English-Video.net comment policy

The comment field is common to all languages

Let's write in your language and use "Google Translate" together

Please refer to informative community guidelines on TED.com

TED2010

Bill Gates: Innovating to zero!

Биль Гейтс Эрчим Хүчний Тухай: Тэг рүү Хүрэх Шинэ Санаа.

Filmed:
4,613,804 views

TED2010 дээр Биль Гейтс бүхэл гаригийг хамарсан гамшгаас аврахад шаардлагатай шинэ "Гайхамшгийн" алхмууд болон шинэ төрлийн цөмийн цахилгаан үүсгүүр хэрхэн хэрэгтэй байгаа талаар ярьж, дэлхийн эрчим хүчний ирээдүйн тухай бодлоосоо хуваалцсан юм. Тавигдсан гол зорилго бол нүүрсхүчлийн хий ялгаруулалтыг 2050 он гэхэд тэг болгох явдал болно.

- Philanthropist
A passionate techie and a shrewd businessman, Bill Gates changed the world while leading Microsoft to dizzying success. Now he's doing it again with his own style of philanthropy and passion for innovation. Full bio

I'm going to talk today about energy and climate.
Өнөөдөр би эрчим хүч ба уур амьсгалын талаар ярих болно.
00:16
And that might seem a bit surprising because
Энэ бага зэрэг содон сонсогдож байгаа байх л даа,
00:20
my full-time work at the Foundation is mostly about vaccines and seeds,
учир нь миний үндсэн хийдэг ажил бол
00:22
about the things that we need to invent and deliver
дэлхий дээрх хамгийн ядуу 2 тэрбум хүнд тус болох
00:27
to help the poorest two billion live better lives.
вакцин, үр тариа, болон өөр бусад үүнтэй холбогдох зүйлс байдаг.
00:30
But energy and climate are extremely important to these people --
Гэвч, үнэндээ эрчим хүч, уур амьсгал бол эдгээр хүмүүст
00:35
in fact, more important than to anyone else on the planet.
энэ гариг дээрх хэнээс ч дутахгүй илүүтэйгээр чухал юм.
00:40
The climate getting worse means that many years, their crops won't grow:
Уур амьсгал дордоно гэдэг нь олон жилийн турш тэд ургац хураахгүй гэсэн үг.
00:45
There will be too much rain, not enough rain,
Хэт их эсвэл хэт бага бороо орж,
00:50
things will change in ways
тэдний байгалийн эмзэг орчин давж гарч
00:53
that their fragile environment simply can't support.
чадахааргүйгээр олон зүйл өөрчлөгдөх болно.
00:55
And that leads to starvation, it leads to uncertainty, it leads to unrest.
Энэ бүхэн өлсгөлөн, тогтворгүй байдал, үймээн самуун руу хөтөлнө.
00:59
So, the climate changes will be terrible for them.
Тиймээс, уур амьсгалын өөрчлөлт бол тэдний хувьд аймшигтай зүйл юм.
01:04
Also, the price of energy is very important to them.
Мөн эрчим хүчний үнэ тэдний хувьд маш чухал.
01:08
In fact, if you could pick just one thing to lower the price of,
Хэрвээ та юмны үнэ бууруулах, ядуурлыг багасгаж чадах
01:11
to reduce poverty, by far you would pick energy.
нэг л зүйлийг сонгох болвол та эрчим хүчийг сонгох нь гарцаагүй.
01:14
Now, the price of energy has come down over time.
Өнөөг хүртэл эрчим хүчний үнэ буурсаар ирсэн.
01:18
Really advanced civilization is based on advances in energy.
Өндөр хөгжилтэй иргэншил эрчим хүчний дэвшилт дээр л суурилсан билээ.
01:22
The coal revolution fueled the Industrial Revolution,
Нүүрсний ололт Аж Үйлдвэрийн Хувьсгалыг тэтгэж,
01:28
and, even in the 1900s we've seen a very rapid decline in the price of electricity,
1900-аад онд хүртэл эрчим хүчний үнэ огцом унасан.
01:32
and that's why we have refrigerators, air-conditioning,
Энэ бүхний ачаар бид өнөөдөр хөргөгч, агааржуулагчтай байгаа төдийгүй
01:38
we can make modern materials and do so many things.
бид орчин үеийн материал бүтээж, маш олон зүйлийг хийж байна.
01:41
And so, we're in a wonderful situation with electricity in the rich world.
Эрчим хүчний ачаар чинээлэг ертөнцийнхөн гайхалтай амьдрах нөхцлийг бүрдүүлсэн.
01:45
But, as we make it cheaper -- and let's go for making it twice as cheap --
Гэхдээ, бид үүнийг илүү хямд болгохын хирээр- жишээ нь, үнийг хоёр дахин хямдруулна гэвэл-
01:52
we need to meet a new constraint,
бид шинэ сорилттой тулгарах болсон ба
01:59
and that constraint has to do with CO2.
тэр бол нүүрсхүчлийн хий- СО2 юм.
02:01
CO2 is warming the planet,
СО2 дэлхийг дулааруулж байгаа бөгөөд
02:05
and the equation on CO2 is actually a very straightforward one.
үүнийг тодорхойлно гэвэл үнэндээ маш энгийн л дээ.
02:08
If you sum up the CO2 that gets emitted,
Хэрвээ бүх ялгарч байгаа СО2-г нэгтгэж үзвэл,
02:14
that leads to a temperature increase,
энэ нь температурын өсөлтөд хүргэж,
02:18
and that temperature increase leads to some very negative effects:
энэхүү температурын өсөлт нь зарим маш сөрөг үзэгдлүүд рүү хөтөлнө:
02:21
the effects on the weather; perhaps worse, the indirect effects,
-Цаг агаарын өөрчлөлт болон илүү аюултай шууд бус нөлөөнүүд.
02:25
in that the natural ecosystems can't adjust to these rapid changes,
Байгалийн экосистемүүд эдгээр түргэн өөрчлөлтөд дасан зохицож чадахгүйн
02:28
and so you get ecosystem collapses.
улмаас экосистем тогтолцоонууд нурахад хүрнэ.
02:33
Now, the exact amount of how you map
Энэ СО2-ын тодорхой өсөлтөөс
02:36
from a certain increase of CO2 to what temperature will be
температур хэрхэн хамаарах нь болон
02:39
and where the positive feedbacks are,
хаана ямар гинжин нөлөөллүүд гарах зураг байна.
02:43
there's some uncertainty there, but not very much.
Зарим нэг тодорхойгүй зүйлс байна, гэхдээ тийм ч их биш л дээ.
02:45
And there's certainly uncertainty about how bad those effects will be,
Эдгээр өөрчлөлтүүд яг хэр муу байх нь тодорхойгүй ч
02:48
but they will be extremely bad.
ямар ч байсан маш муу байна гэдэг нь эргэлзээгүй.
02:51
I asked the top scientists on this several times:
Би энэ салбар дахь тэргүүлэх эрдэмтдээс хэд хэдэн удаа асууж байсан:
02:54
Do we really have to get down to near zero?
-Бид үнэхээр ялгаруулалтыг тэгт хүртэл нь бууруулах ёстой юу?
02:56
Can't we just cut it in half or a quarter?
Зүгээр л ядаж 2 эсвэл 4 дахин бууруулж болдоггүй юм уу? гэж.
02:59
And the answer is that until we get near to zero,
Хариулт нь гэвэл, "Бид үүнийг тэг болгох хүртэл...
03:02
the temperature will continue to rise.
...температур үргэлжлэн өссөөр байх болно."
03:06
And so that's a big challenge.
Тиймээс энэ бол том сорилт.
03:08
It's very different than saying "We're a twelve-foot-high truck trying to get under a ten-foot bridge,
Энэ бол "3 м өндөртэй ачааны машиныг 2.5 м өндөртэй гүүрэн доогуур...
03:10
and we can just sort of squeeze under."
...чихээд гаргачихна" гэж хэлэхээс үнэхээр ондоо зүйл.
03:15
This is something that has to get to zero.
Энэ бол ТЭГ-д хүрэх ёстой зүйл.
03:18
Now, we put out a lot of carbon dioxide every year,
Өнөөдөр бид жил бүр маш их буюу 26 тэрбум тонн
03:22
over 26 billion tons.
СО2 үйлдвэрлэж байна.
03:26
For each American, it's about 20 tons;
Нэг Америк хүн бүр 20 тонн орчим гэсэн үг.
03:28
for people in poor countries, it's less than one ton.
Харин буурай орны хүмүүсийн хувьд 1 тонноос ч бага.
03:32
It's an average of about five tons for everyone on the planet.
Дэлхийн дундаж нь хүн бүрт 5 тонн байна.
03:35
And, somehow, we have to make changes
Бид ямар нэг аргаар үүнийг тэг болгох
03:39
that will bring that down to zero.
тийм өөрчлөлтийг хийх хэрэгтэй.
03:41
It's been constantly going up.
СО2-ийн хэмжээ байнга өссөөр ирсэн.
03:44
It's only various economic changes that have even flattened it at all,
Үүнийг янз бүрийн эдийн засгийн өөрчлөлтүүд л намдааж байсан,
03:46
so we have to go from rapidly rising
тиймээс бид огцом өсөлтөөс бууралт руу,
03:51
to falling, and falling all the way to zero.
бүр тэг рүү хүрэх бууралт руу шилжих ёстой.
03:54
This equation has four factors,
Энэхүү тэгшитгэл нь үржигдэхүүн маягийн
03:57
a little bit of multiplication:
дөрвөн хүчин зүйлтэй.
