English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2010

Bill Gates: Innovating to zero!

Բիլ Գեյթսը էներգիայի մասին. Նորարարություններ դեպի զրո:

Filmed:
4,690,269 views

TED2010-ի ընթացքում, Բիլ Գեյթսը արտահայտում է իր տեսակետը աշխարհի էներգետիկայի ապագայի վերաբերյալ` ներկայացնելով «հրաշքների» կարիքը, որպեսզի խուսափենք համաշխարհային կործանումից և բացատրելով, թե ինչու է ինքն սկսել դրական արտահայտվել միջուկային մի տարբեր տեսակ ռեակտորների: Անհրաժեշտ նպատա՞կը: Ածխաթթու գազի զրո քանակության արտանետում մինչև 2050 թ.:

- Philanthropist
A passionate techie and a shrewd businessman, Bill Gates changed the world while leading Microsoft to dizzying success. Now he's doing it again with his own style of philanthropy and passion for innovation. Full bio

I'm going to talk today about energy and climate.
Այսօր ես պատրաստվում եմ խոսել էներգիայի և կլիմայի մասին:
00:16
And that might seem a bit surprising because
Եվ դա կարող է փոքր-ինչ անակնկալ լինել, որովհետև
00:20
my full-time work at the Foundation is mostly about vaccines and seeds,
իմ աշխատանքը հիմնադրամում մեծամասնաբար կապված է պատվաստանյութերի և սերմերի հետ,
00:22
about the things that we need to invent and deliver
այն բաների վերաբերյալ, որոնք անհրաժեշտ են ստեղծել և ներմուծել`
00:27
to help the poorest two billion live better lives.
օգնելու երկու միլիարդ ամենաաղքատ մարդկանց, որպեսզի առավել լավ ապրեն:
00:30
But energy and climate are extremely important to these people --
Բայց էներգիան և կլիման չափազանց կարևոր են այդ մարդկանց համար,
00:35
in fact, more important than to anyone else on the planet.
առավել կարևոր, քան որևէ այլ մարդու աշխարհում:
00:40
The climate getting worse means that many years, their crops won't grow:
Կլիման ավելի ու ավելի վատանում է, ինչը նշանակում է, որ շատ տարիներ նրանց բերքը չի աճի:
00:45
There will be too much rain, not enough rain,
Կլինեն չափից ավելի անձրևներ, կամ՝ ոչ բավարար:
00:50
things will change in ways
Իրավիճակը կփոխվի այնպիսի ձևերով,
00:53
that their fragile environment simply can't support.
որ նրանց փխրուն միջավայրը պարզապես չի կարող տանել:
00:55
And that leads to starvation, it leads to uncertainty, it leads to unrest.
Դա կբերի սովի, անորոշության, անկարգությունների:
00:59
So, the climate changes will be terrible for them.
Այդպիսով, կլիմայի փոփոխությունը ահավոր վատ ազդեցություն կունենա նրանց վրա:
01:04
Also, the price of energy is very important to them.
Նաև էներգիայի գնի աճն է շատ կարևոր նրանց համար:
01:08
In fact, if you could pick just one thing to lower the price of,
Իսկապես, եթե պետք է ընտրվեր միայն մեկ բանի գինը նվազեցնել,
01:11
to reduce poverty, by far you would pick energy.
որպեսզի նվազվի աղքատությունը, այն անպայման կլիներ էներգիան:
01:14
Now, the price of energy has come down over time.
Հիմա, էներգիայի գինը ժամանակի ընթացքում իջել է:
01:18
Really advanced civilization is based on advances in energy.
Իսկապես, զարգացած քաղաքակրթությունը հիմնված է էներգիայի ոլորտի զարգացումների վրա:
01:22
The coal revolution fueled the Industrial Revolution,
Ածուխի հեղափոխությունը նպաստեց արդյունաբերական հեղափոխությանը,
01:28
and, even in the 1900s we've seen a very rapid decline in the price of electricity,
և, նույնիսկ 1900-ականներին, մենք տեսանք էլեկտրաէներգիայի գների կտրուկ նվազում
01:32
and that's why we have refrigerators, air-conditioning,
և հենց այդ պատճառով էլ մենք ունենք այսօր սառնարաններ, օդափոխիչներ,
01:38
we can make modern materials and do so many things.
մենք կարող ենք պատրաստել ժամանակակից ապրանքներ և շատ ու շատ բաներ:
01:41
And so, we're in a wonderful situation with electricity in the rich world.
Այսպիսով, մենք հրաշալի պահ ենք ապրում էլեկտրաէներգիայի հետ կապված հարուստ աշխարհում:
01:45
But, as we make it cheaper -- and let's go for making it twice as cheap --
Բայց, երբ մենք այն դարձնում ենք էժան՝ ասենք կրկնապատիկ էժան,
01:52
we need to meet a new constraint,
մենք պետք է հաղթահարենք մի նոր սահմանափակում,
01:59
and that constraint has to do with CO2.
և այդ սահմանափակումը կապված է ածխաթթու գազի հետ:
02:01
CO2 is warming the planet,
Ածխաթթու գազը տաքացնում է երկիր մոլորակը
02:05
and the equation on CO2 is actually a very straightforward one.
և այդ գազի հավասարումը իրականում չափազանց դյուրին է:
02:08
If you sum up the CO2 that gets emitted,
Եթե գումարենք արտանետված ածխաթթու գազի քանակը,
02:14
that leads to a temperature increase,
այն բերում է ջերմաստիճանի աճի,
02:18
and that temperature increase leads to some very negative effects:
իսկ վերջինիս աճը առաջացնում է շատ բացասական հետեւանքներ:
02:21
the effects on the weather; perhaps worse, the indirect effects,
Ազդեցություններ կապված եղանակի հետ ու, հավանաբար ավելի վատ, անուղղակի ազդեցությունները,
02:25
in that the natural ecosystems can't adjust to these rapid changes,
այն բանով, որ բնության էկոհամակարգը չի կարողանում հարմարվել այդ արագ փոփոխություններին
02:28
and so you get ecosystem collapses.
և որպես հետևանք ունենում ենք էկոհամակարգի ավերումներ:
02:33
Now, the exact amount of how you map
Հիմա, ճշգրտորեն հաշվարկել ածխաթթու գազի
02:36
from a certain increase of CO2 to what temperature will be
քանակի ավելացումը և դրա կապը ջերմաստիճանի հետ
02:39
and where the positive feedbacks are,
և որտեղ կան դրական արձագանքեր,
02:43
there's some uncertainty there, but not very much.
դրա մեջ կա որոշ անորոշություն, բայց ոչ շատ:
02:45
And there's certainly uncertainty about how bad those effects will be,
Եվ անպայման մեծ է անորոշությունը, թե ինչքանով վատ կարող են լինել հետեւանքները,
02:48
but they will be extremely bad.
բայց դրանք կլինեն չափազանց վատ:
02:51
I asked the top scientists on this several times:
Շատ անգամներ լավագույն գիտնականներին դիմեցի հարցով.
02:54
Do we really have to get down to near zero?
արդյո՞ք մենք իրապես պետք է հասնենք զրոյին:
02:56
Can't we just cut it in half or a quarter?
Չե՞նք կարող այն նվազեցնել կես կամ քառորդ չափի:
02:59
And the answer is that until we get near to zero,
Եվ պատասխանն այսպիսին էր. մինչև մենք չմոտենանք զրոյին,
03:02
the temperature will continue to rise.
ջերմաստիճանը կշարունակի բարձրանալ:
03:06
And so that's a big challenge.
Ուրեմն, դա շատ մեծ մարտահրավեր է:
03:08
It's very different than saying "We're a twelve-foot-high truck trying to get under a ten-foot bridge,
Դա շատ տարբեր բան է նրանից, որ, ասենք, 12 ոտք բարձր բեռնատարը փորձի անցնել 10 ոտք բարձր կամրջի տակով
03:10
and we can just sort of squeeze under."
և կարելի է հազիվ ճզմվել դրա տակ:
03:15
This is something that has to get to zero.
Սա մի բան է, որ պետք է հասնի զրոյի:
03:18
Now, we put out a lot of carbon dioxide every year,
Հիմա, մենք բավական շատ ածխաթթու գազ ենք արտանետում ամեն տարի,
03:22
over 26 billion tons.
ավելի քան 26 միլիարդ տոննա:
03:26
For each American, it's about 20 tons;
Յուրաքանչյուր ամերիկացու հաշվարկով՝ այն կազմում է 20 տոննա:
03:28
for people in poor countries, it's less than one ton.
Աղքատ երկրների բնակիչների համար, այն մեկ տոննայից ավելի քիչ է:
03:32
It's an average of about five tons for everyone on the planet.
Միջինում կազմում է հինգ տոննա առ յուրաքանչյուր մարդ ողջ երկիր մոլորակում:
03:35
And, somehow, we have to make changes
Եվ մի կերպ մենք պետք է փոփոխություններ անենք,
03:39
that will bring that down to zero.
