ABOUT THE SPEAKER
Rosie King - Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?”

Why you should listen
When she was nine years old, doctors confirmed Rosie King’s self-diagnosis of Asperger’s Syndrome. With two younger siblings severely affected by autism, Rosie had a burning desire to help make the world a more tolerant place for people with autism ever since she was a young girl. She found the opportunity to do so when her family was invited to do a local news segment on her mother’s children’s books, which featured Rosie’s illustrations. Her lack of inhibition made her a natural presenter, and she was asked to host BBC Newsround’s special program “My Autism and Me,” bringing her a much wider audience and an Emmy Kid’s Award. Rosie continues to raise awareness about autism, and is working towards her goal of becoming a professional actress and storyteller.
More profile about the speaker
Rosie King | Speaker | TED.com
TEDMED 2014

Rosie King: How autism freed me to be myself

Rosie King: Tự kỉ để tôi được là chính mình

Filmed:
2,485,952 views

"Con người ta sợ sự đa dạng đến nỗi họ cố gắng đặt mọi thứ vào trong một chiếc hộp nhỏ và gắn vào đó một cái mác cụ thể", Rosie King, 16 tuổi, can đảm, thô lỗ và tự kỉ đã nói như thế. Cô muốn biết: Tại sao mọi người lại quá lo lắng về việc giữ cho mình bình thường? Cô giục giã mỗi một đứa trẻ, cha mẹ, giáo viên và mỗi một người nên quý trọng sự độc nhất vô nhị của từng cá thể. Đó là một minh chứng rất rõ ràng về tiềm năng đa dạng của con người.
- Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?” Full bio

Double-click the English transcript below to play the video.