03:59
So, you've got a thing on the left, CO2, that you want to get to zero,
Тэгшитгэлийн зүүн талд бидний тэг болгохыг хүсч байгаа СО2
04:01
and that's going to be based on the number of people,
байна. Энэ тоо нь нийт хүмүүсийн тоо, хүн тус бүрийн
04:04
the services each person's using on average,
дундаж хэрэглээ ба үйлчилгээ, хэрэглээ бүр дээрх
04:08
the energy on average for each service,
дундаж эрчим хүч, мөн нэгж эрчим хүч бүрт
04:11
and the CO2 being put out per unit of energy.
харгалзах СО2-ийн хэмжээнээс хамаарна.
04:14
So, let's look at each one of these
Эдгээрийг тус бүрчлэн авч үзэж,
04:18
and see how we can get this down to zero.
СО2-ийг хэрхэн тэгд хүргэж болохыг харъя.
04:20
Probably, one of these numbers is going to have to get pretty near to zero.
Эдгээр тоонуудын нэг нь л заавал тэг болох ёстой байх.
04:24
Now that's back from high school algebra,
Ахлах ангийн алгебр байна.
04:28
but let's take a look.
Одоо ингээд харцгаая.
04:31
First, we've got population.
Эхлээд, нийт хүн ам.
04:33
The world today has 6.8 billion people.
Дэлхий дээр өнөөдөр 6.8 тэрбум хүн амьдарч байна.
04:35
That's headed up to about nine billion.
Энэ тоо 9 тэрбум хүрэх төлөвтэй байгаа.
04:38
Now, if we do a really great job on new vaccines,
Хэрвээ бид шинэ вакцинууд, эрүүл мэндийн
04:40
health care, reproductive health services,
үйлчилгээ болон нөхөн үржихүйн үйлчилгээн дээр
04:44
we could lower that by, perhaps, 10 or 15 percent,
маш амжилттай ажиллаж чадвал үүнийг 10-15%-аар
04:46
but there we see an increase of about 1.3.
бууруулж чадсан ч, бид 1.3 тэрбумын өсөлтийг харах л болно.
04:50
The second factor is the services we use.
Хоёр дахь хүчин зүйл бол бидний хэрэглэдэг үйлчилгээ.
04:54
This encompasses everything:
Үүнд бүгд хамаарна:
04:57
the food we eat, clothing, TV, heating.
Идэх хоол, хувцас, зурагт, халаалт гээд бүгд.
04:59
These are very good things:
Эдгээр чинь маш сайхан зүйлс.
05:03
getting rid of poverty means providing these services
Ядуурлыг бууруулна гэдэг нь эдгээр үйлчилгээнүүдийг
05:06
to almost everyone on the planet.
энэ гаригийн хүн бүрт хүргэнэ гэсэн үг.
05:09
And it's a great thing for this number to go up.
Энэ тоо өсч байх нь сайн зүйл шүү.
05:11
In the rich world, perhaps the top one billion,
Чинээлэг ертөнцийнхөн, магадгүй тэргүүлэх нэг тэрбумын
05:15
we probably could cut back and use less,
хувьд бид хасалт хийж болох боловч
05:17
but every year, this number, on average, is going to go up,
энэ тоо жил бүр дунджаар өсч байх болно.
05:19
and so, over all, that will more than double
Ингэснээр дэлхий нийтээр нэг хүнд үзүүлэх үйлчилгээ нь
05:23
the services delivered per person.
2 -оос илүүгээр өсөх юм.
05:27
Here we have a very basic service:
Жишээ нь, энд хамгийн наад захын үйлчилгээ байна.
05:30
Do you have lighting in your house to be able to read your homework?
-Танай гэрт гэрийн даалгавраа хийхэд чинь хэрэгтэй гэрэлтүүлэг бий юу?
05:32
And, in fact, these kids don't, so they're going out
Үнэндээ эдгээр хүүхдүүдэд байхгүйн улмаас
05:35
and reading their school work under the street lamps.
тэд гадагш гарч, гудамжны гэрэлд даалгавраа хийдэг.
05:37
Now, efficiency, E, the energy for each service,
Харин одоо, нэгж үйлчилгээнд хэрэглэгдэх эрчим хүч "Е"-г харъя.
05:42
here finally we have some good news.
Энд ямар ч байсан зарим сайн зүйлс байна.
05:46
We have something that's not going up.
Бидэнд азаар өсдөггүй нэг ч гэсэн зүйл байна.
05:48
Through various inventions and new ways of doing lighting,
Цахилгаан гаргах янз бүрийн шинэ ололтууд,
05:50
through different types of cars, different ways of building buildings --
янз бүрийн төрлийн машинууд, барилга барих олон төрлийн
05:53
there are a lot of services where you can bring
технологийн тусламжтайгаар, үйлчилгээ тус бүрийн шаардах
05:58
the energy for that service down quite substantially.
эрчим хүчийг ихээр бууруулж чадсан.
06:01
Some individual services even bring it down by 90 percent.
Зарим үйлчилгээнүүд үүнийг бараг 90%-аар бууруулсан.
06:05
There are other services like how we make fertilizer,
Гэхдээ бордоо хийх технологиос,
06:08
or how we do air transport,
агаарын тээвэр гээд
06:11
where the rooms for improvement are far, far less.
зарим сайжруулах боломж муу байдаг үйлчилгээнүүд ч байна.
06:13
And so, overall here, if we're optimistic,
Ингээд ерөнхийдөө гэвэл, хэрвээ бид өөдрөг байвал,
06:17
we may get a reduction of a factor of three to even, perhaps, a factor of six.
бид энэ тоог 3 -аас 6 дахин бууруулах боломжтой.
06:19
But for these first three factors now,
Гэхдээ эдгээр эхний гурван хүчин зүйлийн хувьд бид
06:26
we've gone from 26 billion to, at best, maybe 13 billion tons,
сайндаа л 26 тэрбум тн -оос 13 тэрбум тн болгож
06:29
and that just won't cut it.
бууруулсан ч, энэ нь хангалттай биш байна.
06:34
So let's look at this fourth factor --
Одоо харин, 4 дэх хүчин зүйлийг авч үзье.
06:36
this is going to be a key one --
Энэ нь түлхүүр хүчин зүйл байх болно.
06:38
and this is the amount of CO2 put out per each unit of energy.
Нэгж эрчим хүчинд харгалзах СО2-ийн хэмжээ.
06:40
And so the question is: Can you actually get that to zero?
Гол асуудал: "-Бид үүнийг ТЭГ болгож чадах уу?"
06:46
If you burn coal, no.
Хэрвээ нүүрс шатаавал: -Үгүй.
06:50
If you burn natural gas, no.
Байгалийн хий шатааснаар: -Үгүй.
06:52
Almost every way we make electricity today,
Шинээр гарч ирж байгаа сэргээгдэх болон
06:54
except for the emerging renewables and nuclear, puts out CO2.
цөмийн эрчим хүчнээс бусад одоо ашиглагдах бүх арга СО2 гаргана.
06:57
And so, what we're going to have to do at a global scale,
Тиймээс, дэлхийн түвшинд бидний хийж чадах зүйл бол
07:03
is create a new system.
шинэ систем бий болгох явдал юм.
07:06
And so, we need energy miracles.
Бидэнд эрчим хүчний "Гайхамшиг" хэрэгтэй.
07:09
Now, when I use the term "miracle," I don't mean something that's impossible.
Би "Гайхамшиг" гэдгээр ямар нэгэн боломжгүй зүйлийг хэлэх гэсэнгүй.
07:11
The microprocessor is a miracle. The personal computer is a miracle.
-Микро-процессор бол "Гайхамшиг." -Компьютер бол "Гайхамшиг."
07:15
The Internet and its services are a miracle.
-Интернэт үйлчилгээнүүд бол "Гайхамшиг."
07:20
So, the people here have participated in the creation of many miracles.
Энд тэдгээр "Гайхамшиг"-уудыг бүтээхэд оролцсон олон хүмүүс ирж.
07:23
Usually, we don't have a deadline,
Жирийн үед бол бидэнд гайхамшиг бүтээхийг шаардах
07:28
where you have to get the miracle by a certain date.
өгөгдсөн хугацаа гэж байдаггүй.
07:30
Usually, you just kind of stand by, and some come along, some don't.
Ихэнхдээ та суугаад л, тэгээд заримдаа энэ нь тохиолдоно, заримдаа тохиолдохгүй.
07:32
This is a case where we actually have to drive at full speed
Харин, энэ тохиолдолд бол бид бүх хурдаараа урагшилж,
07:36
and get a miracle in a pretty tight timeline.
нилээд шахуу цагт багтааж "Гайхамшиг"-ийг хүчээр бүтээх хэрэгтэй байна.
07:40
Now, I thought, "How could I really capture this?
Тэгээд, "-Үүнийг яаж хийх вэ? " гэж би бодох болсон юм.
07:45
Is there some kind of natural illustration,
-Ямар нэг байгалийн бэлэн жишээ юм уу...
07:48
some demonstration that would grab people's imagination here?"
...үлгэр авчихаар санаа байна уу?
07:50
I thought back to a year ago when I brought mosquitos,
Жилийн өмнө намайг шумуул авчрахад энэ нь яагаад ч юм
07:55
and somehow people enjoyed that.
хүмүүст таалагдсаныг саналаа.
07:59
(Laughter)
(Инээд)
08:01
It really got them involved in the idea of,
Энэ нь хаа нэгтээ шумуултай хамт амьдардаг хүмүүс байдаг гэдэг
08:03
you know, there are people who live with mosquitos.
