. He can't talk at all.
Nhưng tôi lại thích nói.
00:37
But I love to talk.
Mọi người thường đánh đồng tự kỉ
00:40
People oftenthường xuyên associateliên kết autismtự kỷ
với việc thích toán và khoa học
và không gì cả,
00:43
with likingtheo ý thích mathstoán học and
sciencekhoa học and nothing elsekhác,
nhưng tôi biết nhiều
người tự kỉ rất thích sáng tạo.
00:46
but I know so manynhiều autistictự kỷ people
00:47
who love beingđang creativesáng tạo.
Nhưng đó là sự rập khuôn,
00:50
But that is a stereotypekhuôn mẫu,
và mọi sự rập khuôn,
00:52
and the stereotypeskhuôn mẫu of things
nếu không phải luôn luôn
thì thường là sai.
00:54
are oftenthường xuyên, if not always, wrongsai rồi.
Ví dụ, nhiều người
00:57
For instanceví dụ, a lot of people
nghĩ về tự kỉ sẽ nghĩ đến
phim "Rain Man" ngay lập tức.
01:00
think autismtự kỷ and think
"RainMưa Man" immediatelyngay.
Đó là niềm tin phổ biến,
01:04
That's the commonchung beliefniềm tin,
01:06
that everymỗi singleĐộc thân autistictự kỷ
personngười is DustinDustin HoffmanHoffman,
rằng mỗi người bị tự kỉ
đều là diễn viên Dustin Hoffman,
và điều đó không đúng.
01:09
and that's not truethật.
Không chỉ
với người bị tự kỉ,
01:12
But that's not just with
autistictự kỷ people, eitherhoặc.
tôi thấy điều đó cũng xảy đến
với cộng đồng LGBT,
01:15
I've seenđã xem it with LGBTQLGBTQ people,
với phụ nữ, với người da màu.
01:17
with womenđàn bà, with POCPOC people.
Mọi người rất sợ
sự đa dạng
01:19
People are so afraidsợ of varietyđa dạng
đến nỗi họ cố gắng đưa mọi thứ
vào trong chiếc hộp nhỏ
01:22
that they try to fitPhù hợp everything
into a tinynhỏ bé little boxcái hộp
và gắn cho nó
1 cái mác thật cụ thể.
01:25
with really specificriêng labelsnhãn.
Điều này thực sự
01:27
This is something that actuallythực ra
đã diễn ra với tôi trong thực tế:
01:29
happenedđã xảy ra to me in realthực life:
Tôi tra google "người tự kỉ là..."
01:31
I googledgoogled "autistictự kỷ people are ..."
và xuất hiện các đề xuất
01:34
and it comesđến up with suggestionsgợi ý
cho những gì bạn sắp gõ.
01:36
as to what you're going to typekiểu.
Tôi tra google "người tự kỉ là..."
01:38
I googledgoogled "autistictự kỷ people are ..."
01:40
and the tophàng đầu resultkết quả was "demonsác quỷ."
và kết quả trên cùng là "ma quỷ".
Đó là điều đầu tiên
người ta nghĩ đến
01:43
That is the first thing that people think
khi nói về bệnh tự kỉ.
01:45
when they think autismtự kỷ.
Họ biết.
01:47
They know.
(Cười)
01:49
(LaughterTiếng cười)
Một trong những điều tôi có thể làm
nhờ vào chứng tự kỉ-
01:56
One of the things I can do
because I'm autistictự kỷ
đó là khả năng
chứ không phải sự tàn tật-
01:59
it's an abilitycó khả năng ratherhơn than a disabilityngười Khuyết tật
là tôi có trí tưởng tượng vô cùng
sinh động
02:01
is I've got a very, very vividsinh động imaginationtrí tưởng tượng.
Để tôi giải thích một chút.
02:05
Let me explaingiải thích it to you a bitbit.
Giống như là đi
trong 2 thế giới
02:06
It's like I'm walkingđi dạo in two
worldsthế giới mostphần lớn of the time.