որոնք այն պետք է հասցնեն զրոյի:
03:41
It's been constantly going up.
Այն մշատպես աճի մեջ է:
03:44
It's only various economic changes that have even flattened it at all,
Միայն տարբեր տնտեսական փոփոխություններն են, որ դրան մի քիչ կայունացրել են,
03:46
so we have to go from rapidly rising
ուրեմն, մենք պետք է շարժվենք կտրուկ աճից
03:51
to falling, and falling all the way to zero.
դեպի նվազում, և նվազեցնել այն միչև զրո:
03:54
This equation has four factors,
Հավասարումն ունի չորս գործոն:
03:57
a little bit of multiplication:
Մի փոքր բազմապատկում:
03:59
So, you've got a thing on the left, CO2, that you want to get to zero,
Այսպիսով՝ ձախ կողմում ունենք ածխաթթու գազ, որ ցանկանում ենք հասցնել զրոյի,
04:01
and that's going to be based on the number of people,
և դա պետք է հիմնված լինի հետևյալի վրա՝ մարդկանց թվաքանակը,
04:04
the services each person's using on average,
յուրաքանչյուրին ծառայությունների օգտագործման միջին մակարդակը,
04:08
the energy on average for each service,
յուրաքանչյուր ծառայության համար էներգիայի միջին քանակը,
04:11
and the CO2 being put out per unit of energy.
և ածխաթթու գազի արտնետումն առ էներգիայի միավոր:
04:14
So, let's look at each one of these
Եկեք դիտարկենք յուրաքանչյուրը,
04:18
and see how we can get this down to zero.
եւ տեսնենք, թե ինչպես կարող ենք այն նվազեցնել մինչև զրո:
04:20
Probably, one of these numbers is going to have to get pretty near to zero.
Հավանաբար, այս թվերից որևէ մեկը պետք է հասնի զրոյին շատ մոտ:
04:24
Now that's back from high school algebra,
Իսկ դա դպրոցական հանրահաշվից է գալիս,
04:28
but let's take a look.
բայց եկեք դիտարկենք:
04:31
First, we've got population.
Առաջին հերթին մենք ունենք բնակչություն:
04:33
The world today has 6.8 billion people.
Աշխարհում այսօր ապրում են 6.8 միլիարդ մարդ:
04:35
That's headed up to about nine billion.
Այն մոտենում է ինը միլիարդին:
04:38
Now, if we do a really great job on new vaccines,
Հիմա, եթե մենք կատարենք շատ լավ աշխատանք նոր պատվաստանյութերի հետ,
04:40
health care, reproductive health services,
առողջապահության, վերարտադրողականության հետ,
04:44
we could lower that by, perhaps, 10 or 15 percent,
մենք այն կարող ենք նվազեցնել, հավանաբար, 10 կամ 15 տոկոսով,
04:46
but there we see an increase of about 1.3.
բայց տեսնում ենք մոտավորապես 1.3 անգամի աճ:
04:50
The second factor is the services we use.
Երկրորդ գործոնը ծառայությունների օգտագործումն է:
04:54
This encompasses everything:
Սա ներառում է ամեն ինչ՝
04:57
the food we eat, clothing, TV, heating.
սնունդ, հագուստ, հեռուստացույց, ջեռուցում:
04:59
These are very good things:
Սրանք շատ լավ բաներ են,
05:03
getting rid of poverty means providing these services
և աղքատությունից դուրս գալ նշանակում է ապահովել այս ծառայությունները
05:06
to almost everyone on the planet.
աշխարհում գրեթե բոլոր մարդկանց համար:
05:09
And it's a great thing for this number to go up.
Շատ լավ բան է այսպիսի քանակի աճը:
05:11
In the rich world, perhaps the top one billion,
Հարուստ աշխարհում, հավանաբար վերին մակարդակի մեկ միլիարդը,
05:15
we probably could cut back and use less,
մենք հավանաբար կարող ենք տնտեսել և օգտագործել ավելի քիչ,
05:17
but every year, this number, on average, is going to go up,
բայց ամեն տարի այս թիվը շարունակաբար աճելու է միջինում
05:19
and so, over all, that will more than double
և, այդպիսով, այն կարող է ավելի քան կրկնապատկվել
05:23
the services delivered per person.
յուրաքանչյուր մարդու հասանելի ծառայությունների մատուցումը:
05:27
Here we have a very basic service:
Այստեղ մենք ունենք շատ հիմնական ծառայություն:
05:30
Do you have lighting in your house to be able to read your homework?
Դուք ունե՞ք լուսավորություն ձեր տանը՝ տնային առաջադրանքը կարդալու համար,
05:32
And, in fact, these kids don't, so they're going out
իսկ, փաստորեն, այս երեխաները չունեն, և նրանք գնում են դուրս
05:35
and reading their school work under the street lamps.
և կարդում են իրենց դպրոցի դասերը փողոցի լույսերի տակ:
05:37
Now, efficiency, E, the energy for each service,
Հիմա, արդյունավետությունը՝ «E», յուրաքանչյուր ծառայության համար օգտագործվող էներգիան,
05:42
here finally we have some good news.
այստեղ վերջապես մենք ունենք որոշ լավ լուրեր:
05:46
We have something that's not going up.
Մենք ունենք մի բան, որը չի աճում:
05:48
Through various inventions and new ways of doing lighting,
Տարբեր հայտնագործությունների և լուսավորության ստացման տարբեր ձևերի,
05:50
through different types of cars, different ways of building buildings --
ավտոմեքենաների տարբեր տեսակների, շենքերի կառուցման տարբեր ձևերի միջոցով,
05:53
there are a lot of services where you can bring
կան բազում ծառայություններ, որտեղ կարելի է
05:58
the energy for that service down quite substantially.
էներգիայի օգտագործվող ծավալը նկատելիորեն նվազեցնել,
06:01
Some individual services even bring it down by 90 percent.
որոշ ծառայությունների դեպքում՝ նույնիսկ այն նվազեցվում է 90 տոկոսով:
06:05
There are other services like how we make fertilizer,
Կան այլ տարբեր ծառայություններ, օրինակ, ինչպես ենք մենք ստանում պարարտանյութեր,
06:08
or how we do air transport,
կամ ինչպես ենք կազմակերպում օդային ճամբորդություն,
06:11
where the rooms for improvement are far, far less.
որտեղ զարգացումների շատ, չափազանց շատ քիչ տեղ կա:
06:13
And so, overall here, if we're optimistic,
Ուրեմն, ընդհանրացնելով, եթե լավատես լինենք,
06:17
we may get a reduction of a factor of three to even, perhaps, a factor of six.
մենք կարող ենք ունենալ այդ գործոնների երեք, գուցե նաև վեց անգամ նվազում:
06:19
But for these first three factors now,
Բայց այս երեք առաջին գործոնների համար
06:26
we've gone from 26 billion to, at best, maybe 13 billion tons,
մենք գնում ենք 26 միլիարդից, լավագույն դեպքում՝ 13 միլիարդ տոննա,
06:29
and that just won't cut it.
և դա պարզապես բավարար չէ:
06:34
So let's look at this fourth factor --
Այսպիսով, եկեք դիտարկենք այս չորրորդ գործոնը,
06:36
this is going to be a key one --
սա ամենաառանցքայինն է լինելու,
06:38
and this is the amount of CO2 put out per each unit of energy.
այն է ածխաթթու գազի արտանետման քանակը՝ էներգիայի յուրաքանչյուր միավորի դիմաց:
06:40
And so the question is: Can you actually get that to zero?
Ուրեմն հարցադրումն այսպիսին է. կարո՞ղ ենք իրականում այն հասցնել զրոյի:
06:46
If you burn coal, no.
Եթե վառենք ածուխ, ապա` ոչ:
06:50
If you burn natural gas, no.
Եթե վառենք բնական գազ, ապա` ոչ:
06:52
Almost every way we make electricity today,
Էլեկտրականության ստացման ներկայիս գրեթե բոլոր ձևերը՝
06:54
except for the emerging renewables and nuclear, puts out CO2.
բացառությամբ էներգիայի վերարտադրվող տեսակներից և միջուկայինից, արտանետում են ածխաթթու գազ:
06:57
And so, what we're going to have to do at a global scale,
Այսպիսով, ինչ որ մենք պատրաստվում ենք անել համաշխարհային մակարդակով
07:03
is create a new system.
մի նոր համակարգի ստեղծումն է:
07:06
And so, we need energy miracles.
Ուրեմն մենք կարիքն ունենք էներգիայի հրաշքների:
07:09
Now, when I use the term "miracle," I don't mean something that's impossible.
Հիմա՝ օգտագործելով «հրաշք» եզրույթը, ես նկատի չունեմ անհնարին ինչ-որ մի բան:
07:11
The microprocessor is a miracle. The personal computer is a miracle.
Միկրոպրոցեսորը հրաշք է: Համակարգիչը հրաշք է:
07:15
The Internet and its services are a miracle.