Tôi chưa từng nói
với nhiều người về điều này
00:12
I haven'tđã không told manynhiều people this,
0
738
1698
00:14
but in my headcái đầu, I've got
1
2436
2396
nhưng trong đầu mình,
00:16
thousandshàng nghìn of secretbí mật worldsthế giới all going on
2
4832
2137
tôi có hàng ngàn thế giới bí mật
đang diễn ra cùng 1 lúc.
00:18
all at the sametương tự time.
3
6969
2301
00:21
I am alsocũng thế autistictự kỷ.
4
9270
2333
Tôi còn bị tự kỉ nữa.
Người ta có khuynh hướng
chẩn đoán bệnh tự kỉ
00:23
People tendcó xu hướng to diagnosechẩn đoán autismtự kỷ
5
11603
1946
00:25
with really specificriêng
check-boxhộp kiểm descriptionsMô tả,
6
13549
3319
bằng bảng mô tả và
đánh dấu vào ô có sẵn
00:28
but in realitythực tế, it's a wholetoàn thể
variationbiến thể as to what we're like.
7
16868
3048
nhưng trong thực tế, điều đó
biến đổi tùy theo mỗi người
00:31
For instanceví dụ, my little brotherem trai,
8
19916
1733
Ví dụ, em trai tôi,
00:33
he's very severelynghiêm trọng autistictự kỷ.
9
21649
1777
nó bị tự kỉ nặng.
00:35
He's nonverbalnonverbal. He can't talk at all.
10
23426
2262
Nó không nói. Không thể nói gì.
00:37
But I love to talk.
11
25688
2492
Nhưng tôi lại thích nói.
00:40
People oftenthường xuyên associateliên kết autismtự kỷ
12
28180
3303
Mọi người thường đánh đồng tự kỉ
00:43
with likingtheo ý thích mathstoán học and
sciencekhoa học and nothing elsekhác,
13
31483
2673
với việc thích toán và khoa học
và không gì cả,
00:46
but I know so manynhiều autistictự kỷ people
14
34156
1799
nhưng tôi biết nhiều
người tự kỉ rất thích sáng tạo.
00:47
who love beingđang creativesáng tạo.
15
35955
2373
Nhưng đó là sự rập khuôn,
00:50
But that is a stereotypekhuôn mẫu,
16
38328
2442
00:52
and the stereotypeskhuôn mẫu of things
17
40770
1856
và mọi sự rập khuôn,
00:54
are oftenthường xuyên, if not always, wrongsai rồi.
18
42626
3262
nếu không phải luôn luôn
thì thường là sai.
00:57
For instanceví dụ, a lot of people
19
45888
2418
Ví dụ, nhiều người
01:00
think autismtự kỷ and think
"RainMưa Man" immediatelyngay.
20
48306
4253
nghĩ về tự kỉ sẽ nghĩ đến
phim "Rain Man" ngay lập tức.
01:04
That's the commonchung beliefniềm tin,
21
52559
1492
Đó là niềm tin phổ biến,
01:06
that everymỗi singleĐộc thân autistictự kỷ
personngười is DustinDustin HoffmanHoffman,
22
54051
3295
rằng mỗi người bị tự kỉ
đều là diễn viên Dustin Hoffman,
01:09
and that's not truethật.
23
57346
3003
và điều đó không đúng.
01:12
But that's not just with
autistictự kỷ people, eitherhoặc.
24
60349
2801
Không chỉ
với người bị tự kỉ,
tôi thấy điều đó cũng xảy đến
với cộng đồng LGBT,
01:15
I've seenđã xem it with LGBTQLGBTQ people,
25
63150
2340
01:17
with womenđàn bà, with POCPOC people.
26
65490
2420
với phụ nữ, với người da màu.
01:19
People are so afraidsợ of varietyđa dạng
27
67910
2518
Mọi người rất sợ
sự đa dạng
01:22
that they try to fitPhù hợp everything
into a tinynhỏ bé little boxcái hộp
28
70428
2801
đến nỗi họ cố gắng đưa mọi thứ
vào trong chiếc hộp nhỏ
01:25
with really specificriêng labelsnhãn.
29
73229
2295
và gắn cho nó
1 cái mác thật cụ thể.
01:27
This is something that actuallythực ra
30
75524
1631
Điều này thực sự
01:29
happenedđã xảy ra to me in realthực life:
31
77155
2678
đã diễn ra với tôi trong thực tế:
01:31
I googledgoogled "autistictự kỷ people are ..."
32
79833
2688
Tôi tra google "người tự kỉ là..."
01:34
and it comesđến up with suggestionsgợi ý
33
82521
2103
và xuất hiện các đề xuất
01:36
as to what you're going to typekiểu.
34
84624
2025
cho những gì bạn sắp gõ.
01:38
I googledgoogled "autistictự kỷ people are ..."
35
86649
1755
Tôi tra google "người tự kỉ là..."
01:40
and the tophàng đầu resultkết quả was "demonsác quỷ."
36
88404
3213
và kết quả trên cùng là "ma quỷ".
01:43
That is the first thing that people think
37
91617
2258
Đó là điều đầu tiên
người ta nghĩ đến
01:45
when they think autismtự kỷ.
38
93875
2004
khi nói về bệnh tự kỉ.
01:47
They know.
39
95879
1906
Họ biết.
01:49
(LaughterTiếng cười)
40
97785
3209
(Cười)
Một trong những điều tôi có thể làm
nhờ vào chứng tự kỉ-
01:56