санаанд хүмүүсийг үнэхээр татан оролцуулж чадсан юм.
08:06
So, with energy, all I could come up with is this.
Харин эрчим хүчний хувьд, би ийм л дүгнэлтэд хүрсэн юм.
08:09
I decided that releasing fireflies
Гэрэлт цохнуудыг суллах нь энэ жил байгаль орчиндоо
08:14
would be my contribution to the environment here this year.
оруулах миний хувь нэмэр байх болно гэж би шийдсэн юм.
08:17
So here we have some natural fireflies.
Энд байгаль дээрх гэрэлт цохнууд байна.
08:21
I'm told they don't bite; in fact, they might not even leave that jar.
Миний сонссоноор бол эдгээр цохнууд хаздаггүй, энэ савнаасаа ч бараг гарахгүй байх.
08:24
(Laughter)
(Инээд)
08:27
Now, there's all sorts of gimmicky solutions like that one,
Жижиг сажиг үүн шиг шийдлүүд олон ч
08:30
but they don't really add up to much.
эдгээр нь нэг ихийг хийж шальдаггүй юм.
08:35
We need solutions -- either one or several --
Бидэнд гайхалтай далайцтай, гайхалтай найдвартай
08:37
that have unbelievable scale
нэг ба түүнээс олон шийдлүүд
08:41
and unbelievable reliability,
хэрэгтэй байна.
08:45
and, although there's many directions people are seeking,
Хэдийгээр олон хүмүүс олон зүгт хайж байгаа ч,
08:47
I really only see five that can achieve the big numbers.
би хувьдаа их зүйлд хүргэж чадахаар 5-ыг л оллоо.
08:50
I've left out tide, geothermal, fusion, biofuels.
Би далайн түрлэг, дэлхийн гүний дулаан, цөмийн нэгдэлт, био түлшийг хэрэгссэнгүй.
08:54
Those may make some contribution,
Эдгээр нь нэмэр болох магадлалтай бөгөөд
08:59
and if they can do better than I expect, so much the better,
хөгжүүлж чадвал сайн л биз.
09:01
but my key point here
Миний гол санаа бол
09:03
is that we're going to have to work on each of these five,
бид эдгээр 5-ын бүгд дээр нь ажиллах ба
09:05
and we can't give up any of them because they look daunting,
халширлаа гээд, эсвэл шаардлага өндөртэй гээд
09:09
because they all have significant challenges.
аль нэгийг нь гээгдүүлж болохгүй.
09:13
Let's look first at the burning fossil fuels,
Юуны түрүүнд чулуужсан түлшийг авч үзье.
09:17
either burning coal or burning natural gas.
Нүүрс, мөн байгалийн хий шатаах аль аль нь.
09:19
What you need to do there, seems like it might be simple, but it's not,
Хийх ёстой зүйл нь амархан мэт санагдаж болох ч тийм биш ээ.
09:23
and that's to take all the CO2, after you've burned it, going out the flue,
Та түлшээ шатаасныхаа дараа яндангаар гарах бүх СО2-ыг аваад
09:26
pressurize it, create a liquid, put it somewhere,
даралтад шингэн болгож нэг газар хийгээд, тэндээ
09:32
and hope it stays there.
байх болтугай гэж найдах хэрэгтэй.
09:35
Now we have some pilot things that do this at the 60 to 80 percent level,
Үүнийг 60-80%-ийн түвшинд хийдэг зарим туршилтууд явагдаж байгаа ч
09:37
but getting up to that full percentage, that will be very tricky,
үүнийг 100%-д хүргэнэ гэдэг их ярвигтай,
09:41
and agreeing on where these CO2 quantities should be put will be hard,
бас энэ бүх СО2-ыг хаана хадгалах вэ гэдэг дээр тогтоход маш хэцүү ба
09:45
but the toughest one here is this long-term issue.
дээр нь хамгийн хэцүү нь урт удаан хугацааны асуудал.
09:51
Who's going to be sure?
-Хэн үүнд итгэлтэй байж чадах вэ?
09:54
Who's going to guarantee something that is literally billions of times larger
-Цөмийн болон бусад төрлийн хаягдлаас хэмжээгээрээ хэдэн
09:56
than any type of waste you think of in terms of nuclear or other things?
тэрбум дахин их ийм зүйлд хэн баталгаа гаргаж чадах юм?
10:00
This is a lot of volume.
Энэ бол маш том хэмжээтэй зүйл.
10:04
So that's a tough one.
Тиймээс энэ их хэцүү юм байна.
10:07
Next would be nuclear.
Дараагийнх нь цөмийн эрчим хүч.
10:09
It also has three big problems:
Энд мөн л гурван том асуудал байна:
10:11
Cost, particularly in highly regulated countries, is high;
Үнэ, ялангуяа стандарт өндөртэй орнуудад.
10:14
the issue of the safety, really feeling good about nothing could go wrong,
Мөн аюулгүй байдлын асуудал, буруугаар эргэх зүйлгүй гэсэн итгэл,
10:18
that, even though you have these human operators,
хүний хяналтанд байдаг түлш буруу гараар орж
10:22
that the fuel doesn't get used for weapons.
зэвсэг үйлдвэрлэхэд хэрэглэгдэхгүй гэх баталгаа.
10:25
And then what do you do with the waste?
Тэгээд хаягдлыг яах вэ?
10:28
And, although it's not very large, there are a lot of concerns about that.
Хэдийгээр их хэмжээтэй биш ч, олон сэтгэл зовних асуудлууд байна.
10:30
People need to feel good about it.
Хүмүүс үүний талаар айдасгүй байх хэрэгтэй.
10:33
So three very tough problems that might be solvable,
Ийм гурван маш хэцүү асуудал байгаа ч эдгээрийг шийдэх боломжтой.
10:35
and so, should be worked on.
Тиймээс үүн дээр ажиллах хэрэгтэй.
10:40
The last three of the five, I've grouped together.
Эдгээр тавын сүүлийн гурвыг нь би нэг бүлэгт багтаасан юм.
10:42
These are what people often refer to as the renewable sources.
Энэ гурвыг хүмүүс ихэвчлэн сэргээгдэх эх үүсвэр гэдэг.
10:45
And they actually -- although it's great they don't require fuel --
Эдгээр нь ямар ч түлш шаарддаггүй сайн талтай ч
10:49
they have some disadvantages.
бас л дутагдалтай.
10:53
One is that the density of energy gathered in these technologies
Эдгээр технологиор үүсэх эрчим хүч нь
10:55
is dramatically less than a power plant.
цахилгаан станцынхаас хамаагүй бага.
11:01
This is energy farming, so you're talking about many square miles,
Энэ бол эрчим хүчний ферм болохоор ердийн цахилгаан станцын
11:03
thousands of time more area than you think of as a normal energy plant.
талбайгаас хэдэн мянга дахин том буюу олон квад.км талбайг шаарддаг.
11:07
Also, these are intermittent sources.
Мөн, эдгээр нь тасралттай эх үүсвэрүүд юм.
11:12
The sun doesn't shine all day, it doesn't shine every day,
Нар өдөр болгон, бүхий л өдөржингөө ээдэггүй,
11:15
and, likewise, the wind doesn't blow all the time.
үүнтэй адилаар, салхи ч байнга салхилдаггүй.
11:18
And so, if you depend on these sources,
Хэрвээ та эдгээр эх үүсвэрүүдээс хамааралтай болвол
11:21
you have to have some way of getting the energy
заримдаа эдгээр үүсвэрүүд байхгүй байх хугацаанд
11:23
during those time periods that it's not available.
та эрчим хүч гарган авах нөөц аргатай байх хэрэгтэй болно.
11:26
So, we've got big cost challenges here,
Тиймээс энд үнэ өртгийн том асуудал,
11:29
we have transmission challenges:
бас дамжуулалтын асуудал байна.
11:32
for example, say this energy source is outside your country;
Жишээ нь, энэ эх үүсвэр танай улсаас гадна байдаг гэвэл
11:34
you not only need the technology,
танд зөвхөн технологи төдийгүй
11:37
but you have to deal with the risk of the energy coming from elsewhere.
хаа нэгтээгээс ирэх эрчим хүчний эрсдэлийг зохицуулах хэрэг гарна.
11:39
And, finally, this storage problem.
Ингээд эцэст нь хадгалалтын асуудал үлдлээ.
11:44
And, to dimensionalize this, I went through and looked at
Үүнийг барагцаалахын тулд би машин, компьютер,
11:46
all the types of batteries that get made --
утас, гар чийдэн зэрэг бүх зүйлд
11:49
for cars, for computers, for phones, for flashlights, for everything --
хэрэглэгддэг бүх төрлийн батерейнуудыг хараад, үүнийгээ
11:52
and compared that to the amount of electrical energy the world uses,
дэлхийн хэрэглэж буй цахилгаан эрчим хүчтэй харьцуулахад
11:56
and what I found is that all the batteries we make now
өнөөдөр бидний бүтээж байгаа батерейнууд нь бидний эрчим хүчний хэрэглээний ердөө
12:01
could store less than 10 minutes of all the energy.
10 минут хүрэхтэй үгүйтэйг л хадгалж чадахыг гаргасан.
12:05
And so, in fact, we need a big breakthrough here,
Тиймээс бидэнд одоогийн байгаагаас
12:09