Համացանցը և նրա ծառայությունները հրաշք են:
07:20
So, the people here have participated in the creation of many miracles.
Ուրեմն, այստեղ գտնվող մարդիկ շատ հրաշքների ստեղծման գործում մասնակցություն են ունեցել:
07:23
Usually, we don't have a deadline,
Սովորաբար, մենք չենք ունենում վերջնաժամկետ,
07:28
where you have to get the miracle by a certain date.
թե երբ պետք է ստացվի հրաշքը՝ մինչև որոշ թվական:
07:30
Usually, you just kind of stand by, and some come along, some don't.
Սովորաբար, մի տեսակ սպասում ենք, և որոշները գալիս են, որոշները` ոչ:
07:32
This is a case where we actually have to drive at full speed
Սա այն դեպքն է, որտեղ մենք իրականում պետք է արագություն ցույց տանք
07:36
and get a miracle in a pretty tight timeline.
և կազմակերպենք հրաշքը շատ կարճ ժամանակահատվածում:
07:40
Now, I thought, "How could I really capture this?
Հիմա, մտածեցի, թե ինչպե՞ս կարելի է այն ներկայացնել:
07:45
Is there some kind of natural illustration,
Կա՞ արդյոք որեւէ բնական երևույթ,
07:48
some demonstration that would grab people's imagination here?"
ինչ-որ ցուցադրում, որ կաշխատեցներ մարդկանց երևակայությունն այստեղ:
07:50
I thought back to a year ago when I brought mosquitos,
Ես հիշեցի, երբ մեկ տարի առաջ մոծակ էի բերել,
07:55
and somehow people enjoyed that.
մարդիկ, չգիտես ինչու, հաճույք ստացան դրանից:
07:59
(Laughter)
(Ծիծաղ)
08:01
It really got them involved in the idea of,
Ես նրանց իսկապես ներգրավեցի գաղափարի մեջ.
08:03
you know, there are people who live with mosquitos.
գիտե՞ք կան մարդիկ, ովքեր ապրում են մոծակների հետ:
08:06
So, with energy, all I could come up with is this.
Ուրեմն, էներգիայի դեպքում, միայն սա կարողացա անել:
08:09
I decided that releasing fireflies
Ես որոշեցի, որ լուսատիտիկներ արձակել
08:14
would be my contribution to the environment here this year.
կլինի իմ ներդրումը տվյալ միջավայրում այս տարի:
08:17
So here we have some natural fireflies.
Ահա որոշ քանակի բնական լուսատիտիկներ:
08:21
I'm told they don't bite; in fact, they might not even leave that jar.
Ինձ ասել էին, որ նրանք չեն խայթում, նրանք նույնիսկ գուցե դուրս չգան այդ անոթից:
08:24
(Laughter)
(Ծիծաղ)
08:27
Now, there's all sorts of gimmicky solutions like that one,
Հիմա, կան բազում գովազդային հնարքներ՝ այս մեկի նման,
08:30
but they don't really add up to much.
բայց նրանք իրականում այդքան էլ արդյունքի չեն հասցնում:
08:35
We need solutions -- either one or several --
Մեզ անհրաժեշտ են լուծումներ, մեկ կամ մի քանի,
08:37
that have unbelievable scale
որոնք կունենան անհավատալի ծավալ,
08:41
and unbelievable reliability,
և անհավատալի հաստատունություն,
08:45
and, although there's many directions people are seeking,
և՝ չնայած կան բազում ուղղություններ, որ մարդիկ փնտրում են,
08:47
I really only see five that can achieve the big numbers.
ես իրականում տեսնում եմ դրանցից միան հինգը, որոնք կարող են հասցնել մեծ ծավալի:
08:50
I've left out tide, geothermal, fusion, biofuels.
Ես չեմ հաշվում մակընթացություններից, ջերմային աղբյուրներից, միաձուլումներից, բիովառելիքներից էներգիան:
08:54
Those may make some contribution,
Դրանք կարող են որոշ ներդրում ունենալ,
08:59
and if they can do better than I expect, so much the better,
և եթե նրանք կարող են իմ սպասածից ավելին անել` շատ ավելի լավ,
09:01
but my key point here
բայց իմ առանցքային միտքն այն է,
09:03
is that we're going to have to work on each of these five,
որ մենք պատրաստվում ենք աշխատել այս հինգից յուրաքանչյուրի հետ
09:05
and we can't give up any of them because they look daunting,
և մենք չենք կարող նրանցից ոչ մեկին թողնել, քանի որ դժվար են թվում,
09:09
because they all have significant challenges.
քանի որ ունեն նշանակալի մարտահրավերներ:
09:13
Let's look first at the burning fossil fuels,
Եկեք սկզբում դիտարկենք բնական վառելիքի այրումը,
09:17
either burning coal or burning natural gas.
ինչպես, օրինակ, ածուխի կամ բնական գազի վառումը:
09:19
What you need to do there, seems like it might be simple, but it's not,
Ինչ կարիք կա այստեղ անելու, թվում է` այն պետք է շատ հեշտ լինի, բայց այդպես չէ,
09:23
and that's to take all the CO2, after you've burned it, going out the flue,
այն է՝ այրումից հետո վերցնել ածխաթթու գազը, որը մտնում է ծխնելույզի մեջ,
09:26
pressurize it, create a liquid, put it somewhere,
ճնշման տակ մշակել այն, դարձնել հեղուկ, պահել ինչ-որ տեղ
09:32
and hope it stays there.
և հուսալ, որ դա այնտեղ էլ կմնա:
09:35
Now we have some pilot things that do this at the 60 to 80 percent level,
Այժմ մենք ունենք որոշ փորձնական սարքավորումներ, որոնք դա անում են 60-80 տոկոսով,
09:37
but getting up to that full percentage, that will be very tricky,
բայց ամբողջական տոկոսի հասնելու համար բավական բարդ գործընթաց է պահանջվում
09:41
and agreeing on where these CO2 quantities should be put will be hard,
և համաձայնության գալ, թե որտեղ պետք է պահվի ածխաթթու գազը բավական բարդ է լինելու,
09:45
but the toughest one here is this long-term issue.
բայց ամենախրթին հարցը գալիս է այս երկարաժամյա խնդրից.
09:51
Who's going to be sure?
ո՞վ է վստահ լինելու:
09:54
Who's going to guarantee something that is literally billions of times larger
Ո՞վ կերաշխավորի մի բան, որ բառացիորեն միլիարդ անգամ ավելի շատ է,
09:56
than any type of waste you think of in terms of nuclear or other things?
քան ցանկացած տիպի՝ միջուկային կամ այլ բաների թափոնը:
10:00
This is a lot of volume.
Սա շատ մեծ ծավալ է:
10:04
So that's a tough one.
Ուրեմն բավական խրթին հարց է:
10:07
Next would be nuclear.
Հաջորդը կլինի միջուկայինը:
10:09
It also has three big problems:
Այն նույնպես ունի երեք մեծ խնդիր:
10:11
Cost, particularly in highly regulated countries, is high;
Ծախսերը՝ հատկապես կառավարման խիստ համակարգ ունեցող երկրներում, բարձր են:
10:14
the issue of the safety, really feeling good about nothing could go wrong,
Ապահովության խնդիրը, այն վստահությունը, որ սխալ ոչինչ չի պատահի,
10:18
that, even though you have these human operators,
որ, եթե նույնիսկ կան մարդու կողմից կատարվող գործողություններ
10:22
that the fuel doesn't get used for weapons.
որ վառելիքը չի օգտագործվի զենքի համար:
10:25
And then what do you do with the waste?
Եվ հետո, ի՞նչ անել թափոնների հետ:
10:28
And, although it's not very large, there are a lot of concerns about that.
Եվ՝ չնայած այն այդքան էլ ծավալուն չէ, կան բազում հարցեր դրա շուրջ:
10:30
People need to feel good about it.
Մարդիկ կարիք ունեն, որ դրա հետ կապված հանգիստ զգան:
10:33
So three very tough problems that might be solvable,
Այսպիսով կան երեք լուրջ խնդիրներ, որոնք կարող են լուծելի լինել,
10:35
and so, should be worked on.
և ուրեմն, դրանց վրա պետք է աշխատել:
10:40
The last three of the five, I've grouped together.
Նշված հինգից վերջին երեքը ես միավորել եմ:
10:42
These are what people often refer to as the renewable sources.
Դրանց հաճախ մարդիկ անվանում են էներգիայի վերականգնվող աղբյուրներ:
10:45
And they actually -- although it's great they don't require fuel --
Եվ նրանք իսկապես՝ չնայած շատ լավ է, որ կարիք չունեն վառելիքի,
10:49
they have some disadvantages.
սակայն ունեն որոշ թերություններ:
10:53
One is that the density of energy gathered in these technologies
Դրանցից մեկն այն է, որ այս տեխնոլոգիայի միջոցով էներգիայի խտությունը
10:55
is dramatically less than a power plant.
