English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TEDMED 2014

Rosie King: How autism freed me to be myself

Rosie King: Si autizmi më dha lirinë të jem vetvetja

Filmed:
2,451,229 views

"Njerëzit janë kaq të frikësuar nga të qënit i ndryshëm saqë ata përpiqen të përshtaten në një kuti të vogël me një emërtim të saktë," thotë 16-vjeçarja Rosie King, një vajzë e guximshme, e gjallë dhe autistike. Ajo dëshiron të dijë: Pse të gjithë janë aq të shqetësuar për të qenë normal? Ajo lëshon një kushtrim për çdo fëmijë, prind, mësues dhe person për të celebruar të qënit unik. Ky diskutim është një shembull i jashtëzakonshëm i potencialit të diversitetit të racës njerëzore.

- Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?” Full bio

I haven't told many people this,
S'i kam treguar shumë njerëzve
00:12
but in my head, I've got
por në kokën time, unë kam
00:14
thousands of secret worlds all going on
mijëra bota sekrete
00:16
all at the same time.
qe levizin në të njejtën kohë.
00:18
I am also autistic.
Jam autiste po ashtu.
00:21
People tend to diagnose autism
Njerëzit tentojnë ta diagnostifikojnë
00:23
with really specific
check-box descriptions,
autizmin me përshkrime shume specifike
00:25
but in reality, it's a whole
variation as to what we're like.
por në realitet, është komplet ndryshe.
00:28
For instance, my little brother,
Për shembull, vëllai im i vogël,
00:31
he's very severely autistic.
ka autizem te theksuar.
00:33
He's nonverbal. He can't talk at all.
Ai nuk flet. Ai nuk mundet te flase fare.
00:35
But I love to talk.
Por unë adhuroj të flas.
00:37
People often associate autism
Njerëzit shpesh asociojnë autismin
00:40
with liking maths and
science and nothing else,
me zotesine ne matematike, shkencë
dhe asgjë tjetër
00:43
but I know so many autistic people
por unë njoh shumë njerëz autist
00:46
who love being creative.
që adhurojnë të jenë kreativ.
00:47
But that is a stereotype,
Por ky është një stereotip,
00:50
and the stereotypes of things
dhe stereotipet e gjërave
00:52
are often, if not always, wrong.
shpesh, nëse jo gjithmone, janë gabim.
00:54
For instance, a lot of people
Për shembull, shumë njerëz
00:57
think autism and think
"Rain Man" immediately.
mendojnë autizmin dhe
i shkon mendja te "Rain Man"
01:00
That's the common belief,
Ky është mendimi i zakonshëm,
01:04
that every single autistic
person is Dustin Hoffman,
se cdo autist është Dustin Hoffman,
01:06
and that's not true.
dhe kjo nuk është e vërtetë.
01:09
But that's not just with
autistic people, either.
Por kjo nuk është vetëm
me personat autist.
01:12
I've seen it with LGBTQ people,
E kam parë këtë edhe per njerëzit LGBTQ
01:15
with women, with POC people.
për femrat, për njerëzit me ngjyre.
01:17
People are so afraid of variety
Njerëzit janë të frikuar nga variacioni
01:19
that they try to fit everything
into a tiny little box
saqë mundohen të fusin cdo gjë
01:22
with really specific labels.
në një kuti të vogël me etiketa specifike.
01:25
This is something that actually
Kjo është diçka që aktualisht
01:27
happened to me in real life:
më ka ndodhur në jetë:
01:29
I googled "autistic people are ..."
Kërkova në google "autistët janë .."
01:31
and it comes up with suggestions
dhe u shfaqën sugjerimet
01:34
as to what you're going to type.
ashtu siç deshe të shkruash.
01:36
I googled "autistic people are ..."
Kërkova në Google "autistët janë.."
01:38
and the top result was "demons."
dhe rezultati i parë ishte "demonë".
01:40
That is the first thing that people think
Kjo është gjëja e parë
që njerëzit mendojne
01:43
when they think autism.
kur mendojnë autizmin.
01:45
They know.
Ata e dijnë.
01:47
(Laughter)
(të qeshura)
01:49
One of the things I can do
because I'm autistic —
Një nga gjërat që mund të bëj si autiste
01:56
it's an ability rather than a disability —
është më shumë aftësi, sesa paaftësi
01:59
is I've got a very, very vivid imagination.
Kam një imagjinatë shumë, shumë të ndezur.
02:01
Let me explain it to you a bit.
Më lejoni t'ua shpjegoj pak.
02:05
It's like I'm walking in two
worlds most of the time.
Është sikur të ecësh në dy bote
02:06
There's the real world,