something that's going to be a factor of 100 better
100 дахин сайн байж чадах тийм маш том
12:12
than the approaches we have now.
үсрэлт хэрэгтэй байна.
12:16
It's not impossible, but it's not a very easy thing.
Энэ бол боломжгүй зүйл биш, бас амархан зүйл биш.
12:18
Now, this shows up when you try to get the intermittent source
Энд тасралттай эх үүсвэрээр нийт хэрэглэх цахилгааныхаа
12:22
to be above, say, 20 to 30 percent of what you're using.
20-30%-г гаргах тохиолдлыг харж байна.
12:26
If you're counting on it for 100 percent,
Хэрвээ та үүнд 100% найдаж байгаа бол
12:30
you need an incredible miracle battery.
танд ер бусын "Гайхамшигт" батерей хэрэг болно.
12:32
Now, how we're going to go forward on this -- what's the right approach?
Бид үүнд яаж хандах вэ, яавал зөв бэ?
12:38
Is it a Manhattan Project? What's the thing that can get us there?
Дахиад нэг "Манхеттэн төсөл" (Атомын бөмбөгийн төсөл) хийх үү? Биднийг юу үүнд хүргэж чадах вэ?
12:41
Well, we need lots of companies working on this, hundreds.
Тэгэхээр, үүний тулд хэдэн зуун компани үүн дээр ажиллах хэрэгтэй болно.
12:45
In each of these five paths, we need at least a hundred people.
Эдгээр таван зам бүрт ядахдаа л зуун хүн хэрэгтэй.
12:50
And a lot of them, you'll look at and say, "They're crazy." That's good.
Тэдний ихэнхийг нь та хараад "Галзуу хүмүүс" гэх л байх. Энэ бол сайн зүйл.
12:53
And, I think, here in the TED group,
Энэ TED дэх олон хүн
12:57
we have many people who are already pursuing this.
аль хэдийнээ үүний араас хөөцөлдөж байгаа гэж би бодож байна.
13:00
Bill Gross has several companies, including one called eSolar
Билл Грос хэд хэдэн компанитай, тэдгээрийн нэг eSolar нь
13:04
that has some great solar thermal technologies.
гайхалтай нарны дулааны технологитой.
13:08
Vinod Khosla's investing in dozens of companies
Винод Хосла гайхалтай зүйлс бүтээж, сонирхолтой боломжуудаар
13:10
that are doing great things and have interesting possibilities,
дүүрэн байгаа олон компанид хөрөнгө оруулж байна.
13:14
and I'm trying to help back that.
Харин би үүнд туслахыг хичээж байна.
13:18
Nathan Myhrvold and I actually are backing a company
Натань Мирволд бид хоёр үнэндээ цөмийн эрчим хүчний замыг сонгож,
13:20
that, perhaps surprisingly, is actually taking the nuclear approach.
нэг компанид хөрөнгө оруулж байгаа.
13:24
There are some innovations in nuclear: modular, liquid.
Цөмийн эрчим хүчний технологид модуляр, мөн шингэн гэх шинэ технологиуд гарч ирсэн.
13:28
And innovation really stopped in this industry quite some ago,
Цөмийн аж үйлдвэрлэл дэх ололт амжилт удаан хугацаагаар зогсонги байдалд орсон байсан.
13:32
so the idea that there's some good ideas laying around is not all that surprising.
Тиймээс энэ салбарт шинэ ололт гарахад тийм ч гайхмаар юм биш.
13:36
The idea of TerraPower is that, instead of burning a part of uranium --
TerraPower-ын дэвшүүлж байгаа зүйл бол ураны ердөө багахан хэсэг болох
13:41
the one percent, which is the U235 --
1%-ийн U-235 изотопын оронд
13:47
we decided, "Let's burn the 99 percent, the U238."
-"99% эзлэх U-238-г шатаая" гэсэн санаа юм.
13:50
It is kind of a crazy idea.
Энэ бол нэг төрлийн солиотой санаа.
13:55
In fact, people had talked about it for a long time,
Энэ тухай өмнө нь хүмүүс их удаан ярьсаар ирсэн ч
13:57
but they could never simulate properly whether it would work or not,
энэ нь үнэхээр ажиллах уу үгүй юу гэдэг дээр тооцоолж чадахгүй байсан юм.
14:00
and so it's through the advent of modern supercomputers
Харин одоо орчин үеийн супер-компьютеруудын тусламжтайгаар
14:04
that now you can simulate and see that, yes,
бид тооцоолж энэ нь боломжтой гэдгийг харсан.
14:07
with the right material's approach, this looks like it would work.
Зөв материалын технологиор энэ үнэхээр боломжтой мэт харагдаж байгаа юм.
14:09
And, because you're burning that 99 percent,
Нэгэнт л 99%-ийг шатааж байгаа учраас
14:15
you have greatly improved cost profile.
өртгийг маш сайн бууруулж байгаа юм.
14:18
You actually burn up the waste, and you can actually use as fuel
Бид өнөөдрийн реакторуудаас гарсан хаягдлыг
14:22
all the leftover waste from today's reactors.
түлш болгон ашиглах болно.
14:26
So, instead of worrying about them, you just take that. It's a great thing.
Тэгэхээр өмнөх хаягдлуудын талаар санаа зовохын оронд эргээд тэднийг нь авна. Энэ бол гайхалтай зүйл.
14:29
It breathes this uranium as it goes along, so it's kind of like a candle.
Энэ уранаар амьсгалдаг болохоор лаатай төстэй.
14:34
You can see it's a log there, often referred to as a traveling wave reactor.
Энэ хоолойг харж байгаа байх, үүнийг Traveling Wave Reactor гэдэг.
14:38
In terms of fuel, this really solves the problem.
Түлшний үүднээс авч үзвэл энэ үнэхээр асуудлыг шийдсэн.
14:42
I've got a picture here of a place in Kentucky.
Кентакид байдаг нэг газрын зураг үзүүлье.
14:46
This is the leftover, the 99 percent,
Энэ бол нөгөө шатдаг хэсгийг нь шатаачихсан
14:49
where they've taken out the part they burn now,
99%-ийн хаягдал.
14:51
so it's called depleted uranium.
Үүнийг Ядуурсан Уран гэж нэрлэдэг.
14:53
That would power the U.S. for hundreds of years.
Энэ зүйл АНУ-ын эрчим хүчийг хэдэн зуун жил хангах болно.
14:55
And, simply by filtering seawater in an inexpensive process,
Хямд процессоор далайн усыг шүүх төдийхнөөр
14:58
you'd have enough fuel for the entire lifetime of the rest of the planet.
дэлхийг үлдсэн бүх хугацаанд нь хангаж чадах түлштэй болж чадна.
15:01
So, you know, it's got lots of challenges ahead,
Бэрхшээлүүд байсаар байгаа боловч
15:06
but it is an example of the many hundreds and hundreds of ideas
энэ бол бидний хэрэгжүүлэх ёстой зуун, зуун санааны
15:10
that we need to move forward.
нэг жишээ нь л юм.
15:15
So let's think: How should we measure ourselves?
Бид өөрсдийгөө хэрхэн дүгнэх хэрэгтэйг бодоод үзэцгээе.
15:18
What should our report card look like?
Бидний тайлангийн хуудас ямар байх ёстой вэ?
15:21
Well, let's go out to where we really need to get,
Одоо бид хаана хүрэх хэрэгтэй тэр газар луугаа очоод,
15:24
and then look at the intermediate.
тэгээд дараа нь завсрын үеийг харъя.
15:27
For 2050, you've heard many people talk about this 80 percent reduction.
2050 он гэхэд хүмүүс үүнийг 80% багассан гэж ярихыг та сонсох болно.
15:29
That really is very important, that we get there.
Бид тэнд хүрсэн байна гэдэг нь л маш чухал.
15:34
And that 20 percent will be used up by things going on in poor countries,
Харин үлдсэн 20% нь ядуу орнуудын ХАА зэрэг
15:38
still some agriculture,
зүйлсэд хэрэглэгдэж,
15:42
hopefully we will have cleaned up forestry, cement.
бид ойжуулалт, цементжүүлэлтээ цэгцэлчихсэн байна гэж найдаж байна.
15:44
So, to get to that 80 percent,
Энэ 80%-д хүрэхийн тулд
15:48
the developed countries, including countries like China,
Хятад болон бусад хөгжингүй орнууд
15:51
will have had to switch their electricity generation altogether.
өөрсдийн эрчим хүчний үйлдвэрлэлээ бүгдийг нь шинэчилсэн байх хэрэгтэй болно.
15:55
So, the other grade is: Are we deploying this zero-emission technology,
Харин бусад үзүүлэлт нь "Бид энэхүү СО2 ялгаруулдаггүй технологио түгээж байна уу,
16:00
have we deployed it in all the developed countries
үүнийгээ бүх хөгжингүй орнуудад түгээсэн үү,
16:06
and we're in the process of getting it elsewhere?
бид үүнийг бүх газарт хүргэх зүйлийг хийж байна уу?" зэрэг байх болно.
16:08
That's super important.
Энэ бол маш чухал.
16:11
That's a key element of making that report card.
Эдгээр нь энэхүү тайлангийн хуудсыг бүтээх түлхүүр элементүүд.
16:13
So, backing up from there, what should the 2020 report card look like?