չափազանց քիչ է, քան էլեկտրակայաններում:
11:01
This is energy farming, so you're talking about many square miles,
Սա էներգիայի հնձում է, որը պետք է տեղի ունենա շատ մեծ տարածքում,
11:03
thousands of time more area than you think of as a normal energy plant.
հազարավոր անգամ ավելի մեծ տարածքում, քան երևակայելի է որպես սովորական էլեկտրակայան:
11:07
Also, these are intermittent sources.
Բացի այդ, այս աղբյուրները հաստատուն չեն:
11:12
The sun doesn't shine all day, it doesn't shine every day,
Արևը չի փայլում ողջ օրը, այն չի երևում ամեն օր,
11:15
and, likewise, the wind doesn't blow all the time.
և նման կերպով, քամին էլ միշտ չի փչում:
11:18
And so, if you depend on these sources,
Ուրեմն, եթե կախված լինենք այսպիսի աղբյուրներից,
11:21
you have to have some way of getting the energy
ստիպված կլինենք ունենալ էներգիայի ստացման ձևեր,
11:23
during those time periods that it's not available.
այն պահերի համար, երբ տվյալ աղբյուրնը հասանելի չէ:
11:26
So, we've got big cost challenges here,
Ուրեմն այստեղ մենք ունենում ենք շատ մեծ ծախսեր:
11:29
we have transmission challenges:
Մենք ունենք փոխանցման խնդիրներ:
11:32
for example, say this energy source is outside your country;
Օրինակ, ենթադրենք էներգիայի աղբյուրը գտնվում է ձեր երկրի սահմաններից դուրս,
11:34
you not only need the technology,
այդ դեպքում դուք ոչ միայն տեխնոլոգիայի կարիքն ունեք,
11:37
but you have to deal with the risk of the energy coming from elsewhere.
այլ նաև գործ ունեք մեկ այլ տեղից էներգիան տեղափոխելու ռիսկի հետ:
11:39
And, finally, this storage problem.
Եվ վերջապես, պահեստավորման խնդիրը:
11:44
And, to dimensionalize this, I went through and looked at
Եվ ողջ պատկերն չափելու համար, ես գնացի և տեսա
11:46
all the types of batteries that get made --
պատրաստված մարտկոցների բոլոր տեսակները,
11:49
for cars, for computers, for phones, for flashlights, for everything --
մեքենաների, համակարգիչների, հեռախոսների, լուսամփոփների, ամեն ինչի համար,
11:52
and compared that to the amount of electrical energy the world uses,
և համեմատեցի աշխարհում օգտագործվող էլեկտրաէներգիայի հետ,
11:56
and what I found is that all the batteries we make now
և բացահայտեցի, որ այն բոլոր մարտկոցները, որ մենք այսօր պատրաստում ենք
12:01
could store less than 10 minutes of all the energy.
կարող են ապահովել էներգիայով 10 րոպեից էլ քիչ:
12:05
And so, in fact, we need a big breakthrough here,
Փաստորեն, այստեղ մենք կարիք ունենք շատ մեծ թռիչքի,
12:09
something that's going to be a factor of 100 better
ինչ-որ մի բան, որը պետք է լինի հարյուրավոր անգամ ավելի լավ,
12:12
than the approaches we have now.
քան այն մոտեցումները, որոնք ունենք հիմա:
12:16
It's not impossible, but it's not a very easy thing.
Դա անհնար չէ, բայց շատ հեշտ խնդիր էլ չէ:
12:18
Now, this shows up when you try to get the intermittent source
Հիմա, այսպես է ստացվում, երբ փորձվի ոչ-մշտական աղբյուրը
12:22
to be above, say, 20 to 30 percent of what you're using.
օգտագործել տալ ավելի քան օգտագործածի, ասենք, 20-30 տոկոսը:
12:26
If you're counting on it for 100 percent,
Եթե հույսերը դրվեն 100 տոկոսի վրա,
12:30
you need an incredible miracle battery.
անհրաժեշտ կլինի անհավատալի, հրաշալի մարտկոց:
12:32
Now, how we're going to go forward on this -- what's the right approach?
Հիմա, ինչպես ենք առաջ գնալու, ո՞րն է ճիշտ մոտեցումը:
12:38
Is it a Manhattan Project? What's the thing that can get us there?
Արդյո՞ք Մանհեթնյան ծրագրին նման է: Ի՞նչը կարող է մեզ այնտեղ հասցնել:
12:41
Well, we need lots of companies working on this, hundreds.
Ուրեմն, մեզ պետք են բազում ընկերություններ, որոնք կաշխատեն այս խնդրի վրա՝ հարյուրավորներ:
12:45
In each of these five paths, we need at least a hundred people.
Եվ այս հինգ խնդիրներից յուրաքանչյուրի համար մեզ անհրաժեշտ են առ նվազն հարյուր հոգի:
12:50
And a lot of them, you'll look at and say, "They're crazy." That's good.
Եվ նրանց մեծամասնությանը նայելով` դուք կարող եք ասել. նրանք խենթ են: Դա լավ է:
12:53
And, I think, here in the TED group,
Կարծում եմ այստեղ, «TED»-ի խմբում,
12:57
we have many people who are already pursuing this.
մենք ունենք շատ մարդիկ, ովքեր արդեն իրագործում են այդ գաղափարները:
13:00
Bill Gross has several companies, including one called eSolar
Բիլ Գրոսն ունի մի քանի ընկերություն, ներառյալ «eSolar»-ը,
13:04
that has some great solar thermal technologies.
որն ունի արևային էներգիայի հզոր տեխնոլոգիաներ:
13:08
Vinod Khosla's investing in dozens of companies
Վինոդ Քոսլան ներդրումներ է կատարում բազմաթիվ ընկերություններում,
13:10
that are doing great things and have interesting possibilities,
որոնք զբաղվում են հրաշալի գործերով և ունեն հետաքրքիր հնարավորություններ,
13:14
and I'm trying to help back that.
և ես էլ իմ հերթին փորձում եմ նպաստել այդ գործին:
13:18
Nathan Myhrvold and I actually are backing a company
Նաթան Միհրվոլդը և ես պատրաստվում ենք աջակցել մի ընկերության,
13:20
that, perhaps surprisingly, is actually taking the nuclear approach.
որը, գուցե անսպասելիորեն, վերցնում է հարցի լուծման միջուկային տարբերակը:
13:24
There are some innovations in nuclear: modular, liquid.
Որոշ նորարարություներ են արվել միջուկային էներգետիկայի ոլորտում` մոդուլար, հեղուկային:
13:28
And innovation really stopped in this industry quite some ago,
Եվ նորարարություններն այդ ոլորտում կանգ առան բավական ժամանակ առաջ,
13:32
so the idea that there's some good ideas laying around is not all that surprising.
ուրեմն այն միտքը որ որոշ լավ գաղափարներ կան այնտեղ այդքան էլ զարմանալի չէ:
13:36
The idea of TerraPower is that, instead of burning a part of uranium --
«Terrapower»-ի գաղափարն այն է, որ ուրանի մի մասի այրման փոխարեն՝
13:41
the one percent, which is the U235 --
որը կազմում է մեկ տոկոսը՝ «U-235»-ը,
13:47
we decided, "Let's burn the 99 percent, the U238."
որոշեցինք, որ կարելի է այրել 99 տոկոսը՝ «U-238»-ը:
13:50
It is kind of a crazy idea.
Սա խենթ մտքերի շարքից է:
13:55
In fact, people had talked about it for a long time,
Իրականում, մարդիկ դրա մասին մտորել են շատ երկար ժամանակ,
13:57
but they could never simulate properly whether it would work or not,
բայց նրանք երբեք չեն կարողացել հստակ նախագծել, եթե այն կաշխատի, թե` ոչ,
14:00
and so it's through the advent of modern supercomputers
իսկ գերժամանակակից համակարգիչների միջոցով,
14:04
that now you can simulate and see that, yes,
հեշտությամբ կարելի է փորձարկել և տեսնել, որ, այո,
14:07
with the right material's approach, this looks like it would work.
ճիշտ ընտրված հումքի պարագայում, այս ձեւը գուցեև աշխատի:
14:09
And, because you're burning that 99 percent,
Եվ այն բանի շնորհիվ, որ այրվում է 99 տոկոսը,
14:15
you have greatly improved cost profile.
մենք կկարողանանք կրճատել ծախսերը:
14:18
You actually burn up the waste, and you can actually use as fuel
Դուք իրականում այրում եք թափոնը, նաև կարող եք օգտագործել
14:22
all the leftover waste from today's reactors.
այսօրվա ռեակտորներում մնացած թափոնը որպես վառելիք:
14:26
So, instead of worrying about them, you just take that. It's a great thing.
Այսպիսով, փոխանակ նրանց մասին անհանգստանալու, պարզապես դրանք վերցվում են: Դա հրաշալի է:
14:29
It breathes this uranium as it goes along, so it's kind of like a candle.