One of the things I can do
because I'm autistictự kỷ
41
104604
2597
01:59
it's an abilitycó khả năng ratherhơn than a disabilityngười Khuyết tật
42
107201
2441
đó là khả năng
chứ không phải sự tàn tật-
02:01
is I've got a very, very vividsinh động imaginationtrí tưởng tượng.
43
109642
3535
là tôi có trí tưởng tượng vô cùng
sinh động
Để tôi giải thích một chút.
02:05
Let me explaingiải thích it to you a bitbit.
44
113177
1673
02:06
It's like I'm walkingđi dạo in two
worldsthế giới mostphần lớn of the time.
45
114850
2250
Giống như là đi
trong 2 thế giới
02:09
There's the realthực worldthế giới,
the worldthế giới that we all sharechia sẻ,
46
117100
2534
Thế giới thực
mà chúng ta đang ở đây,
02:11
and there's the worldthế giới in my mindlí trí,
47
119634
1980
và một thế giới khác trong đầu tôi,
02:13
and the worldthế giới in my mindlí trí
is oftenthường xuyên so much more realthực
48
121614
3037
và thế giới trong đầu tôi
thường thực hơn
02:16
than the realthực worldthế giới.
49
124651
2487
thế giới mà chúng ta đang sống.
02:19
Like, it's very easydễ dàng for
me to let my mindlí trí looselỏng lẻo
50
127138
3371
Rất dễ khiến đầu óc tôi
trở nên mơ hồ
02:22
because I don't try and fitPhù hợp
myselfriêng tôi into a tinynhỏ bé little boxcái hộp.
51
130509
2871
bởi vì tôi không cố đưa mình
vào 1 chiếc hộp nhỏ.
02:25
That's one of the besttốt
things about beingđang autistictự kỷ.
52
133380
2239
Đó là một trong những điều
về tự kỉ.
02:27
You don't have the urgethúc giục to do that.
53
135619
1969
Bạn không phải vội vàng làm điều đó.
02:29
You find what you want to do,
54
137588
2768
Bạn tìm kiếm điều bạn muốn làm,
02:32
you find a way to do it,
and you get on with it.
55
140356
2784
bạn tìm cách làm
và hòa hợp với nó.
02:35
If I was tryingcố gắng to fitPhù hợp myselfriêng tôi into a boxcái hộp,
56
143140
2153
Nếu cố gắng
đưa mình vào khuôn khổ,
02:37
I wouldn'tsẽ không be here, I
wouldn'tsẽ không have achievedđạt được
57
145293
2152
tôi sẽ không ở đây,
hẳn sẽ không có được
02:39
halfmột nửa the things that I have now.
58
147445
2150
một nửa những điều
mà tôi đang có.
02:41
There are problemscác vấn đề, thoughTuy nhiên.
59
149595
1776
Mặc dù có nhiều vấn đề.
02:43
There are problemscác vấn đề with beingđang autistictự kỷ,
60
151371
2165
Có nhiều vấn đề với việc
bị tự kỉ,
02:45
and there are problemscác vấn đề with
havingđang có too much imaginationtrí tưởng tượng.
61
153536
2720
và với việc
có quá nhiều sự tưởng tượng.
Trường học, nhìn chung, có thể
là một vấn đề,
02:48
SchoolTrường học can be a problemvấn đề in generalchung,
62
156256
2203
02:50
but havingđang có alsocũng thế to explaingiải thích to a teachergiáo viên
63
158459
4031
nhưng cũng phải giải thích
với giáo viên, hằng ngày
02:54
on a dailyhằng ngày basisnền tảng
64
162490
2182
rằng bài học của họ thật buồn tẻ
một cách khó mà giải thích
02:56
that theirhọ lessonbài học is inexplicablykhông hiểu sao dullđần độn
65
164672
3645
03:00
and you are secretlybí mật takinglấy refugetị nạn
66
168317
2621
và việc bạn lẳng lặng rúc vào
03:02
in a worldthế giới insidephía trong your headcái đầu in
which you are not in that lessonbài học,
67
170938
3962
trong thế giới bên trong đầu
để không phải nghe giảng
03:06
that addsbổ sung to your listdanh sách of problemscác vấn đề.
68
174900
3496
bổ sung vào danh sách các rắc rối.
03:10
(LaughterTiếng cười)
69
178396
1868
(Cười)
03:12
AlsoCũng, when my imaginationtrí tưởng tượng takes holdgiữ,
70
180264
4420
Tương tự, khi trí tưởng tượng của tôi
chiếm lĩnh,
03:16
my bodythân hình takes on a life of its ownsở hữu.
71
184684
1834
thân thể tôi sống cuộc sống
của chính nó.
03:18
When something very excitingthú vị
happensxảy ra in my innerbên trong worldthế giới,
72
186518
2958
Khi điều gì đó thú vị diễn ra
trong thế giới bên trong,
03:21
I've just got to runchạy.
73
189476
1504
tôi phải chạy.
03:22
I've got to rockđá backwardsngược and forwardschuyển tiếp,
74
190980
1916
Tôi phải vận động liên tục
tiến và lùi, hoặc đôi khi hét lên.
03:24
or sometimesđôi khi screamhét lên.
75
192896
1788