Одоо, эндээсээ буцаж, 2020 оны тайлангийн хуудас ямар байх ёстойг харъя.
16:17
Well, again, it should have the two elements.
Энд дахиад л хоёр элемент байх хэрэгтэй.
16:22
We should go through these efficiency measures to start getting reductions:
Бид үүнийг багасгаж эхлэхийн тулд эдгээр бүтээмжийг сайжруулах ажлуудыг хийх хэрэгтэй.
16:24
The less we emit, the less that sum will be of CO2,
Бид багыг ялгаруулахын хэрээр СО2-ийн нийт хэмжээ багасч,
16:28
and, therefore, the less the temperature.
тэр чинээгээр температур ч мөн багасах болно.
16:31
But in some ways, the grade we get there,
Гэхдээ зарим талаараа, том амжилтанд хүргэхгүй зүйлс дээр
16:33
doing things that don't get us all the way to the big reductions,
авсан оноонууд маань үсрэнгүй дэвшилтэт
16:36
is only equally, or maybe even slightly less, important than the other,
өөрчлөлтүүдийн хажууд бол ач холбогдлоор
16:40
which is the piece of innovation on these breakthroughs.
бага байна байх.
16:44
These breakthroughs, we need to move those at full speed,
Эдгээр үсрэлтүүдийг бид бүх хурдаараа хийх хэрэгтэй ба
16:48
and we can measure that in terms of companies,
үүнийгээ компаниуд, туршилтын төслүүд,
16:51
pilot projects, regulatory things that have been changed.
болон хяналт стандартад гарсан өөрчлөлтүүдээр үнэлж болно.
16:54
There's a lot of great books that have been written about this.
Үүний талаар бичсэн олон гайхалтай номнууд байдаг.
16:57
The Al Gore book, "Our Choice"
Аль Горийн "Бидний Сонголт",
17:00
and the David McKay book, "Sustainable Energy Without the Hot Air."
Дэвид Маккейн "Халуун Агааргүй Бохирдолгүй Эрчим Хүч" зэрэг ном байна.
17:03
They really go through it and create a framework
Номонд энэ бүх асуудлыг дурьдсан ба
17:06
that this can be discussed broadly,
энэ асуудал өргөн хүрээнд хэлэлцэгдэж болох ерөнхий хүрээг гаргасан,
17:09
because we need broad backing for this.
учир нь бид үүнийг дорвитойгоор авч үзэх хэрэгтэй болохоор.
17:11
There's a lot that has to come together.
Үүнтэй хамт хийгдэх ёстой олон зүйл байна.
17:14
So this is a wish.
Тиймээс энэ бол хүсэл.
17:16
It's a very concrete wish that we invent this technology.
Энэ бол бид энэхүү технологийг бүтээнэ гэдэг маш тодорхой хүсэл.
17:18
If you gave me only one wish for the next 50 years --
Хэрвээ хэн нэгэн надаас ирэх 50 жилд хүсэх ганц хүслээ хэл сонго:
17:22
I could pick who's president,
1. Хэн хэн ерөнхийлөгч болохыг шийдэх,
17:25
I could pick a vaccine, which is something I love,
2. Хайртай ажил болох вакцинаа
17:27
or I could pick that this thing
эсвэл 3. Хагас үнээр СО2-гүй зүйл нээх гэвэл,
17:30
that's half the cost with no CO2 gets invented --
би үүнийг л сонгоно.
17:32
this is the wish I would pick.
Энэ 3 дахь нь л миний хүсэл байх болно.
17:36
This is the one with the greatest impact.
Энэ л хамгийн том нөлөөтэй нь юм.
17:38
If we don't get this wish,
Хэрвээ бид энэ хүслийг сонгохгүй бол
17:40
the division between the people who think short term and long term will be terrible,
алсын болон ойрын эрмэлзлэлт хүмүүсийн ялгарал,
17:42
between the U.S. and China, between poor countries and rich,
АНУ ба Хятадын, ядуу болон хөгжилтэй орнуудын хоорондын хуваагдал аймшигтай болж,
17:46
and most of all the lives of those two billion will be far worse.
дээрх 2 тэрбум хүний ихэнхийнх нь амьдрал улам дордох болно.
17:49
So, what do we have to do?
-Тэгээд, бид юу хийх хэрэгтэй юм бэ?
17:54
What am I appealing to you to step forward and drive?
-Таныг хийхийг тань уриалаад дуудаад байгаа зүйл маань юу вэ? гэвэл,
17:56
We need to go for more research funding.
Бид судалгаа шинжилгээг илүү ихээр төсөвжүүлэх хэрэгтэй.
18:01
When countries get together in places like Copenhagen,
Олон улсууд Копенгаген зэрэг газруудад цуглахдаа
18:04
they shouldn't just discuss the CO2.
зөвхөн СО2-ийг хэлэлцдэг байж болохгүй.
18:06
They should discuss this innovation agenda,
Тэд шинэ ололт санааны хүрээнд ярилцдаг байх хэрэгтэй.
18:09
and you'd be stunned at the ridiculously low levels of spending
Та л лав энэ салбарын шинэ судалгаа нээлтэд ямар бага мөнгө
18:11
on these innovative approaches.
зарцуулдгийг сонсвол цочирдох байх.
18:16
We do need the market incentives -- CO2 tax, cap and trade --
Бидэнд зах зээлийн түлхэц болох: СО2-ын татвар, хязгаарлалт болон
18:18
something that gets that price signal out there.
худалдаа зэрэг үнийн дохио өгөх зүйлс хэрэгтэй байна.
18:22
We need to get the message out.
Бид энэ мэдээг түгээх хэрэгтэй.
18:25
We need to have this dialogue be a more rational, more understandable dialogue,
Бид энэ сэдвээрх яриаг илүү үндэслэлтэй, илүү ойлгомжтой яриа болгох хэрэгтэй.
18:27
including the steps that the government takes.
Засгийн газрын хэрэгжүүлдэг алхмуудыг ч мөн адил.
18:30
This is an important wish, but it is one I think we can achieve.
Энэ бол маш чухал хүсэл ба миний бодлоор, бас хүрч болох хүсэл.
18:33
Thank you.
Баярлалаа.
18:37
(Applause)
(Алга ташилт)
18:39
Thank you.
Баярлалаа
18:50
Chris Anderson: Thank you. Thank you.
Крис Андерсон: Баярлалаа, баярлалаа танд.
18:52
(Applause)
(Алга ташилт)
18:54
Thank you. So to understand more about TerraPower, right --
Баярлалаа. Тэгэхээр TerraPower-ын талаар илүү ойлгох гэсэн юм.
18:59
I mean, first of all, can you give a sense of what scale of investment this is?
Юуны түрүүнд, энэ хөрөнгө оруулалт хэр хэмжээтэй байхыг багцаалж өгөхгүй юу?
19:05
Bil Gates: To actually do the software, buy the supercomputer,
Биль Гейтс: Яг программыг хийхийн тулд супер компьютер авах,
19:10
hire all the great scientists, which we've done,
тэргүүлэх эрдэмтдийг ажиллуулах хэрэгтэй. Бид үүнийг хийсэн.
19:14
that's only tens of millions,
Энэ бүхэн ердөө хэдэн арван сая л болсон.
19:16
and even once we test our materials out in a Russian reactor
Материалууд маань үнэхээр зөв ажиллаж байгаа эсэхийг
19:19
to make sure that our materials work properly,
шалгах зорилгоор Оросын үүсгүүрүүд дээр туршина гэхэд л
19:22
then you'll only be up in the hundreds of millions.
энэ бүхэн нийлээд хэдхэн зуун сая л болно.
19:26
The tough thing is building the pilot reactor;
Харин гол хэцүү зүйл нь хэдэн тэрбумыг цуглуулах,
19:28
finding the several billion, finding the regulator, the location
хяналт стандарт хийх болон анхныхаа туршилтын үүсгүүр
19:31
that will actually build the first one of these.
барих газраа олох юм.
19:36
Once you get the first one built, if it works as advertised,
Хэрвээ анхныхыг бариад, сурталчилж байгаа шигээ ажиллуулчихвал
19:38
then it's just clear as day, because the economics, the energy density,
бүх зүйл өдөр шиг л цэлмэг байх болно. Учир нь санхүү, эрчим хүчний хэмжээ нь
19:42
are so different than nuclear as we know it.
уламжлалт цөмийн үүсгүүрээс огт өөр байх болохоор.
19:46
CA: And so, to understand it right, this involves building deep into the ground
КА: Тэгэхээр энэ нь хэрэглэсэн түлшээр хийсэн босоо
19:48
almost like a vertical kind of column of nuclear fuel,
багана маягийн байгууламж газрын гүн рүү орсон байх ба
19:52
of this sort of spent uranium,
дээрээсээ эхлээд гүн рүүгээ доошоогоо
19:56
and then the process starts at the top and kind of works down?
явах процес байна гэж ойлгож болох уу?
19:58
BG: That's right. Today, you're always refueling the reactor,
БГ: Тийм тийм. Өнөө үед, цөмийн үүсгүүрийг байнга л түлшээр хангах хэрэгтэй.
20:01
so you have lots of people and lots of controls that can go wrong:
Олон ажилчидтай, олон удирдлагатай болохоор маш олон зүйл буруугаар эргэх магадлалтай.
20:04
that thing where you're opening it up and moving things in and out,
Тэгээд нөгөө зүйлээ онгойлгоод, дотроос нь юм авч гаргана гээд
20:07
that's not good.
ер нь төвөгтэй л дөө