Այն շնչում է ուրանը պարզապես անցնելիս: Այն կարծես մոմ լինի:
14:34
You can see it's a log there, often referred to as a traveling wave reactor.
Ինչպես տեսնում եք, կոճղի նման է, որը հաճախ անվանվում են վազող ալիքի ռեակտոր:
14:38
In terms of fuel, this really solves the problem.
Վառելիքի տեսանկյունից, այն ամբողջապես լուծում է խնդիրը:
14:42
I've got a picture here of a place in Kentucky.
Ես այստեղ ունեմ Քենթըքի նահանգից մի նկար:
14:46
This is the leftover, the 99 percent,
Սա մնացորդն է՝ այն 99 տոկոսը,
14:49
where they've taken out the part they burn now,
ուր վերցրած են հիմնականում այրվող մասը,
14:51
so it's called depleted uranium.
և այն կոչվում է սպառված ուրան:
14:53
That would power the U.S. for hundreds of years.
Սա կարող է հարյուրավոր տարիներով էլեկտրականություն մատակարարել Միացյալ Նահանգներին:
14:55
And, simply by filtering seawater in an inexpensive process,
Եվ՝ պարզապես մաքրելով ծովի ջուրը շատ քիչ ծախսերով,
14:58
you'd have enough fuel for the entire lifetime of the rest of the planet.
կստացվի բավարար վառելիք երկիր մոլորակի ողջ կյանքի համար:
15:01
So, you know, it's got lots of challenges ahead,
Ճիշտ է, ապագայում սպասվում են բազում մարտահրավերներ,
15:06
but it is an example of the many hundreds and hundreds of ideas
բայց սա հարյուրավոր գաղափարներից ընդամենը մի օրինակ է,
15:10
that we need to move forward.
որ մենք կարիք ունենք առաջ տանելու:
15:15
So let's think: How should we measure ourselves?
Եկեք մտածենք` ինչպե՞ս պետք է մենք մեզ գնահատենք:
15:18
What should our report card look like?
Ի՞նչ պետք է պարունակի մեր վիճակացույցը:
15:21
Well, let's go out to where we really need to get,
Լավ, եկեք առաջ գնանք այնտեղ, որտեղ մենք իրականում պետք է հասնենք,
15:24
and then look at the intermediate.
և հետո նայենք միջանկյալ օղակներին:
15:27
For 2050, you've heard many people talk about this 80 percent reduction.
2050-ի համար, հավանաբար լսած կլինեք, մարդիկ խոսում են 80 տոկոս կրճատման մասին:
15:29
That really is very important, that we get there.
Իրականում չափազանց կարևոր է, որ մենք այնտեղ հասնենք:
15:34
And that 20 percent will be used up by things going on in poor countries,
Իսկ 20 տոկոսը կօգտագործվի աղքատ երկրների կողմից,
15:38
still some agriculture,
որոշ չափով էլ գյուղատնտեսության կողմից:
15:42
hopefully we will have cleaned up forestry, cement.
Հուսով եմ մենք մաքրած կլինենք անտառային արդյունաբերությունը, ցեմենտը:
15:44
So, to get to that 80 percent,
Այսպիսով, 80 տոկոսին հասնելու համար
15:48
the developed countries, including countries like China,
զարգացած երկրները, ներառյալ Չինաստանը և այլ նման երկրներ,
15:51
will have had to switch their electricity generation altogether.
ստիպված կլինեն փոխել իրենց ողջ էլեկտրաէներգիայի արտադրության ոլորտը:
15:55
So, the other grade is: Are we deploying this zero-emission technology,
Մյուս գնահատականը. արդյո՞ք մենք իրականացնում ենք զրոյական արտանետումներով տեխնոլոգիաներ,
16:00
have we deployed it in all the developed countries
կատարե՞լ ենք արդյոք դրանք բոլոր զարգացած երկրներում
16:06
and we're in the process of getting it elsewhere?
և մենք ցանկանո՞ւմ ենք տեղադրել դրանք նաև այլ տեղերում:
16:08
That's super important.
Սա չափազանց կարևոր է:
16:11
That's a key element of making that report card.
Սա մեր վերջնական վիճակացույցի հիմնաքարն է:
16:13
So, backing up from there, what should the 2020 report card look like?
Այսպիսով, վերադառնալով այդ կետից` ինչպիսի՞ն պետք է լինի 2020-ի մեր վիճակացույցը:
16:17
Well, again, it should have the two elements.
Կրկին, այն պետք է ունենա երկու բաղադրիչ:
16:22
We should go through these efficiency measures to start getting reductions:
Մենք պետք է անցնենք արդյունավետության գնահատման միջով, որպեսզի սկսենք ունենալ նվազումներ:
16:24
The less we emit, the less that sum will be of CO2,
Ինչքան քիչ մենք արտանետենք, այնքան քիչ ածխաթթու գազ կգոյանա,
16:28
and, therefore, the less the temperature.
և, դրանով պայմանավորված էլ, կունենանք ցածր ջերմաստիճան:
16:31
But in some ways, the grade we get there,
Բայց որոշ դեպքերում, այն գնահատականը, որ կունենանք այնտեղ՝
16:33
doing things that don't get us all the way to the big reductions,
անելով գործողություններ, որոնք չեն բերում մեզ նկատելի նվազեցումներ,
16:36
is only equally, or maybe even slightly less, important than the other,
պարզապես հավասար են, կամ նույնիսկ մի քիչ ավելի քիչ կարեւոր,
16:40
which is the piece of innovation on these breakthroughs.
քան այն նորարարությունների ներմուծումները սրանց շուրջ:
16:44
These breakthroughs, we need to move those at full speed,
Այդպիսի նորարարությունները մենք պետք է առաջ տանենք ողջ ուժով,
16:48
and we can measure that in terms of companies,
և կարող ենք այն հաշվարկել ըստ ընկերությունների,
16:51
pilot projects, regulatory things that have been changed.
փորձարկումների, կարգավորման հետ կապված փոխված մոտեցումների:
16:54
There's a lot of great books that have been written about this.
Կան բազում հրաշալի գրքեր այս թեմայի շուրջ:
16:57
The Al Gore book, "Our Choice"
Ալ Գորի գիրքը՝ «Մեր ընտրությունը»
17:00
and the David McKay book, "Sustainable Energy Without the Hot Air."
և Դեյվիդ Մըքեյի գիրքը՝ «Հաստատուն էներգիա առանց փչության»:
17:03
They really go through it and create a framework
Նրանք իրապես անցնում են խնդրի միջով և հիմք են ստեղծում,
17:06
that this can be discussed broadly,
որ այս հարցը քննարկվի առավել մեծ ծավալով,
17:09
because we need broad backing for this.
քանի որ մենք լայն աջակցության կարիք ունենք:
17:11
There's a lot that has to come together.
Շատ բաներ պետք է միասին համադրվեն:
17:14
So this is a wish.
Այնպես որ, սա ցանկություն է:
17:16
It's a very concrete wish that we invent this technology.
Սա շատ հստակ ցանկություն է. հայտնաբերել այդ տեխնոլոգիան:
17:18
If you gave me only one wish for the next 50 years --
Եթե դուք ինձ ապագա հիսուն տարիների համար մեկ ցանկության տայիք,
17:22
I could pick who's president,
ես կարող էի ընտրել, թե ով կլինի մեր նախագահը,
17:25
I could pick a vaccine, which is something I love,
ես կարող էի ընտրել մի պատվաստանյութ՝ մի բան, որ ես շատ եմ սիրում,
17:27
or I could pick that this thing
կամ կարող էի ընտրել հենց սա,
17:30
that's half the cost with no CO2 gets invented --
որ ստեղծվի մի բան, որի ծախսերը կեսը լինեն՝ ածխաթթու գազի բացակայությամբ մեկտեղ,
17:32
this is the wish I would pick.
ահա այն ցանկությունը, որ ես կընտրեի:
17:36
This is the one with the greatest impact.
Սա ամենամեծ ազդեցություն ունեցողը կլիներ:
17:38
If we don't get this wish,
Եթե մենք չստանանք այդ ցանկությունը,
17:40
the division between the people who think short term and long term will be terrible,
երկարաժամկետ և կարճաժամկետ մտածողների միջև կգա ահռելի տարբերություն,
17:42
between the U.S. and China, between poor countries and rich,
ինչպես նաև ԱՄՆ-ի և Չինաստանի, հարուստ և աղքատ երկրների միջև,
17:46
and most of all the lives of those two billion will be far worse.
և՝ ամենակարևորը, այն երկու միլիարդի կյանքը շատ ավելի կվատանա:
17:49
So, what do we have to do?
Ուրեմն, ի՞նչ պետք է անենք:
17:54
What am I appealing to you to step forward and drive?
Ինչո՞վ եմ ես ձեզ դիմում որ հանձն առնեք և առաջնորդեք:
17:56
We need to go for more research funding.