Thế giới thực
mà chúng ta đang ở đây,
02:09
There's the realthực worldthế giới,
the worldthế giới that we all sharechia sẻ,
và một thế giới khác trong đầu tôi,
02:11
and there's the worldthế giới in my mindlí trí,
và thế giới trong đầu tôi
thường thực hơn
02:13
and the worldthế giới in my mindlí trí
is oftenthường xuyên so much more realthực
thế giới mà chúng ta đang sống.
02:16
than the realthực worldthế giới.
Rất dễ khiến đầu óc tôi
trở nên mơ hồ
02:19
Like, it's very easydễ dàng for
me to let my mindlí trí looselỏng lẻo
bởi vì tôi không cố đưa mình
vào 1 chiếc hộp nhỏ.
02:22
because I don't try and fitPhù hợp
myselfriêng tôi into a tinynhỏ bé little boxcái hộp.
Đó là một trong những điều
về tự kỉ.
02:25
That's one of the besttốt
things about beingđang autistictự kỷ.
Bạn không phải vội vàng làm điều đó.
02:27
You don't have the urgethúc giục to do that.
Bạn tìm kiếm điều bạn muốn làm,
02:29
You find what you want to do,
bạn tìm cách làm
và hòa hợp với nó.
02:32
you find a way to do it,
and you get on with it.
Nếu cố gắng
đưa mình vào khuôn khổ,
02:35
If I was tryingcố gắng to fitPhù hợp myselfriêng tôi into a boxcái hộp,
tôi sẽ không ở đây,
hẳn sẽ không có được
02:37
I wouldn'tsẽ không be here, I
wouldn'tsẽ không have achievedđạt được
một nửa những điều
mà tôi đang có.
02:39
halfmột nửa the things that I have now.
Mặc dù có nhiều vấn đề.
02:41
There are problemscác vấn đề, thoughTuy nhiên.
Có nhiều vấn đề với việc
bị tự kỉ,
02:43
There are problemscác vấn đề with beingđang autistictự kỷ,
và với việc
có quá nhiều sự tưởng tượng.
02:45
and there are problemscác vấn đề with
havingđang có too much imaginationtrí tưởng tượng.
Trường học, nhìn chung, có thể
là một vấn đề,
02:48
SchoolTrường học can be a problemvấn đề in generalchung,
nhưng cũng phải giải thích
với giáo viên, hằng ngày
02:50
but havingđang có alsocũng thế to explaingiải thích to a teachergiáo viên
02:54
on a dailyhằng ngày basisnền tảng
rằng bài học của họ thật buồn tẻ
một cách khó mà giải thích
02:56
that theirhọ lessonbài học is inexplicablykhông hiểu sao dullđần độn
và việc bạn lẳng lặng rúc vào
03:00
and you are secretlybí mật takinglấy refugetị nạn
trong thế giới bên trong đầu
để không phải nghe giảng
03:02
in a worldthế giới insidephía trong your headcái đầu in
which you are not in that lessonbài học,
bổ sung vào danh sách các rắc rối.
03:06
that addsbổ sung to your listdanh sách of problemscác vấn đề.
(Cười)
03:10
(LaughterTiếng cười)
Tương tự, khi trí tưởng tượng của tôi
chiếm lĩnh,
03:12
AlsoCũng, when my imaginationtrí tưởng tượng takes holdgiữ,
thân thể tôi sống cuộc sống
của chính nó.
03:16
my bodythân hình takes on a life of its ownsở hữu.
03:18
When something very excitingthú vị
happensxảy ra in my innerbên trong worldthế giới,
Khi điều gì đó thú vị diễn ra
trong thế giới bên trong,
tôi phải chạy.
03:21
I've just got to runchạy.
03:22
I've got to rockđá backwardsngược and forwardschuyển tiếp,
Tôi phải vận động liên tục
tiến và lùi, hoặc đôi khi hét lên.
03:24
or sometimesđôi khi screamhét lên.
03:26
This givesđưa ra me so much energynăng lượng,
Điều này cho tôi
quá nhiều năng lượng,
và tôi phải có lối ra
cho nguồn năng lượng này.
03:28
and I've got to have an
outletđầu ra for all that energynăng lượng.