03:26
This givesđưa ra me so much energynăng lượng,
76
194684
2250
Điều này cho tôi
quá nhiều năng lượng,
03:28
and I've got to have an
outletđầu ra for all that energynăng lượng.
77
196934
2621
và tôi phải có lối ra
cho nguồn năng lượng này.
03:31
But I've donelàm xong that ever
sincekể từ I was a childđứa trẻ,
78
199555
2104
Tôi vẫn làm điều đó
khi còn là một đứa trẻ,
03:33
ever sincekể từ I was a tinynhỏ bé little girlcon gái.
79
201659
1718
từ khi còn là một cô nhóc tí xíu,
03:35
And my parentscha mẹ thought it was
cuteDễ thương, so they didn't bringmang đến it up,
80
203377
2869
cha mẹ tôi nghĩ điều đó thật đáng yêu,
nêu không để ý nhiều
03:38
but when I got into schooltrường học,
81
206246
1618
nhưng khi tới tuổi đi học,
mọi người lại không cho
đó là đáng yêu.
03:39
they didn't really agreeđồng ý that it was cuteDễ thương.
82
207864
2301
03:42
It can be that people
don't want to be friendsbạn bè
83
210165
2665
Có thể, mọi người
không muốn làm bạn
03:44
with the girlcon gái that startsbắt đầu
screamingla hét in an algebrađại số học lessonbài học.
84
212830
2977
với con bé hay hét
trong giờ học đại số.
03:47
And this doesn't normallybình thường
happenxảy ra in this day and agetuổi tác,
85
215807
3906
Điều này không thường diễn ra
hiện nay, ở độ tuổi này,
03:51
but it can be that people don't want
to be friendsbạn bè with the autistictự kỷ girlcon gái.
86
219713
3577
và có thể người ta
không muốn làm bạn với con bé bị tự kỉ.
03:55
It can be that people
don't want to associateliên kết
87
223290
3282
Có thể người ta
không muốn liên quan
03:58
with anyonebất kỳ ai who won'tsẽ không
or can't fitPhù hợp themselvesbản thân họ
88
226572
2764
đến bất cứ ai
không thể tự điều chỉnh
04:01
into a boxcái hộp that's labeleddán nhãn normalbình thường.
89
229336
2970
trong khuôn khổ được "dán mác"
bình thường.
04:04
But that's fine with me,
90
232306
2166
Nhưng điều đó
không sao với tôi cả,
04:06
because it sortsloại the wheatlúa mì from the chaffpháo sáng,
91
234472
2134
bởi vì nó giống như
loại bỏ bột mì từ tro trấu,
04:08
and I can find which people
are genuinechính hãng and truethật
92
236606
2767
tôi có thể tìm ra người
chân thật và thật lòng
04:11
and I can pickchọn these people as my friendsbạn bè.
93
239373
2556
và chọn họ làm bạn.
04:13
But if you think about it, what is normalbình thường?
94
241929
3420
Khi nghĩ về điều đó,
điều gì là bình thường?
04:17
What does it mean?
95
245349
1811
Điều đó có nghĩa gì?
04:19
ImagineHãy tưởng tượng if that was the besttốt
complimentlời khen you ever receivednhận.
96
247160
2780
Hãy tưởng tượng đó là
lời khen hay nhất bạn từng nhận được.
04:21
"WowWow, you are really normalbình thường."
97
249940
2281
"Wow, bạn thật sự bình thường."
04:24
(LaughterTiếng cười)
98
252221
1385
(Cười)
04:25
But complimentskhen ngợi are,
99
253606
3404
Nhưng lời khen là
04:29
"you are extraordinarybất thường"
100
257010
1408
"Bạn thật phi thường." hay
"Bạn đột phá"
04:30
or "you stepbậc thang outsideở ngoài the boxcái hộp."
101
258418
1834
04:32
It's "you're amazingkinh ngạc."
102
260252
1721
"Bạn thật tuyệt vời."
04:33
So if people want to be these things,
103
261973
1890
Nếu người ta
muốn những điều này.
04:35
why are so manynhiều people
strivingphấn đấu to be normalbình thường?
104
263863
2508
tại sao nhiều người lại
cố gắng trở nên bình thường?
04:38
Why are people pouringđổ theirhọ
brilliantrực rỡ individualcá nhân lightánh sáng into a moldkhuôn?
105
266371
5014
Tại sao lại đổ ánh sáng
rực rỡ của riêng mình vào 1 cái khuôn?
04:43
People are so afraidsợ of varietyđa dạng
that they try and forcelực lượng everyonetất cả mọi người,
106
271385
4755
Người ta sợ sự đa dạng
đến nỗi họ cố và ép mọi người,
04:48
even people who don't want
to or can't, to becometrở nên normalbình thường.
107
276140
3718
ngay cả người không muốn hoặc không thể
trở thành người bình thường
04:51
There are campstrại for LGBTQLGBTQ people
108
279858
2839
Có nhiều hội trại dành cho
người LGBT
04:54
or autistictự kỷ people to try and
make them this "normalbình thường,"
109
282697