20:10
So, if you have very cheap fuel that you can put 60 years in --
Харин энэ технологийн хувьд маш хямд түлшээ хоолой шиг юманд хийгээд
20:12
just think of it as a log --
газар доор оруулаад,
20:17
put it down and not have those same complexities.
60 жил ашиглана. Өмнөхтэй адил хэцүү зүйлс байхгүй.
20:19
And it just sits there and burns for the 60 years, and then it's done.
Тэр түлш газар доор 60 жил ажиллаад л дуусна.
20:22
CA: It's a nuclear power plant that is its own waste disposal solution.
КА: Цөмийн ЦС чинь өөрөө өөрийнхөө хаягдлыг хадгалдаг биз дээ.
20:27
BG: Yeah. Well, what happens with the waste,
Тийм ээ. Хаягдлыг яах вэ гэхээр,
20:31
you can let it sit there -- there's a lot less waste under this approach --
үүнийг тэнд нь орхичихож болно. Тэгээд ч энэ технологиор хамаагүй бага хаягдал гарна.
20:33
then you can actually take that,
Түүнийг нь аваад
20:38
and put it into another one and burn that.
өөр рүү хийгээд шатааж болно.
20:40
And we start off actually by taking the waste that exists today,
Бид юуны түрүүнд өнөөдөр тэр усан сан, реактор доторх
20:43
that's sitting in these cooling pools or dry casking by reactors --
хуурай торхонд байгаа хаягдлаар
20:47
that's our fuel to begin with.
түлшээ хийж эхлүүлнэ.
20:51
So, the thing that's been a problem from those reactors
Хуучин станцуудын хувьд асуудал болоод байгаа зүйл нь
20:53
is actually what gets fed into ours,
бидний хувьд хоол болох юм.
20:56
and you're reducing the volume of the waste quite dramatically
Энэ процессоор дээрх хаягдлын
20:58
as you're going through this process.
хэмжээг огцом бууруулах боломжтой.
21:01
CA: I mean, you're talking to different people around the world
КА: Та дэлхийн эргэн тойронд янз бүрийн
21:03
about the possibilities here.
хүмүүстэй энэ талаар ярилцсан байх.
21:05
Where is there most interest in actually doing something with this?
Үүнийг хаана, хэн илүү сонирхож байна вэ?
21:07
BG: Well, we haven't picked a particular place,
БГ: Бид тодорхой газар сонгоогүй байгаа,
21:10
and there's all these interesting disclosure rules about anything that's called "nuclear,"
ер нь "цөмийн" гэх тодотголтой олон сонирхолтой илрүүлэлтийн дүрэм байна л даа.
21:13
so we've got a lot of interest,
Бидэнд Орос, Энэтхэг, Хятад зэрэг улсуудын
21:21
that people from the company have been in Russia, India, China --
компаниуд, хүмүүс сонирхлоо илэрхийж байгаа.
21:23
I've been back seeing the secretary of energy here,
Энэ зүйл хэрхэн эрчим хүчний хөтөлбөртэй
21:27
talking about how this fits into the energy agenda.
нийцэж байгаа талаар эрчим хүчний нарийн бичгийн даргатай би мөн уулзаж ярилцсан.
21:29
So I'm optimistic. You know, the French and Japanese have done some work.
Тиймээс би их өөдрөг байгаа. Франц, Япон зарим зүйлсийг хийсэн.
21:33
This is a variant on something that has been done.
Энэ бол өмнө нь хийгдсэн зүйлийн нэг хувилбар юм.
21:36
It's an important advance, but it's like a fast reactor,
Энэ нь шинэ дэвшилт боловч бас зарим талаараа энэ нь хурдан реактортой төстэй.
21:40
and a lot of countries have built them,
Олон улсууд хурдан реактор барьсан байгаа,
21:44
so anybody who's done a fast reactor is a candidate to be where the first one gets built.
тиймээс, хурдан реактор барьж байсан орнууд энэхүү анхныхыг барихад оролцох байх.
21:46
CA: So, in your mind, timescale and likelihood
КА: Тэгэхээр таны бодлоор ийм зүйлийг хэрэгжүүлэхэд орох хугацаа ба
21:51
of actually taking something like this live?
бодит боломж нь ямар байна?
21:56
BG: Well, we need -- for one of these high-scale, electro-generation things
БГ: Тэгэхээр - эдгээр өндөр түвшний нэгнийх нь хувьд бидэнд хэрэгтэй цахилгаан үйлдвэрлэлийн
21:59
that's very cheap,
зүйлс нь маш хямд ,
22:04
we have 20 years to invent and then 20 years to deploy.
бидэнд бүтээх 20 жил, түгээх 20 жил байна.
22:06
That's sort of the deadline that the environmental models
Энэ бол орчны загвараас гарсан,
22:10
have shown us that we have to meet.
бидний хүрэх ёстой тэр заагдсан хугацаа.
22:15
And, you know, TerraPower, if things go well -- which is wishing for a lot --
Хэрвээ бидний хүссэнээр юм бүхэн сайхан бүтвэл
22:17
could easily meet that.
бид үүнийг хялбархан хийж чадна.
22:22
And there are, fortunately now, dozens of companies --
Азаар өнөөдөр, хэдэн арван компаниуд байна,
22:24
we need it to be hundreds --
уг нь бол хэдэн зуу байх хэрэгтэй байгаа юм,
22:27
who, likewise, if their science goes well,
хэрвээ тэдний судалгаа нь бүтэмжтэй болж,
22:29
if the funding for their pilot plants goes well,
туршилтын станц барих хөрөнгө оруулалт нь олдвол
22:31
that they can compete for this.
тэд үүний төлөө өрсөлдөх болно.
22:34
And it's best if multiple succeed,
Олон газрууд тус тусдаа амжилтад хүрэх тусмаа л сайн.
22:36
because then you could use a mix of these things.
Ингэснээр бүгд нийлээд илүү үр дүнтэй байх болно.
22:38
We certainly need one to succeed.
Ядаж нэг ч гэсэн амжилттай төсөл байх л ёстой.
22:41
CA: In terms of big-scale possible game changes,
КА: Ойрын хугацаанд гарах боломжтой том өөрчлөлт
22:43
is this the biggest that you're aware of out there?
гэвэл таны бодлоор үүнээс өөр байна уу?
22:46
BG: An energy breakthrough is the most important thing.
БГ: Эрчим хүчний шинэчлэлт л хамгийн чухал зүйл.
22:49
It would have been, even without the environmental constraint,
Ямар нэг байгаль орчны дарамтгүй байсан ч энэ шаардлагатай байх л байсан,
22:53
but the environmental constraint just makes it so much greater.
гэхдээ байгаль орчны асуудал үүнийг улам чухал болгож байгаа юм.
22:55
In the nuclear space, there are other innovators.
Цөмийн салбарт өөр ололтууд байна л даа.
23:00
You know, we don't know their work as well as we know this one,
Бусад хүмүүсийн ажлыг би өөрийнх шигээ сайн мэдэхгүй л дээ,
23:03
but the modular people, that's a different approach.
гэхдээ үлгэр жишээ хүмүүс мэднэ, энэ бол өөр хандлага.
23:06
There's a liquid-type reactor, which seems a little hard,
Шингэн төрлийн реактор байна, надад бол жаахан хүндрэлтэй санагдах ч
23:09
but maybe they say that about us.
магадгүй бидний санааг хараад тэд харин хүндрэлтэй юм гэж ч болох юм.
23:13
And so, there are different ones,
Мөн, өөр төрлийнх ч байна,
23:15
but the beauty of this is a molecule of uranium
гэхдээ үүний нэг гайхалтай зүйл нь ураны молекул нүүрсний
23:18
has a million times as much energy as a molecule of, say, coal,
молекулаас хэдэн сая дахин их энерги агуулдаг юм.
23:21
and so -- if you can deal with the negatives,
Хэрвээ та цацрагтай холбоотой сөрөг талыг нь
23:25
which are essentially the radiation --
зохицуулж чадвал
23:28
the footprint and cost, the potential,
газар нутаг болон бусад зүйлсэд үзүүлэх нөлөөллийн үүднээс авч үзвэл
23:31
in terms of effect on land and various things,
эзлэх талбай, өртөг, боломж зэрэг нь
23:34
is almost in a class of its own.
үнэхээр өвөрмөц.
23:36
CA: If this doesn't work, then what?
КА. Хэрвээ энэ амжилтгүй болвол яах вэ?
23:40
Do we have to start taking emergency measures
Тэгвэл бид дэлхийн температурыг тогтвортой байлгахын тулд
23:44
to try and keep the temperature of the earth stable?
яаралтай арга хэмжээ авах шаардлага гарах байх даа?
23:48
BG: If you get into that situation,
БГ: Хэрвээ ийм байдалд орвол
23:51
it's like if you've been over-eating, and you're about to have a heart attack:
энэ нь та их идээд, зүрхний шигдээс болох гэж байгаа юм шиг л байх болно.
23:53
Then where do you go? You may need heart surgery or something.
Та тэгээд хаашаа явах вэ? Магадгүй зүрхний мэс засалд орох хэрэгтэй болно.
23:58
There is a line of research on what's called geoengineering,