Tôi vẫn làm điều đó
khi còn là một đứa trẻ,
03:31
But I've donelàm xong that ever
sincekể từ I was a childđứa trẻ,
từ khi còn là một cô nhóc tí xíu,
03:33
ever sincekể từ I was a tinynhỏ bé little girlcon gái.
cha mẹ tôi nghĩ điều đó thật đáng yêu,
nêu không để ý nhiều
03:35
And my parentscha mẹ thought it was
cuteDễ thương, so they didn't bringmang đến it up,
nhưng khi tới tuổi đi học,
03:38
but when I got into schooltrường học,
mọi người lại không cho
đó là đáng yêu.
03:39
they didn't really agreeđồng ý that it was cuteDễ thương.
Có thể, mọi người
không muốn làm bạn
03:42
It can be that people
don't want to be friendsbạn bè
với con bé hay hét
trong giờ học đại số.
03:44
with the girlcon gái that startsbắt đầu
screamingla hét in an algebrađại số học lessonbài học.
Điều này không thường diễn ra
hiện nay, ở độ tuổi này,
03:47
And this doesn't normallybình thường
happenxảy ra in this day and agetuổi tác,
và có thể người ta
không muốn làm bạn với con bé bị tự kỉ.
03:51
but it can be that people don't want
to be friendsbạn bè with the autistictự kỷ girlcon gái.
Có thể người ta
không muốn liên quan
03:55
It can be that people
don't want to associateliên kết
đến bất cứ ai
không thể tự điều chỉnh
03:58
with anyonebất kỳ ai who won'tsẽ không
or can't fitPhù hợp themselvesbản thân họ
trong khuôn khổ được "dán mác"
bình thường.
04:01
into a boxcái hộp that's labeleddán nhãn normalbình thường.
Nhưng điều đó
không sao với tôi cả,
04:04
But that's fine with me,
bởi vì nó giống như
loại bỏ bột mì từ tro trấu,
04:06
because it sortsloại the wheatlúa mì from the chaffpháo sáng,
04:08
and I can find which people
are genuinechính hãng and truethật
tôi có thể tìm ra người
chân thật và thật lòng
04:11
and I can pickchọn these people as my friendsbạn bè.
và chọn họ làm bạn.
Khi nghĩ về điều đó,
điều gì là bình thường?
04:13
But if you think about it, what is normalbình thường?
Điều đó có nghĩa gì?
04:17
What does it mean?
04:19
ImagineHãy tưởng tượng if that was the besttốt
complimentlời khen you ever receivednhận.
Hãy tưởng tượng đó là
lời khen hay nhất bạn từng nhận được.
04:21
"WowWow, you are really normalbình thường."
"Wow, bạn thật sự bình thường."
(Cười)
04:24
(LaughterTiếng cười)
Nhưng lời khen là
04:25
But complimentskhen ngợi are,
"Bạn thật phi thường." hay
"Bạn đột phá"
04:29
"you are extraordinarybất thường"
04:30
or "you stepbậc thang outsideở ngoài the boxcái hộp."
04:32
It's "you're amazingkinh ngạc."
"Bạn thật tuyệt vời."
Nếu người ta
muốn những điều này.
04:33
So if people want to be these things,
tại sao nhiều người lại
cố gắng trở nên bình thường?
04:35
why are so manynhiều people
strivingphấn đấu to be normalbình thường?
Tại sao lại đổ ánh sáng
rực rỡ của riêng mình vào 1 cái khuôn?
04:38
Why are people pouringđổ theirhọ
brilliantrực rỡ individualcá nhân lightánh sáng into a moldkhuôn?
Người ta sợ sự đa dạng
đến nỗi họ cố và ép mọi người,
04:43
People are so afraidsợ of varietyđa dạng
that they try and forcelực lượng everyonetất cả mọi người,
ngay cả người không muốn hoặc không thể
trở thành người bình thường
04:48
even people who don't want
to or can't, to becometrở nên normalbình thường.
Có nhiều hội trại dành cho
người LGBT
04:51
There are campstrại for LGBTQLGBTQ people
hoặc người tự kỉ để cố gắng
và giúp họ "bình thường",
04:54
or autistictự kỷ people to try and
make them this "normalbình thường,"
và thật đáng sợ là mọi người
vẫn làm điều đó trong thời buổi này.