3476
hoặc người tự kỉ để cố gắng
và giúp họ "bình thường",
04:58
and that's terrifyingđáng sợ that people
would do that in this day and agetuổi tác.
110
286173
4525
và thật đáng sợ là mọi người
vẫn làm điều đó trong thời buổi này.
05:02
All in all, I wouldn'tsẽ không tradebuôn bán my autismtự kỷ
and my imaginationtrí tưởng tượng for the worldthế giới.
111
290698
4607
Tóm lại, tôi sẽ không đổi bệnh tự kỉ
và trí tưởng tưởng của mình cho thế giới
05:07
Because I am autistictự kỷ,
112
295305
1990
Bởi vì tôi tự kỉ,
05:09
I've presentedtrình bày documentariestài liệu to the BBCĐÀI BBC,
113
297295
2992
tôi vừa giới thiệu tư liệu cho BBC,
05:12
I'm in the midstgiữa of writingviết a booksách,
114
300287
2239
tôi đang viết một cuốn sách,
05:14
I'm doing this — this is fantastictuyệt diệu
115
302526
2148
tôi đang viết - điều này thật tuyệt vời
05:16
and one of the besttốt
things that I've achievedđạt được,
116
304674
3251
và một trong những điều tốt nhất
mà tôi đạt được,
05:19
that I considerxem xét to have achievedđạt được,
117
307925
2585
mà tôi xem là thành tựu,
05:22
is I've foundtìm wayscách of communicatinggiao tiếp
118
310510
1982
là tìm ra cách giao tiếp
05:24
with my little brotherem trai and sisterem gái,
119
312492
1845
với em trai và em gái của tôi,
05:26
who as I've said are nonverbalnonverbal.
They can't speaknói.
120
314337
3363
người mà tôi nói là phi ngôn ngữ.
Hai đứa đều không nói được.
05:29
And people would oftenthường xuyên writeviết
off someonengười nào who'sai nonverbalnonverbal,
121
317700
2860
Mọi người thường viết
về ai đó không nói được,
05:32
but that's sillyngớ ngẩn, because
my little brotherem trai and sisterem gái
122
320560
2734
nhưng điều đó thật ngu ngốc,
vì 2 đứa em của tôi
05:35
are the besttốt siblingsAnh chị em that
you could ever hopemong for.
123
323294
2693
là 2 đứa em tốt nhất
mà bạn có thể có.
05:37
They're just the besttốt,
and I love them so much
124
325987
2287
Chúng là điều tuyệt vời nhất,
tôi yêu 2 đứa rất nhiều
05:40
and I carequan tâm about them
more than anything elsekhác.
125
328274
3555
và tôi quan tâm đến chúng
nhiều hơn bất kỳ điều gì khác.
05:43
I'm going to leaverời khỏi you with one questioncâu hỏi:
126
331829
2678
Tôi sắp đưa ra cho bạn
một câu hỏi:
05:46
If we can't get insidephía trong the person'sngười mindstâm trí,
127
334507
3137
Nếu chúng ta không thể
vào trong đầu của một người,
05:49
no mattervấn đề if they're autistictự kỷ or not,
128
337644
2093
dù cho họ có bị tự kỉ hay không,
05:51
insteadthay thế of punishingtrừng phạt anything
that straysstrays from normalbình thường,
129
339737
3037
thay vì trừng phạt những gì
không theo bình thường
05:54
why not celebrateăn mừng uniquenessđộc đáo
130
342774
1755
tại sao không ăn mừng
sự độc nhất vô nhị
05:56
and cheercổ vũ everymỗi time someonengười nào
unleashesUnleashes theirhọ imaginationtrí tưởng tượng?
131
344529
4061
và ăn mừng mỗi khi ai đó
giải phóng được trí tưởng tượng của mình?
06:00
Thank you.
132
348590
1576
Xin cảm ơn.
06:02
(ApplauseVỗ tay)
133
350166
5180
(Vỗ tay)
Translated by Vi Phan Thi
Reviewed by Nhu PHAM

▲Back to top

ABOUT THE SPEAKER
Rosie King - Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?”

Why you should listen
When she was nine years old, doctors confirmed Rosie King’s self-diagnosis of Asperger’s Syndrome. With two younger siblings severely affected by autism, Rosie had a burning desire to help make the world a more tolerant place for people with autism ever since she was a young girl. She found the opportunity to do so when her family was invited to do a local news segment on her mother’s children’s books, which featured Rosie’s illustrations. Her lack of inhibition made her a natural presenter, and she was asked to host BBC Newsround’s special program “My Autism and Me,” bringing her a much wider audience and an Emmy Kid’s Award. Rosie continues to raise awareness about autism, and is working towards her goal of becoming a professional actress and storyteller.
More profile about the speaker
Rosie King | Speaker | TED.com