Геоинженерчлэл гэх судалгааны нэг чиглэл бий.
24:02
which are various techniques that would delay the heating
Эдгээр нь бид өөр шинэ санаа гаргатал 20-30 жил
24:06
to buy us 20 or 30 years to get our act together.
хожиж, дулаарлыг жаахан удаашруулах техникүүд юм.
24:09
Now, that's just an insurance policy.
Энэ бол зүгээр л даатгалын бодлого.
24:12
You hope you don't need to do that.
Иймдээ тулахгүй байгаасай л гэж найдацгаая.
24:14
Some people say you shouldn't even work on the insurance policy
Зарим хүмүүс хэлэхдээ, та даатгалын бодлого дээр ажиллах хэрэггүй,
24:16
because it might make you lazy,
учир нь энэ нь биднийг улам залхуу болгоно гэдэг.
24:18
that you'll keep eating because you know heart surgery will be there to save you.
Ингээд та зүрхний мэс засалд найдаад л идээд байна гэсэн үг.
24:20
I'm not sure that's wise, given the importance of the problem,
Огт судлахгүй орхих нь тийм зөв санаа гэж бодохгүй байна.
24:24
but there's now the geoengineering discussion
Дулаарал огцом хурдсах нөхцөлд юм уу
24:27
about -- should that be in the back pocket in case things happen faster,
эсвэл бидний ажиллагаа санаслаас илүү удаан хугацаа авж таарвал,
24:31
or this innovation goes a lot slower than we expect?
геоинженерчлэлийг арынхаа халаасанд байлгаж л байсан нь дээр болов уу.
24:35
CA: Climate skeptics: If you had a sentence or two to say to them,
КА. "Уур амьсгалын өөрчлөлтөд үл итгэгчид"-д хандаж юу хэлмээр байна?
24:40
how might you persuade them that they're wrong?
Тэдний буруу бодож байгааг яаж ойлгуулах вэ?
24:45
BG: Well, unfortunately, the skeptics come in different camps.
БГ: Харамсалтай нь, эргэлзэгчид их олон тайлбар тавьдаг.
24:50
The ones who make scientific arguments are very few.
Шинжлэх ухааны үндэслэлтэй тайлбар нь тун ховор.
24:54
Are they saying that there's negative feedback effects
Үүлний тэнцвэртэй байдалтай холбоотой сөрөг үзэгдлүүд
24:58
that have to do with clouds that offset things?
байна гэж тэд хэлэх үү?
25:01
There are very, very few things that they can even say
Үнэндээ тайлбарлаж хэлэх нь ч ховор.
25:03
there's a chance in a million of those things.
Саяд нэг л олдох байх.
25:06
The main problem we have here, it's kind of like AIDS.
Бидэнд байгаа гол асуудал бол ДОХ-той төстэй юм л даа.
25:09
You make the mistake now, and you pay for it a lot later.
Та өнөөдөр хийсэн нэг л алдаанийхаа шанг хожуу төлөх болно.
25:12
And so, when you have all sorts of urgent problems,
Танд хойшлуулшгүй олон асуудлууд байгаа үед
25:16
the idea of taking pain now that has to do with a gain later,
хожим ашигтай зүйлийн төлөө одоо өөрийгөө зовооно гэсэн үг.
25:20
and a somewhat uncertain pain thing --
зорилгогүй өөрийгөө зовоож байх шиг санагдана-
25:23
in fact, the IPCC report, that's not necessarily the worst case,
- үнэндээ, ОУ-ын Уур Амьсгал Өөрчлөлтийн Холбооноос гаргасан тайланг
25:26
and there are people in the rich world who look at IPCC
хөнжингүй ертөнцийн зарим хүмүүс хараад
25:32
and say, "OK, that isn't that big of a deal."
"За за, энэ тийм ч сүртэй юм биш байна шүү дээ" гэж хэлэх нь бий.
25:34
The fact is it's that uncertain part that should move us towards this.
Үнэндээ бол тодорхойгүй гээд харин ч бид илүү их зүтгэж байх ёстой юм.
25:38
But my dream here is that, if you can make it economic,
Гэхдээ миний мөрөөдөл бол, хэрвээ үүнийг ЭЗ-тай холбож чадвал,
25:42
and meet the CO2 constraints,
СО2-ийн хязгаарлалт тогтоож чадах юм бол
25:45
then the skeptics say, "OK,
эргэлзэгчид " За за...
25:47
I don't care that it doesn't put out CO2,
...энэ нь СО2-ыг бууруулдаг уу, СО2 ялгаруулдаг уу...
25:49
I kind of wish it did put out CO2,
...хамаа алга, тэгсэн байгаасай л гэж найдъя ...
25:51
but I guess I'll accept it because it's cheaper than what's come before."
хамгийн гол нь ингэсэн нь хямд тусаж байгаа тул би дэмжиж байна" гэж хэлэх болно.
25:53
(Applause)
(Алга ташилт)
25:57
CA: And so, that would be your response to the Bjorn Lomborg argument,
КА: Тэгэхээр энэ Биорн Ломбор-т өгөх таны хариулт болж байх шиг байна.
26:01
that basically if you spend all this energy trying to solve the CO2 problem,
Ерөнхийдөө, хэрвээ бүх энергийг зөвхөн СО2-н асуудлыг шийдэхийн тулд
26:05
it's going to take away all your other goals
үрж байгаа бол дэлхийн ядуурал, хумхааг
26:09
of trying to rid the world of poverty and malaria and so forth,
арилгах зэрэг бусад бүх зорилгууд орхигдож,
26:11
it's a stupid waste of the Earth's resources to put money towards that
хийх өчнөөн илүү дээр зүйлс байсаар байтал дэлхийн
26:14
when there are better things we can do.
нөөцийг хий дэмий үрсэн хэрэг болно биз дээ гэсэн түүний санаанд.
26:18
BG: Well, the actual spending on the R&D piece --
БГ: Тэгэхээр, R&D дээрх бодит зарцуулалт
26:20
say the U.S. should spend 10 billion a year more than it is right now --
- АНУ одоогийнхоосоо их буюу жилд 10 тэрбумыг зарцуулах хэрэгтэй гэе-
26:23
it's not that dramatic.
энэ нь тийм ч сүртэй том тоо болж чадахгүй.
26:27
It shouldn't take away from other things.
Энэ бусад салбарын төсвөөс гарах албагүй.
26:29
The thing you get into big money on, and this, reasonable people can disagree,
Танд байгаа эдийн засгийн ашиггүй зүйлдээ та хөрөнгө оруулалт хийхээр оролдож байгаа бол
26:31
is when you have something that's non-economic and you're trying to fund that --
таны их мөнгөө оруулж байгаа зүйл болон ухаалаг хүмүүс зөвшөөрөхгүй ч
26:34
that, to me, mostly is a waste.
байж болох энэ зүйл бол миний хувьд гарз болно.
26:37
Unless you're very close and you're just funding the learning curve
Хэрвээ та маш ойрхон, тэгээд зүгээр л сурцын муруйд хөрөнгө оруулаад
26:40
and it's going to get very cheap,
энэ нь маш хямд болохгүй л юм бол
26:43
I believe we should try more things that have a potential
би хувьдаа илүү хямд байх боломжтой илүү олон зүйлсийг бид
26:45
to be far less expensive.
туршаад үзэх хэрэгтэй гэж итгэж байна.
26:49
If the trade-off you get into is, "Let's make energy super expensive,"
Хэрвээ таны хүрэх үр дүн чинь эрчим хүчийг маш үнэтэй болгоод,
26:51
then the rich can afford that.
зөвхөн баячууд л үүнийг төлж дийлэхээр болвол
26:56
I mean, all of us here could pay five times as much for our energy
үнэндээ бид эрчим хүчинд 5 дахиныг илүүг төлөөд өөрсдийн
26:58
and not change our lifestyle.
амьдралын хэв маягаа өөрчлөхгүй байж чадна л даа.
27:01
The disaster is for that two billion.
Харин өнөөх 2 тэрбум хүнд л гамшиг тохиолдоно.
27:03
And even Lomborg has changed.
Ломборг хүртэл өөрчлөгдсөн.
27:05
His shtick now is, "Why isn't the R&D getting more discussed?"
Тэр одоо "Яагаад R&D-г илүү их хэлэлцэхгүй байгаа юм бэ? " гэдэг болсон.
27:07
He's still, because of his earlier stuff,
Өмнөх байр суурьнаасаа болоод тэр одоо ч гэсэн
27:12
still associated with the skeptic camp,
эргэлзэгчийн талтай холбоотой байгаа ч
27:14
but he's realized that's a pretty lonely camp,
энэ бол нэлээд ганцаардмал тал гэдгийг тэр ойлгоод,
27:16
and so, he's making the R&D point.
тиймээс тэр R&D асуудлыг ярьж байна.
27:19
And so there is a thread of something that I think is appropriate.
Тиймээс, би хувьдаа тохиромжтой гэж бодож байгаа зүйлс байна.
27:22
The R&D piece, it's crazy how little it's funded.
R&D-г ямар өчүүхнээр төсөвжүүлдгийг харвал галзуурмаар..
27:27
CA: Well Bill, I suspect I speak on the behalf of most people here
КА: Тэгэхээр, Биль, энд байгаа олон хүмүүсийн өмнөөс
27:30
to say I really hope your wish comes true. Thank you so much.
энэхүү хүсэл чинь биелээсэй гэж би хүсэх байна. Маш их баярлалаа
27:33
BG: Thank you.
БГ: Баярлалаа
27:36
(Applause)
(Алга ташилт)
27:38
Translated by Delgersaikhan Tuya
Reviewed by Tuya Erdenejargal