the world that we all share,
Është bota reale, të cilën gjithë e ndajmë
02:09
and there's the world in my mind,
dhe bota në mendjen time,
02:11
and the world in my mind
is often so much more real
dhe kjo është zakonisht shumë më reale,
02:13
than the real world.
sesa bota e vërtetë.
02:16
Like, it's very easy for
me to let my mind loose
Është e lehtë ta lë mendjen të humbase
02:19
because I don't try and fit
myself into a tiny little box.
sepse nuk provoj ta fus në kuti të vogël.
02:22
That's one of the best
things about being autistic.
Kjo është nga gjërat më të mira si autist.
02:25
You don't have the urge to do that.
Se ke nevojën ta bësh atë.
02:27
You find what you want to do,
Gjen çfarë dëshiron të bësh,
02:29
you find a way to do it,
and you get on with it.
gjen mënyrën ta bësh, dhe e bën.
02:32
If I was trying to fit myself into a box,
Në qoftë se kisha provuar ta fus veten në
02:35
I wouldn't be here, I
wouldn't have achieved
një kuti, nuk do isha këtu. Nuk do të
02:37
half the things that I have now.
arrija gjysmën e gjërave që kam tani.
02:39
There are problems, though.
Mirëpo, ka edhe probleme,
02:41
There are problems with being autistic,
Ka disa probleme kur je autist,
02:43
and there are problems with
having too much imagination.
posedimi i imagjinatës të tepërt.
02:45
School can be a problem in general,
Shkolla mund të jetë problem në përgjithsi
02:48
but having also to explain to a teacher
por t'ia shpjegosh profit cdo ditë
02:50
on a daily basis
cdo ditë ..
02:54
that their lesson is inexplicably dull
se mesimi i tyre është
jashtzkonisht i mërzitshëm
02:56
and you are secretly taking refuge
dhe se ti sekretisht po fshihesh,
03:00
in a world inside your head in
which you are not in that lesson,
në botën brenda mendjes tënde, për atë
03:02
that adds to your list of problems.
kjo shtohet tek lista e problemeve.
03:06
(Laughter)
(të qeshura)
03:10
Also, when my imagination takes hold,
Gjithashtu, kur imagjinata ime ndodh,
03:12
my body takes on a life of its own.
trupi im merr një jetë të tij.
03:16
When something very exciting
happens in my inner world,
Kur dicka emocionuese ndodh në botën time,
03:18
I've just got to run.
Unë vetëm duhet të vrapoj.
03:21
I've got to rock backwards and forwards,
Duhet të kthehem mbrapa dhe para,
03:22
or sometimes scream.
ose nganjëherë të bërtas.
03:24
This gives me so much energy,
Kjo më jep shumë energji,
03:26
and I've got to have an
outlet for all that energy.
dhe më duhet ta shkarkoj
gjithë atë energji.
03:28
But I've done that ever
since I was a child,
E kam bërë këtë qysh si fëmijë.
03:31
ever since I was a tiny little girl.
qysh kur kam qenë vajzë e vogël,
03:33
And my parents thought it was
cute, so they didn't bring it up,
Prindërit mendonin se është e lezetshme,
03:35
but when I got into school,
por kur hyra në shkollë
03:38
they didn't really agree that it was cute.
nuk u pajtuan se kjo është e lezetshme.
03:39
It can be that people
don't want to be friends
Njerëzit nuk donin të shoqëroheshin me
03:42
with the girl that starts
screaming in an algebra lesson.
vajzën që fillon të bërtasë në algjebër.
03:44
And this doesn't normally
happen in this day and age,
Dhe kjo nuk ndodh në këtë moshë, kto ditë,
03:47
but it can be that people don't want
to be friends with the autistic girl.
por mund të jetë se njerëzit
03:51
It can be that people
don't want to associate
nuk duan të shoqerohen
03:55
with anyone who won't
or can't fit themselves
me këdo që s'u përshtatet.
03:58
into a box that's labeled normal.
e ta etiketojne si diçka normale.
04:01
But that's fine with me,
Por kjo është në rregull për mua,
04:04
because it sorts the wheat from the chaff,
sepse zgjedh grurin nga kashta,
04:06
and I can find which people
are genuine and true
dhe i dalloj cilët njerëz janë të vërtetë.
04:08
and I can pick these people as my friends.
dhe mund ti zgjedh si shokë.
04:11
But if you think about it, what is normal?
Por nëqoftëse e mendon, çfarë është normale?
04:13
What does it mean?
çfarë do të thotë?
04:17
Imagine if that was the best
compliment you ever received.
Imagjino sikur të ishte komplimenti më i