Մենք պետք է կատարենք ավելի շատ հետազոտական ծախսեր:
18:01
When countries get together in places like Copenhagen,
Երբ երկրները հավաքվում են մի տեղ, ինչպիսին Կոպենհագենն է,
18:04
they shouldn't just discuss the CO2.
նրանք չպետք է միայն քննարկեն ածխաթթու գազի խնդիրը:
18:06
They should discuss this innovation agenda,
Նրանք պետք է քննարկեն նորարարությունների օրակարգը,
18:09
and you'd be stunned at the ridiculously low levels of spending
և դուք ապշած կմնաք այդ նորարարույթունների վրա ծախսված
18:11
on these innovative approaches.
չնչին գումարներից:
18:16
We do need the market incentives -- CO2 tax, cap and trade --
Մենք կարիք ունենք շուկայական խթանների՝ ածխաթթու գազի հարկերի, դրա առևտրի,
18:18
something that gets that price signal out there.
ինչ-որ բան, որը կուղարկի գնային ազդակներ:
18:22
We need to get the message out.
Մենք պետք է պատգամներ մղենք:
18:25
We need to have this dialogue be a more rational, more understandable dialogue,
Մեզ անհրաժեշտ է, որ այդ երկխոսությունը լինի առավել ողջամիտ, հասկանալի՝
18:27
including the steps that the government takes.
ներառելով այն քայլերը, որ կառավարությունն է անում:
18:30
This is an important wish, but it is one I think we can achieve.
Սա շատ կարևոր ցանկություն է, բայց ես կարծում եմ, որ այն հասանելի է:
18:33
Thank you.
Շնորհակալություն
18:37
(Applause)
(Ծափահարություններ)
18:39
Thank you.
Շնորհակալություն
18:50
Chris Anderson: Thank you. Thank you.
Քրիս Անդերսըն. Շնորհակալություն, շնորհակալություն:
18:52
(Applause)
(Ծափահարություններ)
18:54
Thank you. So to understand more about TerraPower, right --
Շնորհակալություն: Պարզապես որպեսզի իմանամ ավելին «Terrapower»-ի մասին,
18:59
I mean, first of all, can you give a sense of what scale of investment this is?
նկատի ունեմ, նախ և առաջ, կարո՞ղ եք բացատրել, թե ինչպիսի ծավալի ներդրում է դա պահանջում:
19:05
Bil Gates: To actually do the software, buy the supercomputer,
Բիլ Գեյթս. Ծրագրի մշակումը, գերհզոր համակարգչի գնումը,
19:10
hire all the great scientists, which we've done,
հավաքել բոլոր հզոր գիտնականներին՝ ինչն արդեն արել ենք,
19:14
that's only tens of millions,
դրանք միայն տասնյակ միլիոններ են,
19:16
and even once we test our materials out in a Russian reactor
նույնիսկ երբ փորձենք մեր նյութերը ռուսական ռեակտորում,
19:19
to make sure that our materials work properly,
որպեսզի համոզվենք, որ մեր մշակումները աշխատում են,
19:22
then you'll only be up in the hundreds of millions.
դա կհասնի միայն հարյուրավոր միլիոնների:
19:26
The tough thing is building the pilot reactor;
Ամենից բարդը փորձնական ռեակտոր պատրաստելն է՝
19:28
finding the several billion, finding the regulator, the location
գտնել մի քանի միլիարդ դոլար, վերհասկող, տարածք,
19:31
that will actually build the first one of these.
որտեղ պետք է կառուցվի դրանցից առաջինը:
19:36
Once you get the first one built, if it works as advertised,
Հենց որ առաջինը կառուցվի և աշխատի այնպես, ինչպես նախատեսված էր,
19:38
then it's just clear as day, because the economics, the energy density,
ապա դրանից հետո ամեն ինչ շատ է պարզանում, քանզի դրա աշխատելու ոճը, էներգիայի խտությունը,
19:42
are so different than nuclear as we know it.
շատ են տարբերվում միջուկային էներգիայի մասին ունեցած մեր գիտելիքներից:
19:46
CA: And so, to understand it right, this involves building deep into the ground
ՔԱ. Ուրեմն՝ ճիշտ հասկանալու համար, սա ներառում է գետնի տակ շատ խորը փորվածք,
19:48
almost like a vertical kind of column of nuclear fuel,
որը նման է միջուկային վառելիքի ոնց-որ ուղղահայաց մի սյան՝
19:52
of this sort of spent uranium,
այս սպառված ուրանից,
19:56
and then the process starts at the top and kind of works down?
իսկ ընթացքը այդտեղ սկսվելու է վերևից և գնում է դեպի ներքև՞:
19:58
BG: That's right. Today, you're always refueling the reactor,
ԲԳ. Ճիշտ այդպես: Այսօր, մենք մշտապես վերալիցքավորում ենք ռեակտորը,
20:01
so you have lots of people and lots of controls that can go wrong:
ուրեմն ունենում ենք շատ մարդիկ ու հսկողության համակարգեր, որոնք կարող են սխալ աշխատել,
20:04
that thing where you're opening it up and moving things in and out,
այն դեպքն է, որ մի բան ես բացում, անընդհատ շարժ կա:
20:07
that's not good.
Դա լավ չէ:
20:10
So, if you have very cheap fuel that you can put 60 years in --
Եթե լինի շատ էժան վառելիք, որ կարելի է վաթսուն տարի շարունակ լցնել,
20:12
just think of it as a log --
որպես կոճղ պատկերացրեք,
20:17
put it down and not have those same complexities.
պարզապես զետեղեք և չեն լինի մնացած բարդությունները:
20:19
And it just sits there and burns for the 60 years, and then it's done.
Այն պարզապես մնում է իր տեղում և վառվում է վաթսուն տարի և վերջ:
20:22
CA: It's a nuclear power plant that is its own waste disposal solution.
ՔԱ. Փաստորեն սա ատոմակայան է, որն ինքն է լուծում իր թափոնների խնդիրը:
20:27
BG: Yeah. Well, what happens with the waste,
ԲԳ. Այո: Իսկ ի՞նչ է կատարվում թափոնների հետ:
20:31
you can let it sit there -- there's a lot less waste under this approach --
Կարելի է այն թողնել հենց այնտեղ. այդպիսով թափոնները չափազանց ավելի քիչ են լինում,
20:33
then you can actually take that,
ապա կարող եք այնտեղից վերցնել,
20:38
and put it into another one and burn that.
և տեղադրել մեկ այլի մեջ և այրել:
20:40
And we start off actually by taking the waste that exists today,
Եվ մենք իրականում սկսում ենք հենց հին մնացած թափոններից, որոնք այսօր կան
20:43
that's sitting in these cooling pools or dry casking by reactors --
և նստած են ռեակտորների օդափոխիչ կամ չորացնող համակարգերի մեջ:
20:47
that's our fuel to begin with.
Սա մեր սկզբնական վառելիքն է:
20:51
So, the thing that's been a problem from those reactors
Ռեակտորների հետ կապված խնդիր առաջացնողները
20:53
is actually what gets fed into ours,
իրականում մեր հումքն են,
20:56
and you're reducing the volume of the waste quite dramatically
և դրանով իսկ կարելի է կտրուկ իջեցնել թափոնների մակարդակը՝
20:58
as you're going through this process.
այս գործընթացը կատարելիս:
21:01
CA: I mean, you're talking to different people around the world
ՔԱ. Բայց Ձեր զրույցներում՝ տարբեր մարդկանց հետ
21:03
about the possibilities here.
այստեղի հնարավորությունների վերաբերյալ,
21:05
Where is there most interest in actually doing something with this?
որտե՞ղ եք տեսել իսկական խանդավառություն այս գործն անելու համար:
21:07
BG: Well, we haven't picked a particular place,
ԲԳ. Մենք դեռ չենք ընտրել ստույգ որեւէ վայր,
21:10
and there's all these interesting disclosure rules about anything that's called "nuclear,"
և կան բազում հետաքրքիր թափանցիկության կանոնները միջուկային վառելիքի մասին,
21:13
so we've got a lot of interest,
այնպես որ, մենք ստացել ենք այնքան շատ հետաքրքրություն,
21:21
that people from the company have been in Russia, India, China --
որ մեր ընկերությունից մարդիկ եղել են Ռուսաստանում, Հնդկաստանում, Չինաստանում:
21:23
I've been back seeing the secretary of energy here,
Ես վերադարձել եմ՝ հանդիպման էներգետիկայի նախարարի հետ
21:27
talking about how this fits into the energy agenda.
և զրուցում էինք, թե ինչպես է սա ընդգրկվելու էներգիայի օրակարգում:
21:29
So I'm optimistic. You know, the French and Japanese have done some work.
Ես լավատես եմ: Գիտեք, ֆրանսիացիները և ճապոնացիները կատարել են որոշ աշխատանքներ:
21:33
This is a variant on something that has been done.