04:58
and that's terrifyingđáng sợ that people
would do that in this day and agetuổi tác.
Tóm lại, tôi sẽ không đổi bệnh tự kỉ
và trí tưởng tưởng của mình cho thế giới
05:02
All in all, I wouldn'tsẽ không tradebuôn bán my autismtự kỷ
and my imaginationtrí tưởng tượng for the worldthế giới.
Bởi vì tôi tự kỉ,
05:07
Because I am autistictự kỷ,
tôi vừa giới thiệu tư liệu cho BBC,
05:09
I've presentedtrình bày documentariestài liệu to the BBCĐÀI BBC,
tôi đang viết một cuốn sách,
05:12
I'm in the midstgiữa of writingviết a booksách,
tôi đang viết - điều này thật tuyệt vời
05:14
I'm doing this — this is fantastictuyệt diệu
và một trong những điều tốt nhất
mà tôi đạt được,
05:16
and one of the besttốt
things that I've achievedđạt được,
mà tôi xem là thành tựu,
05:19
that I considerxem xét to have achievedđạt được,
là tìm ra cách giao tiếp
05:22
is I've foundtìm wayscách of communicatinggiao tiếp
với em trai và em gái của tôi,
05:24
with my little brotherem trai and sisterem gái,
05:26
who as I've said are nonverbalnonverbal.
They can't speaknói.
người mà tôi nói là phi ngôn ngữ.
Hai đứa đều không nói được.
05:29
And people would oftenthường xuyên writeviết
off someonengười nào who'sai nonverbalnonverbal,
Mọi người thường viết
về ai đó không nói được,
nhưng điều đó thật ngu ngốc,
vì 2 đứa em của tôi
05:32
but that's sillyngớ ngẩn, because
my little brotherem trai and sisterem gái
là 2 đứa em tốt nhất
mà bạn có thể có.
05:35
are the besttốt siblingsAnh chị em that
you could ever hopemong for.
Chúng là điều tuyệt vời nhất,
tôi yêu 2 đứa rất nhiều
05:37
They're just the besttốt,
and I love them so much
và tôi quan tâm đến chúng
nhiều hơn bất kỳ điều gì khác.
05:40
and I carequan tâm about them
more than anything elsekhác.
Tôi sắp đưa ra cho bạn
một câu hỏi:
05:43
I'm going to leaverời khỏi you with one questioncâu hỏi:
Nếu chúng ta không thể
vào trong đầu của một người,
05:46
If we can't get insidephía trong the person'sngười mindstâm trí,
dù cho họ có bị tự kỉ hay không,
05:49
no mattervấn đề if they're autistictự kỷ or not,
thay vì trừng phạt những gì
không theo bình thường
05:51
insteadthay thế of punishingtrừng phạt anything
that straysstrays from normalbình thường,
tại sao không ăn mừng
sự độc nhất vô nhị
05:54
why not celebrateăn mừng uniquenessđộc đáo
và ăn mừng mỗi khi ai đó
giải phóng được trí tưởng tượng của mình?
05:56
and cheercổ vũ everymỗi time someonengười nào
unleashesUnleashes theirhọ imaginationtrí tưởng tượng?
Xin cảm ơn.
06:00
Thank you.
(Vỗ tay)
06:02
(ApplauseVỗ tay)
Translated by Vi Phan Thi
Reviewed by Nhu PHAM

▲Back to top

About the speaker:

Rosie King - Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?”

Why you should listen
When she was nine years old, doctors confirmed Rosie King’s self-diagnosis of Asperger’s Syndrome. With two younger siblings severely affected by autism, Rosie had a burning desire to help make the world a more tolerant place for people with autism ever since she was a young girl. She found the opportunity to do so when her family was invited to do a local news segment on her mother’s children’s books, which featured Rosie’s illustrations. Her lack of inhibition made her a natural presenter, and she was asked to host BBC Newsround’s special program “My Autism and Me,” bringing her a much wider audience and an Emmy Kid’s Award. Rosie continues to raise awareness about autism, and is working towards her goal of becoming a professional actress and storyteller.
More profile about the speaker
Rosie King | Speaker | TED.com