04:19
"Wow, you are really normal."
mirë që ke marre. "Wow, ti je normale"
04:21
(Laughter)
(të qeshura)
04:24
But compliments are,
Por komplimentet janë,
04:25
"you are extraordinary"
"Ti je ekstra-ordinere"
04:29
or "you step outside the box."
ose "ti je shumë përpara"
04:30
It's "you're amazing."
është "Ti je e mrekullueshme"
04:32
So if people want to be these things,
Në qoftë se njerëzit duan të
04:33
why are so many people
striving to be normal?
jenë këto, pse luftojnë të jenë normal?
04:35
Why are people pouring their
brilliant individual light into a mold?
Pse fusin dritën individuale në myk?
04:38
People are so afraid of variety
that they try and force everyone,
Pse frikësohen dhe detyrojnë
04:43
even people who don't want
to or can't, to become normal.
edhe njerezit qe s'munden, të jenë normal.
04:48
There are camps for LGBTQ people
Ka kampe për njerëzit me LGBTQ ose autist
04:51
or autistic people to try and
make them this "normal,"
që ti detyrojnë që ata të bëhen "normale"
04:54
and that's terrifying that people
would do that in this day and age.
kjo është tmerr të ndodhe në këtë kohë.
04:58
All in all, I wouldn't trade my autism
and my imagination for the world.
Nuk do ta ndërroja autizmin tim me botën.
05:02
Because I am autistic,
Sepse jam autiste,
05:07
I've presented documentaries to the BBC,
Kam prezantuar dokumentar në BBC,
05:09
I'm in the midst of writing a book,
jam duke shkruar një libër,
05:12
I'm doing this — this is fantastic —
Jam duke e bërë këtë -është fantastike-
05:14
and one of the best
things that I've achieved,
dhe një nga gjërat më të mira që
05:16
that I consider to have achieved,
konsideroj se kam arritur,
05:19
is I've found ways of communicating
është se kam gjetur rrugë komunikuese
05:22
with my little brother and sister,
me vëllain tim dhe motrën,
05:24
who as I've said are nonverbal.
They can't speak.
që siç thash janë jo-verbal.
Ata nuk flasin.
05:26
And people would often write
off someone who's nonverbal,
Dhe njerëzit shkruajnë
për dikë që s'flet,
05:29
but that's silly, because
my little brother and sister
kjo është marrëzi,
vellai dhe motra ime
05:32
are the best siblings that
you could ever hope for.
janë ata që ti do dëshiroje.
05:35
They're just the best,
and I love them so much
Ata janë më t'mirët.
I dua aq shumë dhe kujdesem
05:37
and I care about them
more than anything else.
për ta më shumë se gjithshka tjetër.
05:40
I'm going to leave you with one question:
Do ju lë me një pyetje:
05:43
If we can't get inside the person's minds,
Qoftë se n'mendjen e një personi nuk
mund t'hyjmë
05:46
no matter if they're autistic or not,
pa marrur parasysh a janë autist apo jo,
05:49
instead of punishing anything
that strays from normal,
Në vend se të dënojmë dicka
jashtë normales,
05:51
why not celebrate uniqueness
pse nuk gëzohemi me uniken
05:54
and cheer every time someone
unleashes their imagination?
dhe të buzëqeshim sa here që
dikush lëshon imagjinatën e tij?
05:56
Thank you.
Faleminderit.
06:00
(Applause)
(Duartrokitje)
06:02
Translated by Redon Selimi
Reviewed by Helena Bedalli

▲Back to top

About the speaker:

Rosie King - Storytelling activist
Rosie King challenges stereotypes of people with autism and contextualizes the issue by asking us, “Why be normal?”

Why you should listen
When she was nine years old, doctors confirmed Rosie King’s self-diagnosis of Asperger’s Syndrome. With two younger siblings severely affected by autism, Rosie had a burning desire to help make the world a more tolerant place for people with autism ever since she was a young girl. She found the opportunity to do so when her family was invited to do a local news segment on her mother’s children’s books, which featured Rosie’s illustrations. Her lack of inhibition made her a natural presenter, and she was asked to host BBC Newsround’s special program “My Autism and Me,” bringing her a much wider audience and an Emmy Kid’s Award. Rosie continues to raise awareness about autism, and is working towards her goal of becoming a professional actress and storyteller.
More profile about the speaker
Rosie King | Speaker | TED.com