Սա կատարված աշխատանքի մի տարբերակ է:
21:36
It's an important advance, but it's like a fast reactor,
Այն շատ կարևոր առաջխաղացում է, բայց այն չափազանց արագ ռեակտոր է
21:40
and a lot of countries have built them,
և այն կառուցվել է շատ երկրների կողմից,
21:44
so anybody who's done a fast reactor is a candidate to be where the first one gets built.
այնպես որ, ով որ արագ ռեակտոր է պատրաստել, կարող է լինել թեկնածու սրա առաջինն ստեղծելու համար:
21:46
CA: So, in your mind, timescale and likelihood
ՔԱ. Այսպիսով, ինչպե՞ս է Ձեր մտքում ժամանակացույցը և հավանականությունը
21:51
of actually taking something like this live?
այսպիսի մի բան կյանքի կոչելու՝ իրականում:
21:56
BG: Well, we need -- for one of these high-scale, electro-generation things
ԲԳ. Մեզ անհրաժեշտ են՝ էլեկտրականության ստացման այդպիսի բարձր մակարդակի սարքեր,
21:59
that's very cheap,
որոնք շատ էժան են,
22:04
we have 20 years to invent and then 20 years to deploy.
մենք ունենք 20 տարի հայտնաբերման և 20 տարի տարածելու համար:
22:06
That's sort of the deadline that the environmental models
Սա կարծես վերջնաժամկետ է բնապահպանական մոդելներով,
22:10
have shown us that we have to meet.
որ ցուցադրել են, որ անհրաժեշտ է հաղթահարել:
22:15
And, you know, TerraPower, if things go well -- which is wishing for a lot --
Եվ, գիտեք, «Terrapower»-ը, եթե ամեն ինչ լավ ընթանա, որը չափից դուրս ցանկալի է,
22:17
could easily meet that.
կարող է շատ հեշտորեն հասցնել այդ նպատակին:
22:22
And there are, fortunately now, dozens of companies --
Բարեբախտաբար, այժմ կան տասնյակ կազմակերպություններ.
22:24
we need it to be hundreds --
մեզ պետք է, որ նրանք դառնան հարյուրավորներ,
22:27
who, likewise, if their science goes well,
որոնք, շատ հավանական է, եթե նրանց գիտական մշակումները ճիշտ լինեն,
22:29
if the funding for their pilot plants goes well,
եթե իրենց փորձնական փուլերի ֆինանսավորումը բարեհաջող ընթանա,
22:31
that they can compete for this.
նրանք կարող են մրցակցել այս խնդրի շուրջ:
22:34
And it's best if multiple succeed,
Եվ ամենից լավ տարբերակն է, երբ մի քանիսն են հաջողության հասնում,
22:36
because then you could use a mix of these things.
քանի որ կարելի կդառնա օգտագործել տեխնոլոգիաների տարբերակներ:
22:38
We certainly need one to succeed.
Մենք իրականում կարիք ունենք, որ մեկը հասնի հաջողության:
22:41
CA: In terms of big-scale possible game changes,
ՔԱ. Մեծ ծավալային խաղի հնարավոր փոփոխություններից,
22:43
is this the biggest that you're aware of out there?
արդյո՞ք սա ամենից մեծն է, որից Դուք տեղեակ եք:
22:46
BG: An energy breakthrough is the most important thing.
ԲԳ. Էներգիայի ոլորտում կատարվող գիտական առաջընթացն ամենակարևոր խնդիրն է:
22:49
It would have been, even without the environmental constraint,
Այդպես կլիներ նույնիսկ առանց էկոլոգիական սահմանափակումների,
22:53
but the environmental constraint just makes it so much greater.
բայց էկոլոգիական սահմանափակումներն այն դարձնում են առավել նշանակալից:
22:55
In the nuclear space, there are other innovators.
Միջուկային ոլորտում այլ նորարարություններ կան:
23:00
You know, we don't know their work as well as we know this one,
Մենք չգիտենք նրանց աշխատանքը այնքան լավ, որքան գիտենք այս մեկը,
23:03
but the modular people, that's a different approach.
իսկ մոդուլար մարդիկը` սա արդեն այլ մոտեցում է:
23:06
There's a liquid-type reactor, which seems a little hard,
Հեղուկային ռեակտոր կա, որը մի քիչ բարդ է թվում,
23:09
but maybe they say that about us.
բայց միգուցե նրանք նույնն են ասում նաև մեր մասին:
23:13
And so, there are different ones,
Այսպիսով, տարբեր տեսակներ կան,
23:15
but the beauty of this is a molecule of uranium
բայց սրա գեղեցկությունն նրանում է, որ ուրանի մոլեկուլն
23:18
has a million times as much energy as a molecule of, say, coal,
ունի միլիոն անգամ ավելի շատ էներգիա, քան, ասենք, ածուխինը,
23:21
and so -- if you can deal with the negatives,
այնպես որ, եթե կարելի լինի աշխատել բացասական կողմերի հետ,
23:25
which are essentially the radiation --
որոնք, ըստ էության, ճառագայթներն են,
23:28
the footprint and cost, the potential,
ծավալը և ծախսերը, ներուժը՝
23:31
in terms of effect on land and various things,
երկրի և այլ բաների վրա ունեցած ազդեցության համատեքստում,
23:34
is almost in a class of its own.
իրեն յուրահատուկ դասակարգման մեջ է դնում:
23:36
CA: If this doesn't work, then what?
ՔԱ. Եթե այս գաղափարը չաշխատի, ապա ի՞նչ է լինելու:
23:40
Do we have to start taking emergency measures
Արդյո՞ք մենք պետք է կատարենք անվտանգության միջոցառումներ,
23:44
to try and keep the temperature of the earth stable?
որպեսզի փորձենք և կայուն պահենք երկրի ջերմաստիճանը:
23:48
BG: If you get into that situation,
ԲԳ. Եթե դուք ուզում եք այն իրավիճակը պատկերացնել,
23:51
it's like if you've been over-eating, and you're about to have a heart attack:
այն նման է, եթե դուք չափից ավելի կերած լինեք և մոտ լինեք սրտի կաթված ստանալուն:
23:53
Then where do you go? You may need heart surgery or something.
Եվ այդ ժամանակ ո՞ւր կգնաք: Ձեզ անհրաժեշտ կլինի սրտի վիրահատություն կամ ինչ-որ նման բան:
23:58
There is a line of research on what's called geoengineering,
Գոյություն ունի հետազոտության մի ճյուղ, որը կոչվում է «geoengineering»,
24:02
which are various techniques that would delay the heating
որտեղ կան բազմաթիվ ձեւեր, որոնք հետաձգում են ջեռուցումը
24:06
to buy us 20 or 30 years to get our act together.
որպեսզի ստանանք 20 կամ 30 տարի մենք մեզ հավաքելու համար:
24:09
Now, that's just an insurance policy.
Այժմ, դա ընդամենն ապահովագրություն է:
24:12
You hope you don't need to do that.
Հույսը կա, որ դրա կարիքը չի լինի:
24:14
Some people say you shouldn't even work on the insurance policy
Որոշ մարդիկ ասում են, որ նույնիսկ անհրաժեշտ չէ աշխատել ապահովագրության վրա,
24:16
because it might make you lazy,
քանի որ այն մեզ դարձնում է ալարկոտ,
24:18
that you'll keep eating because you know heart surgery will be there to save you.
և որ մարդ կշարունակի ուտել, որովհետև գիտի, որ սրտի վիրահատությունը կա ու կա:
24:20
I'm not sure that's wise, given the importance of the problem,
Ես չգիտեմ ինչքանով խելացի մոտեցում է դա՝ հաշվի առնելով խնդրի կարևորությունը,
24:24
but there's now the geoengineering discussion
բայց այսօր ընթանում են քննարկումներ «geoengineering»-ի շուրջ,
24:27
about -- should that be in the back pocket in case things happen faster,
որ, արդյո՞ք այն պետք է լինի մեր պահուստային գրպանում, եթե իրադարձություններն ավելի արագ ընթանան,
24:31
or this innovation goes a lot slower than we expect?
կամ եթե այս նորարարությունն ավելի դանդաղի, քան մենք ակնկալում ենք:
24:35
CA: Climate skeptics: If you had a sentence or two to say to them,
ՔԱ. Կլիմայի նկատմամբ թերահավատների հետ կապված. եթե ունեք մեկ կամ երկու նախադասություն նրանց ասելու,
24:40
how might you persuade them that they're wrong?
ինչպե՞ս նրանց կհամոզեիք, որ սխալ են:
24:45
BG: Well, unfortunately, the skeptics come in different camps.
ԲԳ. Դժբախտաբար, նրանք գտնվում են տարբեր ճամբարներում:
24:50
The ones who make scientific arguments are very few.
Նրանք, որոնք իրականում գիտական փաստարկներ են առաջադրում, շատ քիչ են:
24:54
Are they saying that there's negative feedback effects
Արդյո՞ք նրանք ասում են, որ կան բացասական հետադարձ կապեր
24:58
that have to do with clouds that offset things?