▲Back to top

About the speaker:

Bill Gates - Philanthropist
A passionate techie and a shrewd businessman, Bill Gates changed the world while leading Microsoft to dizzying success. Now he's doing it again with his own style of philanthropy and passion for innovation.

Why you should listen

Bill Gates is the founder and former CEO of Microsoft. A geek icon, tech visionary and business trailblazer, Gates' leadership -- fueled by his long-held dream that millions might realize their potential through great software -- made Microsoft a personal computing powerhouse and a trendsetter in the Internet dawn. Whether you're a suit, chef, quant, artist, media maven, nurse or gamer, you've probably used a Microsoft product today.

In summer of 2008, Gates left his day-to-day role with Microsoft to focus on philanthropy. Holding that all lives have equal value (no matter where they're being lived), the Bill and Melinda Gates Foundation has now donated staggering sums to HIV/AIDS programs, libraries, agriculture research and disaster relief -- and offered vital guidance and creative funding to programs in global health and education. Gates believes his tech-centric strategy for giving will prove the killer app of planet Earth's next big upgrade.

Read a collection of Bill and Melinda Gates' annual letters, where they take stock of the Gates Foundation and the world. And follow his ongoing thinking on his personal website, The Gates Notes. His new paper, "The Next Epidemic," is published by the New England Journal of Medicine.

More profile about the speaker
Bill Gates | Speaker | TED.com