որոնք կապ ունեն ամպերի հետ, որոնք վերացնում են բացասական հետևանքները:
25:01
There are very, very few things that they can even say
Քիչ, չափազանց քիչ բաներ նրանք կարող են ասել,
25:03
there's a chance in a million of those things.
որ դրանց հավանականությունը միլիոնից մեկն է:
25:06
The main problem we have here, it's kind of like AIDS.
Հիմնական խնդիրը, որ մենք ունենք, ՁԻԱՀ-ի պես մի բան է:
25:09
You make the mistake now, and you pay for it a lot later.
Այս պահուս անում ես մի սխալ և թանկ ես վճարում դրա համար ավելի ուշ:
25:12
And so, when you have all sorts of urgent problems,
Ուրեմն երբ կան հրատապ խնդիրների բոլոր տեսակները,
25:16
the idea of taking pain now that has to do with a gain later,
այսօր մի փոքր ցավ ունենալու գնով ապագա շահումներ ունենալու տարբերակն է,
25:20
and a somewhat uncertain pain thing --
և ինչ-որ անորոշ ցավ:
25:23
in fact, the IPCC report, that's not necessarily the worst case,
ԿՓՄԽ (Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական խումբ) զեկույցը գուցե վատագույնը չէ,
25:26
and there are people in the rich world who look at IPCC
և կան մարդիկ հարուստ աշխարհում, ովքեր հետևում են ԿՓՄԽ-ին,
25:32
and say, "OK, that isn't that big of a deal."
և ասում են, լավ, դա այդքան ել մեծ խնդիր չէ:
25:34
The fact is it's that uncertain part that should move us towards this.
Փաստն այն է, որ այդ անորոշ մասն է, որ մեզ պետք է մղի դեպի այս խնդիրը:
25:38
But my dream here is that, if you can make it economic,
Բայց իմ երազանքն է, որ եթե կարելի է այն վերածել տնտեսականի,
25:42
and meet the CO2 constraints,
և հաղթահարել ածխաթթու գազի սահմանափակումները,
25:45
then the skeptics say, "OK,
ապա թերահավատները կասեն, լավ,
25:47
I don't care that it doesn't put out CO2,
մեզ այդքան էլ չի մտահոգում ածխաթթու գազի վերացումը,
25:49
I kind of wish it did put out CO2,
չնայած մենք դա գուցե կուզեինք,
25:51
but I guess I'll accept it because it's cheaper than what's come before."
բայց կարծում եմ ես կընդունեմ այդ տարբերակը, քանի որ այն ավելի էժան է, քան ինչ ունեինք առաջ:
25:53
(Applause)
(Ծափահարություններ)
25:57
CA: And so, that would be your response to the Bjorn Lomborg argument,
ՔԱ. Եվ սա կլինի Ձեր պատասխանը Բյորն Լոմբորգի փաստարկին,
26:01
that basically if you spend all this energy trying to solve the CO2 problem,
որ, ըստ էության, եթե դուք ծախսեք այդքան էներգիան` փորձելով լուծել ածխաթթվի խնդիրը,
26:05
it's going to take away all your other goals
այն դուրս կմղի ձեր մնացած բոլոր նպատակները,
26:09
of trying to rid the world of poverty and malaria and so forth,
որոնք միտված են լուծելու աղքատության հիմնահարցը, մալարիայի խնդիրը և այլն,
26:11
it's a stupid waste of the Earth's resources to put money towards that
որ շատ անիմաստ է օգտագործել մոլորակի ռեսուրսներն և փող ներդնել դրանցում,
26:14
when there are better things we can do.
երբ կան առավել լավ բաներ, որ կարող ենք անել:
26:18
BG: Well, the actual spending on the R&D piece --
ԲԳ. Իրականում, ծախսերը հետազոտությունների և զարգացման վրա՝
26:20
say the U.S. should spend 10 billion a year more than it is right now --
ասենք, ԱՄՆ-ը պետք է ծասխի տարեկան 10 միլիարդ ավելի շատ, քան այսօր,
26:23
it's not that dramatic.
այդքան էլ կտրուկ չէ:
26:27
It shouldn't take away from other things.
Դա չպետք է արվի այլ բաների հաշվին:
26:29
The thing you get into big money on, and this, reasonable people can disagree,
Երբ շատ ծախս կատարվի մի բանի վրա՝ իսկ գիտակից մարդիկ գուցե չհամաձայնվեն,
26:31
is when you have something that's non-economic and you're trying to fund that --
այն դեպքի մասին է խոսքը, երբ կա անարդյունավետ մի բան որ ֆինանսավորվում է:
26:34
that, to me, mostly is a waste.
Ինձ համար իրականում դա է անիմաստը:
26:37
Unless you're very close and you're just funding the learning curve
Բացի եթե շատ մոտ է հայտնաբերման, և նորությունը սովոր դարձնելու վրա է ծախսը,
26:40
and it's going to get very cheap,
և այն պատրաստվում է շուտով շատ էժանանալ:
26:43
I believe we should try more things that have a potential
Ես կարծում եմ, որ մենք ավելի շատ ներուժ ունեցող բաներ պետք է փորձենք,
26:45
to be far less expensive.
որպեսզի այդքան թանկ չլինեն:
26:49
If the trade-off you get into is, "Let's make energy super expensive,"
Եթե համաձայնության ենք գալիս, որ շատ թանկ դարձնենք էներգիան,
26:51
then the rich can afford that.
ապա հարուստները կկարողանան այն օգտագործել:
26:56
I mean, all of us here could pay five times as much for our energy
Նկատի ունեմ, որ այստեղ գտնվողներս կարող ենք վճարել հինգ անգամ ավել էներգիայի համար
26:58
and not change our lifestyle.
և չփոխենք մեր կենսաձևը:
27:01
The disaster is for that two billion.
Բուն վնասը այդ երկու միլիարդի համար է:
27:03
And even Lomborg has changed.
Եվ նույնիսկ Լոմբորգը փոխվել է:
27:05
His shtick now is, "Why isn't the R&D getting more discussed?"
Նրա խաղաթուղթը հիմա սա է. ինչու՞ հետազոտություններն ու զարգացումներն այլևս չեն քննարկվում:
27:07
He's still, because of his earlier stuff,
Նա առաջվա պես է, իր նախկին աշխատանքների պատճառով,
27:12
still associated with the skeptic camp,
մինչև այժմ էլ կապ ունի թերահավատների ճամբարի հետ,
27:14
but he's realized that's a pretty lonely camp,
բայց նա հասկացել է, որ այն բավականին միայնակ ճամբար է,
27:16
and so, he's making the R&D point.
և դրա պատճառով սկսեց հոլովել հետազոտություններ և զարգացումներ:
27:19
And so there is a thread of something that I think is appropriate.
Ահա թե իմ կարծիքով ինչն է նպատակային:
27:22
The R&D piece, it's crazy how little it's funded.
Հետազոտություններ և զարգացումներ. ապշեցուցիչ բան է, թե ինչքան քիչ է ֆինանսավորվում:
27:27
CA: Well Bill, I suspect I speak on the behalf of most people here
ՔԱ. Շատ լավ, Բիլ: Կարծում եմ, որ արտահայտած կլինեմ այստեղ գտնվողների մեծ մասի կարծիքը,
27:30
to say I really hope your wish comes true. Thank you so much.
ասելով` ես իսկապես հուսով եմ, որ ձեր երազանքները կիրականանան:
27:33
BG: Thank you.
ԲԳ. Շնորհակալություն
27:36
(Applause)
(Ծափահարություններ)
27:38
Translated by Armenuhy Hovakimyan
Reviewed by Nareg Seferian

▲Back to top

About the speaker:

Bill Gates - Philanthropist
A passionate techie and a shrewd businessman, Bill Gates changed the world while leading Microsoft to dizzying success. Now he's doing it again with his own style of philanthropy and passion for innovation.

Why you should listen

Bill Gates is the founder and former CEO of Microsoft. A geek icon, tech visionary and business trailblazer, Gates' leadership -- fueled by his long-held dream that millions might realize their potential through great software -- made Microsoft a personal computing powerhouse and a trendsetter in the Internet dawn. Whether you're a suit, chef, quant, artist, media maven, nurse or gamer, you've probably used a Microsoft product today.

In summer of 2008, Gates left his day-to-day role with Microsoft to focus on philanthropy. Holding that all lives have equal value (no matter where they're being lived), the Bill and Melinda Gates Foundation has now donated staggering sums to HIV/AIDS programs, libraries, agriculture research and disaster relief -- and offered vital guidance and creative funding to programs in global health and education. Gates believes his tech-centric strategy for giving will prove the killer app of planet Earth's next big upgrade.

Read a collection of Bill and Melinda Gates' annual letters, where they take stock of the Gates Foundation and the world. And follow his ongoing thinking on his personal website, The Gates Notes. His new paper, "The Next Epidemic," is published by the New England Journal of Medicine.

More profile about the speaker
Bill Gates | Speaker | TED.com